آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: چهارم دی ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleدر آخرین پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" در سال ۲۰۲۵ از افشین مقدم، خواننده قدیمی یاد کرده‌ایم. داستان ساخته شدن مشهورترین آهنگی که اجرا کرد به نام "زمستون" با شعری از سعید دبیری، آهنگسازی سیاوش قمیشی و تنظیم واروژان را در این برنامه بشنوید.حسین آهنیان مقدم مشهور به افشین مقدم متولد هشتم مهر ۱۳۲۴ بود و موسیقی را زیر نظر عطاالله خرم آموخت.افشین مقدم در رستوران لوکس طلایی در نزدیکی شمیران آواز می‌خواند که سعید دبیری، ترانه‌سرای بسیاری از قطعات مجموعه "زمستون" با صدای او آشنا شد.سعید دبیری درباره چگونگی آشنایی‌اش با افشین مقدم و تولید این قطعه در مصاحبه‌ای گفته بود: «شبی برای صرف شام به یک رستوران رفته بودم، آن‌جا مرد جوانی می‌خواند، وقتی شامم تمام شد و می‌خواستم صورت‌حساب بگیرم، به من گفتند که حساب شده، همان زمان افشین مقدم آمد سر میز من نشست و از دیدن من ابراز خوشحالی کرد. آشنایی ما از همان‌جا شروع شد. از آن به بعد هر وقت از افشین می‌خواستم، در جا‌های مختلفی که برای زدن ساز می‌رفتم، او هم همراه من می‌آمد. پس از مدتی هم خواندن ترانه زمستون را به او پیشنهاد کردم که بسیار زیبا اجرا کرد.»نوید مقدم، برادرزاده افشین در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" نیز درباره زندگی او گفته است.افشین مقدم در برنامه‌ "چشمک" و گروه "شیش و هشت" بسیار خوش درخشید و ترانه‌های گروهی و انفرادی ماندگاری اجرا کرد اما عمرش بسیار کوتاه بود و در اول مرداد سال ۱۳۵۵ بر اثر تصادفی در جاده آمل درگذشت.»سعید دبیری درباره درگذشت افشین گفته است: «قبل از سفر شمال، شب آخری که افشین در تهران بود، به استودیو بل آمد و به ناصر چشم‌آذر اصرار کرد که آهنگ هجرت را که نصفه کاره مانده بود ضبط کند. به او گفتیم که وقتی برگشت می‌تواند سر فرصت به استودیو بیاید اما او که انگار از مرگش خبر داشت، قبول نکرد. حتی آن شب از خانواده‌اش و چند تا از دوستان هم خداحافظی کرد و دیگر هیچ وقت صدای او را نشنیدیم.»

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: ۲۰ آذر ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleاعضای گروه رستاک مهمان این هفته پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" هستند. آخرین آلبوم این گروه به نام‌ "از خاک و آفتاب" نامزد دریافت جایزه بهترین آلبوم فولک جهان شده است.گروه موسیقی رستاک از سال ۱۳۷۶ به سرپرستی سیامک سپهری فعالیت خود را آغاز کرد. این گروه در تجربیات خود نگاهی کاربردی به عناصر شنیداری فرهنگ‌های فولکلور ایران داشته که حاصل آن سال‌ها فعالیت در زمینه‌های گوناگونی هم‌چون پژوهش و تحقیقات میدانی، آموزش، ساخت موسیقی برای فیلم و تئاتر، طراحی و ساخت آلبوم‌های موسیقی و اجرای کنسرت بوده ‌است.آلبوم "از خاک و آفتاب" تازه‌ترین آلبوم گروه موسیقی رستاک است که پس از مهاجرتشان از ایران، تولید و منتشر شده است. این آلبوم نامزد دریافت جایزه بهترین آلبوم فولک جهان از سوی جشنواره جهانی موسیقی محلی سال ۲۰۲۶ شده است.رستاک در آلبوم "از خاک و آفتاب" به بازآفرینی قطعاتی از بلوچستان، کردستان، لرستان، شمال و جنوب ایران و یک قطعه از موسیقی افغانستان پرداخته و با کنار هم نشاندن این صداها، مجموعه‌ای چندفرهنگی خلق کرده است.جایزه اثر برتر موسیقی محلی جهان قرار است ۲۱ ژانویه (اول بهمن‌ماه) در شهر نیواورلئان آمریکا به برنده اهدا شود.در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" با اعضای این گروه موسیقی گفت‌وگو کرده‌ایم که از روند تولید این آلبوم و دلایل مهاجرتشان گفته‌اند.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: ششم آذر ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleدر پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از افخم مهاجر، از خوانندگان وزارت فرهنگ و هنر یاد کرده‌ایم. عمده فعالیت او در همکاری با فرامرز پایور، آهنگساز و نوازنده سنتور بود.مهین افخم که به افخم مهاجر شهرت داشت، خواننده مشهور وزارت فرهنگ بود که در سال ۱۳۴۰ وقتی‌ که دختری ۱۵ ساله بود، از طریق برنامه کودکان رادیو، همکاری خود را با عماد رام و حسن لشگری آغاز کرد و خیلی زود به شهرت رسید.