ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក

សង្រ្គាមវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល​ទៅលើ​អ៊ីរ៉ង់​បាន​ឈានចូលដល់​ថ្ងៃទី១១​ គិត​ត្រឹម​ថ្ងៃអង្គារ​ទី​១០​មីនា។ រុស្ស៊ី សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់​អ៊ីរ៉ង់ ចំណែក​ចិន​ជាអតិថិជនទិញប្រេង​របស់អ៊ីរ៉ង់​បាន​បន្លឺសំឡេង​បរិហារិះគន់​ជាបន្តបន្ទាប់គ្នា ប៉ុន្តែ គ្មាន​ប្រទេស​ណាមួយ រុស្ស៊ី ឬ​ចិន​ដែលចូលជួយ​អ៊ីរ៉ង់នោះទេ។ គ្មាន​ប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាស អ៊ីរ៉ង់​កំពុងចុះទ្រោមដោយការវាយប្រហារផ្លូវអាកាស​យ៉ាងចាស់​ដៃ​ពី​សំណាក់​អាមេរិក និង​អ៊ីស្រាអែល។ ហេតុអ្វីបានជា​ចិន និង​រុស្ស៊ីមិនព្រមជួយ ហើយផ្ទុយទៅវិញ បណ្តែតបណ្តោយទុក​ឲ្យអ៊ីរ៉ង់ ដែល​ជាសម្ព័ន្ធមិត្ត និងជា​ប្រទេស​ផ្គត់ផ្គង់ប្រេង​នៅ​ឯកោ រងការវាយប្រហារពី​អាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល តែម្នាក់ឯងយ៉ាងដូច្នេះ? នៅក្នុង​វីដេអូ​ដែល​ចុះផ្សាយ​ដោយ​ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាន​រដ្ឋអ៊ីរ៉ង់ IRNA នៅក្នុង​សមយុទ្ធ កាលពីថ្ងៃទី​១២កុម្ភៈ គេឃើញកងទ័ពជើងទឹករបស់​​​រុស្ស៊ីបាន​ចូលរួម​ធ្វើសមយុទ្ធរួមគ្នា​ជាមួយ​កងទ័ពអ៊ីរ៉ង់ នៅ​ច្រកសមុទ្រ​អកម៉ូហ្ស។ ដោយ​បញ្ជូន​នាវាចម្បាំង និង​ទាហាន​ជើងទឹក​ជាច្រើននាក់ រុស្ស៊ីបានធ្វើសមយុទ្ធជាមួយកងទ័ពអ៊ីរ៉ង់ នៅក្នុង​គោលដៅ​ជំរុញ​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការឲ្យកាន់តែល្អប្រសើរ​ និងការដោះដូរ​បទពិសោធន៍​យោធា​រវាង​ប្រទេស​ទាំងពីរ។ បើតាម​ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានរដ្ឋ​អ៊ីរ៉ង់ នៅក្នុង​សមយុទ្ធ កងទ័ពអ៊ីរ៉ង់​បានហាត់សម​បាញ់ដោយ​ប្រើ​គ្រាប់កាំភ្លើងពិត ទៅលើ​គោលដៅ ដែល​អាច​នាវាចម្បាំង​របស់​ខ្មាំងសត្រូវ។ វត្តមាន​របស់​កងទ័ពរុស្ស៊ីជាមួយ​កងទ័ព​អ៊ីរ៉ង់​មាន​តែ​នៅ​ក្នុងរូបភាព​សមយុទ្ធ កាលពី​បី​សប្តាហ៍មុនប៉ុណ្ណោះ ព្រោះថា នៅពេល​អ៊ីរ៉ង់​ចាប់ផ្តើម​រងការវាយប្រហារ​ពីអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល តាំងពី​ថ្ងៃទី​២៨​កុម្ភៈមក គ្មានទេ វត្តមាន​របស់​ទ័ព​រុស្ស៊ី​ដើម្បីនៅចាំជួយអ៊ីរ៉ង់។ អ៊ីរ៉ង់ជា​ដៃគូយុទ្ធសាស្រ្ត ប៉ុន្តែ មិនមែនជា​សម្ព័ន្ធមិត្តយោធា​ដែល​រុស្ស៊ី​បានចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ដើម្បី​ជួយការពារ រងជាប់ទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិ​ព្រោះតែ​កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរ អ៊ីរ៉ង់​មាន​ប្រទេសមិត្ត​តិចតួច ក្នុងនោះ​មួយចំនួន​ធំ​ជា​ប្រទេស​ដែល​សំឡឹង​ឃើញ​ប្រយោជន៍ ទិញប្រេងពីអ៊ីរ៉ង់ ដូចជា​ចិន​ជាដើម។ នៅ​ខែ​មករា​ដើម​ឆ្នាំ​២០២៥ រុស្ស៊ី និងអ៊ីរ៉ង់​បាន​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀងជាដៃគូ​យុទ្ធសាស្រ្តដែល​ផ្តោតតាំងពីវិស័យថាមពល អប់រំ វិទ្យាសាស្រ្ត​រហូត​ដល់​កិច្ចសហការយោធារវាង​ប្រទេស​ទាំងពីរ។ អ៊ីរ៉ង់ និង​រុស្ស៊ី​និយាយ​កាន់តែ​ចុះសម្រុងគ្នា ព្រោះប្រទេស​ទាំងពីរ​រងការដាក់ទណ្ឌកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច​ពីអាមេរិក និងអន្តរជាតិ​ដូចគ្នា។ នៅដើមដំបូងដៃ​នៃ​សង្រ្គាម​រុស្ស៊ី​ឈ្លានពាន​អ៊ុយក្រែន អ៊ីរ៉ង់​ធ្លាប់​បាន​ជួយរុស្ស៊ី តាមរយៈ​ការផ្តល់​ដ្រូន​ពេជ្ឈឃាត​ទៅ​ឲ្យកងទ័ពរុស្ស៊ី​ដើម្បី​វាយប្រហារ​ទៅលើ​កងទ័ព​អ៊ុយក្រែន​នៅក្នុង​សមរភូមិ។​ រុស្ស៊ី​ជាសម្ព័ន្ធមិត្ត​ដ៏កម្រដែលអ៊ីរ៉ង់​ទុកចិត្ត​ និង​សង្ឃឹម​ទទួល​បាន​ការជួយ​ជ្រោមជ្រែង ការពារ​ច្រើនជាងគេ ជាពិសេស​នៅក្នុង​ស្ថានភាព​ដ៏លំបាក កំពុង​រងការវាយប្រហារផ្លូវអាកាស​យ៉ាង​សន្ធប់ពីអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល។​ អ៊ីរ៉ង់​ដើរតួសំខាន់​នៅក្នុង​ផលប្រយោជន៍ភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយរបស់រុស្ស៊ី។ ការដួលរលំរបបដឹកនាំ​អ៊ីរ៉ង់​ដែល​រុស្ស៊ីធ្លាប់​តែជិតស្និទ្ធ និង​​សហការចាប់ដៃ​រួមគ្នា​ដើម្បីទប់ទល់​នឹង​ឥទ្ធិពល​របស់​លោកខាងលិច នឹង​​ធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់​ប្រយោជន៍​របស់​រុស្ស៊ី។ ប៉ុន្តែ ហេតុអ្វីបានជា​ម៉ូស្គូ​មិន​ព្រម​ជួយ​ការពារ​របបអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់​ដែល​កំពុងចុះទ្រោម​នៅក្នុងការភ្លើងសង្រ្គាម​បញ្ឆេះដោយ​អាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល? ជាការពិតដែលថា អ៊ីរ៉ង់ និង​រុស្ស៊ីបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាដៃគូយុទ្ធសាស្រ្ត ប៉ុន្តែ កិច្ចព្រមព្រៀង​នេះ គ្មានទម្ងន់​ដូច​កិច្ចព្រមព្រៀង​យោធាដែល​រុស្ស៊ី​និង​កូរ៉េខាងជើង​បាន​ចុះជាមួយគ្នា​កាលពី​ឆ្នាំ ២០២៤នោះទេ។ កិច្ចព្រមព្រៀង​យោធារវាង​កូរ៉េខាងជើង និង​រុស្ស៊ី​បានចែងពីការជួយការពារគ្នាទៅវិញទៅមក ពោលគឺរុស្ស៊ី​នឹង​លូកដៃអន្តរាគមន៍ជួយ ក្នុងករណី​កូរ៉េខាងជើង​រងការវាយប្រហារ​ពីខាងក្រៅ។ ចំណែក កិច្ចព្រមព្រៀង​អ៊ីរ៉ង់ និងរុស្ស៊ី​បានចែងត្រឹម​ថា ប្រទេស​ទាំងពីរនឹងមិន​តានតឹង​ផ្នែកយោធាដាក់គ្នា ពោលគឺ​មិនបាន​បញ្ជាក់ថា រុស្ស៊ី​នឹង​ចូលខ្លួន​មក​ការពារ​អ៊ីរ៉ង់​នៅចំពោះមុខ​ការវាយប្រហារ​ពីខាងក្រៅនោះទេ។ អ៊ីរ៉ង់​គ្រាន់តែ​ជា​ដៃគូ​យុទ្ធសាស្រ្តដែល​រុស្ស៊ី​ត្រូវ​ការដើម្បីប្រយោជន៍ភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ និង​សេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែ មិនមែនជា​សម្ព័ន្ធមិត្តដ៏មានអំណាច​នុយក្លេអ៊ែរ​ដូចជា​កូរ៉េខាងជើងដែល​រុស្ស៊ី​បាន​ចុះកិច្ចព្រមព្រៀងចូលជួយការពារឡើយ។​​ ​​​ ​ ​នៅ​ក្រោយ​រងការវាយប្រហារ​របស់អាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល អស់​១២​ថ្ងៃ ទៅលើ​ទីតាំ​ងនុយក្លេអ៊ែរ កាលពីខែ មិថុនា ឆ្នាំមុន លោក​​ប្រធានាធិបតី ម៉ាសូត ប៉េហ្សក្យន់​ផ្ទាល់​ធ្លាប់​និយាយ​ថា ប្រទេស​ដែលអ៊ីរ៉ង់ធ្លាប់គិតថា ជាមិត្តនោះ មិនបាន​ជួយ​អ៊ីរ៉ង់​នៅក្នុង​សង្រ្គាម​សូម្បីតែបន្តិច។ ថ្នាក់ដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់​ ​មិនលាក់ពីអារម្មណ៍ខកចិត្ត ព្រោះថាតាំងពីដើមទី រុស្ស៊ី​គ្មានបង្ហាញ​ចេតនា​ផ្តល់​សំណាញ់មេឃ ឬ​ប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាស​ដើម្បីជួយការពារ​អ៊ីរ៉ង់ពី​ការវាយប្រហារ​ផ្លូវអាកាសទាល់តែសោះ។ គ្មាន​ប្រព័ន្ធខែលមីស៊ីល​ គ្មាន​យន្តហោះចម្បាំង​រុស្ស៊ី ដែល​អ៊ីរ៉ង់​ធ្លាប់​បាន​បញ្ជាទិញដើម្បីទុកការពារ​ដែនអាកាស របបអ៊ីស្លាម​អ៊ីរ៉ង់ត្រូវ​ហេងហាង រងគ្រាប់មីស៊ីល​ និងការវាយប្រហារ​របស់​អាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល ស្ទើរតែ​សុះសព្វសាច់។​​​ អ៊ីរ៉ង់​យល់ខុស​ដែលថា រុស្ស៊ី និងចិនអាចជួយ ក្នុងករណីផ្ទុះសង្រ្គាម​ជាមួយអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល​ ចាប់តាំងពី​អាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល​បើកការវាយប្រហារ​ផ្លូវអាកាស បាញ់សម្លាប់​មេដឹកនាំ​សាសនា​កំពូល និង​មេទ័ពធំៗ ព្រមទាំងដៅបំផ្លាញទីតាំង​យោធា និង​ទីតាំង​ស្តុកប្រេង​ថាមពល ចិននិង​រុស្ស៊ី​បានត្រឹម​បញ្ចេញ​ប្រតិកម្ម​ ជាសំដីការទូត ច្រើនជាង​ទង្វើ​ សកម្មភាពជាក់ស្តែងដើម្បីជួយអ៊ីរ៉ង់​ពីការវាយប្រហារ​របស់​អាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល។ អ៊ីរ៉ង់​យល់ច្បាស់ពីជំហរ​របស់ចិន ដែល​ជាទូទៅ​ ប្រកាន់ជំហរ​នៅក្រៅសៃង្វៀន ទៅតាម​គោលការណ៍មិនលូកដៃ​ចូលកិច្ចការផ្ទៃក្នុង​របស់ប្រទេស​ដទៃ។ ប៉ុន្តែ នៅចំពោះមុខនៃភាពស្ងៀមស្ងាត់របស់​រុស្ស៊ីដែលអ៊ីរ៉ង់ធ្លាប់តែជួយ​ ផ្តល់ដ្រូន​ដើម្បី​វាយអ៊ុយក្រែន អ៊ីរ៉ង់​មានតែ​ការខកចិត្ត។ អ្នកវិភាគនយោបាយ និងជាអ្នកជំនាញ​ទំនាក់ទំនង​អន្តរជាតិ​ លោកMojtaba Hashemi និយាយ​ថា អ៊ីរ៉ង់សង្ឃឹម​ទទួល​បាន​ជំនួយពីរុស្ស៊ីដូចជា ការចែករំលែកកិច្ចការសម្ងាត់យោធា ឬ​សារដាច់ណាត់​ទៅ​កាន់សត្រូវ​របស់អ៊ីរ៉ង់​ឲ្យឈប់​វាយប្រហារ​លើអ៊ីរ៉ង់។ ចំណែក ពាក្យសំដី​ និយាយ​គាំទ្រ​អ៊ីរ៉ង់​ ឬទាមទារ​ឲ្យបញ្ចប់ជម្លោះតែមួយមុខ គឺ​មិនគ្រប់គ្រាន់នោះទេ។ ពីចំណែកខ្លួន រុស្ស៊ី​បាន​គិតគូរយ៉ាងច្បាស់លាស់ថា នឹងមិន​ចូលប្រឡូក​ក្នុង​សង្រ្គាម​នៅដើមបូព៌ាឡើយ។​មូលហេតុទី​១ គឺ​រុស្ស៊ី​របស់​លោក​ពូទីនមិនចង់​ឲ្យរកាំរកូស​ជាមួយអាមេរិក​របស់​លោកដូណាល់ ត្រាំ ដែល​លោកពូទីន​ចាត់ទុកជាដៃគូ​ដ៏សមប្រកប​ក្នុងដំណើរការ​ចរចា​ស្តីពីសង្រ្គាមអ៊ុយក្រែន។ មួយវិញទៀត ដោយ​បណ្តោយ​ឲ្យ​អ៊ីរ៉ង់​រងការវាយប្រហារ​របស់​អាមេរិក រុស្ស៊ី​មាន​ឱកាស​ដកខ្យល់​ខ្លះ ទាំងក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និង​ការដាក់សម្ពាធពីអន្តរជាតិ។ ត្រូវ​ដឹងថា នៅពេល​គ្រប់ក្រសែភ្នែក​បែរផ្តោតតែ​ទៅលើ​សង្រ្គាមនៅដើមបូព៌ា ការវាយប្រហារ​របស់អាមេរិកលើអ៊ីរ៉ង់ ការវាយប្រហារ​របស់​រុស្ស៊ី​ទៅលើ​អ៊ុយក្រែន​នឹង​លែង​ជាសំណុំរឿងធំដែល​គេ​ចាប់អារម្មណ៍​ តទៅទៀត។ រុស្ស៊ី​នឹង​មានឱកាស​វាយសម្រុកលើ​អ៊ុយក្រែន ដោយគ្មាន​ការចាប់ថ្នាក់​ពី​អន្តរជាតិ​។ មួយវិញទៀត ការណ៍ដែល​រុស្ស៊ី​មិនលូកដៃជួយអ៊ីរ៉ង់ ក៏ព្រោះតែ​ហេតុផល​ប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចផ្ទាល់ខ្លួន។ កាលពីថ្ងៃសុក្រទី ៦មីនា អ្នកនាំពាក្យ​របស់​វិមានក្រេមឡាំង លោក​ឌ្មីទ្រី ប៉េស្កូវ​បាន​និយាយ​ដោយ​មិនលាក់ថា ចាប់តាំង​ពីផ្ទុះសង្រ្គាម​នៅ​ដើមបូព៌ា ទីតាំង​ប្រេង​របស់​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់ និងបណ្តាប្រទេស​អារ៉ាប់ក្លាយជាផ្ទាំងស៊ីបវាយប្រហារ ​ហើយ​ច្រកសមុទ្រ​អកម៉ូហ្ស​ដឹកប្រេងទៅអាស៊ី ត្រូវឆ្មាំបដិវត្តអ៊ីរ៉ង់​​បិទខ្ទប់មក តម្រូវការប្រេង​ និងឧស្ម័នរុស្ស៊ី​បាន​កើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់។ អ្នកជំនាញ​វាយតម្លៃថា ការកើនឡើង​តម្លៃប្រេង​នៅទីផ្សារអន្តរជាតិព្រោះតែ​សង្រ្គាម​នៅ​ដើមបូព៌ា​នឹង​ហុចឱកាស​ឲ្យ​រុស្ស៊ី​លក់ប្រេងបានកាន់តែច្រើន ក្នុងតម្លៃខ្ពស់។ រុស្ស៊ី​អាច​បាក់មុខ ព្រោះមិន​ជួយ​ការពារ​រដ្ឋអ៊ីរ៉ង់ដែលធ្លាប់​ចុះកិច្ចព្រមព្រៀង​សហប្រតិបត្តិការយោធាជាមួយគ្នា។ ប៉ុន្តែ ការឈរឱបដៃ មិនជួយ​អ៊ីរ៉ង់​កំពុង​ផ្តល់​ផលចំណេញ​បណ្តើរៗ​ដល់​រុស្ស៊ី ជាពិសេស​លុយបានមកពីការលក់ប្រេង ក្នុងតម្លៃខ្ពស់ ដែលនឹងអនុញ្ញាតិឲ្យ​រុស្ស៊ី​មាន​លុយយកទៅបន្តចិញ្ចឹមសង្រ្គាម​ឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន។   ជំហររបស់រុស្ស៊ី​ និង​ចិនចំពោះអ៊ីរ៉ង់ ធ្លាប់​កើតមាន​រួចហើយជាមួយ​​ស៊ីរី ឬ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា។ ជាជាង​លូកដៃអន្តរាគមន៍ ចូលក្នុងក្រុមដែលតាំងខ្លួន​ជាសត្រូវរបស់អាមេរិក រុស្ស៊ី​និង​ចិនមិនលូកដៃជួយអ្វីទាំងអស់ ដើម្បីកុំ​ឲ្យខាតបង់ប្រយោជន៍ធំ។ ក្នុងករណីមានការផ្លាស់ប្តូរ​របបនៅអ៊ីរ៉ង់ នោះ ប៉េកាំង និង​ម៉ូស្គូ​នឹងត្រលប់មក​ចរចាជាមួយ​ថ្នាក់ដឹកនាំ​របបថ្មី ដើម្បី​ចាប់ដៃធ្វើជំនួញសាជាថ្មី។ រុស្ស៊ី និងចិន​មិន​ខ្លាចនឹង​បើកទំព័រថ្មី​ បើសិនជា​វា​ផ្តល់ប្រយោជន៍ធំដល់ខ្លួន៕​

កាកសំណល់​សំរាមដ៏ច្រើនសន្ធឹក បានចោទជាបញ្ហា​យូរឆ្នាំមកហើយ នៅ​​រដ្ឋធានីហ្សាការតា​របស់ឥណ្ឌូណេស៊ី។ តែពីមួយថ្ងៃទៅ​មួយថ្ងៃ គំនរសំរាមកាន់តែខ្ពស់ មិនថានៅតាមផ្លូវនិងតាមទីសាធារណៈនានា។ ក្នុងមួយ​ថ្ងៃ អ្នករស់នៅទីក្រុង​ហ្សាការតា​​ បង្កើតកាកសំណស់​សំរាម ដល់ទៅ ១៤០០០ តោន ខណៈ​ទីលានចាក់សំរាម​ លែងមានលទ្ធភាពស្តុកទុកបាន​។ លើសពីសោភណ័ភាព​ទីក្រុង វិបត្តិ​គំនរភ្នំសំរាម​នៅទីក្រុងហ្សាការតា គឺជា​ប្រភពនៃ​បញ្ហាសុខភាពសាធារណៈគួរឲ្យព្រួយបារម្ភ។​​ រដ្ឋាភិបាល​ឥណ្ឌូណេស៊ី បានដាក់ចេញនូវគម្រោងមួយចំនួន ដើម្បីដោះស្រាយ​បញ្ហានេះ តែត្រូវអង្គការសង្គមស៊ីវីល​​ចាត់ទុកថាគ្មានប្រសិទ្ធភាព​។​ ជាមួយនឹងប្រជាជនរស់នៅសរុប ដល់ទៅ​​​៤២លាននាក់ ទីក្រុង​ហ្សាការតា រដ្ឋធានីឥណ្ឌូណេស៊ី​ គឺជាម៉េត្រូប៉ូលដ៏ធំជាងគេបំផុត​ក្នុងពិភពលោក​។ អ្នករស់នៅ​ក្នុងទីក្រុងហ្សាការតា បាន​បង្កើតកាកសំណល់សំរាម ចំនួន​ដល់ទៅ​១៤០០០តោន​ ក្នុងមួយថ្ងៃ ធ្វើ​ឲ្យ​ទីលានចាក់សំរាម​ចំនួន​ទាំងអស់ ៨ទីតាំងជុំវិញទីក្រុងដ៏ធំនេះ ត្រូវចាល់ លែងមាន​សមត្ថភាពស្តុកទុក​។ ប្រជាជន​ក្រុងហ្សាការតា ត្រូវ​រស់នៅជាមួយ​គំនរសំរាម​ពាសវាលពាសកាល តាមផ្លូវនិងតាមទីសាធារណៈ។ គំនរ​សំរាមស្អុយរលួយ​នៅតាមផ្លូវ ជះ​ក្លិនគំរង់លាយ​ឡំដោយ​សត្វរុយផង បង្កផលប៉ះពាល់ជាខ្លាំង ទៅដល់​អ្នក​ប្រកបមុខរបររកស៊ី​លក់ដូរតាមផ្លូវ​។ យោងតាមអ្នកជំនាញ​​ ចំនួន​ប្រជាជនកើនឡើងកាន់តែខ្លាំង​នៅក្នុងទីក្រុង​ហ្សាការតា បូកបន្ថែម​នូវ​កត្តារីកចម្រើនសេដ្ឋកិច្ច​មានប្រាក់ចំណូលច្រើន បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​ចាយវាយទិញសម្ភារៈ និងចំណីអាហារហូបចុក​កាន់តែច្រើន។ កត្តាទាំងនេះ​ បានចូល​រួមធ្វើឲ្យ​បរិមាណកាកសំណល់សំរាម​មានកាន់តែច្រើន។ ហើយ​ជាងនេះទៀត អាជ្ញាធរក្រុង​ហ្សាការតា ពុំមានយន្តការតាមដានគ្រប់គ្រង​ការ​បែកចែកសំរាម និង​បំបាត់សំរាម​ឲ្យ​មាន​ប្រសិទ្ធភាពឡើយ​។​ ពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ ប្រជាជន​មូលដ្ឋាន​អះអាងថា គំនរសំរាម​មិនថានៅតាមផ្លូវ ឬនៅ​ទីលានចាក់សំរាម​ គរពូនកាន់តែខ្ពស់។ ផ្អែកតាម​ការផ្សាយ​របស់​​បណ្តាញ​ព័ត៌មាន​ក្នុងស្រុកឥណ្ឌូណេស៊ី ​ទីលានចាក់សំរាម​ដ៏ធំជាងគេមួយ ឈ្មោះ Bantar Gebang ដែលមានទំហំដល់ទៅ​១១០ហិកតា អាចផ្ទុកសំរាមបានដល់ទៅ​៥៥លានតោន ពេលនេះ​ក៏ចាល់ លែងមាន​បរិវេណ​អាចទទួលសំរាម​បានទៀតហើយ​។ នៅសង្កាត់ Tangerang ខាងត្បូង​ ជាយក្រុងហ្សាការតា គេឃើញគំនរសំរាម​គតាមបណ្តោយ​ផ្លូវ អ្នកដំណើរ​ ត្រូវ​ទុកដៃ​មួយខ្ទប់ច្រមុះ ដៃមួយទៀត​បក់ដេញរុញ​។​ ថ្លែងប្រាប់ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានបារាំង AFP បុរសម្នាក់ឈ្មោះ Muhammad Arsil មានរបរជាអ្នករត់ម៉ូតូឌុប បាន​លើកឡើងថា គំនរសំរាមនៅតាមផ្លូវ​ បានបង្កឲ្យមានការកកស្ទះចរាចរណ៍​។​ លោក​ម្នាក់នេះបន្ថែមទៀតថា ប្រជាជនបង់ពន្ធជូនរដ្ឋ តែហេតុអ្វី បានជារដ្ឋមិនទទួលខុសត្រូវ មិនគិតគូររៀបចំចាត់ចែង​គ្រប់គ្រងសំរាម​ឲ្យ​បាន​ល្អ​!។ ស្ត្រីអ្នកលក់ដូរម្នាក់ឈ្មោះ Delfa Desabriyan បានលើកឡើងថា ប្រជាជន​ទូទៅច្រើនណាស់ បាន​បោះចោលសំរាមទាំងថង់ៗ​​នៅតាមផ្លូវសាធារណៈ ដោយហេតុនៅទីកន្លែងចោលសំរាម​ ពេញអស់គ្មានកន្លែងទុក​។ ស្ត្រីម្នាក់នេះអះអាងទៀតថា សំរាមច្រើនពេកតាមផ្លូវ ជះក្លិនស្អុយឆួល​គួរឲ្យខ្ពើម​រអើម ដែលធ្វើ​ឲ្យខ្លួន​ហូកចុក​ចំណីលែងចូល​។​ ក្នុងសង្កាត់ Tangerang ខាងត្បូង ​ក្នុងមួយថ្ងៃៗ មាន​​​សំរាម​ ដល់ទៅ​​១១០០​តោន តែ​ទីកន្លែងចាក់សំរាម​ផ្លូវការ​ អាចទទួលសំរាមបានត្រឹមតែ​៤០០តោនប៉ុណ្ណោះ​។​ គួររំលឹកថា បញ្ហាសំរាម​គរដូចភ្នំ​នៅតាមទីសាធារណៈ មិនមែនចោទឡើងតែនៅទីក្រុង​ហ្សាការតាមួយទេ។ ទីក្រុងធំៗ​ផ្សេងទៀតរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ី ក៏ជួបវិបត្តិដូចគ្នានេះ​ដែរ​។ លោក​ប្រធានាធិបតី​ ប្រាបូវ៉ូ ស៊ូប៊ីយ៉ាន់តូ បានទាញសញ្ញាអាសន្ន​ថា នៅរវាងឆ្នាំ​២០២៨ បរិមាណ​កាកសំណស់សំរាម នឹងឡើងលើស​សមត្ថភាពស្តុក​ទុក នៅ​​គ្រប់ទីលានចាក់សំរាមសឹង​ទាំងអស់ទូទាំងប្រទេស។ គួរកត់សំគាល់ដែរថា នៅ​​ឥណ្ឌូណេស៊ី ដែល​មានប្រជាជន​ប្រមាណ​​២៨០លាននាក់ មានទីលាន​ចោល​សំរាម​ហាលវាល​អនាធិបតេយ្យ​​ រាប់សិប​ពាន់កន្លែង​។ សំរាមត្រូវគេដុតកម្ទេច​ចោល​ បញ្ចេញ​ជាផ្សែងខ្មៅ​​ និង​​ល្អង​កម្ទេច​ផេះកាកសំណល់ ធ្វើឲ្យ​ខ្សល់​ដកដង្ហើម​កាន់តែក្រខ្វក់ និង​​ដែល​អាចបង្កគ្រោះថ្នាក់​ដល់សុខភាពមនុស្ស​។ នេះនៅមិនទាន់រាប់ដល់​ ការឆ្លងរាលដាលមេរោគឬបាក់តេរី​ផ្សេងៗ តាមរយៈសត្វរុយ​។ នៅឆ្នាំ​២០២២ ភ្នំសំរាម​មួយ​កន្លែងកំពស់​ជាង​៣០ម៉ែត្រ នៅសង្កាត់ Cipayung ខាងកើតក្រុងហ្សាការតា បានបាក់រលំ បង្ក​ឲ្យ​មានគ្រោះថ្នាក់​បាក់ដី និ​ងបំបាក់ស្ពានមួយ​។ ហើយ​កាលពីឆ្នាំ​២០០៥ មានករណី​បាក់គំនរសំរាមដ៏ធំមហិមាមួយ​នៅសង្កាត់ Cimahi ខាងលិច​ក្រុងបានឌុង បង្កឲ្យ​មាន​មនុស្សស្លាប់ដល់ទៅ​​​១៤៣នាក់​។ គ្រោះថ្នាក់​អកុសលនេះ ​បង្ក​ឡើងដោយ​សារតែ ផ្ទុះ​​​សារធាតុឧស្ម័នម៉េតានដ៏ច្រើនសន្ធឹក​នៅក្នុងគំនរសំរាម​ ហើយបូកបន្ថែម​នឹងទឹកភ្លៀងធ្លាក់​យ៉ាងគំហុក​។​ សូមបញ្ជាក់ដែរថា រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូណេស៊ី បានប្រកាស​គំរោង​បិទ ឈប់​ឲ្យ​ប្រើប្រាស់ ទីលាន​ចាក់សំរាមច្រើនកន្លែង ដែល​ចាល់សំរាមខ្លាំង តួយ៉ាងដូចជា នៅ​សង្កាត់ Tangerang ខាងត្បូង និង​នៅ​​សង្កាត់ Cipayung ។ ​កាលពី​ដើមខែកុម្ភៈថ្មីៗនេះ លោក​ប្រធានាធិបតីប្រាបូវ៉ូ ស៊ូប៊ីយ៉ាន់តូ បានអះអាងថា រដ្ឋាភិបាល​មានគម្រោងបើកទីតាំងឡដុត​​កម្ទេច​សំរាម​ ចំនួន​​៣៤គម្រោង​ នៅរវាង​២ឆ្នាំទៀត ដោយ​​​ត្រៀមកញ្ចប់ថវិកាវិនិយោគ ប្រមាណ ៣៥០០លានដុល្លារ។​ តែយ៉ាងណាក៏ដោយ លោក Wahyu Eka Styawan ធ្វើការនៅអង្គការ​ WALHI បានលើកឡើងថា ត្រឹមបង្កើតរោងចក្រដុតកម្ទេចសំរាម គឺមិនអាចដោះស្រាយ​បញ្ហា​សំរាមបានទាំងស្រុង​ទេ ជាពិសេសគឺទាក់ទិនការ​បែងចែក​សំរាមស្ងួតសំរាមសើម ព្រមទាំង​ការ​កែច្នៃសំរាម​។ លោក​ម្នាក់នេះ​ ពន្យល់ថា វិបត្តិសំរាម​ជន់ជោរគរពេញប្រទេស វាគឺជារឿងស្មុគស្មាញ​ ជាលទ្ធផលនៃភាពអសកម្ម​ជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ​។ រដ្ឋាភិបាល​គ្មាន​គោលនយោបាយ​អប់រំណែនាំប្រជាពលរដ្ឋឲ្យ​យល់ដឹង ហើយ​គោលនយោបាយគ្រប់គ្រងសំរាម និង​ការអនុវត្តជាក់ស្តែង ក៏​មិនដើរស្របគ្នា ដោយ​គ្មានការតាមដានយកចិត្តទុកដាក់​។ លោក Wahyu Eka Styawan អះអាងថា ការធ្វើកំណែទម្រង់លើវិស័យ​គ្រប់គ្រងកាកសំណល់សំរាម គឺជារឿងចាំបាច់ដែលត្រូវតែធ្វើ ព្រោះថាកន្លងមក គំរូនៃខ្សែបណ្តាញនេះ គឺមានត្រឹមតែ​ ការប្រមូល ការដឹកជញ្ជូន និងការកម្ទេច​ចោល​។ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា​ឲ្យ​មានប្រសិទ្ធភាព​​ គឺ​​រដ្ឋត្រូវតែផ្តល់អាទិភាព គិតគូររកវិធីធ្វើយ៉ាងណាឲ្យ​ប្រជាជនម្នាក់ៗ​​ ត្រូវកាត់បន្ថយ​ទំហំបរិមាណ​​កាកសំណល់សំរាម​រៀងៗខ្លួន​។ ដូចគ្នាដែរ លោកស្រី Nur Azizah អ្នកជំនាញ​គ្រប់គ្រងកាកសំណល់ នៅ​សកលវិទ្យាល័យ Gadjah Mada ទីក្រុងយូហ្កហ្សាការតា បាន​លើកឡើងថា​វិបត្តិសំរាម​នៅឥណ្ឌូណេស៊ី គឺជាលទ្ធផល​ផ្សំគ្នា រវាង​កង្វះការអប់រំយល់ដឹងរបស់ពលរដ្ឋផង និង​បញ្ហា​គ្មានការអនុវត្តគោរពច្បាប់​ឲ្យ​បានត្រឹមត្រូវផង​។ អ្នកជំនាញ​រូបនេះ បន្ថែមថា ត្រូវតែ​កែប្រែ ផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ប្រើប្រាស់ របស់ប្រជាជនទាំងស្រុង​ ដើម្បី​ឈានទៅ​កាត់បន្ថយ​កាកសំណល់សំរាម​៕

