OVT

(01:25) Afgelopen week overleed Alfredo Goeloe na een aanhouding door de politie. Hij was op weg naar huis om medicijnen te halen en had niets gestolen. Toch ging het mis. Het onderzoek naar zijn dood loopt nog en met conclusies moeten we dus voorzichtig zijn. Maar de zaak raakt oude wonden, want de vraag hoe de Nederlandse politie omgaat met mensen met een migratieachtergrond is niet nieuw. Hierover gaan we in gesprek met Jair Schalkwijk, onderzoeker criminologie verbonden aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, en medeoprichter van ‘Controle Alt Delete’, een onafhankelijke organisatie die strijdt tegen etnisch profileren en buitenproportioneel geweld.    (11:50) Deze week tekenden de nationalistische leiders van de grootste partijen in Schotland, Wales en Noord-Ierland een opzienbarend pact: ze roepen de Britse regering op zich voor te bereiden op het vertrek van alle drie de landen uit het Verenigd Koninkrijk. Van Schotland en Noord-Ierland hadden we dat misschien nog wel verwacht. Maar dat nu ook Wales meedoet, waar dit geluid van oudsher veel zachter klinkt, is verrassend. Zou het iets te maken hebben met de Engelse radicaal-rechtse politicus Nigel Farage, die mensen uit Wales onlangs nog 'sprekers van een buitenlandse taal' noemde?   Al eeuwen zijn de Keltische talen en volkeren naar de randen van de Britse eilanden geduwd. Heeft dit nieuwe elan voor onafhankelijkheid zijn wortels in dat eeuwenoude verhaal van tegen wil en dank ingelijfde Kelten? Daarover spreken we met mediëvist en Keltoloog Nike Stam.    (18:54) Vanaf deze week draait de Finse film The Kidnapping of a President in Nederland.  Tijdens een meerdaags drankgelag geven extreemrechtse vechtersbazen Kurt Wallenius en Eero Kuussaari stomdronken de opdracht tot de ontvoering van de voormalig president. Vervolgens moeten zij, de leiders van de fascistische Lapua-beweging, met een flinke kater uitzoeken wat ze allemaal in werking hebben gesteld. De film is volgens regisseur Samuli Valkama grotendeels historisch correct, maar alsnog, of misschien wel júíst daarom, een absurdistische comedy.    Wat is de historische context van deze ontvoering? We praten erover met Anne-Grietje Franssen, historicus en voormalig Scandinavië-correspondent.     (28:01) Ons nationale geheugen is in rep en roer. De directie van het Nationaal Archief wil namelijk de publiekstaken verregaand gaan afstoten. Dat zou grote gevolgen hebben, bijvoorbeeld dat het lastiger te bezoeken wordt voor burgers, en dat het Nationaal Archief stopt met archieven opnemen van niet-overheidsinstellingen. Dat zou betekenen dat de persoonlijke archieven van staatslieden en van grote organisaties ook niet meer in het archief van de toekomst te vinden zouden zijn. Dat dit niet alleen verontrustend is voor de 150 medewerkers die een brief naar de minister hebben gestuurd, maar ook voor historici, journalisten, archivarissen, en anderen, is duidelijk door de petitie, die is gestart door Githa Biekman, voorzitter van ‘Stichting 30 juni-1 juli Den Haag’. Ook hoogleraar geschiedenis Jan Hein Furnee, voorzitter van de KNHG, de beroepsvereniging voor historici is ongerust. Beide schuiven aan.    (41:03) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Wim Berkelaar, Dore van Duivenbode, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, Lotte Houwink ten Cate en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Nadia Bouras. Zij bespreekt twee boeken een een podcast.  Wij, Aanmaakhout - Otoniya J. Okot Bitek  Barbie- Het leven van een stijlicoon- Massimiliano Capella, vertal. Joost Zwart  In de schaduw van de Bevrijding (aflevering 10)- De Bergse Podcast    (54:11) Als student evolutiebiologie zat Xander Bruins een avond te scrollen op Marktplaats, toen zijn oog viel op een schedel. Een menselijke schedel welteverstaan, die ‘heel oud’ en van een ‘ridder’ zou zijn. Zijn interesse was gewekt. Hij kocht de schedel en ging op zoek naar de identiteit ervan. En het lijkt hem gelukt te zijn, want er is nu een boek: De vergeten ridder. Het onbekende leven van Boudewijn van Heile (ca. 1254–1320). Xander Bruins is te gast.      (1:04:50) Het is 30 jaar geleden dat de laatste dienstplichtigen de kazernes verlieten. Al die parate dienstplichtigen leken niet meer nodig, de Koude Oorlog was voorbij en daarmee de dreiging van een oorlog. Maar de dienstplicht werd nooit afgeschaft, want je wist maar nooit of er opnieuw oorlogsdreiging zou komen. Nu die dreiging er weer is, vinden wij het een goed moment om de serie die Michal Citroen vijf jaar geleden maakte over de geschiedenis van de dienstplicht opnieuw uit te zenden. Vandaag herhalen we deel 4:'De Koude Oorlog'.