در سال‌هایی که افخم فعالیت داشت، بیش از هر آهنگساز دیگری با فرامرز پایور همکاری داشت و قطعات مختلفی را با ارکستر فرهنگ و هنر اجرا کرد.خود در مصاحبه‌ای گفته بود، فرامرز پایور و اسدالله ملک از آهنگسازان و نوازندگان مورد علاقه او هستند و به صدای مرضیه و خاطره پروانه نیز علاقه‌مند بود.در سال‌های فعالیتش برای اجرای کنسرتی با پریوش ستوده و خاطره پروانه به افغانستان رفت و در آنجا با وجود اینکه به او پیشنهاد نقش‌آفرینی در فیلمی داده شد اما نپذیرفت و تنها به همکاری با وزارت فرهنگ و هنر آن زمان بسنده کرد.تا پیش از انقلاب اسلامی در ایران دو آلبوم موسیقی با صدای او انتشار یافت.گفته شده است که افخم مهاجر که اطلاعات کمی از زندگی او در دسترس است در حال حاضر ساکن ایران است. در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" مروری بر برخی قطعاتی که این خواننده اجرا کرده بود داشته‌ایم.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: ۱۵ آبان ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleدر پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از بهمن رجبی، بنیان‌گذار مکتب نوین تنبک‌نوازی یاد کرده‌ایم که به تازگی درگذشت. او منتقدی جدی در عرصه موسیقی بود که در طول زندگی‌اش با فرازونشیب‌های سیاسی و اجتماعی مختلفی روبه‌رو شد.بهمن رجبی متولد هفتم اسفند سال ۱۳۱۸ در رشت بود که با حمایت‌های مادرش در سال ۱۳۲۸ در کلاس‌های استاد حسین تهرانی شرکت کرد.خود در مصاحبه‌ای که دو سال پیش از درگذشتش انجام داده بود، از خاطره حضور در این کلاس و دیدار با استاد حسین تهرانی گفته بود اما رجبی بیش از هر استادی، زندگی هنری خود را مدیون امیرناصر افتتاح، دیگر استاد تنبک‌نوازی‌می دانست.او در سال ۱۳۴۳ با امیرناصر افتتاح، تاثیرگذارترین فرد در زندگی‌اش آشنا شد و نزد او به یادگیری و نوازندگی پرداخت.رجبی اما یکی از اساتید تنبک‌نوازی بود که بسیار برای اعتلای این هنر تلاش کرد و کتاب‌ها و مقالات مختلفی برای این ساز به رشته تحریر در آورد.او همچنین بسیاری از حرکت‌های تنبک که توسط نوازندگان قدیمی ابداع شده بود را اصلاح و بازنویسی کرد.یکی از مهم‌ترین خدمات رجبی در عرصه تنبک‌نوازی، کوشش برای مستقل کردن دو دست نوازنده بود که تنبک‌نواز را قادر به اجرای ریتم‌های پیچیده‌تر می‌کرد و البته از ۱۱ نوع ریزی که به تکنیک‌ نوازندگی این ساز اضافه کرد نیز باید حتما یاد کرد.رجبی حتی به تنبک هم اکتفا نکرد و روی ضرب زورخانه هم تحقیق کرد که در قطعه "سواران دشت امید" ساخته حسین علیزاده مورد استفاده قرار گرفت.از بهمن رجبی همچنین به عنوان هنرمندی عصیانگر با نگرشی انتقادی یاد می‌شود که همواره خلاف‌جهت حرکت می‌کرد. در طول زندگی‌اش با فرازونشیب‌های سیاسی و اجتماعی روبه‌رو شد و در دهه ۱۳۶۰ نیز چند سال را در زندان گذراند. او به‌صراحت از جریان‌های هنری و فرهنگی انتقاد می‌کرد و درباره برخی استادان موسیقی ایرانی نیز نظرات بحث‌برانگیزی بر زبان ‌آورد.بهمن رجبی به خاطر عارضه قلبی در ۱۹ شهریور سال جاری در تهران درگذشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: اول آبان ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleدر پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از عبدالله جهان‌پناه، آهنگساز و نوازنده ویولن یاد کرده‌ایم. یکی از معروف‌ترین آثار او "نرمک نرمک" یا "رعنا" بود که ملوک ضرابی آن را اجرا کرد.عبدالله جهان‌پناه زاده ۱۲۹۶ در خیابان مولوی تهران بود و به واسطه پدرش به موسیقی علاقه‌مند شد.او از سال ۱۳۱۳ به صورت آکادمیک با موسیقی آشنایی پیدا کرد و پس از چندی نزد علیرضاخان چنگی به یادگیری ویولن پرداخت. پس از آن نیز نزد استاد آساطوریان رفت و موسیقی غربی را نیز آموخت.در سال ۱۳۲۳ پرویز محمود و موسی معروفی، از اساتید بنام موسیقی که آن زمان در هنرستان موسیقی حضور داشتند، از جهان‌پناه امتحان ورودی گرفتند و به او اجازه تشکیل ارکستر را دادند.این ارکستر با حضور محمد شیرخدایی (قره‌نی) حبیب‌الله صالحی و اسماعیل کمالی (تار) عباس صیادی‌نژاد (پیانو) و مصطفی قراب (تنبک) تشکیل شد و به عنوان نخستین اثر، قطعه‌ای در پیش‌درآمد اصفهان و رِنگی را که جهان‌پناه ساخته بود، به خوانندگی قاسم فاریا اجرا کرد.استعداد عبدالله جهان‌پناه با اجرای این قطعه کشف شد و پس از آن، از او برای شرکت در برنامه گلها دعوت شد و با استادانی چون محجوبی، صبا، تجویدی و تهرانی همکاری کرد.