គិត​នៅត្រឹម​ខែកុម្ភៈនេះ មានរយៈពេល​៥ឆ្នាំ​គត់ ដែលភូមាធ្លាក់​ខ្លួនទៅក្នុង​សង្រ្គាម​ស៊ីវិលភូមា​ ក៏ព្រោះតែ​ក្រុមយោធា​ធ្វើរដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​រដ្ឋាភិបាល​ស៊ីវិល​ និង​ចាប់​​លោកស្រី អ៊ុងសាន ស៊ូជី ដាក់ពន្ធនាគារ គ្មាន​ថ្ងៃនឹងដោះលែង។ នៅក្នុង​សង្រ្គាម​ផ្ទុះនៅពេញទូទាំងប្រទេសភូមា គូប្រជែង​ធំបំផុតរបស់របបសឹក គឺរដ្ឋាភិបាល​ស្រមោល ឬ​រដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិ ដែលត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើងនៅតែប៉ុន្មានខែ ក្រោយ​រដ្ឋប្រហារ។ ប្រមូលផ្តុំ​ដោយ​អតីត​សមាជិក​សភា មកពីគណបក្ស​សម្ព័ន្ធជាតិ​ដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ​​​ របស់​លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី រដ្ឋាភិបាលស្រមោលភូមា ដែលមាន​រចនាសម្ព័ន្ធ​ត្រឹមត្រូវ និង​បានការទទួលស្គាល់​ពី​ប្រជាជន​ភូមា ​ត្រូវ​បាន​គេ​មើលឃើញថា ជា​ក្រុមប្រឆាំង​ដ៏សក្តិសម​ដែល​​មានកម្លាំងអាច​ផ្តួល​រំលំ​អំណាច​របស់​របប​យោធា​ដឹកនាំ​ដោយ​លោកមីន អ៊ុងឡាំង។ សង្រ្គាមស៊ីវិល​នៅ​ភូមា អូសបន្លាយ​៥ឆ្នាំមកហើយ ប៉ុន្តែ រដ្ឋាភិបាល​ស្រមោលភូមា នៅតែ​មិនទាន់អាច​យកឈ្នះ​លើ​របបសឹក។ ហេតុអ្វី? រដ្ឋាភិបាល​ស្រមោលភូមា រដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិ​ ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃទី​១៦ មេសា ឆ្នាំ​២០២១ ពោល​គឺ​ប៉ុន្មានខែក្រោយ មេដឹកនាំយោធា​ធ្វើរដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិល​របស់​លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី។ ក៏ព្រោះតែមើលឃើញថា រដ្ឋាភិបាល​ស្រមោល​កើតចេញពី​ក្រុមបញ្ញវន្ត ចលនាយុវជនប្រឆាំង​នឹង​របបសឹក ហើយ​និងមាន​អតីតសមាជិកសភា​ដែលទើបឈ្នះឆ្នោត​ដោយស្របច្បាប់ ប្រជាជន​ភូមា​មួយចំនួន​ធំ​ដែលមិនពេញចិត្ត​នឹងរដ្ឋប្រហារ​របស់​ក្រុមយោធា បាន​ចូលរួមគាំទ្រ និង​ដាក់ក្តីសង្ឃឹមទាំងស្រុងថា រដ្ឋាភិបាលស្រមោល​នឹង​អាច​ជួយ​ស្រោចស្រង់ភូមា ពីក្នុងដៃ​របស់​របបសឹកភូមា ដឹកនាំ​ដោយ​លោក​មីន អ៊ុងឡាំង។ លោក Adrian Rovel អ្នកវិភាគ​ឯករាជ្យប្រចាំការនៅ​ទីក្រុង​រង់ហ្គូន ​បាននិយាយ​ថា ក្រុម ប្រឆាំងនៅ​ភូមាជឿជាក់​លើ​រដ្ឋាភិបាល​ស្រមោល​ព្រោះ​ដោយ​មើលឃើញថា រដ្ឋាភិបាល​មាន​ការចូលរួម​ពីក្រុម​ចម្រុះ​ជនជាតិ ដោយ​គ្មាន​ប្រកាន់​រើសអើង​សាសនា​។ ក្រុមប្រដាប់អាវុធ​ជនជាតិ​ភាគតិច ជាច្រើនក្រុម​ដែលធ្លាប់​ផ្អាក​ធ្វើសង្រ្គាម​ប្រយុទ្ធគ្នា​នឹង​កងទ័ព​ ក៏បានងាកមក​ចាប់ដៃជាមួយ​រដ្ឋាភិបាលស្រមោល ព្រោះតែការសន្យា​បែងចែក​ភាគលាភ នៅក្រោយ​ថ្ងៃជ័យជំនះទៅលើ​កងទ័ពភូមា។ មានបទពិសោធន៍ប្រយុទ្ធ និងមានប្រភពផ្គត់ផ្គង់អាវុធស្រាប់ ក្រុមប្រដាប់អាវុធជនជាតិភាគតិច​ នៅតាមបណ្តារដ្ឋ​ជាច្រើន​នៅតាម​ព្រំដែន បានជួយបង្វឹកកងកម្លាំង​ការពារ​ប្រជាជន ដែលជា​កម្លាំងទ័ព​បង្កើតឡើង​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​ស្រមោល។ ដោយទទួល​ប្រាក់ឧបត្ថម្ភពី​ប្រជាជន​ភូមា​នៅបរទេស និង​ប្រាក់រៃអង្គាស​បានដោយ​សម្ងាត់ពីអ្នកគាំទ្រ​ក្នុងស្រុក រដ្ឋាភិបាលស្រមោល​មាន​រចនាសម្ព័ន្ធ មាន​ប្រធានាធិបតី នាយករដ្ឋមន្រ្តី​ ព្រមទាំង​ក្រសួងការពារជាតិ។ នៅឆ្នាំ ២០២២ ​រដ្ឋាភិបាលនេះ​បានអះអាងថា ខ្លួន​មាន​ទាហាន​ប្រយុទ្ធប្រមាណ ៣០០​ កងវរសេនាធំ និង​វាយគ្រប់គ្រង​បាន​ពាក់កណ្តាល​នៃទឹកដីភូមា​ ចំណែក​​របបសឹក​ភូមា​កំពុង​បាត់បង់​ម្ចាស់ការ។ ទាហាន​បែកខ្ញែកគ្នា​ជា​ច្រើនក្រុម ប៉ុន្តែ នៅប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ក្រុមប្រឆាំងរួមទាំង​ក្រុមប្រដាប់អាវុធ​ជនជាតិភាគតិចហាក់ធ្លាក់ដៃ មិនអាច​ប្រយុទ្ធយកឈ្នះ​លើ​កងទ័ពភូមា។ សង្រ្គាមស៊ីវិល​កាន់តែ​អូសបន្លាយ ក្តីសង្ឃឹម​ផ្តួលរំលំអំណាច​របបសឹក​មានកាន់តែតិច។ រដ្ឋាភិបាលស្រមោល​របស់​ក្រុមប្រឆាំង​កាន់តែ​ថមថយ ទាំងកម្លាំងទ័ព និង​ហិរញ្ញវត្ថុ ចំណែក​ការគាំទ្រ​ពីក្នុង​ចំណោមប្រជាជនក្នុងស្រុក​ក៏កាន់តែ​ធ្លាក់​ចុះ។ នៅក្នុង​ឆ្នាំ ២០២៥ ចលនា​ប្រដាប់អាវុធ​ចំនួន​៥​បាន​ប្រកាស​ដកខ្លួនចេញពី​ក្រសួងការពារជាតិ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ស្រមោលភូមា ដែល​រងការរិះគន់​កាន់តែច្រើន ជាពិសេស​ពី​មេចលនា​ប្រឆាំង​ភូមា។ លោក​Tayzar San បុគ្គលសំខាន់ម្នាក់នៃ​បដិវត្ត​ន៍​ប្រឆាំង​រដ្ឋប្រហារ​របស់​ក្រុមយោធាភូមា​បាន​សរសេរ​សារនៅលើ​បណ្តាញ​សង្គមរិះគន់រដ្ឋាភិបាល​ស្រមោល​ថា គ្មានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រងដើម្បី​ដឹកនាំ​បដិវត្តន៍របស់ប្រជាជន​ទៅកាន់​គោលដៅ។ គ្រូពេទ្យ​ភូមារូបនេះ​នៅបាន​បន្ទោស​រដ្ឋាភិបាល​ស្រមោលភូមា​ថា មិនចេះចាប់យកឱកាស​ បង្រួបបង្រួម​កម្លាំងប្រឆាំង​ឲ្យនៅក្នុង​ក្រុមតែមួយ ​​ដើម្បីប្រយុទ្ធផ្តួល​រំលំ​រដ្ឋាភិបាល​សឹករបស់​លោកមីន អ៊ុងឡាំង។ បើតាម​អ្នកវិភាគ រដ្ឋាភិបាល​ស្រមោលភូមា បាន​ធ្លាក់កូដ​ប្រជាប្រិយភាព ដោយសារហេតុផល​ធំ៣។ ទី១ គឺ បញ្ហា​ផ្ទៃក្នុង អំពើពុករលួយ ការចាត់ចែង​ហិរញ្ញវត្ថុ​មិនត្រឹមត្រូវ​របស់​សមាជិក​រដ្ឋាភិបាល។ ហេតុផលទី​២ គឺ​រដ្ឋាភិបាល​ស្រមោល​គ្មាន​​សមត្ថភាពអូសទាញ ​ប្រមូលផ្តុំ​គ្រប់កម្លាំងចលនា​ប្រឆាំង​ទាំងអស់​ឲ្យមកនៅក្នុង​ក្រុមតែមួយនេះឯង។ ត្រូវ​ដឹងថា ទោះជាក្រុមប្រដាប់អាវុធជនជាតិភាគតិច​បាន​បោះដៃជួយ​ក្រុមប្រឆាំង មិនគាំទ្រ​រដ្ឋប្រហារ​របស់​ក្រុមយោធាភូមា ប៉ុន្តែ គោលដៅ​ធំរបស់​ក្រុមទាំងនោះ គឺផលប្រយោជន៍​ធនធាន​រ៉ែ​នៅក្នុងដែនដី​គ្រប់គ្រង​របស់ពួកគេ។ ការណ៍នេះ ធ្វើ​ឲ្យ​ទាហាន​របស់​ចលនាតស៊ូ​ប្រឆាំង​នឹង​របបសឹកភូមា​ត្រូវ​នៅបាចសាច បែកខ្ញែកគ្នា ដៃកាន់អាវុធ​ប្រយុទ្ធក៏ដើម្បីផលប្រយោជន៍រៀងៗខ្លួន។ សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់​ភូមា​មិន​ចូលចិត្ត​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ នៅចំពោះមុខ​នៃ​សន្ទុះកើនឡើង​ចលនា​ប្រឆាំង​ប្រដាប់អាវុធពេញផ្ទៃប្រទេស របបសឹក​ភូមា​ត្រូវ​ប្រឈម​នឹង​ការវាយប្រហារ​ពីគ្រប់ទិស។ ប៉ុន្តែ ទោះ​របូតបាត់បន្ទាយ ដែនដីគ្រប់គ្រង​ម្តងមួយៗទៅក្នុងដៃ​របស់​ក្រុមប្រឆាំង អំណាច​របស់របបសឹក​ភូមានៅតែ​រឹងមាំ មិនរង្គោះរង្គើ នោះក៏ព្រោះតែ​ជំនួយ​យោធា​របស់​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ឥតងាករេ ចិន និង​រុស្ស៊ី។ ​ដឹងច្បាស់​ពីតួនាទី និង​ជំនួយ​ដ៏សំខាន់របស់ចិន ​រដ្ឋាភិបាល​ស្រមោល​ភូមាធ្លាប់បាន​បោះដៃ យកចិត្ត​ប៉េកាំង តាមរយៈ​ការផ្ញើលិខិត​អបអរ​លោកប្រធានាធិបតី​ស៊ី ជីនពីង​ ឬ​ការប្រកាស​ជំហរ​ទទួលស្គាល់នយោបាយ​ចិន​តែមួយ នោះបើទោះបីជា​ដឹងថា ជំហរនេះ​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នកគាំទ្រ នៅ​តៃវ៉ាន់​ត្រូវ​ខកចិត្តក្តី។ នៅពីចំណែក​ខ្លួន ប៉េកាំង​ថ្លឹងថ្លែងខ្លាំងណាស់​ក្នុងរឿង​ផ្តល់ជំនួយ គាំទ្រ​គូបដិបក្ខនៅភូមា ដើម្បីធ្វើយ៉ាងណា​កុំ​ឲ្យប៉ះពាល់​ ខូច​​ផលប្រយោជន៍ ជំនួញរបស់​​ចិន​នៅភូមា​​។ នៅទីបំផុត ប៉េកាំងនៅតែ​ជ្រើសរើស​របបសឹក ព្រោះថា រដ្ឋអំណាច​ប៉េកាំង​មិនអាច​បោះដៃជួយ​រដ្ឋាភិបាល​ស្រមោល​ភូមា ដែល​ជាក្រុម​ស្រេកឃ្លាន​ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ ប្រឆាំងដាច់ខាតក្រុមអំណាចផ្តាច់ការនោះទេ។   អ្នករាយការណ៍ពិសេស​របស់អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ទទួល​បន្ទុក​កិច្ចការសិទ្ធិមនុស្ស វាយតម្លៃថា ​ចន្លោះឆ្នាំ ២០២១ និង​ឆ្នាំ ២០២៣ របបសឹកភូមាបានទទួល​ជំនួយ​យោធា​ពី​ចិន​ជិត ១ពាន់លានដុល្លារ។ ជំនួយយោធា​របស់​ប៉េកាំង​ដើម្បី​រដ្ឋាភិបាលសឹក​របស់​មីន អ៊ុងឡាំង​បាន​ធ្វើឲ្យសា្ថនការណ៍​នៅសមរភូមិ​ផ្លាស់ប្តូរ។ កងទ័ពភូមា​ចាប់ផ្តើម​វាយដណ្តើម​យកបានមក​វិញ​នូវទឹកដី​មួយចំនួន​ពីក្រុមប្រឆាំង។ រុស្ស៊ីសម្ព័ន្ធមិត្តមួយទៀត​របស់​របបសឹក មានជំហរដូចចិន មិនស្វាគមន៍ មិនគាំទ្រ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ ដែលជា​សត្រូវ​នៃ​របបផ្តាច់ការ។ លើសពីនោះ ចំពោះរុស្ស៊ី សង្រ្គាមស៊ីវិល​នៅភូមា​កំពុង​ចិញ្ចឹមឆ្នាំងបាយ​របស់​ឧស្សាហកម្ម​យោធា​របស់​រុស្ស៊ី។ ត្រូវ​ដឹងថា រុស្ស៊ីជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់លក់អាវុធធំជាងគេ​របស់​ភូមា ហើយ​៩០%នៃប្រេង​នាំចូល​ភូមា មាន​ប្រភពពីរុស្ស៊ី។ មេដឹកនាំ​របបសឹក​ភូមា លោកមីន អ៊ុងឡាំង​រមែងទទួលបាន​ការស្វាគមន៍រាក់ទាក់​យ៉ាងមាន​កិត្តិយស​នៅពេល​ធ្វើទស្សនកិច្ច​នៅម៉ូស្គូ។ ថ្មីៗនេះទៀត ម៉ូស្គូទើបតែ​បាន​ចុះកិច្ចព្រមព្រៀង​ស្តីពីសហប្រតិបត្តិការយោធា​ថ្មី​រយៈពេល​៥ឆ្នាំ នៅក្នុង​គោលដៅ ពង្រឹង​សមត្ថភាព ជាពិសេស​គ្រឿង​សព្វាវុធ របស់​កងទ័ពភូមា។ បើតាម​របាយការណ៍​របស់អ្នករាយការណ៍ពិសេស​របស់អង្គការ​សហប្រជាជាតិ យន្តហោះចម្បាំង ដ្រូន ប្រព័ន្ធមីស៊ីល​ទំនើប និង​ឧទ្ធម្ភាគចក្រ​របស់រុស្ស៊ីបានជួយ​ឲ្យ​កងទ័ពភូមា​មានប្រៀបខ្លាំងជាង​ក្រុមឧទ្ទាមប្រឆាំង ដែល​មានសមត្ថភាពប្រយុទ្ធត្រឹម​នៅលើ​ដី។​ តើវាជាកំហុស​របស់នរណា? នៅពេល​ក្រុមប្រទេស​ផ្តាច់ការ​គាំទ្រ​របបសឹក ក្រុមប្រទេស​លោកខាងលិច ដូចជា​សហភាពអឺរ៉ុប បានត្រឹម​តែស្រែកអំពាវនាវ ប៉ុន្តែ គ្មាន​បញ្ចេញសកម្មភាព​ណាមួយ​ដើម្បី​ជំរុញ​ឲ្យ​របបសឹក​បញ្ឈប់​សង្រ្គាម និង​គោរព​សិទ្ធិមនុស្ស​តាម​ការអំពាវនាវ​របស់ខ្លួនឡើយ។ អឺរ៉ុប​មិន​លូកដៃ ព្រោះ​គិត​ថា ផលប្រយោជន៍​របស់​អឺរ៉ុប​មិននៅ​ភូមា។ ផ្ទុយទៅវិញ អឺរ៉ុប​នឹងអាច​ធ្វើ​ឲ្យ​ចិន​អាក់អន់ចិត្ត ព្រោះ​ហ៊ាន​ចូល​ទៅ​កកូរកកាយ​នៅក្នុង​តំបន់​ក្រោមឥទ្ធិពល​របស់​ចិន។   និយាយ​ពីអាមេរិកប្រទេស​លោកខាងលិចមួយទៀត។ ការវិលចូលកាន់អំណាចរបស់​លោកត្រាំ​បានធ្វើ​ស្ថានភាព​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ស្រមោលកាន់តែ​យ៉ាប់យ៉ឺនខ្លាំង។ បទបញ្ជារបស់​លោកត្រាំ​ឲ្យ​ឈប់​ផ្តល់ជំនួយ​ទៅបរទេស បានប៉ះពាល់​ដោយ​ប្រយោល​ដល់​រដ្ឋាភិបាល​ស្រមោលភូមា។ មួយវិញទៀត បើតាម​លោកស្រី Sophie Boisseau នៃវិទ្យាស្ថានRocher ជនភៀសខ្លួន​នយោបាយ​ភូមា​នៅអាមេរិក​កំពុង​ប្រឈម​នឹង​ការបណ្តេញចេញ​ បន្ទាប់ពីវ៉ាស៊ីនតោន​​លុបចោលទៅវិញ លក្ខន្តិកៈ​ការពារអ្នកសុំសិទ្ធិជ្រកកោន​​ភូមា។ រដ្ឋាភិបាល​បង្រួបបង្រួមជាតិ (NUG) ជារដ្ឋាភិបាលស្រមោល ដែល​ចាប់ផ្តើម​ពីបាតដៃទទេ ​ គ្មាន​ទីស្នាក់ការច្បាស់លាស់ និង​លាក់ខ្លួនពីការតាមប្រមាញ់​របស់​របបសឹកភូមា។ ធ្លាប់​តែ​សស្រាក់សស្រាំ​ទទួលបាន​ការគាំទ្រ និងទាក់ទាញ​អ្នកប្រឆាំងនឹងរបបដឹកនាំយោធា នៅដំបូងទី​ រដ្ឋាភិបាល​ស្រមោល នៅ​៤ឆ្នាំក្រោយ ​បាន​ធ្លាក់កូដប្រជាប្រិយ ថមថយកម្លាំង នៅចំពោះមុខ ​របបសឹកភូមា​ដែលជាគូសត្រូវ​។ ជាការពិត ​​វិបត្តិ​ផ្ទៃក្នុង ការខ្វះ​ហិរញ្ញវត្ថុ និង​រចនាសម្ព័ន្ធ​នៅទន់ខ្សោយ ហើយនិង​សមត្ថភាពទាក់ទាញ​ការគាំទ្រ ការទទួលស្គាល់​ពី​សហគមន៍អន្តរជាតិ ជាឧបសគ្គ​​ធ្វើ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ស្រមោលភូមា មិនអាច​ប្រយុទ្ធ​យកឈ្នះលើ​ក្រុមយោធាភូមា។ ប៉ុន្តែ អ្នកជំនាញភាគច្រើន​សុទ្ធតែ​យល់​ថា ការផ្លាស់ប្តូរ​របបដឹកនាំ​នៅភូមា ឬ​ការផ្តួលរំលំ​របបសឹក​ភូមា មិនអាស្រ័យតែ​លើ​កម្លាំង​របស់​ក្រុមប្រឆាំង​ភូមា ឬ​រដ្ឋាភិបាលស្រមោល ប៉ុន្តែ អាស្រ័យទៅលើជំហររបស់​បរទេស ដូចជាចិន និង​រុស្ស៊ី ដែលទំនង​មិន​ចង់​របូតបាត់​របបផ្តាច់ការដូចខ្លួន៕​

