DiscoverМова пра мову - Радыё Свабода / Радыё Свабодная Эўропа
Мова пра мову - Радыё Свабода / Радыё Свабодная Эўропа
Claim Ownership

Мова пра мову - Радыё Свабода / Радыё Свабодная Эўропа

Author: Радыё Свабода

Subscribed: 37Played: 843
Share

Description

Радыё Свабода / Радыё Свабодная Эўропа - міжнародная мэдыйная арганізацыя, якая перадае навіны і інфармацыю для краінаў Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы, Каўказу, Сярэдняй Азіі, Расеі, Блізкага Ўсходу і Балканаў.
99 Episodes
Reverse
Наша мова за некалькі стагодзьдзяў адолела ўплыў царкоўнаславянскага пісьма. Чытайма старыя тэксты зь беларускім вымаўленьнем.
Верш Краўцовага Макара на музыку Ўладзімера Тэрáўскага — ня першы наш гімн, іх гісторыя сягае XIV стагодзьдзя. Але менавіта ён стаў беларускім дзяржаўным і нацыянальным гімнам у эпоху БНР, бо ў яго мове — актыўныя дзеясловы, якія сьведчаць: беларусы бяруць свой лёс у свае рукі.
Не кадзіраваць, а кадаваць, не інфіцыраваць, а інфікаваць. Словы на -іраваць у беларускай мове — з 1937 году.
Колькі будзе паўсямадзясят плюс паўпята? Лічым па-беларуску — спатрэбіцца, каб чужак не зразумеў ;-)
Ці «Вінцук Вячорка» — псэўданім? Пра кананічныя царкоўна-касьцёльныя і беларускія народныя формы імёнаў.
Недаспадобы мне твае лайкі, — справядліва скажа муж жонцы, бо хто ж любіць, калі лаюцца. Часам інтэрнэт-жаргон па-беларуску гучыць двухсэнсоўна.
Чытач Алег піша: беларуская мова ня мае будучыні, бо на ёй няма ніводнага тэксту ў галінах матэматыкі, фізыкі, тэхнікі. Вось жа, па-першае, няпраўда. Ёсьць. Па-другое, будучыня мовы залежыць не ад гэтага.
Пра беларускае моўнае багацьце. Ня кожнага любімага кахаюць, ня ўсё вядомае знаюць. Асьцерагаймася электронных перакладнікаў з расейскай! «Ведаць» і «знаць», «сьвет» і «мір» у беларускай мове абазначаюць рознае.
У старой Беларусі, як ува ўсёй Эўропе, лацінская была мовай асьветы і кнігі. Мноства словаў — мэта і камэта, вэлюм і плян — прыйшло ў беларускую наўпрост з лаціны. Таму яны і гучаць блізка да арыгіналу.
Назвы нашых вуліц уплываюць на нашу сьвядомасьць і падсьвядомасьць. Беларускай урбананіміі патрэбная ня толькі дэсаветызацыя, але і дэкалянізацыя. Адзіны горад Беларусі, у якім пасьпелі ўпарадкаваць тапанімічную гаспадарку, — Маладэчна. Там няма вуліцы Леніна, затое ёсьць Вялікі Гасьцінец.
Многія нашыя назвы месяцаў унікальныя. Калі і адкуль яны пайшлі? А ці памятаем, як правільна пісаць дату? А як назваць чатыры запар гады бязь іх нумароў?
А як па-беларуску адкажам на гэтае пытаньне, асабліва калі ня роўная гадзіна (напрыклад, 9:00), а яе палова (8:30) або чвэрць (8:15)?
Ня трэба ўжываць абрэвіятуры накшталт «дзяржмяжа» і «юрасобы» — гэта савецка-расейская словаўтваральная мадэль. Але хораша і правільна будзе сказаць «Мо ня трэ больш падліваць».
Інтэрнэт-тролі ды самы галоўны троль ужываюць беларускія словы як абрáзы: «Эти свядомые змагары только плявузгают». А ці кепска быць «сьвядомым»? І ці можна «страціць сьвядомасьць»?
«Лазня», книжный магазин «Кнігарня», «Покупай на „Куфаре“». Гэта пашырэньне беларускае мовы ці зьвядзеньне яе да ролі дэкарацыі?
У Расеі ёсьць і сувораўскі выраз «отцы-командиры», і сучасная мянушка «батяня-комбат». І вечны, любімы сваімі дзецьмі-падданымі «царь-батюшка». А ў Беларусі «бацькам» ніколі не называлі ані манарха, ані вайскавода. Гэта выключна сямейнае слова.
Гісторыя годнай, але прызабытай у Беларусі ініцыятывы ПЭН-Клюбаў сьвету — Усеагульнай дэклярацыю моўных правоў. Калі яе ўхваліць ААН, права на родную мову прыраўняецца да іншых фундамэнтальных правоў.
Старажытнае і нават містычнае беларускае слова «хапун» менчукі на вуліцы тлумачаць па-рознаму. І лічаць «хапун» і «ссабойку» расейскімі словамі, хоць расейцы іх ня ведаюць.
Інтэрнэт-тролі ды самы галоўны троль словам «сьвядомыя» лаюцца: «Эти свядомые змагары только плявузгают». А ці кепска быць «сьвядомым»? І ці можна па-беларуску сказаць «страціць сьвядомасьць»?
Усе ў нас ведаюць, што такое шуфляда. Падчас Інфлянцкай вайны беларусы шуфлядамі нават ваявалі супраць расейцаў. Бо ў тых і слова такога няма. Вулічнае апытаньне
loading
Comments 
loading
Download from Google Play
Download from App Store