جهان‌پناه برای خوانندگانی هم‌چون غلامحسین بنان، ایرج، ناصر مسعودی، جمال وفایی، ملوک ضرابی، فرح، دلکش، مرضیه و جفرودی قطعات مختلفی ساخت و تا سال ۱۳۵۴ بیش از ۶۰ قطعه را آهنگسازی کرد.در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" قطعات مختلفی با صدای خوانندگانی که عبدالله جهان‌پناه برای آنها قطعات ماندگاری آهنگسازی کرده بود را می‌شنوید.عبدالله جهان‌پناه در هشتم آبان سال ۱۳۷۵ درگذشت و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: ۱۰ مهر ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleدر پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از جمشید عندلیبی، نوازنده نی و آهنگساز یاد کردیم. او تکنواز نی در آلبوم "نی‌نوا" به آهنگسازی حسین علیزاده بود که از معروف‌ترین آلبوم‌های موسیقی ایرانی به شمار می‌رود.جمشید عندلیبی، نوازنده ساز نی و آهنگساز در ۱۲ اسفند سال ۱۳۳۶ در خانواده‌ای اهل موسیقی به دنیا آمد. ایرج عندلیبی، پسرعمویش و حکمت نوبری، دایی او، از خوانندگان رادیو سنندج بودند و پدربزرگش معروف به خلیفه صمد که صدای بسیار گرمی داشت، یکی از نوازندگان دف در کردستان بود.عندلیبی در ۱۰ سالگی آموزش موسیقی را با ساز آکاردئون در کلاس‌های فرهنگ و هنر وقت سنندج که مسئول آن حسن کامکار بود، شروع کرد. سپس به عضویت گروه نوجوانان و ارکستر بزرگسالان فرهنگ و هنر سنندج درآمد و ردیف موسیقی سنتی ایرانی را نزد نصرالله ناصح‌پور، نورعلی برومند و محمدرضا لطفی آموخت.او تحت تاثیر تکنوازی‌های نی حسن کسائی به این ساز علاقمند و در سال ۱۳۵۴ در آزمون ورودی دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران در رشته موسیقی پذیرفته شد.این هنرمند در سال ۱۳۵۸ به عضویت مرکز حفظ و اشاعه موسیقی در آمد و در همان سال به کانون فرهنگی و هنری چاووش پیوست.در سال ۱۳۶۲ نیز به عنوان تکنواز نی در آلبوم" نی‌نوا" به آهنگسازی حسین علیزاده به هنرنمایی پرداخت و آن را تنها با یک بار اجرا در استودیو به ثبت رساند.عندلیبی در دهه ۱۳۶۰ در آثار دیگری چون بیداد، نوا، دستان، دود عود، آسمان عشق، یاد ایام، رسوای دل، پیام نسیم، دل مجنون و سرو چمان با محمدرضا شجریان همکاری داشت.او علاوه بر نوازندگی در کار آهنگسازی نیز فعال بود و آلبوم‌های "میهمان تو،" "پاییز نیزار"، و "مونس جان" از جمله فعالیت‌های او در این زمینه است.او همچنین قطعات ابوالحسن صبا را با نی و به صورت ردیف آموزشی تنظیم کرده و نواخته ‌است.جمشید عندلیبی در ۱۵ اسفند ۱۴۰۲ در سن ۶۷ سالگی بر اثر ایست قلبی درگذشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: ۲۷ شهریور ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleعارف ابراهیم پور، آهنگساز و نوازنده ساکن آلمان، مهمان این هفته پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. در این برنامه قطعه "مست" با آهنگسازی او و صدای معین را بشنوید که در ابتدا قرار بود آن را یکی از خوانندگان زن اجرا کند.عارف ابراهیم‌پور، آهنگساز و نوازنده‌ سازهای مختلف در سال ۱۳۲۳ در اردبیل متولد شد.او از هنرمندان نابینایی است که از سوی استاد حسینعلی وزیری‌تبار، موسیقیدان برجسته به مدرسه موسیقی نابینایان دعوت شد و پس از آن به هنرستان موسیقی ملی راه یافت.ابراهیم‌پور از سال ۱۳۴۲ در رادیو مشغول به کار شد. او که تا آن زمان سازهای ویولن، کمانچه، ماندولین و آکاردئون را به خوبی می‌نواخت و با موسیقی ایرانی و کلاسیک غربی آشنا شده بود، در سه ارکستر مختلف نوازنده شد.این هنرمند در پادکست این هفته از داستان ساخته شدن قطعه "مست" گفته است که در ابتدا قرار بود، یکی از خوانندگان زن آن را بخواند اما به خاطر مخالفت همسرش، با صدای ایرج مهدیان ضبط شد و از آنجا که مصادف با انقلاب اسلامی شده بود و مهدیان موافق با پخش آن نبوده، معین آن را اجرا کرده است.ابراهیم‌پور در سال ۱۳۷۲ به آلمان مهاجرت کرد و در طول سال‌های گذشته نیز همکاری خود با بسیاری از خوانندگان خارج از ایران را ادامه داد.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: ۱۳ شهریور ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleایمان صادق زاده، نوازنده و سازنده دوتار مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. او که از شاگردان استاد محمد یگانه، موسیقیدان مقامی ایران است در این برنامه از ویژگی‌های ساز دوتار و موسیقی شمال خراسان می‌گوید.