(01:41) In de dagen voor D-day legt James Stagg, een ijverige meteoroloog, het af tegen een minder moderne wetenschappelijke concurrent en president Eisenhower. Want is de geplande dag voor D-day wel geschikt, of zal een storm roet in het eten gooien?    Dat is waar de nieuwe film Pressure om draait. Maar wie was Stagg, en was hij echt zo belangrijk als de film voorstelt? En hoe zit het met de Ierse Maureen Flavin Sweeney, de vrouw die een beslissende weerwaarneming deed, krijgt zij wel voldoende credits in deze film? We vragen het aan militair historicus Tijmen Dokter.    (11:54) Bayeux Fever wordt het genoemd. Het middeleeuwse tapijt van Bayeux is in Groot-Brittannië op dit moment hotter dan ooit. Het beroemde tapijt beeldt in schitterende kleuren de Normandische verovering in 1066 van Engeland uit, en sinds donderdag is het 70-meter lange doek, voor het eerst in bijna 1000 jaar, te bezichtigen in het British Museum. De Britten staan er massaal voor in de rij. Waarom eigenlijk?    Met correspondent Lia van Bekhoven praten we over de Britse Bayeuxkoorts en de bijzondere plek die het tapijt en de daarop afgebeelde veldslag inneemt in de Britse geschiedenis, en waarom die invasie zo'n legendarische rol is gaan spelen in het Britse zelfbeeld.  (21:57) Op zaterdag 12 september werd de Thea Beckmanprijs voor het beste historische jeugdboek uitgereikt. In de uitzending spreken we de winnaar over het winnende boek en over de vraag hoe je historische verhalen voor kinderen schrijft.  (32:08) Vorige week vrijdag heeft de Algemene Vergadering van de VN voor een nieuwe wereldkaart gestemd, de Equal Earth-projectie. Hiermee stapt de VN af van de Mercator-projectie, in 1569 ontwikkeld door de Vlaamse wetenschapper Gerard Mercator. Met zijn projectie ontstaat er vervorming: daardoor lijkt bijvoorbeeld op de meeste wereldkaarten Groenland zo groot als Afrika, terwijl het in werkelijkheid veertien keer kleiner is. Wie was Mercator, waarom was zijn kaart zo lang zo populair? En waarom stappen we er nu pas vanaf? We praten erover met Martijn Storms, voorzitter van het Netwerk Historische Cartografie.  (40:17) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Dore van Duivenbode, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, Lotte Houwink ten Cate en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Wim Berkelaar. Hij bespreekt twee boeken een een tentoonstelling. * Tegen het Westen: in gesprek met onze vijanden - Frédéric Martel, vert. Alexander van Kesteren e.a. * Waarom ik Amerika afwijs - Menno ter Braak en Daan Heerma van Voss * Bloed, zweet en tranen. De wereld van een zakdoek - Stadsmuseum Woerden (58:47) Op de weg ligt het lijk van een soldaat. De dorpelingen die het wegslepen kijken niet om, want een lijk is vlees, en vlees is voedsel. Zo opent Het einde van de wereld is een trein van de Roemeense schrijver DanielaRațiu, een roman over de hongersnood die na de Tweede Wereldoorlog door Roemeens- en Sovjet-Moldavië trok, en die geen ramp van de natuur was maar mensenwerk. Het is een geschiedenis die lang taboe was, en die vandaag opnieuw dichtbij komt, nu de zogenaamde russificatie van Oekraïne meer dan een miljoen doden heeft veroorzaakt. Prijswinnend vertaler en historicus Charlotte van Rooden vertelt over de vergeten hongersnood en de treinen die redding en ondergang brachten, en waarom dit boek ook in Nederland moet worden gelezen.    (1:13:27) OVT Doc ‘De Dienstplicht’ deel 3   De dienstplicht is weer actueel. Alle 17-jarigen krijgen sinds dit jaar een brief van Defensie dat ze formeel zijn ingeschreven als dienstplichtige. Naar de kazerne hoeven ze vooralsnog niet. De laatste lichting dienstplichtigen die dat wel moesten, verlieten 30 jaar geleden de kazerne. In 2021 maakte Michal Citroen een 4-delige serie over de dienstplicht, aan de hand van OVT-archief, dagboekfragmenten en nieuwe interviews. In deze uitzending herhalen we deel 3: 'Het echte van een oorlog kun je niet oefenen'.