ថ្ងៃអាទិត្យទី​៨​កុម្ភៈខាងមុខ​នេះ គឺជាថ្ងៃបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកសភាថៃ និងដើម្បីឈានទៅ​បង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មី​។ ការឃោសនា​នយោបាយ របស់គណបក្ស​ទាំងអស់ កំពុងប្រព្រឹត្តិទៅយ៉ាងសកម្ម នៅក្នុងសប្តាហ៍​នេះ​។ ផ្អែកតាម​ស្ទាបស្ទង់​មតិ​ ​គណបក្ស​ប្រាឆាឈុន ដែលជាបក្ស​មានទំនោរចម្រើន​និយម និងគាំទ្រដោយ​យុវជនថៃភាគច្រើននោះ អាចនឹង​ឈ្នះ​នាំមុខ។ តែទន្ទឹមគ្នានេះ មានការលើកឡើងដោយព្រួយបារម្ភថា​ ក្រុមយោធានិយម ប្រាកដជារកវិធីសាស្ត្រដូចលើក​មុនៗ ដើម្បី​រារាំង មិន​ឲ្យ​បក្សប្រាឆាឈុន ឈានទៅ​កាន់អំណាច​។ សប្តាហ៍​នេះ គឺជាសប្តាហ៍ចុងក្រោយ​ហើយ សម្រាប់គណបក្សនយោបាយ​ថៃ ដើម្បី​សំរុក​​​ឃោសនាប្រមូល​ការគាំទ្រ មុននឹងថ្ងៃបោះឆ្នោត​នឹងមកដល់ នៅថ្ងៃទី​៨កុម្ភៈ។ កាលពីថ្ងៃទី​១កុម្ភៈ ការបោះឆ្នោត​មុន​កាលកំណត់​ ក៏បានចាប់ផ្តើមរួចហើយ សម្រាប់​ប្រជាជន​ថៃចំនួន​ប្រមាណ​២លាននាក់ ដែល​មិនអាចទៅបោះឆ្នោតនៅថ្ងៃទី​៨​កុម្ភៈបាន​។ នៅទីក្រុង​បាងកក​ ប៉ុន្មានថ្ងៃជាប់គ្នាមកនេះ គណបក្សធំៗបានធ្វើការជួបជុំឃោសនាជាបន្តបន្ទាប់។ បន្ទាប់ពីបក្ស​ភឿថៃ និង​បក្ស​ភូមចៃថៃ គឺដល់វេនបក្សប្រាឆាឈុនម្តង ដែលបានរៀបចំការជួបជុំឃោសនាដ៏សម្បើម នៅ​កណ្តាលក្រុងបាងកក ដោយ​មានវត្តមាន​របស់បេក្ខជន​នាយករដ្ឋមន្ត្រីវ័យក្មេង លោក ណាត់ថៈភង្ស​ រឿងបញ្ញាវុធ និង​លោកភិថា លិមចៈរើនរ៉ាត់ អតីតបេក្ខជន​ឈរឈ្មោះកាលពី​​អាណត្តិ​មុន​ ដ៏មានប្រជាប្រិយភាព​។ គួរបញ្ជាក់ថា ការស្ទាបស្ទង់​មិតិចុងក្រោយ ធ្វើឡើងដោយ​វិទ្យាស្ថាន Nida បាន​បង្ហាញ​ឲ្យឃើញ​ថា គណបក្ស​ប្រាឆាឈុន​ អាចនឹងឈ្នះ​​បានសន្លឹកឆ្នោតនាំមុខ​គេ លើស​​គណបក្ស​ភូមចៃថៃ របស់​លោក​អានុធិន ឆានវីរៈគូន ដល់ទៅ​១១%​។ រីឯគណ​បក្សភឿថៃ ស្និទ្ធនឹងក្រុមគ្រួសារលោក​ថាក់ស៊ីន ស៊ីណាវ៉ាត្រ វិញ អាចបានសំលេងឆ្នោត​លំដាប់ទី​៣។ តែទោះបី​ជាមានក្តីសង្ឃឹមឈ្នះ តែថ្នាក់ដឹកនាំបក្ស​ប្រាឆាឈុន ក៏ដូចជាយុវជនសកម្មជនគាំទ្រ បានបង្ហាញការព្រួយបារម្ភ ថាត្រឹមឈ្នះសន្លឹកឆ្នោតបាននាំមុខគេ គឺបក្សប្រាឆាឈុន មិនប្រាកដថាអាចឈានទៅ​បង្កើតរដ្ឋាភិបាល​ដឹកនាំប្រទេសបាន​ទេ​។ លោកស្រី Rukchanok Srinork បេក្ខជននាយករដ្ឋមន្រ្តីម្នាក់ក្នុងចំណោម​៣នាក់ របស់​បក្ស​ប្រាឆាឈុន បាន​ថ្លែងប្រាប់​ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានបារាំង AFP ថា “គេនឹងមិន​ទុកឲ្យ​បក្សប្រាឆាឈុន ឈានទៅបង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​បានដោយ​ងាយនោះទេ​”។ “គេ” ដែលអតីតតំណាងរាស្ត្រថៃ​វ័យក្មេង​រូបនេះសំដៅដល់នោះ គឺក្រុម​​​អ្នក​នយោបាយ​​អភិរក្សនិយម ស្និទ្ធនឹងកងទ័ពថៃ ព្រមទាំងក្រុមគ្រួសាររាជវង្សថៃ​។ និយាយឲ្យចំ គឺលោក​ អនុធិន ឆានវីរៈគូន ប្រធានបក្សភូមចៃថៃ ដែលបច្ចុប្បន្ន​គឺជាអ្នកដឹកនាំចលនាអភិរក្សនិយម​ថៃ​។ ជាការពិតណាស់ គេនៅចាំបានកាលពីពេលបោះឆ្នោត​ឆ្នាំ​២០២៣ ដែល​គណបក្ស​កាវក្លៃ កាលណោះដឹកនាំដោយ​លោក ភិថា លឹមចៈរើន​រ៉ាត់ បានឈ្នះឆ្នោតនាំមុខ។ ក៏ប៉ុន្តែក្រុមសមាជិកព្រឹទ្ធសភា ដែលភាគច្រើនសុទ្ធតែ​ជា​អ្នក​នយោបាយ​អភិរក្សរាជា​និយមនិង​​យោធានិយម​​ បាន​ប្រើល្បិចស្នៀតរារាំង​មិន​ឲ្យ​បក្សនេះ​ ឈានទៅដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល​។ បក្សកាវក្លៃ ត្រូវបានតុលាការធមនុញ្ញថៃប្រកាសរំលាយចោល ហើយ​លោក​ភិថា លិមចៈរើនរ៉ាត់ វិញ ត្រូវបាន​ហាមឃាត់​មិន​ឲ្យប្រឡូកក្នុងឆាកនយោបាយ​រយៈពេល​១០ឆ្នាំ​។ តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រុម​អ្នកនយោបាយវ័យក្មេងនៃអតីតបក្សកាវក្លៃ មិនបានអស់សង្ឃឹមទេ ដោយ​គេបាន​បង្កើតបក្សថ្មីឈ្មោះថា គណបក្ស​ប្រាឆាឈុន ហើយ​បានទទួលសន្ទុះគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងក្លា នៅក្នុងពេលឃោសនា​ប៉ុន្មានសប្តាហ៍​កន្លងមកនេះ​។ ការស្ទាបស្ទង់មតិ​បានបង្ហាញថា ពាក់កណ្តាល​នៃប្រជាជន​​ថៃ អាយុពី​១៨​ទៅ​៣៥ឆ្នាំ គឺពួកគេគាំទ្រ​គណបក្សប្រាឆាឈុន ដែលមាន​គំនិត​ចម្រើន​និយម បែបទាន់​​សម័យ​កាល និង​មានគំរោង​ធ្វើកំណែទម្រង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដើម្បី​​កាត់បន្ថយ​អំណាច​ជ្រុលហួស របស់ក្រុមយោធា និងក្រុមគ្រួសារព្រះរាជវង្សថៃ​។ នៅលើបណ្តាញសង្គម បក្សប្រាឆាឈុន បានវាយ​លុក យ៉ាងខ្លាំងសំបើម​​ប្រមាណ​១ខែមកនេះ ជាមួយ​នឹងវីដេអូឃោសនាខ្លីៗ បែបសាមញ្ញៗ ច្បាស់លាស់ តែពោរពេញដោយ​គោលនយោបាយជាក់ស្តែង​ ដើម្បីធ្វើកំណែទម្រង់ស្រុកទេស ទាំងសង្គម សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ​​។ ជាមួយនឹងសន្ទុះគាំទ្រដ៏ខ្លាំងក្លានេះ លោក​ ណាត់ថៈភង្ស រឿងបញ្ញាវុធ បេក្ខជននាយករដ្ឋមន្ត្រីរបស់​បក្ស​ប្រាឆាឈុន បាន​អះអាងថា លោកត្រូវតែបន្ត​ដំណើរជាមួយ​ប្រជាពលរដ្ឋថៃ ដែលនៅតែបន្ត​ដាក់​ក្តីសង្ឃឹម​មកលើលោក និងមកលើ​បក្សប្រាឆាឈុន​។ លោក​បានបន្ថែម​ថា សម្រាប់លើកនេះ គឺពួក​សមាជិក​ព្រឹទ្ធិសភា ដែលជា​​​បក្សពួករបស់​ក្រុមយោធានោះ នឹងមិនអាចមក​លូកដៃ​ក្នុងការបោះឆ្នោតតែងតាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រីដូចមុនបានទៀតឡើយ​​។ ពោលគឺ នីតិវិធី​តាមច្បាប់ថ្មីកំណត់ថា​ ​ការតែងតាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រីត្រូវឆ្លងកាត់តែ​ត្រឹមការបោះឆ្នោត ក្នុងសភាជាន់ទាប ដែលមានសមាជិកទាំងអស់​៥០០​នាក់​តែប៉ុណ្ណោះ​។ ក៏ប៉ុន្តែ​ទន្ទឹមគ្នានេះ ករណីចោទប្រកាន់ពីបទប្រមាថព្រះចេស្តាព្រះមហាក្សត្រ នៅតែបន្តគំរាមសមាជិក​បក្ស ក៏ដូចជាបេក្ខជន​តំណាងរាស្ត្រច្រើននាក់ របស់​បក្សប្រាឆាឈុន​។ ប្រសិន​បើបក្សនេះ មិនឈ្នះនាំមុខដាច់ខ្លាំងទេ គឺអាចជួបការលំបាក ​ក្នុងការប្រមូលសំឡេងគាំទ្រក្នុងសភា​។ លោកស្រី Punchada Sirivunnabood សាស្ត្រាចារ្យនយោបាយនៅ​សកលវិទ្យាល័យ​មហិឌុន បាន​លើកឡើងថា នេះជា​ចំណុចខ្សោយ​មួយ ព្រោះថាមនុស្សមួយចំនួននឹងគិតថា បើបោះឆ្នោត​ឲ្យ​បក្សប្រាឆាឈុន គឺអាចខាតសន្លឹកឆ្នោតរបស់​​គេ ព្រោះបក្សនេះនឹងមិនអាចទៅបង្កើតរដ្ឋភិបាលបាន បើទោះបីជាឈ្នះក៏ដោយ​​​។ អ្វីដែលមហាជន ក៏ដូចជាអ្នកវិភាគ​​នយោបាយថៃទូទៅគិតទុក គឺ​​បក្សភូមចៃថៃ និង​បក្ស​ភឿថៃ ដែលទំនងជា​ឈ្នះលេខរៀងទី​២ និងទី​៣ អាចនឹង​រួមកម្លាំងគ្នា បង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះ​ ទុកឲ្យ​បក្សប្រាឆាឈុននៅក្រៅរដ្ឋាភិបាល​៕

ក្រសួងការពារជាតិចិន បានប្រកាសកាលពីថ្ងៃសៅរ៍ទី២៤មករា បើកការស៊ើបអង្កេត លើអគ្គមេបញ្ជាការកំពូល២រូបនៃកងទ័ពចិន គឺលោក ចាង យូសៀ អនុប្រធានគណៈកម្មការកងទ័ពមជ្ឈឹម និងលោក លីវ ចេនលី នាយសេនាធិការអន្តរកងទ័ពចិន។ អ្នកទាំង២ត្រូវបានដកហូតពីមុខតំណែងភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីជាប់ចោទថា បានបំពានច្បាប់វិន័យកងទ័ព។ ផ្អែកតាមការវិភាគ ការដកហូតតំណែងអគ្គមេបញ្ជាការកងទ័ពទាំងពីរនេះ គឺជាការបោសសំអាតក្នុងជួរថ្នាក់ដឹកនាំធំៗនៃកងទ័ពចិន ដែលលោកស៊ី ជីនពីង ចង់ទុកតែមនុស្ស ដែលមានភក្តីភាពនឹងលោក ហើយធ្វើតាមលោកគ្រប់រឿងដោយគ្មានការជំទាស់។ មេបញ្ជាការកំពូលនៃកងទ័ពចិន២រូប ត្រូវបានដកហូតពីតំណែង នៅថ្ងៃសៅរ៍ទី២៤មករា។ គឺលោក ចាង យូសៀ (Zhang Youxia) អនុប្រធានគណៈកម្មការកងទ័ពមជ្ឈឹម និងលោក លីវ ចេនលី (Liu Zhenli)នាយសេនាធិការអន្តរកងទ័ព។ ដំណឹងនេះ បានធ្វើឲ្យរញ្ជួយដល់មជ្ឈដ្ឋានកងទ័ពចិន ក៏ដូចជាអ្នកវិភាគកិច្ចការសន្តិសុខអន្តរជាតិ។ ក្រសួងការពារជាតិចិន បានប្រកាសដំណឹងថា គេបានបើកការស៊ើបអង្កេត លើមេបញ្ជាការកងទ័ពទាំង២នាក់នេះ ពីបទបំពានច្បាប់វិន័យកងទ័ព និងមិនគោរពកាតព្វកិច្ចការងារ នៅក្នុងក្របខណ្ឌនៃគណៈកម្មការកងទ័ពមជ្ឈឹម។ និយាយឲ្យខ្លី គឺមានន័យថា អ្នកទាំង២ បានព្រហើនមិនគោរព ឬមិនដើរតាមការសម្រេចរបស់លោកប្រធានាធិបតីស៊ី ជីនពីង ដែលជាប្រធានគណៈកម្មការកងទ័ពមជ្ឈឹម។ មិនស្មោះ នៅធ្វើអ្វី!​ មានអាយុ៧៣ឆ្នាំ លោក ចាង យូសៀ ត្រូវគេស្គាល់ថា គឺជាមេទ័ពកំពូលមួយរូប ដែលស្និទ្ធជាប់ជាមួយលោកស៊ី ជីនពីង ហើយក៏ជានិមិត្តរូបបញ្ជាក់ពីការបន្តរចនាសម្ព័ន្ធកងទ័ពបដិវត្តន៍ចិន។ មិនខុសពីលោកស៊ី ជីនពីង លោកចាង យូសៀ មានឪពុកជាអតីតអ្នកបដិវត្តបក្សកុម្មុយនីស្តចិន ហើយលោកចាង យូសៀ ក៏មានបទពិសោធន៍ធ្លាប់ប្រយុទ្ធនៅសមរភូមិ សង្គ្រាមចិន-វៀតណាមឆ្នាំ១៩៧៩។ ដូច្នេះ ការទំលាក់លោកយ៉ាងទាន់ហន់បែបនេះ គឺវាមិនមែនជារឿងសាមញ្ញឡើយ។ អ្នកវិភាគជាច្រើន បានសំឡឹងឃើញ ពីការពង្រឹងកណ្តាប់ដៃ អំណាចនៅជុំវិញខ្លួនលោកស៊ី ជីនពីង។ មានន័យថា អ្នកណាក៏ដោយ ឲ្យតែមិនស្មោះ មិនស្តាប់តាមលោកស៊ី ជីនពីង ទោះបីមានប្រវត្តិស្នាដៃ ឬមានទំនាក់ទំនងស្និទ្ធយ៉ាងណា ក៏មិនអាចរួចខ្លួនដែរ។ នៅក្នុងន័យនេះ គឺលោកស៊ី ជីនពីង មិនមែនត្រឹមតែចង់សំអាតស្ថាប័នកងទ័ពប៉ុណ្ណោះទេ តែលោកចង់ប្រាប់គ្រប់គ្នា ដែលមានបុណ្យសក្តិមានអំណាច ថាត្រូវតែប្រយ័ត្នខ្លួន។ លោក Steve Tsang នាយកវិទ្យាស្ថាន SOAS China នៅសកលវិទ្យាល័យទីក្រុងឡុងដ៍ បានលើកឡើងថា ចាប់ពីពេលនេះទៅ គ្មានមេទ័ពចិនណាម្នាក់អាចនៅសុខបានទេ ប្រសិនបើមិនដើរត្រង់ផ្លូវ តាមលោកស៊ី ជីនពីង។ បោសសំអាត​គណៈកម្មការ​កងទ័ពមជ្ឈឹម​ សូមរំលឹកថា ចាប់តាំងពីឡើងកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ២០១២ លោកស៊ី ជីនពីង បានប្រើទ្រឹស្តីបោសសំអាតអំពើពុករលួយ ទាំងវិស័យស៊ីវីល និងកងទ័ព។ តាមធម្មតា គណៈកម្មការកងទ័ពមជ្ឈឹមនៃកងទ័ពចិន មានសមាជិក៧នាក់ ក្នុងនោះលោកស៊ី ជីនពីងជាប្រធាន និងអនុប្រធាន២នាក់ គឺលោកលោក ចាង យូសៀ និងលោក ចាង ឆេងមីន (Zhang Shengmin)។ តែ៣ឆ្នាំមកនេះ គេសង្កេតឃើញថាសមាជិកនៃគណៈកម្មការនេះ បានជ្រុះធ្លាក់ម្តងមួយៗ។ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ២នាក់បន្តបន្ទាប់គ្នា គឺលោក Wei Fenghe និង Li Shangfu ត្រូវដកហូតពីតំណែងក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ហើយបន្ទាប់មកទៀត ដល់វេនលោកមេបញ្ជាការ Miao Hua នៅចុងឆ្នាំ២០២៤។ ហើយពេលនេះ ដល់វេនលោក ចាង យូសៀ និងលោក លីវ ចេនលី។ ដូច្នេះ គឺនៅសល់តែលោកអនុប្រធាន ចាង ឆេងមីន តែម្នាក់ឯងប៉ុណ្ណោះ ដែលត្រូវតែខំប្រឹងឱបជើងលោកស៊ី ជីនពីងឲ្យជាប់។ ផ្អែកតាមការវិភាគ ចាប់ពីពេលនេះទៅ អគ្គបញ្ជាការកំពូលនៃកងទ័ពចិន គឺស្ថិតក្នុងដៃលោកស៊ី ជីនពីង សឹងតែផ្តាច់មុខ។ មនុស្សថ្មីដែលនឹងត្រូវគេតែងតាំងឲ្យធ្វើជាសមាជិកគណៈកម្មការកងទ័ពមជ្ឈឹម គឺត្រូវតែត្រង់កន្ទុយ។ លោកស៊ី ជីនពីង ថា ឆ្វេងៗ ស្តាំៗ។ លោក Huo Po អ្នកវិភាគនយោបាយឯករាជ្យនៅប៉េកាំង បានលើកឡើងថា ចំណុចនេះ អាចជាគ្រោះថា្នក់មួយ សម្រាប់ចិន និងសម្រាប់ពិភពលោក ព្រោះថាលោកស៊ី ជីនពីង អាចចង្អុរឲ្យកងទ័ពចិនធ្វើអ្វីក៏បានតាមចិត្ត ដោយគ្មាននរណាហ៊ានជំទាស់ ឬផ្តល់យោបល់ផ្សេងបានឡើយ។ ក្តាប់អំណាច ត្រៀមអាណត្តិទី​៤​ យុទ្ធសាស្ត្រពង្រឹង ប្រមូលអំណាចក្នុងដៃរបស់លោកស៊ី ជីនពីងតែម្នាក់ឯង ក៏អាចបង្កជាផលអវិជ្ជមានខ្លះដែរ ដោយធ្វើឲ្យកងទ័ពចិនត្រូវរង្គោះរង្គើ ក្នុងរយៈពេលខ្លី។ តែយ៉ាងណា យុទ្ធសាស្ត្ររយៈពេលវែងរបស់លោកស៊ី ជីនពីង ដើម្បីធ្វើទំនើបកម្មកងទ័ពចិន ឲ្យក្លាយជាកងទ័ពធំឈានមុខលំដាប់ពិភពលោកនៅឆ្នាំ២០៣៥ គឺនៅដដែលទេ។ សម្រាប់លោក James Char អ្នកជំនាញកងទ័ពចិននៅសកលវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យាណានយ៉ាង សិង្ហបុរី គេមិនជឿថា ការរុះរើមេទ័ពធំៗចិនទាំងនេះ អាចធ្វើឲ្យប្រែប្រួលអ្វី ដល់សំណុំរឿងកោះតៃវ៉ាន់ឡើយ។ មានន័យថា លោកស៊ី ជីនពីង នឹងមិនទៅប្រញាប់ បញ្ជាឲ្យបើកប្រតិបត្តិការឡោមព័ទ្ធយកកោះតៃវ៉ាន់ ដោយប្រថុយប្រថាននោះទេ។ ដូចគ្នាដែរ លោក Niel Thomas អ្នកស្រាវជ្រាវនៅអង្គការ Asia Society នៅសហរដ្ឋអាមេរិក បានលើកឡើងថា តាំងតែពីមុនរុះរើ ទម្លាក់មេទ័ពធំៗដែលមានបទពិសោធន៍ចាស់ឆ្នាំ កងទ័ពចិនមិនទាន់មានសមត្ថភាពបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីបើកប្រតិបត្តិការឡោមព័ទ្ធធ្វើសង្គ្រាមយកកោះតៃវ៉ាន់ រួចទៅហើយ។ ដូច្នេះ បើធ្វើពេលនេះ គឺកាន់តែប្រឈមគ្រោះថ្នាក់ថែមទៀត។ ចំណែកលោក Su Tzu-yun អ្នកជំនាញនៅវិទ្យាស្ថានដើម្បីសន្តិសុខនិងការពារជាតិក្រុងតៃប៉ិ យល់ថា នៅពីក្រោយការបោសសំអាតមនុស្សមិនស្មោះ ក្នុងជួរកងទ័ពនាពេលនេះ លោកស៊ី ជីនពីង ចង់ពង្រឹងអំណាចផ្ទៃក្នុង ដើម្បីត្រៀមកាន់អំណាចអាណត្តិទី៤ ចាប់ពីឆ្នាំ២០២៨-ដល់២០៣៣៕

មហាសមុទ្រទឹកកកអាកទិក ស្ថិតនៅតំបន់ប៉ូលខាងជើង​ បានក្លាយជា​តំបន់យុទ្ធសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់ ដែល​ញ៉ាំងឲ្យមានការប្រជែងគ្នារវាងមហាអំណាច។ ជាក់ស្តែង វាគឺជាអ្វីដែល​លោកដូណាល់ ត្រាំ បានប្រកាស ដើម្បី​ផ្តល់អំណះអំណាងថា​ហេតុអ្វី បានជាលោកត្រូវការ​គ្រប់គ្រ​ងកោះហ្ក្រូអិនឡង់ដ៍​។ ជាការពិតមួយ ដែលថា​តំបន់អាកទិក បានក្លាយ​ជាផ្លូវ​ចរាចណ៍ទំនិញ​កាន់តែងាយ​ស្រួល ដោយសារតែផែនដីឡើងកំដៅ ហើយធ្វើ​ឲ្យ​​ទឹកកករលាយ។ ប្រមាណ​ជាង​១០ឆ្នាំមកហើយ ដែល​ចិននិងរុស្ស៊ី បានរួម​សហការគ្នា ទាំងក្នុង​ការដឹកជញ្ជូន​ទំនិញ​និង​វិស័យ​កងទ័ព នៅក្នុងតំបន់នេះ​។ តាំងតែពីយូរយាមកហើយ តំបន់អាកទិក (Arctic) ត្រូវរុស្ស៊ីគិតថាជាដែនឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួន។​ តំបន់នេះកាន់តែមានសារៈសំខាន់ថែមទៀត នៅ​ពេល​ដែលក្រុមប្រទេសលោកខាងលិច នាំគ្នាដាក់ទណ្ឌកម្ម​លើរុស្ស៊ី​ ក្រោយ​ការលើកទ័ពចូលឈ្លានពាន​អ៊ុយក្រែន​ កាលពីខែកុម្ភៈឆ្នាំ​២០២២។ តំបន់សមុទ្រអាកទិក ឬផ្លូវសមុទ្រខាងជើង បានក្លាយ​ជា​ផ្លូវចរាចរណ៍ ដ៏មានសារៈសំខាន់ សម្រាប់​ឲ្យរុស្សី ដឹក​ប្រេងនិងឧស្ម័នរបស់ខ្លួន ទៅលក់នៅអាស៊ី។ ដោយវាងតាមផ្លូវខាងលើ នាវារុស្ស៊ី​​មិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់តាម​ផ្លូវក្បែរអឺរ៉ុប និ​ងព្រែកជីកស៊ុយអេ ដែលធ្វើ​ឲ្យ​ប្រឈម​ត្រូ​វ​គេចាប់ឃាត់ទុក​។ ផ្លូវថ្មីនៃការដឹកជញ្ជូនទំនិញ​ លទ្ធភាពនៃការធ្វើចរាចរណ៍​តាម​ផ្លូវសមុទ្រខាងជើង ឆ្លងកាត់តំបន់អាកទិក គឺកាន់តែមានធំទូលាយ ព្រោះ​ដោយហេតុ​តែសីតុណ្ហភាពផែនដីឡើងកំដៅ ហើយទឹកកករលាយ​កាន់តែច្រើន និងកាន់តែស្តើង​។ ជាង​នេះ​ទៀត គិតមកត្រឹមពេលនេះ រុស្ស៊ី​គឺជាមហាអំណាចតំបន់ប៉ូលតែម្នាក់គត់ ដែល​មានសមត្ថភាព​​ ផលិត​នាវា​ពុះជ្រែក​ផ្ទាំងទឹកកក រុញដោយ​ប្រព័ន្ធថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ​។ នាវាប្រភេទនេះ មាន​សារៈ​សំខាន់ណាស់ ដើម្បីពុះវែកបើក​ផ្លូវឲ្យ​ចំហ ឲ្យនាវាដឹកទំនិញ​បើកទៅមុខតាមសម្រួល​។ កាលពីឆ្នាំ​​២០២២ ប៉ុន្មានខែក្រោយ​ចាប់ផ្តើម​ធ្វើសង្គ្រាម​ឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន លោក​ពូទីន បានប្រកាស​គម្រោង​​ផែនការ​​វិនិយោគ បើកផ្លូវដឹកជញ្ជូន​សមុទ្រខាងជើង​នេះ​ គិតជាទឹកប្រាក់​​ចំនួន​២០ពាន់​លាន​អឺរ៉ូ ពីនេះ​ដល់ឆ្នាំ​២០៣៥​។ គួរកត់សំគាល់ថា គិតត្រឹមបច្ចុប្បន្ននេះ ទំហំ​នៃ​​ការដឹកជញ្ជូនទំនិញ តាមមហាសមុទ្រទឹកកកអាកទិក គឺនៅមានកម្រិតតិចតួចនៅឡើយ ដោយ​ហេតុតែមាន​ការ​លំបាក និង​ត្រូវចំណាយច្រើន​។ ពោលគឺតិចជាងឆ្ងាយ​​ណាស់ បើប្រៀប​ធៀប​ទៅនឹង​​​ការដឹកជញ្ជូន​ទំនិញ​​ តាម​ទិសខាងត្បូង​ឆ្លងកាត់​ព្រែកជីក​ស៊ុយអេ ដែល​មាន​ច្រើន​រយលានតោននោះ​។ កាលពីឆ្នាំ​២០២៥ ការដឹកទំនិញ​ឆ្លង​​តាមផ្លូវសមុទ្រខាងជើង​ មាន​ទំហំ ប្រមាណ​​តែ​​៣៧​លានតោន​។ ជាទំហំដែល​បានធ្លាក់ចុះ​២,៣% បើប្រៀបធៀបទៅឆ្នាំមុន។ នេះ​​បើ​​ផ្អែក​តាមតួលេខ របស់ទីភ្នាក់ងារ Ria Novosti ដោយ​យោងតាមតួលេខផ្លូវការរបស់​រុស្ស៊ី​។​ ផ្លូវសូត្រទឹកកករបស់ចិន​​ ចំណែកចិនវិញ ចិនបានប្រកាសបើក​​គម្រោងផ្លូវសូត្រថ្មីកាត់សមុទ្រទឹកកកអាកទិក នៅឆ្នាំ​២០១៨។ តាមរយៈផែនការនេះ ចិន​គ្រោង​សាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាច្រើន ដូចជាផ្លូវថ្នល់ ផ្លូវដែក​ និង​កំពង់ផែ នៅតាម​ឆ្នេរ​តំបន់អាកទិក ហើយនិងមានមហិច្ឆតា​ ចង់ក្លាយជាមហាអំណាចប៉ូល នៅរវាងឆ្នាំ​២០៣០​។ ជាបឋម ក្នុងដំណាក់កាលនេះ ចិនបានចំណាយ​ប្រាក់ច្រើនរយលាន ដើម្បីបង្កើតជាស្ថានីយ៍​ស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រច្រើនកន្លែង នៅ​អ៊ីសឡង់ដ៍ និង​នៅន័រវែស​។ បន្ថែមពីនេះ​ ក្រុមហ៊ុន​ចិន​​ បានវិនិយោគ​នៅក្នុងគម្រោង​ជាច្រើន​ទៀត ដូចជា​គម្រោងផលិត​ឧស្ម័នធម្មជាតិរាវ នៅរុស្ស៊ី និងគម្រោង​ខ្សែផ្លូវដែក​នៅស៊ុយអែត​។ ពង្រាយកម្លាំងទ័ពរុស្ស៊ី​​ ទាក់ទិននឹង​វិស័យការពារជាតិវិញ តំបន់​អាកទិក ក៏គឺជា​តំបន់យុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់ណាស់ដែរ សម្រាប់រុស្ស៊ី​និងសម្រាប់ចិន​។ កាលពីឆ្នាំ​២០២១ រុស្ស៊ីបាន​ប្រកាស​ថាបានចាប់ផ្តើមសាងសង់ ផ្លូវឡើងចុះយន្តហោះមួយ​​ ប្រវែង​​៣៥០០ម៉ែត្រ នៅតំបន់ប្រជុំ​​កោះ​ François-Joseph ភាគ​ខាង​ជើងបង្អស់នៃទឹកដីរុស្ស៊ី​។ វាល​​យន្តហោះនេះ គឺ​អាច​ទទួលយន្តហោះគ្រប់ប្រភេទ រួមទាំង​យន្តហោះ​ទម្លាក់គ្រាប់ ដែលដឹកគ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរ​ថែមទៀតផង​។ នៅឆ្នាំ​២០១៩ កងទ័ពរុស្ស៊ី បាន​ដាក់ពង្រាយ​ប្រព័ន្ធខែលមីស៊ីល​ផ្លូវអាកាសទំនើបបំផុតរបស់ខ្លួន ឈ្មោះ S-400 នៅឯតំបន់អាកទិក​ និង​បាន​បើក​មូលដ្ឋាន​រ៉ាដាមួយ នៅ​ឯតំបន់​ប្រជុំ​កោះ Nouvelle-Zemble។ ហើយ​កាលពីខែ​កញ្ញា​ឆ្នាំ​២០២៥ កងទ័ពជើងទឹករុស្ស៊ីភូមិភាគខាងជើង បាន​បើកការធ្វើសមយុទ្ធយោធាទ្រង់ទ្រាយធំ ដោយ​ប្រើ​កម្លាំង​ទាហានច្រើនពាន់នាក់ និង​បាន​បាញ់គ្រាប់ពិត ចេញពី​នាវា​ចម្បាំង និង​នាវាមុជទឹកបាតសមុទ្រដើរដោយ​ប្រព័ន្ធនុយក្លេអ៊ែរ​ថែមទៀត​។ សម្ព័ន្ធភាពយុទ្ធសាស្ត្រ​​​​​ឈ្នះឈ្នះ​ ដោយ​ឡែក ចិនវិញ ចិនក៏​មិន​បាន​បង្អង់ដៃដែរ​ នៅតំបន់អាកទិក ទោះបីវត្តមានរបស់កងទ័ពចិននៅទីនោះ​ មិនសូវជាមានច្រើនក៏ដោយ​។ តែយ៉ាងណា តាមរយៈសម្ព័ន្ធភាព​យ៉ាងស្អិតជាមួយរុស្ស៊ី គឺចិន​អាច​ពង្រាយ​កម្លាំងបានកាន់តែច្រើន។ យន្តហោះចម្បាំងចិននិងរុស្ស៊ី បានរួមគ្នាហ្វឹកហាត់កាលពីឆ្នាំ​២០២៤ នៅតំបន់អាកទិកខាងកើត ពោលគឺស្ថិតនៅចន្លោះ​ទ្វីបអាស៊ីនិងទ្វីបអាមេរិក​ មិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពីដែនដីអាឡាស្ការបស់សហរដ្ឋអាមេរិក​។ បន្ថែមពីនេះទៀត ចិន​មាន​​នាវា​ពុះជ្រែកទឹកកក បំពាក់ដោយ​យានមុជទឹកបាតសមុទ្រខ្នាតតូច​។ យាន​ប្រភេទនេះ អាចមានសមត្ថភាព​​ ថតឆ្លុះ​បាតសមុទ្រជ្រៅៗ និងអាចគូសវាសផែនទី សំគាល់សណ្ឋានដី ទីតាំងផ្សេងៗ ដែលជាតម្រូវការរបស់កងទ័ពចិន​។ ក្រៅពីនេះទៀត ចិនមានប្រព័ន្ធ​ផ្កាយ​រណប​សង្កេតការណ៍​នៅតំបន់អាកទិក ដែលចិនអះអាងថា គឺដើម្បីតែក្នុងកម្មវត្ថុ​ស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកខ្លាំងឈ្នះ អ្នកអន់រលាយ​ដូចទឹកក​ គួរកត់សំគាល់ថា តំបន់​អាកទិក​ស្ថិតក្នុងស្នូលនៃមហិច្ឆតា​យុទ្ធសាស្ត្រ​ ​របស់មហាអំណាចធំៗ មិនថា​​ចិន​ ​រុស្ស៊ី ឬសហរដ្ឋអាមេរិក​។ ម្នាក់ៗសុទ្ធតែមានហេតុផល​ និងអំណះអំណាងរៀងៗខ្លួន​​ ដើម្បីឈានជើងជាន់ដែនដី​ទឹកកកដ៏ធំល្វឹងល្វើយនេះ មិនថាក្នុងហេតុផលសេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្ម ដឹកជញ្ជូន ធនធានរ៉ែ កងទ័ព ឬគ្រាន់តែជាចេតនាចង់ពង្រីកទឹកដី​។ ធាតុពិតទៅនោះ អ្នកវិភាគច្រើននាក់ បានអះអាង​ថា ថ្វីបើ​ចិននិងរុស្ស៊ី​កំពុង​ប្រឹងប្រែង​ពង្រឹងឥទ្ធិពល និងវត្តមានខ្លួននៅតំបន់អាកទិកមែន តែគឺវានៅឆ្ងាយ​ពីកោះហ្ក្រូអិនឡង់ដ៍។ ពោលគឺ គិតមកទល់ពេលនេះ គ្មានឡើយ​​ការគំរាមសន្តិសុខ ឬការឡោមព័ទ្ធកោះហ្ក្រូអិនឡង់ដ៍ពីសំណាក់ចិន និងរុស្ស៊ី​។ អ្វីដែល​លោកដូណាល់ ត្រាំ តែ​ងតែស្រែកនោះ គឺគ្រាន់តែជាពាក្យ​កុហក ដូចតាមទម្លាក់របស់​គាត់តែប៉ុណ្ណោះ៕