ایمان صادق‌زاده که در ۱۰ اسفند سال ۱۳۵۹ در شهر مشهد متولد شده است، از کودکی به واسطه شغل پدرش در شهرهای مختلف ایران سکونت داشته و به همین خاطر با موسیقی نواحی مختلف آشناست.صادق‌زاده از کودکی نواختن دوتار را آغاز کرد اما در رشته هوا فضا در ایران، اوکراین و کانادا تحصیل کرده است.این نوازنده و سازنده دوتار در پادکست این هفته از تاثیر استاد محمد یگانه بر زندگی موسیقای‌اش و از تفاوت‌های ساز دوتار در نواحی مختلف ایران می‌گوید.همچنین در برنامه این هفته بیشتر به موسیقی شمال خراسان، نوازندگان مشهور این خطه و موسیقی مقامی پرداخته‌ایم.پادکست این هفته درباره این هنرمند و دو قطعه در مقام‌های گریلی و الله مزار، با صدای دوتار صادق‌زاده و داستان شکل‌گیری آنها را بشوید.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: ۳۰ مرداد ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleدر پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از محمد علی امیر جاهد، شاعر و تصنیف‌ساز قدیمی یاد کرده‌ایم. او در کنار عارف قزوینی و شیدا، از جمله تصنیف‌سازان نامی دوره مشروطه و تاریخ معاصر ایران بود.محمدعلی امیرجاهد در سال ۱۲۷۴ در تهران به دنیا آمد. او که نخستین فرزند خانواده بود، تحصیلات ابتدایی را در مکتب‌خانه شمس و مدرسه علمیه گذراند و برای تکمیل تحصیلات به دارالفنون رفت.اشعارش بیشتر مضامین میهنی، اجتماعی، سیاسی و فلسفی داشت و او را باید از جمله تصنیف‌سازان نامی دوره مشروطه و تاریخ معاصر در کنار عارف و شیدا به شمار آورد.از او بیش از صد سرود و تصنیف به یادگار مانده که در دو جلد کتاب با نام "دیوان امیرجاهد" در سال ۱۳۳۳ با نت آهنگ‌هایش و جلد دوم آن در مرداد ۱۳۴۹ چاپ و انتشار یافته است.بخت با محمدعلی امیرجاهد یار بود که هم‌زمان با او خواننده برجسته‌ای چون قمرالملوک وزیری نیز سر بر آورد و در سال ۱۳۰۸ تصنیف‌های او با صدای این خواننده و تار ارسلان درگاهی و مرتضی نی‌داوود بر روی صفحات ۷۸ دور ضبط شد.این آثار شامل تصنیف‌هایی مانند کشور دل، جان من، امان از این دل، به گردش فروردین، در ملک ایران، امان ز هجر رخ یار، بهار است و هنگام گشت و نرگس مست است.بعدها این تصانیف از سوی بسیاری از آهنگسازان و خوانندگان نامی بارها بازخوانی شد که از اهمیت و قدرت ترانه‌سرایی و ملودی پردازی این شاعر و ترانه‌سرا حکایت دارد.در کتاب "چهره‌های موسیقی ایران معاصر" نوشته هوشنگ اتحاد به نقل از استاد فرامرز پایور که بسیاری از کارهای امیرجاهد را نت‌نگاری و اجرا کرد، آمده است: « به صراحت می‌توانم بگویم، پس از عارف و شیدا، بزرگ‌ترین تصنیف‌ساز ایرانی امیرجاهد بود.»امیرجاهد از سال ۱۲۹۹ به عنوان دبیر در مجلس شورای ملی هم به کار پرداخت و از سال ۱۳۰۵ مستقلا سالنامه پارس را انتشار داد که در مجموع ۲۸ سال دوام پیدا کرد.او در سال ۱۳۳۰ پس از رسیدن به بازنشستگی، انجمن اشاعه و اعتلای موسیقی را در اداره هنرهای زیبای کشور بنیاد و چند سال بعد، آن را به هنرستان آزاد و شبانه موسیقی ملی تبدیل کرد.فیلمی با عنوان "هزاردستان امیرجاهد" به کارگردانی منوچهر مشیری هم از زندگی این هنرمند به صورت مستند ساخته شده است که در آن به گوشه‌‌هایی از زندگی و‌ آثار او در گفت‌وگو با بزرگان موسیقی پرداخت شده است.امیرجاهد در ۸۱ سالگی در سال ۱۳۵۶درگذشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: ۱۶ مرداد ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleنوید نوروزی مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. قطعه‌ "خاطرات" با شعری از تورج نگهبان، آهنگسازی حبیب‌الله بدیعی و تنظیم مجدد امیرناصر رنجیر که این هنرمند بازخوانی کرده‌ است را در این برنامه می‌شنوید.نوید نورزی متولد ۲۳ خرداد سال ۱۳۶۶در اصفهان است و در محیطی سرشار از موسیقی رشد کرد. او به واسطه خویشاوندی با علی‌اصغر شاهزیدی، خواننده قدیمی از همان کودکی فراگیری موسیقی را به صورت جدی آغاز کرد و به سبک آوازی اصفهان توجه خاصی داشت.نواختن تنبک را هم به صورت خودآموز شروع کرد و پس از آن یادگیری سازهای دیگر را نیز انجام داد و آواز را هم در ابتدا نزد علی‌اصغر شاهزیدی، شوهرخاله خود فرا گرفت.نوروزی در رشته فلسفه تحصیل کرده و در طول سال‌های گذشته با ارکسترهای مختلفی همکاری کرده است.