(01:47) De Reichsbürger: Duitsers die geloven dat de huidige Bondsrepubliek helemaal niet rechtsgeldig is, omdat de voorgangers van die republiek nooit officieel zijn afgeschaft. Het is een wereld van zelfbenoemde koningen en rijkskanseliers, die in 2022 opeens heel concreet werd toen een van hen, prins Heinrich Reuss, werd opgepakt voor het beramen van een heuse staatsgreep.   Hoe serieus moeten we die beweging nemen, en wat is de link met de AfD-verkiezingskoorts? Daarover spreken we met Duitslandcorrespondent Guy Hoeks, die een boek schreef over de Reichsbürger.   (16:47) Juryvoorzitter Frits Spits kondigt de shortlist van de Libris Geschiedenis Prijs 2026 aan. (25:49) Sinds deze week speelt in de bioscoop de film The Death of Robin Hood, waarin de held een getraumatiseerde oude schurk is. Een historisch betrouwbaarder beeld, volgens de filmmaker, dan de Disney-vos uit 1973, of de goeiige jaren ‘30-versie van Robin gespeeld door Errol Flynn. Hoe is Robin Hood door de filmgeschiedenis heen veranderd, en wat zegt elke Robin Hood over de eigen tijd? Filmjournalist en historicus Floortje Smit zocht het uit.   (41:21) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, Lotte Houwink ten Cate en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Dore van Duivenbode. Zij bespreekt twee boeken en de podcastprijsnominatie van NTR:  - Het grote militaire geschiedenisboek - Adrian Gilbert ea  - Europa in 7 ½ hoofdstukken - Timothy Garton Ash, vert Inge Pieters  - NTR podcastprijsnominatie: De kinderen van het Bureau Bijzondere Jeugdzorg (53:20) Mieke de Jong is Joods, geboren in 1940, en overleefde de oorlog als ondergedoken kind. Er was een vraag die haar een leven lang niet losliet: wie waren haar ouders? Van haar moeder restte alleen een naam en de wetenschap dat ze in 1944 werd vergast in Auschwitz. Van haar vader wist ze helemaal niets, behalve een hardnekkig gerucht: hij zou Surinaams zijn geweest. Meer dan tachtig jaar later besluit een jonge historicus om het verhaal van deze vriendin van zijn oma te reconstrueren.   We gaan in gesprek met Mieke de Jong zelf en Jaïr Salomon van Dijk, historicus en schrijver van het nieuwe boek Wat verzwegen werd, een Joods-Surinaamse familiegeschiedenis. (01:12:53) OVT-Doc De Dienstplicht deel 2  Deze maand precies dertig jaar geleden verlieten de laatste dienstplichtigen de Nederlandse kazernes. In augustus 1996 kwam een einde aan het tijdperk waarin de Nederlandse Staat permanent dienstplichtigen onder de wapenen had. Wat betekende die dienstplicht voor al die mensen die moesten ‘opkomen voor hun nummer’?   In deze herhaling van de vierdelige serie “De Dienstplicht” verdiept documentairemaker Michal Citroen zich in de geschiedenis van de Nederlandse dienstplicht aan de hand van bijzonder archiefmateriaal, oude dagboekfragmenten en nieuwe interviews. Deze week deel 2: 'De plicht van iedere jongen'.