បើទោះបីជាមានអរិភាព មិនចូលចិត្តរបបដឹកនាំអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់បច្ចុប្បន្នក្តី បណ្តាប្រទេសនៅឧបទ្វីបអារ៉ាប់ និងប្រទេសជិតខាងរបស់អ៊ីរ៉ង់ ដូចជាតួកគី ឬប៉ាគីស្ថានជាដើមមិនប្រាថ្នាចង់ឃើញប្រធានាធិបតីអាមេរិកបញ្ជាទ័ពឲ្យ​វាយប្រហារ ដើម្បីផ្តួលរំលំរបបផ្តាច់ការអ៊ីរ៉ង់នោះទេ។ ចាប់តាំងពីលឺលោកត្រាំគំរាមវាយប្រហារយោធាទៅលើបបផ្តាច់ការអ៊ីរ៉ង់ដែលកំពុងរងការចោទប្រកាន់ថា បានបង្រ្កាបបង្ហូរឈាមបាតុករអ៊ីរ៉ង់ អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងកាតាជាដើមបានព្យាយាមបញ្ចុះបញ្ចូលលោកដូណាល់ ត្រាំ កុំឲ្យវាយប្រហារទៅលើអ៊ីរ៉ង់។ ហេតុអ្វីបានជាដូច្នេះ? ក្រោមការដឹកនាំ​របស់​អាយ៉ាតូឡា អាលីខាមេណី អ៊ីរ៉ង់​ជា​ប្រទេស​ប្រជែងឥទ្ធិពល​ធំមួយ​របស់ប្រទេសអារ៉ាប់​មួយចំនួននៅក្នុង​តំបន់ដើមបូព៌ា តួយ៉ាង អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត។ ប៉ុន្តែ ផ្ទុយទៅវិញ ការដួលរលំរបបផ្តាច់ការអ៊ីរ៉ង់ដោយសារ​ស្នាដៃ​វាយប្រហារ​របស់អាមេរិក មិនមែនជាអ្វីដែល​អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត ក៏ដូចជា​ប្រទេស​នៅក្នុង​តំបន់ឈូងសមុទ្រពែរ្ស៍​ប្រាថ្នាចង់បាន។ ​បន្ទាប់ពីលឺ​លោកដូណាល់ ត្រាំ ដំឡើង​សំឡេង​គំរាម​ប្រើ​មធ្យោបាយ​យោធា​ទៅលើ​អ៊ីរ៉ង់ ដែល​បិទទ្វារ​បង្រ្កាប​បាតុករ​ក្នុងថ្លុកឈាម​​​​ និង​សង្កេតឃើញកងទ័ពអាមេរិកសកម្មខ្លាំងនៅក្នុង​តំបន់ ដូចជា​បញ្ជូន​នាវាចម្បាំង​ឲ្យ​បើកឆ្វែល ហើយ​យន្តហោះយោធាហោះចេញចូល​មូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក​នៅកាតា អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត​​និង​ប្រទេស​ជិតខាង​ពីរទៀត នៅ​សមុទ្រ​ពែរ្ស៍ បាន​សំរុក​សកម្មភាពការទូតដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូល​អាមេរិកកុំ​ឲ្យ​វាយប្រហារ​លើ​អ៊ីរ៉ង់។ អ្នកទទួលខុសត្រូវជាន់ខ្ពស់ម្នាក់​របស់​អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត​បាន​និយាយ​ប្រាប់ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានបារាំង​AFP ថា នៅ​យប់ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ទី១៥ មករា ប្រទេស​អារ៉ាប់ទាំងបី គឺ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត កាតា និង​អូម៉ង់​​បាន​ប្រឹងប្រែងសកម្មភាពការទូត​ខ្លាំងណាស់ ដើម្បី​បញ្ចុះបញ្ចូលឲ្យ​​លោកដូណាល់ ត្រាំ ទុកឱកាស​ឲ្យ​អ៊ីរ៉ង់​បាន​កែខ្លួន។ បើតាម​អ្នកទទួលខុសត្រូវ​របស់​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ដែល​សុំ​មិន​បញ្ចេញឈ្មោះ នៅក្នុង​កំណត់​ទូតទៅកាន់ភាគីអាមេរិក​ ប្រទេស​ទាំងបី​បាន​ព្រមាន​ពី​ផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរ ក្នុង​ករណីដែលអាមេរិក​បើកប្រតិបត្តិការ​យោធាវាយប្រហារ​អ៊ីរ៉ង់ជាថ្មីម្តងទៀត។ ខុសស្រឡះពីការវាយប្រហារ​របស់អាមេរិក​កាលពី​ខែ​មិថុនា​ ឆ្នាំមុន ដែលធ្វើឡើងក្នុង​​គោលដៅតែមួយគត់ គឺ​បំផ្លាញទីតាំងនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ ប្រទេស​នៅឈូងសមុទ្រ​ពែរ្ស៍ព្រួយបារម្ភខ្លាចថា ការ​វាយប្រហាររបស់អាមេរិក​ទៅលើ​អ៊ីរ៉ង់លើកនេះក្នុងគោលដៅ​ផ្តួលរំលំរបបផ្តាច់ការអ៊ីស្លាម​អ៊ីរ៉ង់ នឹង​អាច​ឆេះរាលដាល រុញច្រាន​តំបន់ដើមបូព៌ាទាំងមូលឲ្យធ្លាក់ទៅក្នុងភ្លើងសង្រ្គាម​​។ បើតាម​អ្នកជំនាញ អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត កាតា និងអូម៉ង់​សំរុកនយោបាយការទូតដើម្បីព្យាយាម​បន្ថយកំដៅភាពតានតឹង​រវាងអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ ក៏ព្រោះតែ​ហេតុផល​សំខាន់មួយចំនួន។ ហេតុផល​ទី១ ​ខ្លាច​ការវាយប្រហារ​សងសឹក​របស់អ៊ីរ៉ង់​ ទៅលើ​ប្រទេស​អារ៉ាប់ដែល​មាន​តាំងមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក។ នៅពេលអាមេរិក​បញ្ជូនយន្តហោះទៅទម្លាក់គ្រាប់បែក​លើ​ទីតាំង​នុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ អ៊ីរ៉ង់បាន​វាយបកសងសឹក​នឹងអាមេរិក តាមរយៈ​ការបាញ់មីស៊ីល​សំដៅ ទីតាំងយោធា​របស់អាមេរិក​នៅកាតា។ កាលណោះ ការខូចខាត​មាន​កម្រិតតិចតួច អាមេរិកអាច​ដកយន្តហោះចម្បាំងរបស់ខ្លួនចេញពីមូលដ្ឋាន បន្ទាប់ពីអ៊ីរ៉ង់​បាន​ជូនដំណឹង​ជាមុនពីការវាយប្រហារ​របស់ខ្លួន។ ប៉ុន្តែ លើកនេះ កាតាបារម្ភខ្លាចថា ក្នុងករណី​អាមេរិក​វាយប្រហារដើម្បីផ្តួលរំលំរបបអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់ នោះ អ៊ីរ៉ង់​ពិតជា​មិន​អត់ឱន ហើយ​ក៏មិនជូនដំណឹង​ទុកជាមុន ដើម្បីទុកពេល​ឲ្យអាមេរិកដកទ័ព និង​យន្តហោះចម្បាំងរបស់ខ្លួនដែរ។ ចំពោះ អារ៉ាប៊ី សាអូឌីតវិញ ខ្លាចថា ការវាយប្រហារ​របស់អាមេរិក​ដើម្បីទៅផ្តួលរំលំរបបផ្តាច់ការអ៊ីរ៉ង់​នឹង​អាច​ធ្វើ​ឲ្យអ៊ីរ៉ង់ផ្ទុះកំហឹង​ ក្រពុលមុខវាយប្រហារ​សងសឹកនឹង​​ប្រទេស​ដែលចងសម្ព័ន្ធយោធា​ជាមួយអាមេរិក។ អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត នៅចាំបទពិសោធន៍​ឆ្នាំ ២០១៩ នៅពេល​អ៊ីរ៉ង់​បាញ់មីស៊ីល​សំដៅ​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប្រេង​ពីរកន្លែង​របស់​រីយ៉ាត។ អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត​មិន​បាន​ទទួលការពារ​ពី​អាមេរិក​ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្ត​ឡើយ។ អារ៉ាប៊ីសាអូឌីតមាន​​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​សំខាន់ៗដែល​ផុយស្រួយ ងាយនឹង​រងការបំផ្លាញដោយ​មីស៊ីល​របស់អ៊ីរ៉ង់ ដូចជា រោងចក្រ​ចម្រាញ់ទឹកសមុទ្រ ឬ​រោងចក្រ​ចម្រាញ់ប្រេងជាដើម​ដែលជា​អាយុជីវិត ដង្ហើម​សេដ្ឋកិច្ច​​របស់​ប្រទេសសំបូរ​ដោយ​វាលខ្សាច់។ ដូច្នេះ ដើម្បីជៀសវាងក្លាយជា​គោលដៅសងសឹក​ដោយប្រការណាមួយពីសំណាក់អ៊ីរ៉ង់ ប្រទេស​នៅឈូងសមុទ្រពែរ្ស​ប្រកាស​មិន​ចូលខ្លួន​ពាក់ព័ន្ធក្នុងជម្លោះលើកនេះ។ ជាក់ស្តែង អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​បាន​បដិសេធ​មិន​ឲ្យអាមេរិក​ប្រើ​ដែនអាកាសរបស់ខ្លួន ចំណែក កាតា​ទាមទារ​កុំ​ឲ្យកងទ័ពអាមេរិក​ប្រើមូលដ្ឋានទ័ពក្នុងទឹកដីរបស់ខ្លួនដើម្បី​វាយប្រហារ​ទៅ​លើ​អ៊ីរ៉ង់។ ហេតុផល​ទី​២ដែលធ្វើឲ្យគេ​ចង់​បញ្ជៀស​កុំ​ឲ្យអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ផ្ទុះសង្រ្គាម​ដាក់គ្នា គឺហេតុផល​សេដ្ឋកិច្ច។ សង្រ្គាម​​ផ្ទុះឡើង​នៅ​ដើមបូព៌ា​នឹង​ទៅបង្អាក់រំខាន​ មិន​ឲ្យ​គេចូលមក​ទិញប្រេង ដែល​ជា​ប្រភពចំណូលសំខាន់​របស់អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត អេមីរ៉ាត អារ៉ាប់រួម ឬ​កាតា​ជាដើម។ ចិន​ និងឥណ្ឌា​ដែលជា​អតិថិជនទិញប្រេងច្រើនជាងគេ​នឹង​បែរ​ទិស​ទៅ​ទិញប្រភពថាមពល​ពី​រុស្ស៊ីវិញ។ ក្រៅពីហេតុផលសេដ្ឋកិច្ច និងភាពផុយស្រួយនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ដែលអាច​ជាផ្ទាំងស៊ីប​របស់អ៊ីរ៉ង់ ប្រទេស​នៅឈូង​សមុទ្រពែរ្សបារម្ភខ្លាចថា ​ការដួលរលំរបបផ្តាច់ការអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់​នឹង​អាច​ធ្វើ​ឲ្យកើត រីកដុះដាល​នៃ​ចលនា​ប្រដាប់អាវុធ ដែលមាន​អរិភាព គំរាមកំហែង​ស្ថិរភាព​ សន្តិសុខ​របស់ប្រទេស​អារ៉ាប់នៅក្នុងតំបន់។ សព្វថ្ងៃនេះ ក្រុមហ៊ូទីនៅយេម៉ែន ក្រុមប្រដាប់អាវុធជាច្រើនផ្សេងទៀតនៅអ៊ីរ៉ាក់ ស៊ីរី លីបង់ សុទ្ធតែ​មាន​រចនាសម្ព័ន្ធទទួលបាន​ការគាំទ្រ​ពីកងឆ្មាំបដិវត្ត​អ៊ីរ៉ង់។ ក្រុមទាំងនេះប្រាកដជាមិនបណ្តោយ​ឲ្យ​គេ​នៅ​ស្ងប់សុខទេ។ តួកគី និងប៉ាគីស្ថានជាដើម​ដែលជា​ប្រទេស​ជិតខាងរបស់​អ៊ីរ៉ង់​ព្រួយបារម្ភខ្លាចថា អស្ថិរភាពនយោបាយ និងអសន្តិសុខ​ ដោយសារ​ការដួលរលំរបបដឹកនាំ​នៅអ៊ីរ៉ង់ នឹង​លើកទឹកចិត្ត​ឲ្យ​ចលនា​ប្រដាប់អាវុធ​កើតរីកចំនួននៅក្នុងទឹកដីអ៊ីរ៉ង់។ តួកគី​ខ្លាចថា ក្រុមគួដអាច​ប្រមូលកម្លាំង​មក​វាយប្រហារ​លើ​រដ្ឋអំណាច​អ៊ីស្តង់ប៊ូល ចំណែក ប៉ាគីស្ថាន​បារម្ភថា ចលនា​ប្រដាប់អាវុធ​នៅតាម​ព្រំដែន​អ៊ីរ៉ង់ និងប៉ាគីស្ថាន នឹង​អាច​ពង្រីកកម្លាំងកាន់តែធំ គ្រោះថ្នាក់ដល់​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុងអ៊ីស្លាម៉ាបាដ។ ​តួកគីវិញបារម្ភថា ការដួលរលំរបបដឹកនាំ​ដោយ​​អាយ៉ាតូឡា អាលី ខាមេណី នឹងធ្វើឲ្យប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ចលាចល បង្កឲ្យមានវិបត្តិជនភៀសខ្លួនហូរចូល​ទៅ​ តួកគីដែល​ជា​ប្រទេសជិតខាង ហើយ​ដែលកំពុងទទួលបន្ទុកធ្ងន់រួចទៅហើយដោយសារលំហូរជនភៀសខ្លួនស៊ីរី ចាប់តាំងពីមានសង្រ្គាមចង់ផ្តួលរំលំរបបដឹកនាំបាស្ហា អាល់អាសាដ៕

នៅមួយរយៈចុងក្រោយនេះ កោះរបស់ប្រទេសដាណឺម៉ាក ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍បានក្លាយជា​ចំណុច​ប្រទាញប្រទង់ ដើមចមនៃភាពតានតឹងគ្នាខ្លាំង រវាងអាមេរិក និង​ដាណឺម៉ាក។ តានតឹងនឹងគ្នា ចាប់តាំងពី​លោកដូណាល់ ត្រាំ​បានគំរាមប្រើគ្រប់​មធ្យោបាយ​ដើម្បីដណ្តើម​យក​កោះពីដាណឺម៉ាក​មកធ្វើ​ជាកម្មសិទ្ធិរបស់អាមេរិក នោះបើទោះបីជាត្រូវ​ប្រើ​កម្លាំងយោធា។ តើកោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍​ដែនដីស្វយ័តរបស់​ដាណឺម៉ាក ដែលធំជាង​បារាំង​៤ដង និង​គ្របដណ្តប់ដោយ​ទឹកកកដល់ទៅ​៨១% មាន​អ្វីល្អ បានជាគ្រប់គ្នាចង់បានយកមកគ្រប់គ្រងខ្លាំងម្ល៉េះ? ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំ​បាន​ប្រកាសក្តែងៗ​ចង់បាន​ដែនដី កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ ឬ ហ្រ្គីនឡែន តាំងពីលោក​ដឹកនាំ​អាមេរិក​កាលពីអាណត្តិទី១ម្ល៉េះ។ ចំណង់​ មហិច្ឆតារបស់​លោកត្រាំ ចង់បាន​កោះទឹកកករបស់ដាណឺម៉ាក កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍មាន​កាន់តែច្រើនឡើង​ៗ។ ដោយ​គ្មានលាក់លៀម ប្រធានាធិបតីអាមេរិក កាលពីថ្ងៃ​អាទិត្យ​ទី​១១​មករា​បាន ​គំរាមសាជាថ្មី ថា នឹង​​យក​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍​មកធ្វើជា​ដែនដី​របស់​អាមេរិកឲ្យទាល់តែបាន នោះបើទោះបីជា​ត្រូវ​ប្រើ​កម្លាំងយោធា។ លោកត្រាំទន្ទេញ​ចង់​បានកោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍របស់​ដាណឺម៉ាក ក៏ព្រោះតែសំឡឹងឃើញ​ផលប្រយោជន៍ធំៗចំនួន​៣​របស់​កោះមួយនេះ​។ ទី១គឺ​ធនធានរ៉ែធម្មជាតិ។ ទី២គឺ​សារៈសំខាន់នៃ​ចំណុចភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ របស់​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ដែលនៅក្បែរ​អាមេរិក ជាង​ដាណឺម៉ាក និង​ទី​៣ គឺ​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍​​ជា​ទីតាំង​យុទ្ធសាស្រ្ត​សំខាន់មួយនៅ​តំបន់ប៉ូលអាក់ទិក​ដែល​មហាអំណាចធំៗ​ក្នុងលោក មិនថា ចិន អាមេរិក និង​រុស្ស៊ី​សំឡឹង​ចង់យកមកធ្វើជា​កម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន។ និយាយពីធនធានរ៉ែធម្មជាតិ រដ្ឋាភិបាលស្វយ័ត​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ បាន​អួត​មិនឈប់ពី​ធនធានរ៉ែដ៏សំបូរបែបនៅក្រោមដី​របស់​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ ​ដែល​គេ​នៅមិនទាន់​ធ្វើអាជីវកម្ម។  វា​ជា​ការពិត​ដែល​កោះហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍សំបូរ​ធនធានរ៉ែក្រោមដី មិនថា មាស ប្រាក់ សំណរ ឧស្ម័នរាវ និងរ៉ែដីកម្រ។ ការសិក្សា​វិភាគ​យ៉ាងម៉ត់​ចត់​ទៅលើ​ដែនដី​ហ្ក្រោអិនឡង់ដ៍​បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​គេ​បង្កើត​ផែនទី​ភូមិសាស្រ្ត​ស្តីពី​រ៉ែក្រោមដីកោះហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍យ៉ាងច្បាស់លាស់មួយ។ អឺរ៉ុប​ផ្ទាល់​បាន​កំណត់​ឃើញថា ​រ៉ែ​ចំនួន​២៥ក្នុង​បញ្ជីរ៉ែដែលអឺរ៉ុបត្រូវការចាំបាច់ គឺមាន​វត្តមាន​នៅក្នុង​​ដី​​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍។ កោះហ្រ្កោះអិនឡង់ដ៍ធ្វើអាជីវកម្មតិចតួចលើ​ធនធានរ៉ែ ព្រោះកោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍មានប្រាក់ចំណូល​ធំបាន​មកពី​ផលនេសាទ ហើយ​និង​ការឧបត្ថម្ភធន​ពី​រដ្ឋាភិបាល​ដាណឺម៉ាក។ ដូច្នេះ នៅក្នុង​កាលៈទេសៈ​ដែល​តម្រូវការធនធានមានកាន់តែច្រើនឡើងៗ ជាពិសេស​រ៉ែដីកម្រ​ដើម្បី​បម្រើដល់​វិស័យបច្ចេកវិទ្យា ការប្រកួតប្រជែង​ដើម្បី​ទទួលបានសិទ្ធិធ្វើអាជីវកម្ម​រ៉ែដីកម្រមានកាន់តែខ្លាំង។ កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ត្រូវបានគេ​ចាត់ទុកជាកំណប់មាស​Eldorado ដែល​គ្រប់គ្នា​បេតី។ រដ្ឋបាល​លោកត្រាំស្រក់ទឹកមាត់ចង់បាន​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ខ្លាំងជាងគេ រហូត​ដល់​ថ្នាក់គំរាមចង់​ដណ្តើម​ដីកោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ពីសម្ព័ន្ធមិត្ត​ដាណឺម៉ាក។ ទោះ​ធ្លាប់ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀងកាលពីឆ្នាំ​២០១៩ ​ដើម្បីបាន​សិទ្ធិចូលទៅធ្វើអាជីវកម្ម​លើ​ធនធានរ៉ែក្រោមដី​នៅ​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ ប៉ុន្តែ លោកត្រាំ​នៅតែចង់​បាន​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍មកធ្វើ​កម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខ ដើម្បីឲ្យអាមេរិក​អាចទទួល​ផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចតែម្នាក់ឯង ដោយ​គ្មានចែករំលែកជាមួយអ្នកដទៃ សូម្បីសម្ព័ន្ធមិត្ត​នៅអូតង់។ និយាយពីទីតាំងភូមិសាស្រ្តរបស់​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍។ គេ​អាច​យល់​ចិត្ត​លោកត្រាំដែលចង់​បាន​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍មកធ្វើជាដែនដីរបស់អាមេរិក ព្រោះថា កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍របស់ដាណឺម៉ាក ស្ថិតមកនៅជិត ក្បែរ​ទីក្រុងញូវយ៉ក ជាងទឹកដីដាណឺម៉ាក។ បើតាម​ប្រវត្តិវិទូ​ លោកស្រី Astrid Andersen នៃ​វិទ្យាស្ថាន​ដាណឺម៉ាកសិក្សា​អន្តរជាតិ​ កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ស្ថិតក្នុងតំបន់​ផលប្រយោជន៍​របស់អាមេរិក។ ក្នុងសម័យសង្រ្គាមលោកលើកទី២ នៅពេល​ដាណឺម៉ាក​ស្ថិតក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​ពួកណាហ្ស៊ីអាល្លឺម៉ង់ អាមេរិក​បាន​វាយដណ្តើម​យក​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍មក​គ្រប់គ្រង។ ទោះចប់សង្រ្គាម​ត្រជាក់ អាមេរិកនៅតែមាន​មូលដ្ឋានទ័ព​របស់ខ្លួន​ប្រចាំការជាប់ជានិច្ច​នៅលើ​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ ពោល​គឺ​មិនដែល​ចាកចេញ​ពីកោះនេះ​ម្តងណាទេ។ មាន​ទ័ពប្រមាណ​២០០នាក់​ឈរជើង​​ប្រចាំការ មូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក​នៅ​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ធ្លាប់​ជា​ខែល​ប្រឆាំង​មីស៊ីល​ នៅចំពោះមុខការគំរាមកំហែង​របស់​សហភាពសូវៀតនៅ​សម័យសង្រ្គាមត្រជាក់។ ហេតុផលចុងក្រោយ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​គ្រប់គ្នាសំឡឹងចង់​បាន​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ គឺ​ទីតាំង​យុទ្ធសាស្រ្ត​របស់​កោះមួយនេះ។ នៅចន្លោះ​អាត្លង់ទិកខាងជើង និង​អាក់ទិក ដែល​ប្រមូលផ្តុំដោយ​អាមេរិក កាណាដា និងរុស្ស៊ី កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ស្ថិត​នៅលើ​ទីតាំងជាយុទ្ធសាស្រ្ត។ លោក​ដូណាល់ត្រាំ​តែងតែចោទដាណឺម៉ាកដោយ​គ្មាន​ភស្តុតាង​ថា មិន​យកចិត្តទុកដាក់​ធានាការ​ពារសន្តិសុខ​ដែនដី​ដ៏ល្ហល្ហេវមួយនេះ និង​បណ្តោយឲ្យ​​ចិន និង​រុស្ស៊ីចូល​មក​តាំងទី​ក្នុងដែនកោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍។ រដ្ឋាភិបាល​ដាណឺម៉ាក​បាន​ទាត់ចោល​ការចោទប្រកាន់​ថា មិនពិតទាល់តែសោះ ព្រោះ​ដាណឺម៉ាក​បាន​ចំណាយ​ថវិកា​ប្រមាណ​១២​ពាន់លាន​អឺរ៉ូ​ដើម្បី​ពង្រឹង​វត្តមានទ័ព​នៅ​អាក់ទិក។ ប៉ុន្តែ ​ប្រធានាធិបតីអាមេរិកមិន​ព្រម​ស្តាប់ និង​នៅតែទន្ទេញជាប់មាត់ថា អាមេរិកត្រូវការ​ចាំបាច់កោះហ្ក្រូអិនឡង់ដ៍ ដើម្បីការពារសន្តិសុខជាតិអាមេរិក។ ចំពោះលោកត្រាំ ផលប្រយោជន៍ និងសន្តិសុខជាតិអាមេរិក​នឹងត្រូវ​ប្រឈម​នឹង​គ្រោះថ្នាក់ ការគំរាមកំហែងពីចិន និង​​រុស្ស៊ី ដែល​នឹង​​ឆ្លៀត​ឱកាសដែល​ផ្ទៃទឹកកក​នៅ​អាក់ទិក​ចាប់រលាយ ដើម្បី​បង្កើន រុញទូកចម្បាំង​របស់ខ្លួនឲ្យ​ចូលកាន់តែជ្រៅទៅ​ក្នុងដែន​ឥទ្ធិពលរបស់អាមេរិកនៅ​អាក់ទិក៕​​