او سابقه فعالیت با گروه خنیاگران مهر به سرپرستی بهزاد عبدی، همراهی با ارکستر موسیقی ایران به رهبری شهرام توکلی، ارکستر نقش جهان و بسیاری دیگر از ارکسترهای شناخته شده ایران را دارد و قطعات بسیاری تاکنون با صدایش منتشر شده است.در این برنامه قطعه "خاطرات" که نوید نوروزی با تنظیم تازه‌ای از امیرناصر رنجبر بازخوانی کرده است را انتخاب کردیم و درباره چرایی این بازخوانی پرسیدیم.امیرناصررنجبر هم در این برنامه به نحوه کار یک تنظیم‌کننده پرداخته و از همکاری با نوروزی گفته است.با نوید نوروزی همجنین درباره وضعیت فعلی موسیقی سنتی در ایران نیز گفت‌وگو کردیم.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: دوم مرداد ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleدر پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از مهین زرین‌پنجه، موسیقیدان، آهنگساز و نوازنده چیره‌دست پیانو یاد کردیم. این هنرمند که نخستین "ارکستر بانوان" در ایران را تشکیل داد، خرداد ماه ۱۴۰۴ درگذشت.مهین زرین‌پنجه چهارم آبان سال ۱۳۱۶ در تهران به دنیا آمد. پدرش نصرالله زرین‌پنجه، آهنگساز و نوازنده تار بود که آثار ارزشمندی برای بسیاری از خوانندگان دوره خود، به خصوص غلامحسین بنان ساخت. مادرش صفیه یگانه نیز دستی بر نواختن تار و تنبک داشت.او از حضور اساتید بزرگی هم‌چون روح‌الله خالقی، ابوالحسن صبا و حسین تهرانی بهره برد و ساز تخصصی خود یعنی پیانو را نیز نزد مرتضی محجوبی، جواد معروفی و امانوئل ملیک اصلانیان فرا گرفت.مهین زرین‌پنجه پس از پایان تحصیلات به استخدام وزارت فرهنگ و هنر درآمد و با تشکیل "ارکستر بانوان" و سرپرستی آن و تک‌نوازی پیانو در سایر ارکسترها مشغول به کار شد.زرین‌پنجه پس از انقلاب ۵۷، در آغاز به انگلستان، سپس فرانسه و در نهایت به آمریکا مهاجرت کرد و به تدریس و تمرین پیانو مشغول شد.از مهین زرین‌پنجه بیش از ۶۰ قطعه موسیقی به یادگار مانده که تعدادی از آثارش در چند دهه غربت‌، در ارکسترهای بزرگ دنیا ضبط و اجرا شده ‌است. در پادکست این هفته "آواهای کم شنیده از دیروز تا امروز" با مرور برخی آثار مهین زرین‌پنجه، درباره شیوه کار نوازندگی و آهنگسازی او با پویان آزاده، پیانیست و پژوهشگر موسیقی ایرانی نیز گفت‌وگو کردیم.مهین زرین‌پنجه ۱۱ خرداد در ۸۷ سالگی در متل قو مازندران درگذشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: ۱۹ تیر ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleبامداد فتوحی، نوازنده سازهای کوبه‌ای مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. در این برنامه از این گفته‌ایم، چطور و به همت چه اساتیدی تنبک توانست در موسیقی ایرانی به عنوان ساز مستقل شناخته شود.بامداد فتوحی متولد اول دی سال ۱۳۵۷ در پاریس است اما در تهران تحصیل کرده و موسیقی را نیز به صورت جدی از کودکی در ایران پی گرفت.سال‌ها نزد اساتید مختلف با نوازندگی سنتور و تنبک آشنا شد اما در نهایت این سازهای کوبه‌ای، به خصوص ساز تنبک بود که به عنوان ساز اصلی انتخاب کرد.با این هنرمند که حالا سال‌ها است ساکن کاناداست در این برنامه همچنین درباره تاریخچه ساز تنبک صحبت کرده‌ایم که چطور در طول سال‌های طولانی و به همت چه اساتیدی توانست به عنوان سازی که تنها به عنوان همراه کننده محسوب می‌شد، به یکی از سازهای اصلی و مستقل تبدیل شود. در پادکست این هفته همچنین از مجموعه "سایه‌های رقص" گفته‌ایم که در آن از سازهای مختلف کوبه‌ای استفاده شده است.بامداد فتوحی در سال ۲۰۱۸ با همکاری دو نوزانده دیگر گروه موسیقی "آن" را در کانادا راه اندازی کرد و تا به امروز به ضبط آثار هنری و اجراهای مختلف پرداخته‌اند. فتوحی که سال‌هاست مشغول تدریس سازهای کوبه‌ای است، همکاری با چهره‌های نام‌آشنای موسیقی مانند حسین علیزاده، مجید درخشانی، کیوان ساکت و سعید فرج‌پوری را در کارنامه خود دارد.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: ۵ تیر ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleدر پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از حسین موفق، خواننده آهنگ‌های عامه‌پسند یاد کردیم. او یکی از بهترین غزل‌خوان‌های کوچه‌بازاری در دهه ۵۰ در ایران بود.پدر حسین موفق از مهاجرین روس بود که به اردبیل مهاجرت کرده بود و او در سال ۱۳۲۰ در این شهر به دنیا آمد.