DiscoverМова пра мову - Радыё Свабода / Радыё Свабодная Эўропа
Мова пра мову - Радыё Свабода / Радыё Свабодная Эўропа
Claim Ownership

Мова пра мову - Радыё Свабода / Радыё Свабодная Эўропа

Author: Радыё Свабода

Subscribed: 33Played: 677
Share

Description

Радыё Свабода / Радыё Свабодная Эўропа - міжнародная мэдыйная арганізацыя, якая перадае навіны і інфармацыю для краінаў Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы, Каўказу, Сярэдняй Азіі, Расеі, Блізкага Ўсходу і Балканаў.
89 Episodes
Reverse
Многія нашыя назвы месяцаў унікальныя. Калі і адкуль яны пайшлі? А ці памятаем, як правільна пісаць дату? А як назваць чатыры запар гады бязь іх нумароў?
А як па-беларуску адкажам на гэтае пытаньне, асабліва калі ня роўная гадзіна (напрыклад, 9:00), а яе палова (8:30) або чвэрць (8:15)?
Ня трэба ўжываць абрэвіятуры накшталт «дзяржмяжа» і «юрасобы» — гэта савецка-расейская словаўтваральная мадэль. Але хораша і правільна будзе сказаць «Мо ня трэ больш падліваць».
Інтэрнэт-тролі ды самы галоўны троль ужываюць беларускія словы як абрáзы: «Эти свядомые змагары только плявузгают». А ці кепска быць «сьвядомым»? І ці можна «страціць сьвядомасьць»?
«Лазня», книжный магазин «Кнігарня», «Покупай на „Куфаре“». Гэта пашырэньне беларускае мовы ці зьвядзеньне яе да ролі дэкарацыі?
У Расеі ёсьць і сувораўскі выраз «отцы-командиры», і сучасная мянушка «батяня-комбат». І вечны, любімы сваімі дзецьмі-падданымі «царь-батюшка». А ў Беларусі «бацькам» ніколі не называлі ані манарха, ані вайскавода. Гэта выключна сямейнае слова.
Гісторыя годнай, але прызабытай у Беларусі ініцыятывы ПЭН-Клюбаў сьвету — Усеагульнай дэклярацыю моўных правоў. Калі яе ўхваліць ААН, права на родную мову прыраўняецца да іншых фундамэнтальных правоў.
Старажытнае і нават містычнае беларускае слова «хапун» менчукі на вуліцы тлумачаць па-рознаму. І лічаць «хапун» і «ссабойку» расейскімі словамі, хоць расейцы іх ня ведаюць.
Інтэрнэт-тролі ды самы галоўны троль словам «сьвядомыя» лаюцца: «Эти свядомые змагары только плявузгают». А ці кепска быць «сьвядомым»? І ці можна па-беларуску сказаць «страціць сьвядомасьць»?
Усе ў нас ведаюць, што такое шуфляда. Падчас Інфлянцкай вайны беларусы шуфлядамі нават ваявалі супраць расейцаў. Бо ў тых і слова такога няма. Вулічнае апытаньне
Актуальна ў сувязі зь перапісам насельніцтва. Што значыць для беларуса выраз „матчына мова“? Ці гэта сынонім „роднай мовы“? А як яго перакласьці на расейскую? Адказваюць менчукі
Менчукі на вуліцы ўспамінаюць толькі адно беларускае слова — «прабачце». А мы ж маем цэлую іх палітру, на кожную сытуацыю свой выраз... Разьбіраемся, як і калі па-беларуску правільна павініцца.
Для сяго-таго Вільня з Коласавай паэмы «Новая зямля» і Вільнюс, куды езьдзяць у краму, — розныя гарады. Варта ведаць старыя беларускія назвы навакольных местаў: Трокі і Меднікі, Гайнаўка і Гарадок (дзе Басовішча), Вяліж і Дзьвінск.
На жаль, шанец вярнуць гораду імя на 1000-гадовы юбілей змарнаваны. Адкуль у нас брэтонскі Брэст? Як правільна — Берасьце ці Бярэсьце? Як называць яго жыхароў — „брашчане“ ці берасьцейцы? Разьбіраемся.
Спадару Яне, хлопча, сынку, голубе мой — якая гэта форма назоўніка? Вось жа ў некага больш газу, а ў нас больш граматычных склонаў. Пра сёмы склон беларускага назоўніка, які рэпрэсавалі-рэпрэсавалі і недавырэпрэсавалі.
Фармальна ўсіх школьнікаў 11 гадоў вучаць беларускай мове — напрыклад, маляваць схемы складаназалежных сказаў. У выніку былы шкаляр ня ўмее па-беларуску нават падзякаваць, пагатоў шкарпэткі ў краме купіць. Мала гадзінаў? Ведаю, дзе іх узяць.
Украінцы патрабуюць не казаць «на Ўкраіне», бо прыназоўнік «на» пасуе назвам несамастойных рэгіёнаў. У нашых старых клясыкаў знойдзем абедзьве формы. А як правільна?
Назвы грыбоў засвойваюць ня ў школе, не з расейскіх сэрыялаў, а ад дзядоў-бабуляў. Яны жыцьцёва важныя: дапамагаюць не атруціцца. На якой мове называюць грыбы нашыя людзі? Вулічнае апытаньне.
Ці варта называць беларускую дзяржаву скаротам «эр-бэ»? Мо гэта Башкартастан? Думкі менчукоў падзяліліся. А закон і знаўцы мовы супраць такога скароту.
Скептыкі кажуць, нібыта ў беларускай мове мала словаў высокага стылю. Але ім адказаў Янка Купала. Ягоныя словы — цямрыца і няслава, вечнабыт і беларушчына... Недарэчнасьць: у афіцыйным слоўніку іх няма.
loading
Comments 
loading
Download from Google Play
Download from App Store