(01:32)  Lake Ontario, op de grens tussen de VS en Canada, zou voortaan Lake America genoemd moeten worden, zo stelde de Amerikaanse president Donald Trump afgelopen week. Het is olie op het vuur van een steeds verder escalerende handelsoorlog. De onderhandelingen tussen beide landen zijn geklapt en inmiddels dreigt Canada vanaf 8 september te reageren op Amerikaanse heffingen met eigen heffingen. We praten over het conflict, en vooral over de lange geschiedenis van de Canadees-Amerikaanse relaties, met historicus Ivo van de Wijdeven.  (13:13)  Komende week opent in het Fotomuseum Den Haag een grote tentoonstelling over Eva Besnyö, een van de belangrijkste fotografen van de twintigste eeuw. Ze werd bekend met haar esthetische foto's van strakke Bauhaus architectuur of spelende kinderen, maar ze fotografeerde ook het bombardement van Rotterdam, de Watersnoodramp en later de Dolle Mina's. Wie was deze Joodse Hongaars-Nederlandse fotograaf en wat maakt haar werk nog altijd zo bijzonder? Te gast is kunsthistoricus en fotografiekenner Joke de Wolf.  (26:47)  Koolbladeren tegen de hoofdpijn, klimopblaadjes tegen zweren en saliesigaretten tegen de zenuwen. Een paar adviezen van Klazien uit Zalk, die vanaf eind jaren tachtig op de Nederlandse televisie te zien was met weerberichten en kruidentips. Misschien nog wel bekender is ze geworden door de persiflages op haar: Berendien uut Wisp van Van Kooten en de Bie.  Ze noemde zichzelf een ‘gewone huisvrouw’ maar werd een cultfiguur. Hoe kreeg ze dat voor elkaar? Dat vertelt Joep Boerboom, die schreef haar nieuwe biografie: Beter bekend als Klazien uit Zalk.  (38:52) Deze week is recensent Sanne Frequin te gast. Ze bespreekt twee boeken en een tentoonstelling:   De reiziger, geschreven door Andrea Wulf  Clit, geschreven door Kate Lister  Tentoonstelling: De 15 mysteriën van de Rozenkrans, Noordbrabants Museum    (51:50) Deze zomer doken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet.  In deze afsluiter is het de beurt aan de luisteraar, die heeft namelijk afgelopen maanden vrachten aan suggesties gedaan: van opera tot punk, van Angola tot Amerika, van Bob Dylan tot Chico Buarque. De redactie koos de mooiste en meest opvallende inzendingen uit en laat ze horen.       (1:11:14) OVT Doc: De Dienstplicht (hh)   Deze maand precies dertig jaar geleden verlieten de laatste dienstplichtigen de Nederlandse kazernes. In augustus 1996 kwam een einde aan het tijdperk waarin de Nederlandse Staat permanent dienstplichtigen onder de wapenen had. Maar wat betekende die dienstplicht voor al die mensen die moesten ‘opkomen voor hun nummer’?  In deze herhaling van de vierdelige serie “De Dienstplicht” verdiept documentairemaker Michal Citroen zich in de geschiedenis van de Nederlandse dienstplicht aan de hand van bijzonder archiefmateriaal, oude dagboekfragmenten en nieuwe interviews.  Meer info:  https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-30-augustus-2026

(00:58) Je zou denken dat de Fransoos wel iets beters te doen heeft in de zomer. En toch zit die in de bioscoop, te kijken naar twee delen ‘Résistance’ en ‘Liberté’ over de grondlegger van het moderne Frankrijk, Charles de Gaulle. Wat voor beeld komt er van de staatsman uit naar voren? We vragen het aan schrijver Abdelkader Benali, die de films voor ons bekeek.     (15:37) Oude woorden nieuwe wereld - de serie van OVT over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week praten we met Literair historicus René van Stipriaan over Apologie (1580) gescherven door Willem van Oranje.  (51:52) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze aflevering een lied uit de tweede feministische golf: 'Er is een land waar vrouwen willen wonen' gezongen door Cobi Schreijer met een tekst van Joke Smit. We praten erover met historicus Lotte Houwink ten Cate.  (1:04:01)  Bij een piramide middenin Lima, is een skelet opgegraven van een man die ritueel geofferd is in de pre-Inca Limacultuur. Om meer te vertellen over het mensoffer als fenomeen in precolumbiaans Amerika en zijn vermoeidheid is hoogleraar archeologie Alexander Geurds te gast.  Normaal gesproken sluiten wij de podcast af met een van onze documentaires. Doordat wij deze zomer in ons radioprogramma bijzonder goeie historische documentaires van andere programma’s en omroepen uitzenden, voegen we deze niet aan onze podcast toe. Mocht je de documentaire van deze week 'Bevriende bommen’ willen terugluisteren kan dat hier.  (https://www.nporadio1.nl/podcasts/bevriende-bommen)   Meer info:  https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-23-augustus-2026  (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-23-augustus-2026)