از ۹ سالگی با تقلید آثار هنرمندانی مانند دلکش، ایرج و دردشتی مشق خواندن می‌کرد تا اینکه برای آگاهی از دستگاه‌های موسیقی پایش به جامعه باربد و حضور در کلاس‌های اسماعیل مهرتاش باز شد.با موسیقی دستگاهی نزد مهرتاش آشنا شد اما علاقه‌اش به سبک موسیقی کوچه بازاری بود و در این ژانر موسیقی همیشه فعالیت کرد.کار حرفه‌ای موسیقی را با اثری به نام "شعله جان" در سال ۱۳۴۲ آغاز کرد و در ادامه این مسیر، رشید مرادی، آهنگساز موسیقی‌های مردمی در آن دوران نیز به او کمک شایانی کرد.او با ارائه آهنگ‌هایی مثل "ابرام غزل‌خون"، "کمال تارزن"، "علی ساربون" بسیار به شهرت رسید و اجراهای موفقی در برنامه "میخک نقره‌ای" فریدون فرخزاد داشت.موفق یکی از بهترین غزل‌خوان‌های کوچه‌بازاری و بیات تهران بود و بدون شک اگر مایل بود در دیگر ژانرهای موسیقی هم فعالیت کند، می‌توانست به همان میزان مشهور شود.او سال‌های پس از انقلاب را در هلند سپری کرد و در ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۸در این کشور درگذشت.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: ۱۵ خرداد ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleمهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" فرید الهامی، نوازنده تنبور و آهنگساز است. در این برنامه با این هنرمند درباره ساز تنبور، مستندهایی که او از این ساز ساخته است و پروژه شاهنامه کردی گفت‌و‌گو کردیم.فرید الهامی در ۲۳ فروردین سال ۱۳۵۹ در صحنه کرمانشاه در خانواده‌ای هنرمند متولد شد. سید ایاز قزوینه‌ای، پدربزرگش از اساتید صاحب سبک بود و او نیز نواختن تنبور را در ابتدا در خانه نزد او آغاز کرد و سه‌تار را نیز در شش سالگی به تشویق مادر، نزد پسر عموهایش فراگرفت.الهامی در سال ۱۳۷۹ گروه موسیقی "زمزمه عشق" و در سال ۱۳۸۴ گروه "فردوسی" را تشکیل داد. همچنین در سال ۱۳۸۵ کار تمرین و ضبط دو اثر شاهنامه کردی (تراژدی رستم و سهراب) و شاهنامه فردوسی (ضحاک ماردوش) را آغاز کرد که با آهنگسازی او و صدای شهرام ناظری اجرا شده ‌است.این هنرمند در این برنامه از جزئیات ساخته شدن این اثر و تیغ سانسوری که بخش‌هایی از این مجموعه را حذف کرد، می‌گوید.الهامی همچنین آلبوم "هزاره تنبور" که شامل مقام‌های مناطق یارسان‌نشین صحنه، گوران و بخشی از مقام‌های یارسان‌های مناطق لک‌نشین و نیز آذربایجان و حاصل پانزده سال تحقیق است را در سال ۱۳۹۷ به صورت محدود منتشر کرد.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: اول خرداد ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleدر پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از شاپور حاتمی، آهنگساز و نوازنده قدیمی تار یاد کردیم. گفته شده است، او از نخستین هنرمندانی است که با تار چهارمضراب دو چهارم را نواخته است.عبدالحمید حاتمی معروف به شاپور حاتمی متولد سال ۱۳۰۳ بود. پدرش یحیى‏‌خان حاتمى هم از نوازندگان به‌نام تار بود.یحیى‏‌خان حاتمى از شاگردان میرزا حسین‌قلی فراهانی معروف به آقا حسینقلی از نوازندگان سرشناس تار اواخر دوران قاجار بود و آنقدر در نوازندگی چیره دست بود که سمت خلیفه‏‌گرى كلاس‌های میرزا حسین‌قلی خان را دریافت کرده بود.در کتاب "مردان موسیقی سنتی و نوین ایران "اثر حبیب‌الله نصیری‌فر به نقل از شاپور حاتمی آورده شده که علاوه بر حضور در کلاس،های پدر، مدتی نیز شاگردی عبدالحسین خان شهنازى را کرده است. حاتمی همچنین ردیف‌هاى آواز ایرانى را نزد دایى خود، عبدالله خان دوامى آموخت.کار جدی موسیقی نیز برای شاپور حاتمی با رادیو ژاندارمرى آغاز شد و پس از آن به دعوت مهدى خالدى، جزو نوازندگان اركستر او به خوانندگى دلكش شد.بجز نوازندگى در اركستر، نوازندگى سلوى بعد از ظهر روزهاى یكشنبه رادیو هم با شاپور حاتمی بود. همچنین در کارنامه هنری حاتمی سابقه همکاری با خوانندگانی همچون مرضیه، دلكش، پوران، هما، داریوش رفیعى و امین‏‌الله رشیدى نیز به چشم می‌خورد.ترانه "به یاد دوست" به آهنگسازی شاپور حاتمی روی شعری از بیژن ترقى که پس از درگذشت داریوش رفیعی ساخته بود و کوروس سرهنگ زاده و صمد پیوند، هر کدام جداگانه آن را اجرا کرده بودند، نیز بسیار در آن دوره شهرت پیدا کرد.در برنامه این هفته نکات کمتر شنیده شده‌ای درباره شاپور حاتمی را از زبان هاتف شرار، پژوهشگر موسیقی نیز بشنوید.