នៅ​ថ្ងៃសុក្រ​ទី ២១​វិច្ឆិកា​២០២៥ មាន​ករណី​ធ្លាក់​យន្តហោះចម្បាំង​ ជា​លើក​ទីមួយ ​ក្នុង​​​កម្មវិធី​តាំង​ពិព័រណ៍​យន្តហោះនៅ​ក្រុង​​ឌូបៃ។ យន្តហោះ​ចម្បាំង​នោះ​ជា​របស់​ឥណ្ឌា ផលិត​នៅ​ឥណ្ឌា មាន​ឈ្មោះ​ថា Tejas (តេជៈ)។ កាលពី​ខែ​មីនា​​ឆ្នាំ​មុន ​យន្តហោះ​ប្រភេទ​នេះ​ធ្លាប់​ធ្លាក់មួយ​គ្រឿង​ហើយ​ នៅ​ពេលហោះសាកល្បង។ តើ​គ្រោះ​ថ្នាក់​នេះ​ប៉ះពាល់​ដល់​ឧស្សាហកម្ម​យន្តហោះចម្បាំងឥណ្ឌា​ និងរូបភាព​​ប្រទេស​ ​យ៉ាងណា? យន្តហោះចម្បាំង តេជៈ របស់​កងទ័ព​អាកាស​​ឥណ្ឌា បាន​ធ្លាក់​នៅ​ពេលកំពុង​​ហោះ​បង្អួត​ខ្លួន ​ក្នុង​ពិព័រណ៍​អាកាសចរណ៍​ក្រុងឌូបៃ។ ​ បើ​តាម​សាក្សី ក្នុង​ពេល​សម្តែង​ក្បាច់ហោះ​ពន់ពេន​កាច់​កោង​លើ​ផ្ទៃ​មេឃ ក្នុង​រយៈ​កម្ពស់ ប្រមាណ​តែ​១,៦​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ដី​ យន្តហោះ​ស្រាប់​តែ​ដាំក្បាល​ចុះ​យ៉ាង​លឿន​ ហើយ​ប្រែក្លាយ​ជា​ដុំ​ភ្លើង​ពេល​បុក​ប៉ះដី​ ផុស​អណ្តាតភ្លើង​និង​ផ្សែង​ខ្មួលខ្មាញ់​ឡើង​ពេញ​អាកាស។ អ្នកអង្គុយ​ទស្សនា​ បាន​ឃើញ​ទិដ្ឋភាព​ធ្លាក់​យន្តហោះ​ដោយ​ផ្ទាល់​ភ្នែក​ និង​យ៉ាង​រន្ធត់។ ​ចំណែក​អ្នក​បើក​បរ​បាន​ស្លាប់ ដោយ​មិន​អាច​ចុច​ រំដោះ​ខ្លួន​ចេញ​យន្ត​ហោះ​បាន​ទាន់​ពេល​វេលា។ នេះជា​គ្រោះថ្នាក់​ជា​លើក​ទី​មួយ​ហើយ គិត​ចាប់​តាំង​ពី​ឌូបៃ​បាន​រៀប​ចំ​បើក​កម្មវិធី​ពិព័រណ៍​យន្តហោះ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៦​មក។ ប៉ុន្តែជា​គ្រោះ​​លើក​ទីពីរសម្រាប់​ឥណ្ឌា។ ក្នុង​រយៈ​ពេល​មិន​ដល់​ពីរឆ្នាំ​ផង មានយន្តហោះ​ចម្បាំង​តេជៈ​ ពីរគ្រឿង​​បាន​​ធ្លាក់​។ យន្តហោះ​ចម្បាំង​ប្រភេទ​ដូច​គ្នា​គ្រឿង​ទីមួយ​បាន​ធ្លាក់​ នៅ​ក្នុង​ពេល​កំពុងហ្វឹក​ហាត់ កាលពី​ខែមីនា​២០២៤។ ឯ​ការ​ធ្លាក់​លើក​នេះ ប្រព្រឹត្ត​​ចំពេលដែល​ឥណ្ឌា​កំពុង​ប្រឹង​លើក​តម្កើង​ស្នាដៃ​ផលិត​យន្តហោះ​ចម្បាំង​តេជៈ​ដែល​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​មហិច្ឆតា​ឧស្សាហកម្ម​ផង​ មហិច្ឆតា​យោធាផង។ ពោលគឺជា​ចៃដន្យ​ដ៏​​អាក្រក់ ! ទាំង​ទីកន្លែង​ធ្លាក់​ក៏​ដូច​ពេល​វេលា​ធ្លាក់។ ពេល​ណា​មិន​ធ្លាក់​មក​ធ្លាក់​​​ចំ​ថ្ងៃបង្អួត​ស្នាដៃនិង​នៅកន្លែង​​​តាំង​​ពិព័រណ៍​យន្តហោះ​ដ៏​ធំ​ជាង​គេ​បំផុត​ប្រចាំ​តំបន់​ដើម​បូព៌ា។ Dubai Air Show ជា​ផ្ទាំង​ទស្សនីយភាព​អាកាសចរណ៍​​ដ៏​សំខាន់មួយ​នៅ​លើ​ពិភពលោក ដែល​ឥណ្ឌា​ចង់​បង្ហាញ​វត្តមាន​ក្នុង​នាម​ជា​តួអង្គ​គួរ​ឱ្យ​ជឿ​ជាក់​ក្នុង​វិស័យ​ការពារ​ជាតិ ស្រាប់​តែ​មក​ធ្លាក់​យន្តហោះ​ចម្បាំង​​ដែល​ឥណ្ឌា​ខំ​អួត​ថា​ជា​របស់​ល្អ​ជាង​គេ​បំផុត​ទៅ​វិញ។ ​តេជៈ ដែល​មាន​ន័យ​ថា​ចែង​ចាំង​ឫទ្ធិអំណាច​ជា​ភាសាសំស្ក្រឹត ជា​​យន្តហោះចម្បាំងដ៏​ស្រាល​ និង​តូច​ជាង​គេ​បំផុត​នៅលើ​ពិភពលោក បើក​បរ​ដោយ​ពីឡុត​តែ​ម្នាក់ ផលិត​ដោយ​ក្រុមហ៊ុន​Hindustan Aeronautics។ យន្តហោះ​ចម្បាំង​តេជៈប្រើ​​ម៉ាស៊ីន​របស់​អាមេរិក General Electric តែ​ដំឡើង​ផលិត​នៅក្នុង​ស្រុកដោយ​អ្នក​ជំនាញ​ឥណ្ឌា​។ តាំង​ពី​ចាប់ដំណើរការ​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០១ យន្តហោះ​ចម្បាំងនេះ​​មាន​ឈ្មោះ​ល្អ និង​បាន​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង​កង​កម្លាំង​ទ័ព​អាកាសឥណ្ឌា​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៦។ មាន​ឧស្សាហកម្ម​អាកាសចរណ៍​តាំងពីប្រទេស​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ នៅ​​ឆ្នាំ​១៩៤៧ ឥណ្ឌា​ទទួល​​សិទ្ធិ​ផលិតយន្តហោះ​យោធា​ប្រភេទ​ Ouragan, Mig-២១ និង​ផលិត​យន្តហោះ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ជា​ច្រើន​ប្រភេទ​ទៀត ដូច​ជា​HF-២៤ HPT-៣២។ ​ជា​ប្រទេស​នាំ​ចូល​អាវុធ​ដ៏​ធំ​ជាង​គេ​នៅ​លើ​ពិភពលោក ឥណ្ឌាបាន​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ​ទំនើប​កម្មវិស័យ​យោធា ដើម្បីបង្កើន​សមត្ថភាព​យោធា ទន្ទឹម​នឹង​ការ​ចិញ្ចឹម​ចិត្ត​ពង្រីក​មហិច្ឆតា ផលិត​ ​Made In India ទាំង​ស្រុង​ទៀតផង។ ​ផលិតកម្ម​យោធា​​ចាប់​​មាន​កំណើន​ខ្លាំង​ តែ​ក្នុង​លំដាប់​ថ្នាក់​កណ្តាល​នៅ​ឡើយ។ នៅ​ថ្ងៃ​សុក្រកន្លង​ទៅ ក្រុមហ៊ុន​ផលិត​យន្តហោះ​ចម្បាំង​ឥណ្ឌា​បាន​បញ្ជា​ទិញ​ពី​អាមេរិកនូវ​ម៉ូទ័រ​ចំនួន​១១៣គ្រឿង​សម្រាប់​ដំឡើង​យន្តហោះ​តេជៈដែល​រដ្ឋាភិបាល​បាន​បញ្ជា​ទិញយន្តហោះ​ប្រដេញ​៩៧​គ្រឿង ក្នុង​តម្លៃ​​ប្រមាណ​៧ពាន់​លាន​ដុល្លារ។ នៅ​ខែ​នេះ​ ក្រសួងការពារ​ជាតិ​ឥណ្ឌា​បាន​អនុម័ត​កញ្ចប់​ថវិកា​យោធា​ដ៏​ធំមហិមា ទំហំ២៥ពាន់​លាន​ដុល្លារ សម្រាប់​ក្រុមហ៊ុន​សហគ្រាស​ឥណ្ឌា​យក​ទៅ​ពង្រឹង​ឱ្យ​មាន​​ស្វ័យភាព​បច្ចេកវិទ្យា​។ ប៉ុន្តែ​គ្រោះ​ធ្លាក់​យន្តហោះនៅឌូបៃ ជា​ការ​​វាយ​បង្អាប់​ឥណ្ឌា​យ៉ាង​ដំណំ​។ សំណុំ​រឿង​ធ្លាក់​យន្តហោះ​នឹង​ក្លាយ​ជា​សំណុំ​រឿង​អាស្រូវ​រដ្ឋ ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ​​បាន​ជា Indian Air Force បាន​ប្រកាស​បើក​អង្កេត​ភ្លាម ដើម្បី​ស្វែង​យល់​អំពី​មូលហេតុ​ដែល​នាំ​ឱ្យ​មាន​គ្រោះ​ថ្នាក់៕ ​

ជម្លោះការទូតរវាងចិននិងជប៉ុន បាន​ផ្ទុះកម្តៅឡើងប៉ុន្មានថ្ងៃចុងក្រោយនេះ ពាក់ព័ន្ធនឹងពាក្យ​សម្តីរបស់លោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន ក្នុង​សំណុំរឿងកោះតៃវ៉ាន់។ បន្ទាប់ពីចិនបានប្រកាសកាលពីថ្ងៃសៅរ៍ ហាមប្រជាជនខ្លួនកុំ​ឲ្យធ្វើដំណើរទៅលេងជប៉ុន ក្រុមហ៊ុន​ជប៉ុន​​ស្ទើរទាំងអស់​​​ក្នុង​វិស័យទេសចរណ៍​ បាន​ខាតប្រាក់យ៉ាងច្រើន ដោយហេតុតែតម្លៃភាគហ៊ុន​បានធ្លាក់ថ្លៃ​។ នៅពីក្រោយ​ជម្លោះពាក្យសំដី​រវាងចិននិងជប៉ុន ជុំវិញបញ្ហា​កោះតៃវ៉ាន់​នេះ គឺវាមានបង្កប់ទៅដោយការគុំគួន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ ជាយូរឆ្នាំមកហើយ រវាង​មហាអំណាចអាស៊ីទាំង២នេះ​។ ទំនាក់ទំនងការទូតរវាងជប៉ុននិងចិន កំពុងតែល្អក់កករជាខ្លាំង​ ក្រោយ​ការចូលកាន់មុខតំណែង របស់​​លោកស្រី​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ជប៉ុន សាណាអេ តាកៃឈី ដែល​ជាមនុស្សអភិរក្សនិងជាតិនិយម។ បន្ថែមលើ​​សំណុំរឿងកោះតៃវ៉ា គឺមាន​​កត្តា​​ជាច្រើនគួបផ្សំគ្នា ដែលធ្វើ​ឲ្យ​មហាអំណាចអាស៊ីទាំង២នេះ មើលមុខគ្នា​មិនត្រង់​ ជាយូរលង់ណាស់​មកហើយ។ ​ជម្លោះប្រវត្តិសាស្ត្រ​ ចិនបានរងគ្រោះដ៏ឈឺចាប់បំផុត​ ដោយហេតុតែសង្គ្រាម​ឈ្លានពាន​របស់ជប៉ុន កាលពីក្នុងអំឡុងដើមសតវត្សទី​២០ រហូតដល់ចប់សង្គ្រាមលោកលើកទី​២។ បន្ទាប់ពីបាន​ឈ្លានពានតំបន់ម៉ាន់ជូរី កងទ័ពជប៉ុនបាន​បន្តដំណើរចូលឈ្លានពាន​តំបន់ភាគខាងកើតនិងខាងត្បូងចិន​ និង​បាន​បង្កការកាប់សម្លាប់យ៉ាងព្រៃផ្សៃ​ទៅលើប្រជាជនចិន​។ ព្រឹត្តិ​ការណ៍​កាប់សម្លាប់ដ៏គួរឲ្យ​កត់សំគាល់មួយ​ គឺនៅ​ទីក្រុង​ណានកាំង ឬ ណានជីង នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៧ ដែលកងទ័ពជប៉ុនបានសម្លាប់ប្រជាជនចិន​ប្រមាណ​៣សែននាក់​។ នេះបើផ្អែកតាមការអះអាងរបស់អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រចិន​។ ថ្វីត្បិតតែចិននិង​ជប៉ុន ​បានចាប់ផ្តើម​ភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងការទូតនឹងគ្នាឡើងវិញនៅឆ្នាំ​១៩៧២ តែការគុំគួនប្រវត្តិសាស្ត្រ នៅតែបន្ត​ចោទជាបញ្ហា ធ្វើឲ្យទំនាក់ទំនងនេះ​មិន​អាចប្រសើរឡើងបាន។ កាលពីឆ្នាំ​២០០៥ ប្រជាជនចិន​ច្រើនពាន់នាក់ បានធ្វើបាតុកម្ម​បរិហា បន្ទាប់ពី​រដ្ឋអំណាចជប៉ុន ​បាន​កែប្រែខ្លឹមសារខ្លះ​នៃកម្មវិធីសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រនៅតាមសាលារៀន ដើម្បី​លាក់បាំង​ទង្វើរបស់ជប៉ុនកាលពីអតីតកាល​។ ចាប់តាំងពីចូលកាន់​អំណាចមក​ លោកស្រី សាណាអេ តាកៃឈី មិនធ្លាប់បាននិយាយ​អ្វី​ទាក់ទិន​ការកាប់សម្លាប់នៅណានជីង​​មែន តែ​កាលពី​ឆ្នាំ​២០០៤ លោកស្រីធ្លាប់​បាន​លើកឡើង​ថា​តួលេខចំនួន​មនុស្ស​ស្លាប់​៣សែននាក់ ដែលចិនអះអាងនោះ គឺប្រហែល​មិនពិតទេ​។ មុនចូលកាន់មុខងារជាផ្លូវការ នៅថ្ងៃទី​២១តុលា លោកស្រី សាណាអេ តាកៃឈី ត្រូវបានចិនស្អប់និងចំណាំមុខទុក​​រួចទៅហើយ​ ព្រោះលោកស្រីធ្លាប់បានទៅសម្ដែង​​គារវកិច្ច​ជាច្រើនលើក នៅ​ទីបូជនីយដ្ឋាន​ Yasukuni ដែលជា​កន្លែងរំលឹកវិញ្ញាណក្ខន្ធ​ឧក្រិដ្ឋជនសង្គ្រាមជប៉ុន​ច្រើននាក់ កាលពីសម័យសង្គ្រាមលោក​លើកទី​២​។ ជម្លោះទឹកដី​ បន្ថែមពីការគុំគួ​ន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ចិននិងជប៉ុន​ក៏មានបញ្ហាជម្លោះទឹកដី​នឹងគ្នាដែរ​ ពាក់ព័ន្ធនឹងកោះមួយចំនួន​ ស្ថិតក្នុងសមុទ្រចិន​ខាងកើត​។​ ជាក់ស្តែង​ កោះ​ Senkaku ជប៉ុន​អះអាងថាជារបស់ខ្លួន តែចិនវិញក៏ថាជារបស់ខ្លួនដែរ​ ដោយហៅឈ្មោះថា​ កោះ Diaoyu​។ កោះនេះគ្មានមនុស្សរស់នៅមែន តែ​វាមានអត្ថប្រយោជន៍​ខ្លាំងណាស់ មិនថាសេដ្ឋកិច្ចនិងយុទ្ធសាស្ត្រ​។ វត្តមាន​នាវាកងទ័ពនិង​ស៊ីវិលរបស់ចិន ​ដែលចូលមក​កៀកនឹង​កោះទាំងនេះ តែងបានបង្កឲ្យជប៉ុន​ខឹងច្រឡោត​ជានិច្ច​។ យ៉ាងណា​មិញ លោក Minoru  Kihara អគ្គលេខាធិការ​រដ្ឋាភិបាលជប៉ុនបានអះអាងថា កាលពីថ្ងៃអាទិត្យទី​​១៦វិច្ឆិកា នាវាល្បាតសមុទ្ររបស់ចិន ​បានចូលមក​ក្នុង​ដែនទឹករបស់ជប៉ុន​រយៈពេល​ច្រើនម៉ោង​។ ជប៉ុនអះអាងទៀតថា ក្នុង​​ឆ្នាំនេះ នាវាផ្ទុកយន្តហោះចម្បាំង​របស់ចិន២គ្រឿង ក៏បាន​បើកចូលមកកៀកកោះទាំងនេះ​ដែរ​។ សម្ព័ន្ធភាពជប៉ុន​-អាមេរិក​ សម្ព័ន្ធភាព​រវាងជប៉ុន​និង​អាមេរិក នៅ​​ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី​២ ក៏ជាកត្តាមួយដែរ ដែលធ្វើឲ្យ​មិនទុកចិត្តជប៉ុន​។ នៅជប៉ុន​មាន​មូលដ្ឋាន​ទ័ពរបស់អាមេរិក​ច្រើនកន្លែង ជាក់ស្តែងដូចជានៅលើកោះ អូគីណាវ៉ា ក្បែរចិនក្បែរតៃវ៉ាន់​។​​ ប្រការនេះ ធ្វើ​ឲ្យចិនតែងតែគិតថា អាមេរិក​ចង់ប្រើទឹកដីជប៉ុន​​ដើម្បី​ឡោមព័ទ្ធខ្លួន បិទផ្លូវខ្លួន​មិនឲ្យ​ចំហ​ទ្វារទៅកាន់មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក​។ ពេលជួប​លោកដូណាល់ ត្រាំ កាលពីខែ​តុលា លោកស្រីសាណាអេ តាកៃឈី បានប្រកាសសន្យាថា​ នឹងបើកទំព័រសករាជ្យមាស​នៃទំនាក់ទំនងជប៉ុន-អាមេរិក​។ ជម្លោះក្នុងដែនសមុទ្រចិនខាងត្បូង ដែលចិនមានជាមួយប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍​ខ្លះ ក៏បានធ្វើ​ឲ្យ​ចិន​ខឹងជប៉ុនដែរ ព្រោះជប៉ុនបានចងសម្ព័ន្ធភាពគាំទ្រហ្វីលីពីន​។ សំណុំរឿងតៃវ៉ាន់​ ជម្លោះការទូតបានផ្ទុះឡើងខ្លាំង​រវាងចិននិងជប៉ុន គឺបន្ទាប់ពី​លោកស្រី សាណាអេ តាកៃឈី បានប្រកាសនៅមុខសភាជប៉ុន កាលពីថ្ងៃទី​៧វិច្ឆិកាថា បញ្ហាកោះតៃ​វ៉ាន់ប្រសិនបើ​​មាន​ផ្ទុះអាវុធ​ផ្ទុះសង្គ្រាម គឺវានឹងគំរាមដោយ​ផ្ទាល់ មកលើសន្តិសុខ​​ជាតិរបស់ជប៉ុន។ សម្តី​របស់​​លោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុននេះ មានន័យថា ប្រសិនបើចិនលើកទ័ពវាយច្បាមយកតៃវ៉ាន់ នោះជប៉ុនអាចមានហេតុផលគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បី​​​បញ្ជូនកម្លាំង​ទៅជួយតៃវ៉ាន់។ ក្រោយសម្តីនេះ​ មន្ត្រីទូតចិនម្នាក់​ធ្វើការនៅជប៉ុន បានប្រើសម្តី​ធ្ងន់ៗ ដោយ​បានគំរាម​កាត់​​ក្បាលលោកស្រី​នាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន ហើយធ្វើ​ឲ្យក្រសួងការបរទេសជប៉ុន​ កោះហៅឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិន​ទៅសាកសួរ។ បញ្ហាកាន់តែក្តៅឡើង ដោយ​នៅថ្ងៃសៅរ៍ទី​១៥​វិច្ឆិកា ចិន​បានប្រកាសប្រាប់ប្រជាជនខ្លួន ថាត្រូវឈប់ទៅដើរកម្សាន្តនៅជប៉ុនទៀត។ ចិន​អះអាងទៀតថា និស្សិតខ្លួននៅជប៉ុន ក៏អាចប្រឈមគ្រោះថ្នាក់ដែរ​។ ហើយ​កាលពីចុងសប្តាហ៍​កន្លងទៅដែរ​​​​​ កងទ័ព​​ជប៉ុនបានអះអាងថាគេ​បានប្រទះឃើញ​ដ្រូន​របស់ចិន ហោះមកក្បែរកោះ ​Yonaguni កោះជប៉ុនដែលកៀកបំផុត​នឹង​តៃវ៉ាន់​​។ ផលប៉ះពាល់ទៅលើពាណិជ្ជកម្មនិងទេសចរណ៍​ គួរកត់សំគាល់ថា ថ្វីបើមាន​​ជម្លោះការទូតរ៉ាំរ៉ៃរាប់ឆ្នាំ​​ តែចង់មិនចង់ មហាអំណាចអាស៊ីទាំង២នេះ គឺជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មនឹងគ្នាដ៏សំខាន់ទៅវិញទៅមក​។ ក្នុងមួយឆ្នាំៗ ទំហំនៃការដោះដូរពាណិជ្ជកម្មទៅវិញទៅមក មានតម្លៃរាប់​សិបម៉ឺនលានដុល្លារ​។ វិស័យទេសចរណ៍ជប៉ុន រំពឹងខ្លាំង​ទៅលើភ្ញៀវជនជាតិចិន។ យោងតាម​ការិយាល័យជាតិទេសចរណ៍ជប៉ុន គិតពីខែមករាដល់ខែកញ្ញាឆ្នាំនេះ គឺមានភ្ញៀវទេសចរ​ចិន​​ប្រមាណ​​៧លាន​៥សែននាក់ ពោលគឺសឹងតែ​១ភាគ៤នៃបរិមាណ​ទេសចរបរទេស​សរុបនៅជប៉ុន​។ គិតត្រឹមដំណាច់ត្រីមាសទី​៣ឆ្នាំ២០២៥ ជប៉ុនរកចំណូលបាន​ពីភ្ញៀវទេសចរចិន សរុប​៥៩ម៉ឺនលានយ៉េន​ ដែលស្មើ​នឹង ​៣៨០០លានដុល្លារ​។ ជប៉ុនគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍លំដាប់ទី៤ សម្រាប់ភ្ញៀវជនជាតិចិន បន្ទាប់ពីហុងកុង សិង្ហបុរី និងសហរដ្ឋអាមេរិក​។ ក្រោយពីចិន​​ប្រកាសប្រាប់ប្រជាជនខ្លួនថា​កុំ​ទៅដើរលេងនៅជប៉ុន គេសង្កេតឃើញថា ក្រុមហ៊ុន​ធំៗរបស់ជប៉ុនដែលរកស៊ីពាក់ព័ន្ធក្នុងវិស័ទេសចរណ៍​ បានខាតបង់ប្រាក់​ជាបន្តបន្ទាប់ដោយសារតែតម្លៃភាគហ៊ុន​បានធ្លាក់ចុះ​។ នៅព្រឹកថ្ងៃចន្ទទី​១៧វិច្ឆិកា តម្លៃភាគហ៊ុនរបស់​​ក្រុមហ៊ុនផលិតគ្រឿងសំអាងជប៉ុន Shiseido បានធ្លាក់ថ្ងៃចំនួន​៥,៤៨%។ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ជប៉ុន ANA ធ្លាក់តម្លៃហ៊ុន ៣,៤៦% ហើយក្រុមហ៊ុន Japan Airlines វិញធ្លាក់តម្លៃហ៊ុន៤,៤៥%។ ចំណែក​ក្រុមហ៊ុន Fast Retailing ដែលគ្រប់គ្រង​ម៉ាកសម្លៀកបំពាក់ Uniqlo បានធ្លាក់តម្លៃភាគហ៊ុន​ ៤,៤៤%​ ដែរ​។ ដោយឡែក ខាងចិនវិញក៏​​បាន​រងការខាតបង់ខ្លះដែរ​។​ គេហទំព័រ​ចិន Trip.com បានធ្លាក់តម្លៃភាគហ៊ុនដល់ទៅ​៤,៧៧%។ ក្រៅពីធ្លាក់តម្លៃភាគហ៊ុន​ ក្រុមអាកាសចរណ៍ចិនទាំងអស់ បានប្រកាសថា​គេនឹងសងប្រាក់វិញទាំងអស់ ដល់អ្នកដែល​លុបចោល​ការ​ធ្វើដំណើរ​ទៅជប៉ុន​។ តែយ៉ាងណា គិតត្រឹមពេលនេះ គេឃើញថាជប៉ុនអាចជាអ្នកខាត​ខ្លាំង​ នៅក្នុងបញ្ហានេះ ក្នុងអំឡុងពេលដែលជប៉ុនកំពុងជួបការលំបាកសេដ្ឋកិច្ច​ស្រាប់ទៅហើយ​​​។ តូក្យ៉ូបាន​ប្រញេបប្រញាប់​ បញ្ជូន​មន្ត្រីការទូតជាន់ខ្ពស់ម្នាក់ ឈ្មោះ Masaaki Kanai ឲ្យ​ធ្វើដំណើរទៅប៉េកាំងភ្លាម ដើម្បីជួបជាមួយ​សមភាគីចិន គឺលោក Liu Jinsong។ ផ្អែកតាម​បណ្តាញព័ត៌មាន​ជប៉ុន គឺលោក Masaaki Kanai គ្រោង​ទៅប្រាប់ភាគីចិន ថាកុំឲ្យ​បារម្ភទាក់ទិននឹងសម្តី​របស់​លោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រី សាណាអេ តាកៃឈី ព្រោះវានឹងមិនមកធ្វើឲ្យប្រែប្រួលអ្វី​ ដល់គោលជំហរដែលជប៉ុនតែងតែបានប្រកាន់ខ្ជាប់កន្លងមក នៅក្នុងសំណុំរឿងកោះតៃវ៉ាន់ឡើយ៕​