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleشیلا نهرور، خواننده ساکن کانادا مهمان پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است. در این برنامه مروری کرده‌ایم بر کارنامه هنری این هنرمند که بسیار تحت تاثیر احمد عاشورپور، از اساتید به‌نام موسیقی گیلان، فعالیت می‌کند.شیلا نهرور در بهار سال ۱۳۳۷ در بندر انزلی گیلان به دنیا آمد. پس از اتمام دوران دبیرستان راهی‌ دانشگاه پهلوی شیراز شد و تحصیلات خود را در رشته زبان انگلیسی‌ و آوا شناسی ادامه داد.او معتقد است، تحصیل در این رشته به شناخت بیشتر موسیقی نیز کمک کرده و البته که در مسیر فراگیری موسیقی از حضور اساتید مختلفی هم بهره برده است.نهرور اما بیش از همه، کار موسیقی خود را تحت تاثیر آثار احمد عاشورپور، از اساتید به‌نام موسیقی گیلان می‌داند و به شیوه این هنرمند قدیمی، بسیاری از قطعات مشهور دنیا را همراه با اشعار فارسی یا گیلکی خوانده است.حاصل همکاری او با امیر رهبر، پیانیست ساکن کانادا نیز آلبومی به نام "جاودانه‌های گیلان" است که برخی از مشهورترین آثار کیلگی با تنظیمی دوباره از سوی شیلا نهرور بازخوانی شده است. دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنیددر این برنامه همچنین به ترانه "انزلی من" با شعری که نهرور، خود سروده و روی قطعه فولکی از مکزیک خوانده شده است، نیز پرداخته‌ایم. نوازندگی گیتار این قطعه را بهرام آقاخان انجام داده و تنظیم از رضا مقدس است.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: ۴ اردیبهشت ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleدر پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از درویش جاویدان، خواننده و آهنگساز قدیمی یاد کردیم. جاویدان را بسیاری به خاطر اجرای ترانه‌های کوچه بازاری ماندگاری که خوانده بود می‌شناسند اما او پس از انقلاب اسلامی در ایران به خواندن ترانه‌های مذهبی روی آورد.مصطفی موسوی مشهور به مصطفی جاویدان یا درویش جاویدان متولد هفتم آبان ۱۳۲۵ در کرمانشاه بود و در خانواده‌ای مذهبی رشد یافت.او نه تنها خواننده با ذوقی بود، بلکه دستی بر نوازندگی چندین ساز داشت و به عنوان هنرپیشه و نمایشنامه‌نویس نیز فعالیت می‌کرد.هر چند پس از انقلاب اسلامی در ایران، به خواندن ترانه‌های مذهبی روی آورد اما تا پیش از آن حدود ۱۳ آلبوم موسیقی منتشر کرد و با اینکه خودش کرمانشاهی بود، ترانه‌های محلی از دیگر نقاط ایران را نیز به زیبایی اجرا می‌کرد. یکی از این ترانه‌های محلی که اجرا کرد و بسیار مورد استقبال قرار گرفت، آهنگ محلی مشهدی "یر اگه" بود.از آلبوم‌هایی که پیش از انقلاب اسلامی از او بسیار مشهور شد، می‌توان به "باباکوهی" و "چینی‌بندزن" اشاره کرد.همچنین بسیاری از ترانه‌هایی که در فیلم‌های سینمایی پیش از انقلاب خوانده بود، مشهور شدند و بر سر زبان‌ها افتاده بودند.بیشتر ترانه‌هایی که درویش جاویدان خوانده بود را خودش آهنگسازی می‌کرد و در این مسیر تعداد انگشت‌شماری از قطعاتی که ساخته بود را خوانندگان دیگر اجرا کردند. معروف‌ترین قطعه‌ای که سرود و آهنگسازی کرد و داریوش آن را اجرا کرد، ترانه "به من نگو دوست دارم" بود که با تنظیم پرویز مقصدی منتشر شد.او ترانه‌های دوصدایی نیز با خوانندگان زن هم دوره خود مثل عهدیه، هاله نظری و آهو خوانده بود.درویش جاویدان ۲۰ آبان ۱۳۹۶ بر اثر ایست قلبی در در منزلش کرج درگذشت و در بهشت سکینه به خاک سپرده شد.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: ۲۱ فروردین ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleدر پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از منوچهر طاهرزاده، آهنگساز، خواننده و نوازنده یاد کردیم. طاهرزاده برای خوانندگان به‌نامی هم چون داریوش و شاهرخ آهنگسازی کرده بود.منوچهر طاهرزاده متولد ۱۳ دی ۱۳۳۱ در کرمانشاه بود. پدرش، یدالله طاهرزاده، نوازنده تار بود و از کودکی در محیطی موسیقایی رشد کرد و خیلی زود در نوجوانی به نوازنده قابلی تبدیل شد.طاهرزاده که سازهای ویولن و کمانچه را به خوبی می‌نواخت، در کار آهنگسازی از حضور اساتید به‌نامی هم‌چون مرتضی حنانه، جواد معروفی، حسینعلی ملاح و محمدتقی مسعودیه استفاده کرد.بیشترین همکاری او به عنوان آهنگساز با شاهرخ بود. قطعه "پاییز" روی شعری از محمدرضا فتاحی از معروف‌ترین ساخته‌های او برای این خواننده بود.او همچنین چندین قطعه برای داریوش ساخت که یکی از ماندگارترین آنها "شبخون" روی شعری از ایرج جنتی عطایی با تنظیم منوچهر چشم‌آذر بود.