នៅក្នុង​សង្រ្គាម​អ៊ុយក្រែន កងទ័ព​រុស្ស៊ី​នៅបន្ត​រុលទៅមុខ ដោយវាយដណ្តើម​យក​ភូមិ​ដែនដីរបស់អ៊ុយក្រែន​កាន់តែ​ច្រើន ជាពិសេស​នៅក្នុង​តំបន់ទាំង​៤ភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែនដែល​រុស្ស៊ី​បានរំលោភ​កាត់យក​ទៅ​ដាក់​ក្នុង​ផែនទី​របស់ខ្លួន។ ដោយ​វាយចូល​កាន់តែជ្រៅក្នុងទឹកដីអ៊ុយក្រែន រុស្ស៊ីមិនត្រឹម​ពង្រីកវិសាលភាពទឹកដី និងចំណេញបានធនធានធម្មជាតិរបស់អ៊ុយក្រែនតែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែ រុស្ស៊ី​នៅចំណេញបានទាំងធនធានមនុស្ស។ នៅក្នុង​ទឹកដីអ៊ុយក្រែន​ដែល​រុស្ស៊ីបាន​កាត់យកមកគ្រប់គ្រង ប្រជាជនអ៊ុយក្រែន​ត្រូវ​​រុស្ស៊ី​​កេណ្ឌ​យកទៅ​ធ្វើទ័ពប្រយុទ្ធនឹង​កម្លាំងទ័ព​ជាតិអ៊ុយក្រែន​ក្នុង​សមរភូមិ។ បើតាម​អង្គការការពារ​សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ និង​ស្នងការអ៊ុយក្រែនទទួលបន្ទុកផ្នែកសិទ្ធមនុស្ស ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែនជាច្រើន​សែននាក់​ត្រូវ​រុស្ស៊ី​ចាប់បង្ខំ រើស​បញ្ចូល​ក្នុងជួរកងទ័ពដើម្បី​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​អ៊ុយក្រែនដែលជាប្រទេសជាតិមាតុភូមិរបស់ខ្លួន។ នៅ​ខែ​តុលាឆ្នាំ ២០២២ ពោលគឺ​នៅ​១០ខែ​ក្រោយ​ចាប់ផ្តើម​សង្រ្គាម​ឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន ប្រធានាធិបតី​រុស្ស៊ី លោកពូទីនបាន​ចុះហត្ថលេខាលើច្បាប់ដាក់​បញ្ចូលតំបន់ទាំង៤​នៅភាគខាងកើត​របស់​អ៊ុយក្រែន ទៅក្នុង​ដែនដី​របស់រុស្ស៊ី នោះបើទោះបីជា​កងទ័ពរុស្ស៊ី​នៅមិនទាន់​វាយចូលគ្រប់គ្រង​តំបន់ទាំង៤​បានទាំងស្រុង​ក៏ដោយ។ ភ្លាមៗ ដោយ​មិនបង្អែបង្អង់យូរ ម៉ូស្គូចាប់ផ្តើម​នយោបាយ​ប្រែក្លាយ​តំបន់​អ៊ុយក្រែនទាំង៤​ទៅជាតំបន់រុស្ស៊ី ពោល​គឺ​លុបចោលអ្វីៗទាំងអស់ដែល​ជាអត្តសញ្ញាណ​របស់អ៊ុយក្រែន ដូចជា​ផ្តល់​លិខិតឆ្លងដែនរុស្ស៊ី និង​បង្ខំឲ្យ​ប្រជាជនអ៊ុយក្រែននិយាយភាសា​រុស្ស៊ីជាដើម។ ដោយ​ចាប់បង្ខំឲ្យ​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន​កាន់លិខិតឆ្លងដែនរុស្ស៊ី ​ម៉ូស្គូមាន​លេសចាប់រើស​បញ្ចូល​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន​ដែលរស់នៅក្នុង​តំបន់ត្រួតត្រា​របស់រុស្ស៊ី ទៅក្នុង​ជួរកងទ័ព។ គោលដៅចំបង​របស់​រុស្ស៊ី គឺ​ប្រែក្លាយ​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន​ឲ្យទៅទាហាន​ដែល​រុស្ស៊ី​យកទៅប្រើ​ដើម្បីពាំងគ្រាប់កាំភ្លើង​នៅសមរភូមិ។ គេ​អាច​និយាយបានថា នៅក្នុង​តំបន់​ត្រួតត្រា​របស់​រុស្ស៊ី ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន​ត្រូវ​រុស្ស៊ី​ចាប់បង្ខំឲ្យចូលបម្រើទ័ពរុស្ស៊ី ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​អ៊ុយក្រែនដែលជា​ប្រទេស​ជាតិមាតុភូមិរបស់ខ្លួន។ បើតាមអត្ថបទ​ស៊ើបអង្កេត​របស់​កាសែត​បារាំង​ Le Monde នៅក្នុង​តំបន់អ៊ុយក្រែន ដែល​រុស្ស៊ីត្រួតត្រា បុរស​អ៊ុយក្រែន​អាយុ​ពី​១៨ទៅ​៦០ឆ្នាំ ត្រូវជាប់ក្នុង​កាតព្វកិច្ច​យោធា​រុស្ស៊ី និងត្រូវបញ្ជូនឲ្យ​ទៅបាញ់​សម្លាប់ប្រជាជនឯង នៅក្នុង​សមរភូមិអ៊ុយក្រែន។ កាសែត Le Monde ហ៊ាន​អះអាង​ដូច្នេះ ដោយ​ផ្អែកលើ​ព័ត៌មាន​ទទួលបាន​ពី​មណ្ឌល​ឃុំឈ្លើយសឹក​មួយកន្លែងក្នុង​ទឹកដី​អ៊ុយក្រែន។ នៅទីនោះគេ​រកឃើញថា ក្នុងចំណោម​ឈ្លើយសឹក​រុស្ស៊ី​៤នាក់ ដែល​កងទ័ពអ៊ុយក្រែនបានចាប់ខ្លួននៅក្នុង​សមរភូមិ មាន​១នាក់​ជាជនជាតិអ៊ុយក្រែន មកពីតំបន់​ដែលស្ថិតក្រោម​ការត្រួតត្រារបស់កងទ័ពរុស្ស៊ី។ អ្នកទោស​ម្នាក់​បាននិយាយ​​ប្រាប់​ទាហាន​អ៊ុយក្រែនថា រូបគេ​គ្មាន​បំណងមក​ប្រយុទ្ធធ្វើសង្រ្គាម​សម្លាប់​ប្រជាជន​ឯងនោះទេ។ រូបគេ​ធ្លាប់រង់ចាំ​ឲ្យ​កងទ័ពអ៊ុយក្រែន​ទៅរំដោះ​ទីក្រុងតំបន់​ខាងកើតដែរ ប៉ុន្តែ មិនឃើញសោះ។ នៅក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់រុស្ស៊ី ដែលគំរាមកំហែងដល់អាយុជីវិត ក្នុងករណីមិន​ចូលបម្រើទ័ព ឈ្លើយសឹក​​ខាងលើ​សារភាពថា រូបគេក៏ដូចជា​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន​ផ្សេងទៀត​ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់​រុស្ស៊ីត្រួត្រា ​គ្មានជម្រើសអ្វីទាំងអស់។ លោក​Dmytro Lubinets ស្នងការ​អ៊ុយក្រែនទទួលបន្ទុក​សិទ្ធិមនុស្ស​ដែល​ឧស្សាហ៍ទៅ​សួរសុខទុក្ខ​នៅ​មណ្ឌល​ដាក់​ឈ្លើយសឹក​រុស្ស៊ី​ និយាយ​ថា ២៥%​នៃ​ទាហាន​រុស្ស៊ី​រាប់រយនាក់​ដែលជាប់ក្នុង​ឃុំ​របស់​អ៊ុយក្រែន គឺជា​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែនដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ក្រោម​រុស្ស៊ីត្រួតត្រា។ តើ​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែនដែល​ពាក់ឯកសណ្ឋានទាហាន​រុស្ស៊ី និង​ប្រយុទ្ធតទល់នឹង​កងទ័ពអ៊ុយក្រែនក្នុងសមរភូម ជាជនរងគ្រោះ ឬ​ជា​សត្រូវរបស់​អ៊ុយក្រែន? ចំពោះ​កងទ័ពអ៊ុយក្រែន រាល់អ្នកដែលកាន់អាវុធ​ បាញ់សម្លាប់​ទាហាន​អ៊ុយក្រែននៅក្នុងសមរភូមិ ត្រូវចាត់ទុកជា​សត្រូវ​ដែល​អ៊ុយក្រែនមិនអាច​អត់ឱនឲ្យបាន មិនថា ពួកគេ​ទាំងនោះជាជនជាតិអ៊ុយក្រែនដែល​រុស្ស៊ី​ចាប់បង្ខំ​ឲ្យ​ចូល​បម្រើទ័ព​។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងក្រសែភ្នែក​របស់​ស្នងការ​អ៊ុយក្រែន ទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស លោក Dmytro Lubinets ភាគច្រើននៃទាហាន​ដែលរុស្ស៊ី​រើសបញ្ចូលមកពី​តំបន់​ត្រួតត្រា​ សុទ្ធសឹងជា​ជនរងគ្រោះ ដែលត្រូវ​រុស្ស៊ីចាប់បង្ខំ​ឲ្យ​ទទួលសញ្ជាតិ​រុស្ស៊ី ដើម្បី​​ចូលបម្រើទ័ព​​។ ​ដឹងច្បាស់​ពី​ស្ថានភាព​លំបាក​របស់ប្រជាជនខ្លួនដែលរស់នៅក្នុង​តំបន់​រុស្ស៊ីត្រួតត្រា អាជ្ញាធរ​អ៊ុយក្រែនផ្ទាល់ព្យាយាម​ស្វែងរកការពិត​ដើម្បីជៀសវាង​ដាក់ទោសធ្ងន់​លើជនជាតិខ្លួន ដែលត្រូវ​រុស្ស៊ី​ចាប់បង្ខំឲ្យចូលបម្រើទ័ព។ គេ​មើលទៅលើ​ការប្រព្រឹត្តជាក់ស្តែង។ ក្នុងករណីដែល​ទាហាន​រុស្ស៊ី​ដើមកំណើត​អ៊ុយក្រែន ត្រូវ​គេ​ស៊ើបអង្កេត​ទៅ​ឃើញថា មិនបាន​សម្លាប់​ទាហាន​អ៊ុយក្រែនសោះ​នៅក្នុងសមរភូមិ ទាហានរូបនោះអាច​រួចខ្លួន។ ប៉ុន្តែ ចំពោះ​ស្នងការអ៊ុយក្រែន​ទទួលបន្ទុកសិទ្ធមនុស្ស ការសម្រេច​របស់​តុលាការយោធា​អ៊ុយក្រែន​ជាញឹកញយ​ធ្វើឡើង​ដោយ​មាន​នយោបាយ​ចូលមក​ពាក់ព័ន្ធ។ ឧទាហរណ៍ នៅ​ពាក់កណ្តាលឆ្នាំ​២០២២ បុរស​អ៊ុយក្រែន​ម្នាក់ដែលជា​គ្រូបង្រៀន​នៅ​តំបន់​ដុនបាសត្រូវ​បាន​រុស្ស៊ី​ចាប់បង្ខំឲ្យ​ចូលធ្វើជាទាហាន​និងបញ្ជូនទៅសមរភូមិប្រយុទ្ធទល់​នឹង​កងទ័ពអ៊ុយក្រែន។ បុរស​ខាងលើ​មិនបាន​សម្លាប់ បង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ទាហាន​​អ៊ុយក្រែនសូម្បី១នាក់ ប៉ុន្តែ តុលាការយោធា​អ៊ុយក្រែន បានកាត់ក្តី​ឲ្យ​បុរសខាងលើ​ជាប់ពន្ធនាគារ​១៣ឆ្នាំពីបទក្បត់ជាតិ។ ការសម្រេច​យ៉ាងដូច្នេះ ធ្វើឡើង​នៅក្នុងកាលៈទេសៈមួយដែល​ទាហាន​អ៊ុយក្រែនកាលណោះ​មាន​ចំនួន​ស្លាប់​ច្រើន​នៅក្នុង​សមរភូមិ​វាយប្រហារ​របស់​រុស្ស៊ី។ កាត់ទោស​ជនជាតិ​ខ្លួនឯងដែលត្រូវ​រុស្ស៊ីចាប់បង្ខំ និងប្រើជាឧបករណ៍​ឲ្យមក​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​ជាតិសាសន៍ គឺជា​រឿងអ៊ុយក្រែន​ចង់ជៀសវាងបំផុត។ ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​ជនជាតិអ៊ុយក្រែនពាក់ឯកសណ្ឋានទាហាន​រុស្ស៊ី​ផុងជ្រៅក្នុង​សង្រ្គាម ភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់​អ៊ុយក្រែន បាន​ព្យាយាម​បញ្ចុះបញ្ចូល តាមសារ បណ្តាញទាក់ទង​ឲ្យពួកគេទាំងនោះ រត់ចោលជួរកងទ័ពរុស្ស៊ីដើម្បីចុះចូលជាមួយអ៊ុយក្រែន។ គិតចាប់តាំងពី​ដើមសង្រ្គាម​នៅ​ឆ្នាំ​២០២២ ទាហាន​រុស្ស៊ី​ប្រមាណ​៤០០នាក់​បានចុះចូល​ជាមួយ​អ៊ុយក្រែន ​បន្ទាប់ពីពួកគេ​បានលឺ​កម្មវិធី​របស់អ៊ុយក្រែន “ខ្ញុំ​ចង់រស់”។ ប៉ុន្តែ ការអំពាវនាវ​របស់អ៊ុយក្រែន​ឲ្យ​ប្រជាជន​របស់ខ្លួន​នៅតំបន់រុស្ស៊ីត្រួតត្រា​ តស៊ូ និង​ព្យាយាម​រកលេស​កុំ​ឲ្យ​រុស្ស៊ី​ចាប់បញ្ចូលក្នុងជួរកងទ័ព ប្រៀបបាន​នឹង​តំណក់ទឹក​ផ្តិលទឹកធំមួយ ព្រោះថា កង់​របស់​រុស្ស៊ី​ដើម្បីប្រែក្លាយប្រជាជនអ៊ុយក្រែននៅក្នុង​តំបន់ត្រួតត្រាឲ្យទៅជា​ទាហានរុស្ស៊ី​ បាន​វិល​ទៅមុខ​ក្នុង​ល្បឿនមួយ​ដ៏លឿន និងច្បាស់លាស់។ បើតាមតួលេខរបស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ រុស្ស៊ី​រើសទ័ព​ជាង​៣ម៉ឺននាក់ក្នុងចំណោមប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន នៅ​តំបន់​គ្រីមេ​ដែល​រុស្ស៊ីកាត់យកទៅធ្វើជាទឹកដី​របស់ខ្លួន​នៅ​ឆ្នាំ ២០១៤។ ប្រធាន​វិទ្យាស្ថាន​ដើម្បី​សិក្សា​យុទ្ធសាស្រ្ត​និង​សន្តិសន្តិសុខ លោក​Pavlo Lysianskyi  អះអាងថា ពី​ឆ្នាំ ២០២២ ដល់ឆ្នាំ​២០២៥នេះ មនុស្ស​ជាង​២សែននាក់​រស់នៅតំបន់​ដូនែតស្ក៍ និង​លូហ្កង់ ដែលរុស្ស៊ី​បានកាត់យក​ទៅបញ្ចូលក្នុងផែនទីរបស់ខ្លួន ត្រូវ​បាន​រើសបញ្ចូល​ក្នុងជួរកងទ័ពរុស្ស៊ី។ ​រហូតមកដល់ពេលនេះ គេ​គ្មានតួលេខ​ពិតប្រាកដ​នៃ​ចំនួនជនជាតិ​អ៊ុយក្រែន​ដែលត្រូវ​រុស្ស៊ី​ចាប់បង្ខំ​ឲ្យ​ចូលបម្រើកងទ័ព។ ប៉ុន្តែ វិទ្យាស្ថាន​ខាងលើ​បាន​វាយតម្លៃថា ប្រមាណ​២០%​នៃកងទ័ព​រុស្ស៊ី ជា​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន ដែល​រុស្ស៊ី​បានចាប់បង្ខំរើសចេញពីតំបន់​ក្រោមការត្រួតត្រា។ ចុះទឹកក្រពើ ឡើងលើខ្លា ចំនួននេះ​នឹង​កើនឡើង​កាន់តែ​នាពេលអនាគត ពីព្រោះថា ទៅតាម​​មហិច្ឆតា​របស់​លោកពូទីន ​តំបន់ទាំងបួន​របស់អ៊ុយក្រែន​ដែល​ធ្លាក់ក្រោមការ​ត្រួតត្រារបស់រុស្ស៊ី​ជាគោលដៅ​សម្រិតសម្រាំងអនាគត​កម្លាំងទ័ព​រុស្ស៊ី។ ដោយ​សំដៅជា​ពិសេស​ក្រុមកុមារអ៊ុយក្រែន​ដែល​លោកពូទីន ចង់​បណ្តុះបណ្តាល​ បំពាក់បំប៉ន​ ពង្វក់មនោគមវិជ្ជា​ដើម្បីក្លាយជា​កងទ័ពមុតស្រួច​របស់រុស្ស៊ីទៅថ្ងៃអនាគត ក្រេមឡាំង​បាន​បង្កើត​បណ្តាញ​មណ្ឌលអប់រំជាង​២០០កន្លែង នៅទូទាំងរុស្ស៊ី និង​នៅទឹកដី​អ៊ុយក្រែនដែល​រុស្ស៊ីកាន់កាប់។ ក្មេងៗ​អ៊ុយក្រែន​ត្រូវ​​គេ​ពង្វក់ឲ្យភ្លេច​ជាតិសាសន៍កំណើតអ៊ុយក្រែន ដោយ​លឺតែ​ពាក្យឃោសនា លើកតម្កើង​វីរភាព​របស់​កងទ័ពរុស្ស៊ី និង​កោតសរសើរ​ស្នាដៃរបស់​លោកពូទីន​នៅក្នុង​ការបើកប្រតិបត្តិការពិសេស​នៅទឹកដីអ៊ុយក្រែន។ គេ​វាយតម្លៃថា នៅក្នុង​ទឹកដី​អ៊ុយក្រែនដែលរុស្ស៊ី​កំពុង​កាន់កាប់ មានកុមាររស់នៅប្រមាណ ១លាន៦សែននាក់។ ប្រជាជន​នៅទីនោះដឹងច្បាស់ថា នៅពេល​កុមារ​ទាំងនោះ​ឈាន​ដល់​អាយុ​១៨ឆ្នាំ ពួកគេ​នឹង​ត្រូវ​បង្ខំ​ឲ្យ​ចូលបម្រើ​ក្នុងជួរកងទ័ពរុស្ស៊ី ដោយ​មិនអាច​ប្រកែកបាន។ ជំនួយការរបស់ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែន ទទួលបន្ទុកលើ​ការជួយសង្រ្គោះកុមាររងគ្រោះដោយ​សង្រ្គាម​បាន​ទាញសញ្ញាអាសន្ន ព្រោះថា បើ​គេ​ស្រាវជ្រាវ​ឲ្យ​ស៊ីជម្រៅបន្តិច គេ​ឃើញថា រុស្ស៊ី​របស់​លោកពូទីន​កំពុងបណ្តុះបណ្តាល​កុមារ​រុស្ស៊ី​១លាន​​ឲ្យត្រៀមខ្លួន​ធ្វើជាទាហាន​នៅថ្ងៃអនាគត។ ពួកគេ​ស្ថិតក្នុងចំណោមកុមារ​រុស្ស៊ី​៤លាននាក់​ដែលត្រូវ​បាន​របបម៉ូស្គូ​រើស​យ៉ាងសម្រិតសម្រាំង​នៅក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ​នៃការបង្កើត​ចលនា​យោធា​ស្នេហារជាតិ។ ដូច្នេះ បើរាប់បញ្ចូល​ទាំង​កុមារ​ក្នុង​តំបន់​អ៊ុយក្រែន​ដែល​រុស្ស៊ី​ត្រួតត្រា រុស្ស៊ី​នឹង​មាន​កងទ័ពសរុប ​ប្រមាណ​៥លាននាក់​ នៅប៉ុន្មានឆ្នាំខាងមុខ។ អ្វីដែលពិសេស គឺ​ពួកគេ​ចេញមកពីជំនាន់តែមួយ ជំនាន់ដែល​រុស្ស៊ីផ្តើមសង្រ្គាមឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន។ ប្រធានខុទ្ទកាល័យប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែន​ថ្កោលទោស​នយោបាយ​របស់​មេដឹកនាំរុស្ស៊ីថា​ មានចេតនា​បំផ្លាញ​មនុស្សជំនាន់ថ្មីរបស់អ៊ុយក្រែន។ រុស្ស៊ី​បាន​ពង្វក់​ លាងខួរក្បាលឲ្យកុមារអ៊ុយក្រែន​ងាកបែរ​មក​ប្រឆាំង​នឹង​ប្រទេស​កំណើត​របស់​ពួកគេ។ មិនមែនប្រឆាំង​តែ​អ៊ុយក្រែនមួយទេ។ នៅតាម​សាលារៀន​ក្នុង​តំបន់អ៊ុយក្រែនដែល​រុស្ស៊ីត្រួតត្រា កុមារ​អ៊ុយក្រែនបានទទួល​មនោគមវិជ្ជា​ដែល​បាន​ចាត់ទុក​អ៊ុយក្រែន និងអូតង់ថា ​ជាសត្រូវ​ដែលពួកគេ​ត្រូវ​រៀនរិះរកជារៀងរាល់ថ្ងៃ យុទ្ធសាស្រ្ត​ដើម្បី​វាយប្រហារ។ ​ទៅថ្ងៃខាងមុខ កុមារអ៊ុយក្រែន និង​កុមាររុស្ស៊ីមិនត្រឹមប្រយុទ្ធធ្វើសង្រ្គាមប្រឆាំង​អ៊ុយក្រែន ប៉ុន្តែ ពួកគេ​នឹង​ប្រឆាំង​លោកខាងលិចដែលជាគោលដៅផ្ទាំងស៊ីបមួយដែរ ជាពិសេស​អឺរ៉ុប៕

តាំងពីថ្ងៃ​សៅរ៍ និង​ថ្ងៃអាទិត្យ​ទី​២៦​តុលាម្សិលមិញ ប្រធានាធិបតី​របស់ប្រទេស​វ៉េណេស៊ុយអេឡា នៅ​មិន​សុខស្រណុកចិត្ត​ឡើយ នៅពេល​ឃើញ​អាមេរិក​បញ្ជូន​គ្រឿងសព្វាវុធជាបន្តបន្ទាប់​មកដាក់​​​ក្បែរ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា។ នៅក្នុង​សេចក្តីប្រកាស​កាលពីថ្ងៃអាទិត្យ ប្រធានាធិបតី​វ៉េណេស៊ុយអេឡា​វាយតម្លៃថា វត្តមាន​របស់​នាវាដឹកយន្តហោះចម្បាំង​ដ៏ធំមហិមា​របស់អាមេរិក​នៅប្រទេស​កោះទ្រីនីតេ អេ តូបាហ្គោ Trinité-et-Tobago ដើម្បី​ធ្វើ​សមយុទ្ធ មាន​លក្ខណៈញុះញង់។ មេដឹកនាំ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា នៅបាន​អះអាងទៀតថា​ ទើបចាប់ខ្លួន​ក្រុម​ទាហាន​ស៊ីឈ្នួល​ដែល​ធ្វើការ​ឲ្យ​ភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់អាមេរិក CIA។ នាវាដឹកយន្តហោះចម្បាំង​របស់អាមេរិកUSS Gravelyរួមទាំងកងពល​ទាហាន​ជើងទឹក​​មួយអង្គភាព​បានទៅដល់​ប្រទេស Trinité-et-Tobagoនៅក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ​សមយុទ្ធ​រវាង​អាមេរិក​និងប្រទេស​កោះមួយនេះ​នៅ​សមុទ្រ​ការ៉ាអ៊ីប។ ប៉ុន្តែ ចំពោះ​ប្រធានាធិបតី​វ៉េណេស៊ុយអេឡា វត្តមាន​របស់នាវាចម្បាំង​របស់​អាមេរិក​នៅ​ចម្ងាយ​តែ​ប៉ុន្មាន​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ឆ្នេរ​សមុទ្រ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា គ្មាន​បំណងអ្វីផ្សេង ក្រៅតែពី​ការចង់​បង្ហាញសាច់ដុំ​ ដាក់​សម្ពាធ និង​ញុះ​ញង់​វ៉េណេស៊ុយអេឡា​នោះទេ។ ប្រធានាធិបតី​វ៉េណេស៊ុយអេឡា លោក​នីកូឡា​ ម៉ាឌូរ៉ូ​បាន​តាមដាន​មិន​ដាក់​ភ្នែក​វត្តមាន​កងទ័ពអាមេរិក​នៅ​ក្បែរមាត់ទ្វារ​របស់​វ៉េណេស៊ុយអេឡា។ ​នៅថ្ងៃសៅរ៍ លោក​បាន​ចោទ​អាមេរិក​ថា​កំពុង​បង្កើត​សង្រ្គាម​មួយ​មិនចេះចប់ ចំណែកនៅថ្ងៃអាទិត្យម្សិលមិញ លោក​ម៉ាឌូរ៉ូ​បាន​បរិហា​សមយុទ្ធ​យោធាដ៏គ្រោះថ្នាក់ ​ដែលអាមេរិក និងTrinité-et-Tobagoដែលជា​​ប្រទេស​ជិតខាងរបស់​វ៉េណេស៊ុយអេឡា​ត្រូវ​ធ្វើ​រួមគ្នា​ពីថ្ងៃទី​២៦ ដល់​ថ្ងៃទី​៣០​តុលា។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំ​បាន​ប្រកាស​តាំងពីថ្ងៃព្រហស្បតិ៍​ថា នឹង​បញ្ជូន​នាវា​ដឹកយន្តហោះចម្បាំង USS Gravelyទៅ​Trinité-et-Tobagoដើម្បីធ្វើសមយុទ្ធ​ក្នុងក្របខ័ណ្ឌ​នៃ​ប្រតិបត្តិការ​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​ក្រុមជួញដូរ​គ្រឿងញៀន​នៅសមុទ្រ​ការ៉ាអ៊ីប។ នៅសមុទ្រ​ការ៉ាអ៊ីបនេះ អាមេរិក​បានបញ្ជូនរួចហើយ នាវាចម្បាំង​ចំនួន​៧គ្រឿង និង​មួយគ្រឿង​ទៀត​នៅ​ឈូង​សមុទ្រ​ម៉ិកស៊ិក នៅក្នុងប្រតិបត្តិការ​វាយកម្ចាត់ទូក​ដឹកគ្រឿង​ញៀន​ដែលរដ្ឋបាល​អាមេរិក​ចោទថា មានប្រភពចេញពី វេណេស៊ុយអេឡា។ នៅមួយរយៈចុងក្រោយនេះ លោកដូណាល់ ត្រាំ​បាន​ប្រកាស​ធ្វើសង្រ្គាមប្រឆាំង​បណ្តាញ​ក្រុមជួញដូរគ្រឿង Fentanyl ដែលលោក​ចាត់ទុក​ថា ជា​គ្រោះថ្នាក់ដ៏ធំ​​សម្លាប់​ប្រជាជន​អាមេរិក។ នៅថ្ងៃទី​១៦​តុលាកន្លងទៅ លោកបាន​​បញ្ជា​ឲ្យ​នាវាចម្បាំង​អាមេរិក​ដែលត្រូវ​បាន​ពង្រាយនៅសមុទ្រ​ការ៉ាអ៊ីប បាញ់​កម្ទេច​ទូកមួយគ្រឿង​ដែល​អាមេរិក​អះអាងថា មាន​ដឹក​គ្រឿងញៀន Fentanyl ។ ប៉ុន្តែ ចំពោះអ្នកជំនាញ គ្រឿងញៀន​ Fentanyl ផលិតភាគច្រើននៅប្រទេស​​ម៉ិកស៊ិក​ និងនាំចូលទៅ​ទឹកដីអាមេរិក​ តាមរយៈព្រំដែន​ដីគោក។ បើ​គ្រឿង​​​ញៀន Fentanyl មិន​ផលិត​នៅ​អាមេរិកឡាទីន ហើយ​ វ៉េណេស៊ុយអេឡា​ក៏មិនមែនជា​ប្រភព​នាំចេញ​គ្រឿង​ញៀន​ទៅ​អាមេរិក បើប្រៀបធៀបនឹង​កូឡុំប៊ី ប៉ុន្តែ ហេតុអ្វីបានជា​រដ្ឋបាល​លោកដូណាល់ ត្រាំ រករឿង រហូត​ចោទប្រកាន់​ប្រធានាធិបតី​វ៉េណេស៊ុយអេឡាថា ជា​មេក្រុមជួញដូរ​គ្រឿង​ញៀន​ទៀតនោះ? ​សប្តាហ៍មុននេះ លោក​ដូណាល់ ត្រាំ​នៅបានអះអាងថា លោក​បាន​​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ភ្នាក់ងារ​ស៊ើបការណ៍សម្ងាត់អាមេរិក CIAធ្វើ​សកម្មភាព​នៅវ៉េណេស៊ុយអេឡា ព្រោះថា គ្រឿង​ញៀន​មាន​ប្រភពចេញពីវ៉េណេស៊ុយអេឡា​ ប៉ុន្តែ មេដឹកនាំ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា បដិសេធ​ទាត់ចោល​ការចោទប្រកាន់ និងថា អាមេរិក​ក្រោមរដ្ឋបាល​លោកដូណាល់ត្រាំ​រកលេស​បង្កើតសង្រ្គាម​ ដាក់សម្ពាធ​លើ​របបដឹកនាំរបស់វ៉េណេស៊ុយអេឡា។ បើតាម​ប្រធានាធិបតី​នីកូឡា ម៉ាឌូរ៉ូ​​ វេណេស៊ុយអេឡា​ទើប​ចាប់បាន​ក្រុមទាហាន​ស៊ីឈ្នួល​ឲ្យ​ទីភ្នាក់ងារ​ស៊ើបការសម្ងាត់អាមេរិកCIA នៅថ្ងៃអាទិត្យទី​២៦​តុលា។ នៅក្នុង​សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន​ មេដឹកនាំ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា​បាន​អះអាងថា ក្រុមទាហាន​ស៊ីឈ្នួល​ដែល​បម្រើការ​ឲ្យ​CIA​មានគម្រោង​ការ​វាយប្រហារចេញពី​ទឹកដី​វ៉េណេស៊ុយអេឡា ឬ​ក្នុង​តំបន់​ដែនទឹកដោយប្រើ​ទង់ជាតិ​ក្លែងក្លាយ​។ គោលបំណង​របស់ក្រុមនេះ​ គឺបង្កើតរូបភាព​វាយប្រហារ​ឈ្លានពាន​របស់វ៉េណេស៊ុយអេឡា​ទៅលើ​ប្រទេស​ជិតខាង ដែល​នឹង​ជៀសមិនផុត ញុះញង់​ឲ្យ​ផ្ទុះសង្រ្គាម​រវាង​ប្រទេស​ជិតខាង និង​ការអន្តរាគមន៍យោធា​របស់អាមេរិក​នៅវ៉េណេស៊ុយអេឡា។ ជាថ្មីម្តងទៀត ក្រៅតែពី​បរិហារថ្កោលទោស​សកម្មភាពយោធា​ដ៏គ្រោះថ្នាក់​ តាមរយៈ​ពង្រាយ​នាវាចម្បាំង និងការធ្វើសមយុទ្ធ នៅ​ក្បែរ​ដែនទឹក​របស់​វ៉េណេស៊ុយអេឡា ប្រធានាធិបតី​វ៉េណេស៊ុយអេឡា​លោក​នីកូឡា ម៉ាឌូរ៉ូ​ចោទប្រកាន់​វ៉ាស៊ីនតោន​ថា បាន​យក​ប្រតិបត្តិការ​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​ក្រុមជួញដូរគ្រឿងញៀន​នៅ​សមុទ្រ​ការ៉ាអ៊ីប​មក​ធ្វើជា​លេស​ នៅក្នុង​​គោលដៅឈានទៅ​ផ្លាស់ប្តូរ ផ្តួលរំលំ​របបដឹកនាំ​នៅ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា និង​ដណ្តើម​យក​​ធនធាន​ប្រេង​របស់​ប្រទេស​អាមេរិកឡាទីនមួយនេះ៕      ​

២សប្តាហ៍​ហើយ ដែល​កិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់នៅតំបន់ហ្កាហ្សា បានចូលជាធរមាន។ ថ្វីបើ​គេសង្កេតឃើញថា ដំណាក់កាលទី​១នៃ​​បទឈប់បាញ់នេះ ហាក់បានដំណើរការទៅតាមអ្វីដែលគ្រោងទុក​ តែអ្វីដែល​គេកំពុងតែព្រួយបារម្ភ គឺដំណាក់កាលបន្ទាប់ ទាក់ទិននឹងការរំសាយអាវុធទាំងស្រុងរបស់​ក្រុមហាម៉ាស ព្រមទាំង​ការរៀបចំ​គ្រប់គ្រងតំបន់ហ្កាហ្សា​ ទៅថ្ងៃអនាគត។ គិតត្រឹមពេលនេះ ក្រុម​ហាម៉ាសបាន​បន្តបដិសេធមិន​រំសាយ​អាវុធជាដាច់ខាត​។ អ្នកជំនាញ និងសូម្បីតែលោក​អនុប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក ក៏បានទទួលស្គាល់ដែរ ថា​ផែនការ​រំសាយ​អាវុធរបស់​ក្រុមហាម៉ាស​​ទាំងស្រុង វាគឺជារឿងមួយលំបាកស្មុគស្មាញណាស់។ កិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់នៅហ្កាហ្សា ក្រោម​ការ​ជ្រោមជ្រែងចាត់ចែងដោយ​លោកដូណាល់ ត្រាំ បានចូលជា​ធរមានបាន​២សប្តាហ៍ហើយ​។ មិនមានបញ្ហាចោទធំដុំទេ នៅក្នុងការអនុវត្ត​ដំណាក់កាលទី១​នៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ដោយ​ក្រុម​ហាម៉ាស បានដោះលែងចំណាប់ខ្មាំង​នៅរស់​​ទាំងអស់​២០​នាក់ និងបាន​ប្រគល់សាកសពចំណាប់ខ្មាំងបានចំនួន​១៥សព​ហើយ​ គិតត្រឹមថ្ងៃទី​២៣តុលា​។ តែអ្វីដែលគេកំពុងព្រួយបារម្ភបំផុត​នោះ គឺដំណាក់កាលទី​២នៃ​កិច្ចព្រមព្រៀង ដែល​ពាក់ព័ន្ធនឹងការ​រំសាយ​អាវុធទាំង​ស្រុង​របស់​​ក្រុម​ហាម៉ាស។ វាគឺជាលក្ខខណ្ឌដ៏ចាំបាច់បំផុត ដើម្បីធានាសន្តិភាព​ទៅថ្ងៃអនាគត​​។ រហូតមកទល់ពេលនេះ ក្រុមហាម៉ាស​​បានបដិសេធថា គេនឹងមិនទម្លាក់អាវុធ​ចោលជាដាច់ខាត​។ ការតស៊ូដោយ​កម្លាំងអាវុធ វាគឺជាសរសៃឈាម ជាឫសកែវរបស់​ក្រុមអ៊ីស្លាមជ្រុលនិយមនេះ តាំងតែពីពេលចាប់កំណើតដំបូង​។ ប្រមូលអាវុធ និង​កម្ទេចរចនាសម្ព័ន្ធយោធារបស់​ក្រុមហាម៉ាស​ លោក David Rigoulet-Roze អ្នកស្រាវជ្រាវនៅ​វិទ្យាស្ថាន​​វិភាគ​​យុទ្ធសាស្ត្របារាំង បានពន្យល់ថា​ ​នៅ​ក្នុង​ផែនការសន្តិភាពរបស់​លោកដូណាល់ ត្រាំ គឺ​គេបានបែងចែងដាច់ស្រលះពីគ្នា រវាង​ “ការ​ប្រមូលអាវុធ” ​ពីដៃក្រុមអាម៉ាស និង “​ការ​កម្ទេច​រចនាសម្ព័ន្ធយោធា” របស់ក្រុមហាម៉ាស។ ការ​ប្រមូលអាវុធ គឺមានន័យថា​​ក្រុមហាម៉ាស​​មានកាតព្វកិច្ច​ប្រគល់គ្រឿងសព្វាវុធទាំងអស់ ដោយ​មានការ​​ឃ្លាំមើលពីអន្តរជាតិ​។ រី​ឯ​ការ​កម្ទេច​រចនាសម្ព័ន្ធយោធា​​​វិញ​ គឺសំដៅទៅដល់ការ​កម្ទេចចោលទាំងស្រុង នូវហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរបស់ក្រុមហាម៉ាស ដែល​មានដូចជាបណ្តាញផ្លូវ​​រូងក្រោមដី ទីតាំងស្តុក​អាវុធ និង​​ទីតាំងផលិត​អាវុធ​ជាដើម។ ផែនការសន្តិភាពបាន​កំណត់ផងដែរ ថា​មិនយកទោសពៃទេ​ ចំពោះសមាជិកក្រុមហាម៉ាស ដែលស្ម័គ្រចិត្តរួមរស់ដោយសន្តិភាព ឬក៏ចង់​ភៀសខ្លួនទៅរស់នៅបរទេស​​​។ តែទន្ទឹមគ្នានេះ ​កិច្ចព្រមព្រៀងនេះមានខ្លឹមសារ​មិនច្បាស់លាស់ទេ​ ទាក់ទិននឹង “អ្នក​សង្កេតការណ៍​ឯករាជ្យ” ដែលមាន​តួនាទី​​​តាមដានការប្រមូលអាវុធ។ គិតមកទល់ពេលនេះ គ្មានការបញ្ជាក់ណាមួយ ថាក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍​ឯករាជ្យនោះ ជានរណា មកពីណាទេ។​ ​អ្នកវិភាគខ្លះ បានលើកឡើងថា ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍​ឯករាជ្យ អាច​ជា​តំណាង​របស់ភាគីអេហ្ស៊ីប ព្រោះថាអេហ្ស៊ីបមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយ​អ៊ីស្រាអែល ហើយក៏ស្គាល់តំបន់​ហ្កាហ្សាច្បាស់​​។ តួកគីក៏អាចមានចំណែកចូលរួមដែរ នៅក្នុងការដាក់សំពាធ​ទៅលើ​ក្រុមហាម៉ាសឲ្យ​ប្រគល់អាវុធ​។ ក្រុមហាម៉ាស​សល់កម្លាំងសមាជិក​​និងអាវុធច្រើន​​ គួរកត់សំគាល់ថា ២ឆ្នាំក្រោយ​សង្គ្រាមនេះ​​ ក្រុមហាម៉ាស​នៅតែមានកម្លាំងដដែលទេ​នៅហ្កាហ្សា​ បើទោះបី​​សមត្ថភាព​ ប្រយុទ្ធបាន​ធ្លាក់ចុះខ្លាំង​​ក៏ដោយ។ ជាក់ស្តែង គ្រាន់តែ​​បទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន ភ្លាម​​ៗ​ ក្រុមហាម៉ាសបានចាប់មនុស្ស​ច្រើននាក់​មក​បាញ់សម្លាប់ចោលនៅតំបន់ហ្កាហ្សា ដោយចោទថាជាជនក្បត់​ឃុបឃិតជាមួយអ៊ីស្រាអែល។ មុនថ្ងៃ​៧តុលា​២០២៣ ក្រុមហាម៉ាសមានសមាជិកសកម្ម ចន្លោះពី២៥០០០ ទៅ​៣០០០០នាក់។ តួលេខខ្លះ​ អះអាងថា២ឆ្នាំមកនេះ ក្រុមហាម៉ាសបានស្លាប់​សមាជិក អស់​ខ្ទង់​ពី៨០០០ទៅ ១២០០០នាក់​។ មិនត្រឹមប៉ុណ្ណោះទេ ក្រុមហាម៉ាសនៅមាន​សល់ គ្រឿងសព្វា​វុធចម្រុះច្រើនប្រភេទ មានទាំង​​​គ្រាប់រ៉ូកែត និងដ្រូន​កែច្នៃ​ ​​​។ អង្គការ Small Arms Survey មានទីតាំង​នៅស្វ៊ីស ធ្លាប់បាន​អះអាងនៅឆ្នាំ​២០១៨​ថា ក្រុមហាម៉ាសមានសមត្ថភាពជាយូរឆ្នាំមកហើយ ក្នុងការ​​កែច្នៃសម្ភារៈប្រើប្រាស់​ប្រចាំថ្ងៃ ផលិ​តជា​គ្រាប់រ៉ូកែត​និងអាវុធមួយ​ចំនួន។ មុនអ៊ីស្រាអែលបិទខ្ទប់តំបន់​ហ្កាហ្សា​​ទាំងស្រុង ក្រុមហាម៉ាសធ្លាប់បាន​នាំ​យកគ្រឿងផ្សំ​ផលិត​អាវុធ ចូលមកក្នុងតំបន់ហ្កាហ្សា ដោយដឹកចូលតាមសមុទ្រ និងចូលតាមរូងក្រោមដី ដែលគេជីកចេញទៅដល់​​តំបន់ស៊ីណៃរបស់​អេហ្ស៊ីប។ អេហ្ស៊ីបធ្លាប់បានអះអាងថាគេបានកម្ទេចរូងក្រោមដី​ទាំងនោះ បានមួយចំណែកធំ រវាងពីឆ្នាំ​២០១៣ដល់​២០១៩។ តែ​​អ៊ីស្រាអែល​​បានអះអាងច្រើនលើក ថា​រូងក្រោមដី​ខ្វាត់ខ្វែងរបស់ក្រុមហាម៉ាស​​ នៅតែ​ប្រើការបានយ៉ាងសកម្ម​​ដដែលទេ​។ ក្រោយថ្ងៃ៧តុលា​ កងទ័ពអ៊ីស្រាអែល​បាន​បើក​ការវាយកម្ទេច ​បណ្តាញរូងក្រោមដី​មួយបណ្តាញ​​​​ទៀត ដែល​ក្រុមហាម៉ាស​បានប្រើប្រាស់​ដើម្បី​លាក់ចំណាប់ខ្មាំង លាក់ទុក​អាវុធ​​ ផ្គុំអាវុធ នឹង​ដឹកជញ្ជូនអាវុធពេញក្នុងតំបន់​ហ្កាហ្សា។ ​អ៊ីស្រាអែលអះអាងថា ផ្លូវក្រោមដី​នេះអាចមានប្រវែងសរុបយ៉ាងហោច​​​​៥០០​គីឡូម៉ែត្រ។ ការកម្ទេចរូង​ក្រោម​ដី​ដ៏ខ្វាត់ខ្វែងរបស់ក្រុមហាម៉ាស វាគឺជាលក្ខខណ្ឌ​​​ដ៏សំខាន់មួយ​​ សម្រាប់ធានាឲ្យភាគីអ៊ីស្រាអែល​បាន​​ស្ងប់ចិត្ត​​។​ សង្គ្រាមអាចផ្ទុះសាជាថ្មី​ គួររំលឹកថា​ មេក្រុមហាម៉ាសម្នាក់​ធ្លាប់​បាន​អះអាងនៅថ្អៃទី​១១តុលា​ថា ចំណុចទាក់ទិននឹងការប្រគល់អាវុធ ដែលគេនាំគ្នានិយាយគ្រាប់ម៉ាត់​នោះ គឺក្រុមហាម៉ាសមិនសុខចិត្តទទួលយកជាដាច់ខាត​។ បើក្រុមហាម៉ាសនៅតែរឹងទទឹង មិនប្រគល់អាវុធ ​មិនព្រមប្រគល់ផែនទីរូងក្រោមដី​ដើម្បី​ឲ្យគេវាយ​​កម្ទេចទេនោះ មានន័យថាដំណាក់កាលទី​២នៃផែនការសន្តិភាព ប្រាកដជាត្រូវជាប់គាំងហើយ។ កាលពីថ្ងៃទី​១៤តុលា​ លោកដូណាល់ ត្រាំ ធ្លាប់បានប្រកាសគំរាមថា​ បើក្រុមហាម៉ាសមិនព្រមប្រគល់អាវុធទេ នោះលោក​នឹងបញ្ជា​ឲ្យ​កម្លាំង​ចូលទៅប្រមូល ដោយ​ប្រើធម៌ក្តៅ តែមួយ​ភ្លែតរួច​រាល់ភ្លាម​។ ដោយឡែក មាន​មតិ​មួយចំនួន​បាន​ស្នើថា ​ដំណើរការ​រំសាយ​អាវុធ​អាចប្រព្រឹត្តិទៅជាដំណាក់ៗ​។ ជាបឋម គឺ​ក្រុមហាម៉ាស ត្រូវប្រគល់គ្រាប់មីស៊ីល និង​គ្រាប់រ៉ូកែត មុននឹងប្រគល់​អាវុធធុនស្រាល​។ ហើយចង់ឲ្យ​មានការទុកចិត្តគ្នា គឺទាល់តែអាវុធ​ប្រមូល​បាន ត្រូវយកទៅទុកនៅទីតាំងមាន​ការ​កត់​បញ្ជី និងយាម​ត្រួតពិនិត្យ​ឲ្យបាន​ម៉ដ្ឋចត់​បំផុត​​។ តែ​គ្មាននរណាម្នាក់ហ៊ានអះអាងទេ ថាក្រុមហាម៉ាសនឹងសុខចិត្ត​សហការ​​។​ បើគ្មានការសហការពីសំណាក់​ក្រុម​ហាម៉ាសទេ គឺមានន័យថាសង្គ្រាម​អាចនឹងផ្ទុះសាជាថ្មី​។ សម្រាប់​ លោក​ David Rigoulet-Roze គឺថាទោះបីក្រុមហាម៉ាស​ដឹងខ្លួន​ច្បាស់​ថា​គ្មាន​ជម្រើស​ផ្សេងក៏ដោយ តែក្រុម​នេះនឹងមិន​​​សុខចិត្តប្រគល់​អាវុធ​ជាដាច់ខាត​ ព្រោះវាមានន័យថាក្រុមហាម៉ាស សុខចិត្តលុតជង្គង់ចុះចាញ់​​។ ​ គួរបញ្ជាក់ដែរថា កាលពី​​ថ្ងៃទី​២២តុលា លោក JD Vance អនុប្រធានាធិបតីអាមេរិក​​ដែល​បានធ្វើដំណើរទៅអ៊ីស្រាអែល បានទទួលស្គាល់ថា ផែនការឈានទៅ​​រំសាយអាវុធទាំងស្រុងរបស់ក្រុមហាម៉ាស ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​ក្រុម​នេះ​អាចគំរាមសន្តិសុខអ៊ីស្រាអែលទៅថ្ងៃអនាគត វាពិតជារឿងស្មុគស្មាញ​ និង​មានឧបសគ្គច្រើន។ តែយ៉ាងណាក៏ដោយ គេសង្កេតឃើញថា​ រដ្ឋបាល​របស់​លោកដូណាល់ ត្រាំ បានបញ្ជូនមនុស្សទៅអ៊ីស្រាអែលជាបន្តបន្ទាប់ ហាក់ដូចជាចង់​តាមទប់ និងតាមឃ្លាំមើលអ៊ីស្រាអែល។ អាមេរិក​ចង់​ឲ្យអ៊ីស្រាអែល​​ប្រឹងប្រែងអត់ធ្មត់ ដើម្បី​​កុំ​ឲ្យ​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព ដែលលោកត្រាំខំប្រកាសអួតប្រាប់គេពេញពិភពលោកនេះ ត្រូវរលាយ​ក្លាយជាក្រដាសឥតន័យ​៕​