طاهرزاده از آن دسته هنرمندانی بود که تجربه‌های مختلفی در ژانرهای متفاوت موسیقی داشت. از او ساز و آوازهای گوش‌نوازی به یادگار مانده است. موسیقی محلی را هم خوب می شناخت و اجراهای ماندگاری در این سبک دارد و از سوی دیگر، ساخته‌های درخشانی در موسیقی پاپ نیز در کارنامه دارد. در دوره‌ای نیز به موسیقی عرفانی گرایش پیدا کرد و آلبوم موسیقی در این سبک نیز از او منتشر شده است.حمید طاهرزاده، نوازنده تار در پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از ویژگی‌های کار موسیقی برادرش و خاطراتشان گفته و ما نیز مروری بر چند قطعه با صدای این هنرمند داشتیم.منوچهر طاهرزاده در ۱۴ آذر ۱۳۸۲ در کرمانشاه درگذشت و در آرامگاه باغ فردوس این شهر به خاک سپرده شد.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: ۷ فروردین ۱۴۰۴copyright ©Deutsche Welleزهره حیدری، خواننده ساکن ایران مهمان نخستین پادکست "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" است که از او ترانه‌ای نوروزی به نام "بونه" را انتخاب کرده‌ایم. این هنرمند در این برنامه همچنین از این گفته است که با وجود ممنوعیت آواز خواندن زنان در ایران، چگونه با امید به کارشان ادامه می‌دهند.زهره حیدری متولد ۹ آبان سال ۱۳۶۳ در شهرستان تنگستان استان بوشهر است. او که کارشناسی ارشد رشته فلسفه دارد، از ۲۷ سالگی به صورت جدی آموختن موسیقی را آغاز کرد و از شاگردان پریسا، خواننده نام‌آشنای ساکن ایران است.در این برنامه قطعه "بونه" با صدا و نوازندگی دف او و آهنگسازی و نوازندگی نی همسرش، پارسا برخورداری را می شنوید که ترانه‌ای نوروزی و بختیاری است.با زهره حیدری که دارای صدای آلتوی پرقدرتی است، در این پادکست درباره قطعه "حسرت" که سال گذشته و در آستانه روز جهانی زن در همکاری با چهار خواننده زن دیگر اجرا شده بود نیز گفت‌و‌گو کردیم.او سابقه همکاری با گروه موسیقی ارغوانه و برگزاری کنسرت در کشورهای دیگر را نیز داراست.حیدری همچنین از این گفته است، چطور با وجود ممنوعیت و محدودیت‌های مختلف در ایران، زنان خواننده دست از تلاش بر نمی‌دارند و همچنان به فعالیت می‌پردازند.او که حتی پدرش هم مخالف خوانندگی‌ای بوده از این می‌گوید که محدودیت‌ها برای زنان سابقه‌ای بسیار طولانی دارد و به همین خاطر است که آنها هیچ‌گاه دست از مطالبه‌گری برنداشته‌اند.

تهیه کننده و مجریان: میترا خلعتبری / اسکندر آبادیپخش شده از بخش فارسی دویچه وله در آلمانتاریخ انتشار پادکست: ۲۳ اسفند ۱۴۰۳copyright ©Deutsche Welleدر پادکست این هفته "آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز" از بیتا، خواننده قدیمی یاد کرده‌ایم که کمتر از یک سال پیش، در فروردین سال ۱۴۰۳ درگذشت. بیتا، همسر فضل‌الله توکل، آهنگساز و نوازنده چیره‌دست سنتور بود.بیتا با نام اصلی طاهره موسی زاده متولد سال ۱۳۲۶ در تهران بود و در سال ۱۳۴۲ به واسطه‌ آشنایی با عطاالله خرم فراگیری موسیقی را آغاز کرد.در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ در ایران از چهره‌های شناخته شده میان زنان خواننده بود و آثارش از رادیو و تلویزیون ملی پخش می‌شد.او همچنین در سال ۱۳۴۳ به‌ دعوت رضا صفایی در فيلم "تعقيب خطرناک" علاوه بر ايفای نقش اول، ساخته‌هایی از عمادرام را اجرا کرد و در فیلم‌های "زبون بسته" و "مردی در قفس" با نصرت‌الله وحدت همبازی شد.بیتا اما پس از نقش‌آفرینی در چند فیلم، هنرپيشگی را كنار گذاشت و بیشتر به موسیقی پرداخت. او تحت تعليم استاد محمود كريمی به‌ آموختن دستگاه‌ها و رديف‌های موسيقی ايرانی مشغول شد و تا سال ۱۳۵۷ حدود ۴۰ ترانه اجرا کرد."آخرین برگ" ، "منم که فردایی ندارم"، "آشتی"، "وسوسه" و "سلام بر پیری" از قطعاتی است که با صدای او بسیار مشهور شد.بیتا در سال ۱۳۵۰ با فضل‌الله توکل ازدواج كرد که نه تنها سنتورنواز ماهری بود، بلکه از مشهورترين آهنگسازان راديو بود كه تا آن زمان برای خوانندگانی چون هايده، گلپا و حميرا آهنگسازی کرده بود.یکی از زیباترین ترانه‌هایی که توکل ساخت و همسرش آن را اجرا کرد، "از یاد رفته" روی شعری از معینی کرمانشاهی بود.بیتا پس از انقلاب اسلامی در ایران مانند بسیاری از هنرمندان زن از فعالیت هنری منع و خانه‌نشین شد، به همین خاطر به خارج از کشور مهاجرت کرد.او در سوم فررودین ۱۴۰۳ در سن ۷۶ سالگی درگذشت.