អាជ្ញាធរភូមានិង​ចិន បាន​ចាប់ផ្តើម​ប្រតិបត្តិការ ចុះបង្ក្រាប​ទីតាំងឆបោក​អនឡាញនៅភូមា តាំងតែ​ពី​ខែ​​កក្កដាឆ្នាំ​២០២៣ម្លេះ។ គិតត្រឹមពេលនេះ មានជនជាតិចិន​​ប្រមាណ​៥៧០០០នាក់ ត្រូវបានចាប់ខ្លួន ដែលក្នុងនោះមានមេខ្លោងធំៗជាច្រើននាក់។ តែអ្វីដែលគេសង្កេតឃើញ​ គឺថា​ទីតាំងឆបោកអនឡាននៅភូមា តាមបណ្តោយ​ព្រំដែន​ជាប់ទឹកដីថៃ បានបន្តរីកដុះដូចផ្សិត​។ ផ្អែកតាមការស៊ើបអង្កេត​របស់​ទីភ្នាក់ងារ​​ព័ត៌មាន​បារាំង គឺទីតាំងឆបោកអនឡាញទាំងនោះ បាន​ប្រើប្រាស់សេវាអ៊ីនធ័រនែត ផ្តល់​ឲ្យដោយ​​ក្រុមហ៊ុន Starlink របស់លោក ​Elon Musk ថែមទៀតផង។ ប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ តំបន់ Myawaddy ភាគអាគ្នេយ៍​ប្រទេសភូមា ជាប់ព្រំដែន​ខេត្តតាកប្រទេសថៃ បានក្លាយជា​​ជង្រុកនៃ​​​ទីតាំងឆបោកអនឡាន​ យ៉ាង​ធំសម្បើម។​ ដោយរងសំពាធពីរដ្ឋាភិបាលចិន អាជ្ញាធរភូមាសហការជាមួយអាជ្ញាធរថៃ បានចុះបង្ក្រាបបិទទីតាំងទាំងនេះ កាលពី​ដើមឆ្នាំ​២០២៥។ ប្រតិបត្តិការធំបំផុតនៅខែកុម្ភៈ បាន​រំដោះបាន​មនុស្ស​ចំនួន​៧០០០នាក់ ភាគច្រើនគឺជាជនជាតិចិន។ យោងតាម​អង្គការសហប្រជាជាតិ មនុស្ស​ទាំងនោះអ្នកខ្លះមកដោយ​ស្ម័គ្រចិត្ត តែ​ភាគច្រើនគឺសុទ្ធតែជាជនរងគ្រោះ ដែល​ក្រុមអន្ធពាលបានល្បួងយកមក ហើយចាប់បង្ខាំង​ទុកក្នុងមណ្ឌល​ ឲ្យ​ធ្វើសកម្មភាពឆបោក​តាមបណ្តាញសង្គម​ប្រៀបបីដូចជាទាសករ​។ ជនរងគ្រោះខ្លះ បាន​អះអាងប្រាប់អ្នកកាសែតថា​ ពួកគេបានរងនូវការធ្វើទារុណកម្ម វាយដំ បង្អត់អាហារ គ្មានថ្នាំព្យាបាលជាដើម។ល។​ សង់អគារថ្មី​​កាន់តែច្រើន​ ក៏ប៉ុន្តែ ប្រតិបត្តិការ​ចុះបង្ក្រាបដ៏ធំនេះ បានរំលងផុត​បានតែប៉ុន្មានសប្តាហ៍ គេសង្កេត​ឃើញថា ទីតាំងឆបោកអនឡាញនៅតំបន់ Myawaddy បានចាប់ផ្តើមសកម្ម​ឡើងវិញយ៉ាង​រំភើយ​។ មិនត្រឹមតែសកម្មទេ គឺកាន់តែរីកធំថែមទៀត។​ យោង​​តាម​ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានបារាំង AFP ដោយ​ផ្អែក​លើរូបភាព​ផ្កាយរណប​របស់ Planet Labs PBC គឺចន្លោះពីខែ​មីនា ដល់ខែ​កញ្ញា គេសង្កេតឃើញថា​មានអគារថ្មី​​ៗរាប់សិបអគារ ត្រូវបាន​គេសាងសង់បន្ថែមទៀត​ ជាក់ស្តែង​ដូច​ជានៅតំបន់ KK​ Park ដែលគេស្គាល់ថា គឺជាទីតាំងឆបោកអនឡាញដ៏ធំមួយ នៅទីក្រុង​ Myawaddy។ ហើយ​ផ្អែកតាមរូបភាពថតដោយដ្រូនរបស់អ្នកកាសែត AFP នៅខែកញ្ញាកន្លងទៅ គឺគេឃើញយ៉ាងច្បាស់ នូវសកម្មភាព​​ការដ្ឋានសាងសង់​អគារ ជាមួយ​និងផ្លូវថ្នល់ខ្វាត់ខ្វែង​ ច្រកចូលកាន់តែធំជាង​មុន និងបុគ្គលិកសន្តិសុខយាមកាន់តែច្រើន​។ ជាងនេះទៀត គេបានសង្កេតឃើញ នូវ​​ចំណុចឆ្លងកាត់ចំនួន​៥ទីតាំង​ថ្មី​ផ្សេងទៀត នៅមាត់​​ទន្លេ Moei ដែលខណ្ឌចែក​ទឹកដី​ថៃនិងភូមា។ យោងតាមការវិភាគ ចំណុចឆ្លងកាត់ទាំងនេះ គឺជាទី​ដឹកជញ្ជូនសម្ភារៈផ្សេងៗ ឆ្លងពីថៃ​ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់​​ទីតាំង​​ឆបោក​អនឡាញ​នៅ​ខាង​ភូមា​។ បន្ថែមពីនេះ ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានបារាំង AFP បានប្រមូលព័ត៌មានបាន​ បញ្ជាក់ថា ក្នុងចំណោម​ទីតាំងឆបោកអនឡាញទាំង​២៦​ទីតាំងក្បែរតំបន់ Myawaddy ដែល​ក្រុមការងារស៊ើបអង្កេតអូស្ត្រាលី ASPI បានស្រង់ទិន្នន័យបាន គឺមានច្រើនទីតាំង ដែល​កំពុងត្រូវបានគេសាងសង់ ជួលជុល​​ឬពង្រីក​ឲ្យ​កាន់តែធំ​។ ក្នុងចំណោមទីតាំងទាំងនេះ គឺមាន​ទីតាំងមួយល្បីឈ្មោះជាងគេ ស្ថិតនៅ​តំបន់​ Shwe Kokko ៣០គីឡូម៉ែត្រ​ខាងជើង​ទីក្រុង Myawaddy​​។ កាលពីខែ​កញ្ញាកន្លងទៅ អាជ្ញាធរអាមេរិក​បាន​ដាក់ទណ្ឌកម្មទៅលើ​មនុស្ស​៩នាក់ ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងទីតាំង​ឆបោកអនឡាញ Shwe Kokko នេះ ព្រមទាំងមេក្រុមអន្ធពាលជនជាតិ​ចិនម្នាក់ ឈ្មោះ She Zhijiang ដែល​ម្ចាស់គម្រោងសាងសង់ Yatai New City នៅក្នុងតំបន់​នេះ​។ សេវាអ៊ីនធ័រនិត របស់ក្រុមហ៊ុន Starlink យោងតាមរូបភាពផ្កាយរណបដដែល គេសង្កេតឃើញថា នៅលើដំបូល​ទីតាំងឆបោកអនឡាញទាំងអស់​​នោះ គឺសុទ្ធតែបំពាក់​ដោយ​បង្គោលអង់តែនរបស់ក្រុមហ៊ុន Starlink ។ ពោលគឺ ក្រុមហ៊ុន​Starlink របស់​លោក Elon Musk បានក្លាយជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់សេវាអ៊ីនធ័រនិត ដ៏សំខាន់ជាងគេ១ក្នុងចំណោម​២​នៅភូមា បើគិតចាប់ពីខែឧសភាមក។ កាលពីខែ​កក្កដា សភាខុនហ្ក្រេសអាមេរិក បានបើកការស៊ើបអង្កេត ទាក់ទិននឹងការចូលរួមចំណែករបស់​ក្រុមហ៊ុន Starlink នៅក្នុងការផ្គត់ផ្គង់សេវាអ៊ីនធ័រនែត ឲ្យ​ទីតាំង​ឆបោកអនឡាញនៅភូមា។ យោងតាម​ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុអាមេរិក សកម្មភាពឆបោក​ដែលមានប្រភពចេញពីប្រទេសនៅ​​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ បាន​​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រជាជនអាមេរិក​រងគ្រោះ គិតជាទឹកប្រាក់​ប្រមាណ​​១ម៉ឺនលានដុល្លារ កាលពីឆ្នាំ​២០២៤។ ជាទំហំទឹកប្រាក់ ដែល​បាន​កើនឡើងដល់ទៅ​​៦៦% បើប្រៀបធៀបទៅឆ្នាំ​២០២៣។ ចាប់ខ្លួនជនជាតិចិនបាន​​៥៧០០០​នាក់​ គួរបញ្ជាក់ដែរថា ភាគច្រើននៃអ្នកដែលត្រូវគេចាប់បង្ខំ​ឲ្យ​ធ្វើការក្នុងទីតាំងឆបោកអនឡាញ គឺសុទ្ធតែជាជនជាតិចិន។ មតិមហាជនចិនបានតាមដានយកចិត្តទុកដាក់ជាខ្លាំង​។ ប្រឈមនឹង​​​បញ្ហាទាំងអស់នេះ រដ្ឋាភិបាលចិន​បានចាប់ផ្តើម​ដាក់សំពាធ​ឲ្យ​របបសិកភូមា បង្ក្រាប​ទីតាំងឆបោកទាំងនេះ តាំងតែ​ពី​ចុងឆ្នាំ​២០២៣ម្លេះ​។ យោងតាមលិខិតប្រកាសជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងសប្តាហ៍​នេះ អាជ្ញាធរចិនបាន​អះអាងថា គិតត្រឹមពេលនេះ​គេបានចាប់ខ្លួនជនជាតិចិន​​ ប្រមាណ​៥៧០០០នាក់ ដែលពាក់ព័ន្ធក្នុងសកម្មភាពឆបោកអនឡាននៅភូមា​​។ ក្រសួងសន្តិសុខសាធារណៈលើបណ្តាញសង្គមចិន បាន​ប្រកាសនៅថ្ងៃសុក្រទី​១៧តុលាថា តុលាការចិនបាន​ធ្វើការចោទប្រកាន់​កាលពីខែកញ្ញា ទៅលើមេក្លោង​ជនជាតិចិនម្នាក់ ឈ្មោះ Xu Faqi ព្រមទាំងសមាជិក​ច្រើននាក់ទៀតនៃក្រុមអន្ធពាល ដែលគ្រប់គ្រង​ទីតាំងឆបោកអនឡាញ​ចំនួន​១៦ទីតាង​​នៅ​តំបន់ Kokang រដ្ឋស្ហានប្រទេសភូមា ជាប់ខេត្តយូណានរបស់ចិន​។ ហើយ​កាលពីថ្ងៃពុធ អាជ្ញាធរចិនអះអាង​ថា គេត្រៀមកាត់ទោសក្រុមអន្ធពាល​២ក្រុម មួយមានទីតាំងឆបោកអនឡាញនៅភូមា​៣១ទីតាំង មួយទៀតមាន​២៨ទីទាំង នៅក្នុងតំបន់Kokang ដដែលនេះ​។ ក្រុមអន្ធពាលនីមួយៗ​​ មានក្រុមប្រដាប់អាវុធចាំ​ការពារ​ទីតាំងរបស់ពួកគេ ចន្លោះពី​៤០០ ទៅ​៦០០នាក់យ៉ាងតិច​​។ សូមរំលឹកថា ផ្អែកតាមរបាយការណ៍មួយ​​របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងឆ្នាំ​២០២៣មានមនុស្សយ៉ាងហោច ១២ម៉ឺននាក់ ដែលត្រូវគេបង្ខំ​ឲ្យធ្វើសកម្មភាពឆបោក​អនឡាញ នៅតាមទីតាំងក្នុងទឹកដី​​ភូមា។ ហើយ​នៅ​ប្រទេស​​កម្ពុជាវិញ របាយការណ៍នេះអះអាងថា អាចមាន​លើសភូមា ដល់ទៅ​១០ម៉ឺននាក់​៕

បារាំងបានធ្លាក់ផុង​ក្នុងវិបត្តិ​នយោបាយ គួរ​ឲ្យ​ព្រួយបារម្ភបំផុត បន្ទាប់ពី​លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ថ្មី​ សេបាស្យៀង ឡឺក័រ​នុយ បានប្រកាសលាចុះតំណែង​ កាលពីថ្ងៃចន្ទទី​៦តុលា​ ប្រមាណ​តែ​១៤ម៉ោង​ក្រោយ​ប្រកាសសមាសភាពរដ្ឋាភិបាល​ថ្មី​។ ការលាចុះពីតំណែង ព្រោះតែ​មានបក្សនយោបាយ​មិនពេញចិត្ត​នឹង​សមាសភាពរដ្ឋាភិបាល និងបានប្រកាសគំរាម​ដាក់ញត្តិ​សភា ដើម្បី​​បោះឆ្នោតដកសេចក្តី​ទុកចិត្ត​។ សម្រាប់ពេល​នេះ បារាំង មហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ច​ទី​២របស់អឺរ៉ុប កំពុងស្ថិតនៅក្នុងភាពតែលតោល គ្មានរដ្ឋាភិបាល​ ស្របពេល​ដែលបរិបទសេដ្ឋកិច្ច​ និង​​សង្គ្រាមនៅ​អ៊ុយក្រែន​​ផង កំពុងតែរួមរឹតយ៉ាងខ្លាំង។​ ភាពរង្គោះរង្គើរនយោបាយ​បារាំង ត្រូវបានបណ្តាញ​ព័ត៌មាន​ទូទាំងពិភពលោក យកទៅផ្សព្វផ្សាយ​ ធ្វើឲ្យ​បារាំងបាត់​បង់កិត្តិយស ក្នុងនាមជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ច​មួយដ៏ធំនឹងគេ និងជា​ប្រទេស​ធ្លាប់​មានវប្បធម៌​ប្រជាធិបតេយ្យ សាធារណរដ្ឋ​យ៉ាងរឹងមាំ​។ វិបត្តិជ្រៅទៅៗនេះ គឺ​បន្ទាប់ពីលោកម៉ាក្រុង​ បានរំលាយសភានៅខែមិថុនា​ឆ្នាំ​២០២៤ ក្រោយពេលដែរ​​ បក្សរបស់​លោកបាន​ចាញ់ឆ្នោត​ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកសភាអឺរ៉ុប។ មួយឆ្នាំចុងក្រោយនេះ បារាំងបានដូរ​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​៣នាក់​​បន្តបន្ទាប់គ្នា ដោយហេតុថារដ្ឋាភិបាល​គ្មានសំឡេងភាគច្រើនក្នុងសភា ហើយ​សភាទៀតសោត ត្រូវពុះចែក​ជាច្រើនក្រុមនយោបាយ ឆ្វេងនិយមជ្រុល ស្តាំនិយមជ្រុល កណ្តាលនិយមជាដើម ដែលធ្វើ​ឲ្យ​ការ​ពិភាក្សានានា ត្រូវពើបប្រទះតែនឹងការឈ្លោះប្រកែក​ តតាំងប្រឆាំងតវ៉ា ​ការពារតែ​គោលការណ៍រៀងៗខ្លួន។ រដ្ឋាភិបាល​មានអាយុ១រាត្រី​​ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី​សេបាស្យៀង ឡឺក័រនុយ ត្រូវបានតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីកាលពីថ្ងៃទី​៩កញ្ញា បន្ទាប់ពីលោក​ហ្វ្រង់ស្វ័រ បៃរូ ត្រូវសភាបោះឆ្នោតដកសេចក្តីទុកចិត្ត​។ ជិត១ខែ ដែល​លោក​សេបាស្យៀង ឡឺក័រនុយ បានព្យាយាមចរចា​ ប្រជុំជាមួយគ្រប់ក្រុម​នយោបាយ និងសង្គមស៊ីវីល ដើម្បីរកច្រកផ្លូវរៀបចំរដ្ឋាភិបាល​មួយ ដែលគ្រប់គ្នាទទួលយកបាន​។ តែទីបំផុត គ្រាន់តែប្រកាស​សមាសភាពរដ្ឋាភិបាល​នៅយប់ថ្ងៃអាទិត្យ​ទី​៥តុលា រឿងរ៉ាវក៏បានផ្ទុះឡើងភ្លាមៗដែរ​។ គឺ​លោករដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ Bruno Retailleau និង​​ជា​​ប្រធាន​បក្សស្តាំនិយម “Les Républicains” បានប្រកាស​ដកខ្លួន​ចេញ​ពី​រដ្ឋា​ភិបាលចម្រុះ ដើម្បីសម្តែងការជំទាស់ទៅនឹងការតែងតាំងលោក Bruno Le Maire អតីតរដ្ឋមន្ត្រី​សេដ្ឋកិច្ចហិរញ្ញវត្ថុ ឲ្យធ្វើ​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ការពារជាតិ​​។ លោក Bruno Retailleau ក៏ដូចជាមនុស្សចំនួនទៀតក្នុងបក្ស បានចោទថា​ស្ថានភាពហិរញ្ញវត្ថុស្រុកទេស បំណុល​រដ្ឋ​កើន​ឡើង​ខ្លាំង​សព្វថ្ងៃនេះ គឺមក​​ពីការដឹកនាំរបស់​លោក Bruno Le Maire នេះឯង។ ព្រឹកថ្ងៃចន្ទទី​៦កញ្ញា ប្រជាជនបារាំង​បើកភ្នែក​ស្រឡាំងកាំងគ្រប់គ្នា ពេល​​​លោក​ សេបាស្យៀង ឡឺក័រនុយ បានប្រកាសលាចុះពីតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី។ លោកសេបាស្យៀង ឡឺក័រនុយ បាន​អះអាងហេតុផលថា លោកមិនអាចដឹកនាំប្រទេសក្នុងកាលៈទេសៈឈ្លោះប្រកែកគ្នាបែបនេះបានទេ។ លោក​បានលើកឡើងថា ដោយហេតុថាគ្មានបក្សណាមួយ​មានសំឡេងភាគច្រើនក្នុងសភា ដូច្នេះដើម្បីឲ្យ​ប្រទេសអាចដើរទៅមុខបាន គឺទាល់តែគ្រប់គ្នាដាក់ចិត្ត​ចរចាគ្នា ធ្វើការជាមួយគ្នា រកការស្រុះស្រួល មិនត្រូវរឹងរូសគិតតែពីការពារ​គោលជំហរតែរៀងៗខ្លួននោះទេ​។ ប្រកាសរំលាយសភា? ក្រោយ​ការប្រកាសលាចុះពីតំណែងរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី សេបាស្យៀង ឡឺក័រនុយ ព្រឹកថ្ងៃចន្ទដដែល លោកប្រធានាធិបតីម៉ាក្រុង បាន​សម្រេច​ដាក់បេសកកម្ម​ឲ្យ​លោក​ សេបាស្យៀង ឡឺក័រនុយ ដឹកនាំការចរចា​ ​រយៈពេល​៤៨ម៉ោងទៀត ដើម្បីព្យាយាមស្វែងរកច្រកចេញពីភាពទ័លច្រកនេះ​។ ប្រសិនបើនៅតែគ្មានដំណោះស្រាយ​ទេ នោះលោកប្រធានាធិបតី​ម៉ាក្រុង នឹង​ទទួលខុសត្រូវដោយ​ខ្លួនលោក​។ មានន័យថា លោក​ម៉ាក្រុង អាចនឹងប្រកាសរំលាយ​សភាជាលើកទី​២ ដើម្បីឲ្យ​ប្រជាជនបារាំងបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិក​សភា ជាថ្មីម្តងទៀត​។ បើនិយាយពីផ្លូវច្បាប់ គឺលោក​ប្រធានាធិបតីម៉ាក្រុង អាចមានសិទ្ធិប្រកាសរំលាយ​សភាម្តងទៀត​បាន​ហើយ ព្រោះថាច្បាប់កំណត់ថា ប្រធានាធិបតីអាច​ប្រកាសរំលាយសភាមួយឆ្នាំម្តង​។ តែអ្វីដែលគ្រោះថ្នាក់សម្រាប់​លោកម៉ាក្រុង គឺថា បើបោះឆ្នោតសភាម្តងទៀត គឺ​បក្សរបស់​លោក​​ប្រាកដជាបាត់​បង់អាសនៈសភា ដោយ​ចៀសមិនរួចទេ ព្រោះថា​មតិមហាជនបារាំងជាទូទៅ កាន់តែធុញទ្រាន់នឹងការដឹកនាំរបស់​លោកម៉ាក្រុង ក៏ដូចជាចលនានយោបាយ​ស្ទើឆ្វេងស្ទើស្តាំ​របស់​លោក។ ផ្ទុយទៅវិញ ជម្រើសរំលាយសភាហើយបោះឆ្នោតម្តងទៀតនេះ ត្រូវបានបន្លឺចេញពី​ក្រុមបក្សនយោបាយស្តាំនិយមជ្រុល Le Rassemblement National ដែលកំពុងតែមានប្រជាប្រិយខ្លាំង​​ ហើយចង់ឆក់ឱកាសនេះ ប្រមូលអាសនៈក្នុងសភា​។ ប្រសិនបើបក្សនេះបានសំឡេងភាគច្រើនក្នុងសភា នោះ​លោក​ម៉ាក្រុង ប្រាកដជាត្រូវបង្ខំចិត្ត​ តែងតាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រី​មកពីបក្សនេះ​ ដែល​លោក​តែងតែចាត់ទុកថាជាសត្រូវនយោបាយ​ដ៏ធំបំផុត​។ លោកម៉ាក្រុងចុះចេញពីអំណាច? ទន្ទឹមគ្នានេះ មានអ្នកនយោបាយ​ផ្សេងទៀត បាន​បន្លឺសំឡេងស្រែកទាមទារ ថាលោកម៉ាក្រុង ត្រូវ​លាចុះពីអំណាចពេលនេះ ដើម្បី​រៀបចំបោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតីម្តងទៀត ព្រោះថា​កំហុសនយោបាយ​ទាំងប៉ុន្មាន គឺកើតចេញពីលោកម៉ាក្រុង​​ទាំងអស់​។ តាមធម្មតា អាណត្តិរបស់​លោកម៉ាក្រុង ត្រូវចប់នៅដើមឆ្នាំ​២០២៧។ អ្នកដែល​ស្រែក​ទាមទារ​ឲ្យលោក​ម៉ាក្រុង​ចុះពី​​អំណាចខ្លាំងជាងគេនៅពេលនេះ​ គឺក្រុម​បក្សនយោបាយ​ឆ្វេងនិយមជ្រុល La France Insoumise។ យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញបារាំង ប្រធានាធិបតី​អាច​លាចុះពី​​អំណាចដោយ​ខ្លួនឯង ឬអាចត្រូវនីតិវិធីបោះឆ្នោតទម្លាក់។ គឺមាត្រា​៦៨ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញបារាំង ដែលបានចែងកំណត់អំពី​នីតិវិធី​​ ដើម្បី​អាចទម្លាក់​ប្រធានាធិបតី​បាន ក្នុងករណី​ដែលគេរកឃើញថាប្រធានាធិបតី​មានកំហុសធ្ងន់ធ្ងរ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ វាគឺជានីតិវិធីដ៏ស្មុគស្មាញ មានច្រើនដំណាក់កាល ដែលជាបឋម គឺត្រូវមានការស្នើសុំ ពីសំណាក់សមាជិកសភា​យ៉ាងហោច​៥៨នាក់ ឬសមាជិកព្រឹទ្ធភាសា៣៥នាក់។ បន្ទាប់មកទៀត សំណើទម្លាក់ប្រធានាធិបតីនេះ ត្រូវ​បោះឆ្នោតឲ្យ​បានសម្លេងភាគច្រើន ២ភាគ៣ ទាំងនៅសភានិង​ព្រឹទ្ធសភា។ បន្ទាប់មកទៀតស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិទាំង​២នេះ ត្រូវប្រជុំគ្នាអង្គតែមួយ ហើយបោះឆ្នោតសម្រេចម្តងទៀត យកសំឡេងភាគច្រើន២ភាគ៣​។ ទោះជាយ៉ាងនេះ​ក្តី សាស្ត្រាចារ្យច្បាប់ ក៏ដូចជាអ្នកវិភាគ​នយោបាយ​ច្រើននាក់ បានថ្លែងការបារម្ភ ថាប្រសិនបើលោក​ម៉ាក្រុង លាចុះពីអំណាច ឬត្រូវនីតិវិធីទម្លាក់ គឺវា​នឹងធ្វើ​ឲ្យ​របបប្រធានាធិបតីបារាំងសាធារណៈរដ្ឋទី​៥​ ត្រូវរង្គោះរង្គើរប្រឈមគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងណាស់។ ស្ថាប័ន​ប្រធានាធិបតី​នឹងចុះទន់ខ្សោយ ព្រោះថាបក្សនយោបាយអាចនឹងយកបញ្ហាវិបត្តិនយោបាយជាលេស ដើម្បីធ្វើឲ្យរង្គោះរង្គើទាញទម្លាក់ប្រធានាធិបតី​ ទៅថ្ងៃអនាគត​ជាក់ជាមិនខាន។ សង្ឃឹមចុងក្រោយ ​លើការចរចា​​បង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះ ដើម្បីបញ្ចៀសបញ្ហា​ទាំងអស់នេះ សម្រាប់ពេលនេះ លោក​សេបាស្យៀង ឡឺក័រនុយ មានបេសកកម្ម​ដ៏លំបាកមួយ គឺ​ប្រមែ​ប្រមូល​បក្សនយោបាយផ្សេងៗ ​ដែលបែកខ្ញែកគ្នា ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​សំឡេងភាគច្រើនដាច់ខាតក្នុងសភា ពោលគឺ ២៨៩​សំឡេង​ក្នុងចំណោម​៥៧៧​ ដើម្បីអាចបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មីមួយបាន​។ តែចំណោទមួយទៀត សួរថាតើនរណានឹងឡើងមកធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រី? មកពីបក្សខាងណា ស្តាំឬឆ្វេង? សម្រាប់លោក សេបាស្យៀង ឡឺក័រនុយ លោក​បានបញ្ជាក់ហើយ គឺលោកសុំដកខ្លួន​។ គួរបញ្ជាក់ដែរថា វិបត្តិនយោបាយ​ដែលរួមរឹតបារាំងក្នុងពេលនេះ គឺវាស្ថិតក្នុងកាលៈទេសៈមួយដែល​បារាំង ត្រូវប្រឹងឈរដោះស្រាយ​បញ្ហា​សេដ្ឋកិច្ច​ ហិរញ្ញវត្ថុ បំណុលរដ្ឋកាន់តែប៉ោងឡើង​ផង ហើយ​ណាមួយ​ទៀត មានសំណុំរឿងសន្តិសុខជាតិ សង្គ្រាម​នៅអ៊ុយក្រែន ការគំរាមរបស់រុស្ស៊ីជាដើម​។ ភាពទន់ខ្សោយ​ផ្ទៃក្នុង​ កំពុងតែធ្វើ​ឲ្យ​សំឡេង និងមុខមាត់របស់​បារាំងត្រូវចុះទន់ខ្សោយដែរ ទាំង​នៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុបនិង​ឆាកអន្តរជាតិទាំងមូល​៕

ជញ្ជាំង​បែរឡាំង​រលំ​ អាល្លឺម៉ង់ដែល​បែង​ចែកជា​ពីរ​ប្រទេស(​អាល្លឺម៉ង់​ខាង​កើត​និង​​ខាង​លិច) ​តាំងពី​សង្គ្រាម​លោកមក បាន​បង្រួបបង្រួម​គ្នា​ជា​ប្រទេស​តែ​មួយវិញ​ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៣​តុលា​១៩៩០។ តាំងពី​ពេល​នោះ​មក​ ៣​តុលា​ បាន​ក្លាយ​ជា​ថ្ងៃ​បុណ្យ​ជាតិ​របស់​អាល្លឺម៉ង់។ ប៉ុន្តែ៣៥​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ ភាព​ខុសគ្នា​រវាង​អាល្លឺម៉ង់​ខាង​លិច និងអាល្លឺម៉ង់​ខាង​កើត​នៅ​បន្ត​មាន។ ៣៥ឆ្នាំក្រោយការបង្រួបបង្រួមជាប្រទេសតែមួយ អារម្មណ៍ជាពលរដ្ឋ និងជាប្រជាជាតិអាល្លឺម៉ង់តែមួយហាក់មិនជាក់ស្តែងសោះ។ បើតាមការស្ទង់មតិ មានពលរដ្ឋ​អាល្លឺម៉ង់តែប្រមាណ៣៥%ប៉ុណ្ណោះដែលមានអារម្មណ៍ជឿជាក់ថា អាល្លឺម៉ង់ជាប្រទេសតែមួយ និងជាពលរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់តែមួយ។ ចំណែក ៦១% ផ្សេងទៀតយល់ថា មានភាពខុសគ្នាខ្លាំងរវាងអាល្លឺម៉ង់ខាងកើតដែលជាអតីតប្រទេសកុម្មុយនិស្ត និងអាល្លឺម៉ង់ខាងលិចដែលជាលោកសេរី។ គម្លាតមានកាន់តែខ្លាំង និងកើនឡើងតាំងពីប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយមកនេះ។អ្នកមានគំនិតអវិជ្ជមានខ្លាំងជាងគេ គឺពលរដ្ឋនៅប៉ែកខាងកើត។ ៣ភាគ៤នៃពលរដ្ឋក្នុងអតីតអាល្លឺម៉ង់ខាងកើតអះអាងថា ៣៥ឆ្នាំ ក្រោយការបង្រួបបង្រួម គឺខាងលិចជាអ្នកឈ្នះ ហើយពួកគេមានអារម្មណ៍ថាជាពលរដ្ឋបន្ទាប់បន្សំ។ ហេតុអ្វីបានជាអាល្លឺម៉ង់លេចគំនិតដូច្នេះ និងដែលតាមពិតទៅ ការបង្រួបបង្រួមប្រទេសជាអ្វីដែលប្រជាពលរដ្ឋភាគច្រើនស្វាគមន៍ចង់បាន ហើយគ្រប់គ្នាសុទ្ធតែទទួលស្គាល់អំពីស្ថានភាពប្រសើរឡើងរបស់បុគ្គលនីមួយៗ?។ គម្លាត និងភាពខុសគ្នាផ្នែកសម្ភារៈនិងសេដ្ឋកិច្ចជាហេតុផលមួយដែលនាំឱ្យលេចគំនិតថាខាងកើតអន់ជាងខាងលិច។ ថ្វីបើវិសមភាពត្រូវបានបង្រួមជាលំដាប់ក៏ដោយ ក៏ប្រាក់បៀរវត្សរ៍របស់ពលរដ្ឋ​អាល្លឺម៉ង់ខាងកើតនៅតែទាបជាងអ្នកខាងលិចប្រមាណជាមធ្យម ១៧%។ ចំណែក​ទ្រព្យធននានាក៏មូលផ្តុំច្រើននៅតែប៉ែកខាងលិច ជាងខាងកើតដែរ។ គ្រួសារអាល្លឺម៉ង់ខាងលិចឡើងមានបានកើនទ្រព្យយ៉ាងខ្លាំងនារយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ។ ក្រៅពីសម្ភារៈ អារម្មណ៍តូចចិត្ត ដូចមិនមែនជាពលរដ្ឋ​អាល្លឺម៉ង់ពេញលេញក៏មានពាក់ព័ន្ធនឹងកត្តាផ្សេងទៀតជាច្រើនដែរ។ កង្វះតំណាង ឬភាពជាមេកើយក្នុងសង្គមជាន់ខ្ពស់ក្នុងផ្នែកដឹកនាំនៅតាមក្រុមហ៊ុនសហគ្រាស សកលវិទ្យាល័យ តុលាការ ឬប្រព័ន្ធឃោសនាមកពីអាល្លឺម៉ង់ខាងកើតបានធ្វើឱ្យគេមើលឃើញថា អាល្លឺម៉ង់ខាងលិចជាអ្នកបន្តចង្អុលឆ្វេង ចង្អុលស្តាំ។ បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់របបផ្តាច់ការចំនួនពីរ គឺណាហ្ស៊ី និងកុម្មុយនិស្តមក អាល្លឺម៉ង់ខាងកើតខ្វះការអប់រំផ្នែកនយោបាយ។ សង្គមស៊ីវិល សហជីព សមាគម និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល រួមទាំងរចនាសម្ព័ន្ធនៅតាមតំបន់ជនបទដាច់ស្រយាលរបស់អាល្លឺម៉ង់ខាងកើតសុទ្ធតែខ្សោយជាងអាល្លឺម៉ង់ខាងលិចទាំងអស់។ ចំនួនប្រជាជនក៏ធ្លាក់ចុះជាគំហុកជាមួយនឹងអារម្មណ៍ថា អ្នកនយោបាយភ្លេចមិនគិតគូរដល់ពួកគេ។ ក្មេងមានសមត្ថភាព និងពេញកម្លាំងសកម្មច្រើនតែនាំគ្នាចាកចេញ។ អត្រាពលរដ្ឋនៅខាងកើតបានថយចុះត្រង់តំបន់ខ្លះដល់ទៅ៣៥% និងតំបន់ខ្លះ២០% ខណៈដែលប្រទេសទាំងមូលមានកំណើនប្រជាជន ៥% ក្នុងថេរវេលា៣៥ឆ្នាំ។ នៅពេលបានបង្រួបបង្រួមប្រទេសឡើងវិញ អ្នកនៅខាងកើត រួសរាន់ចង់ដឹង និងចង់ឃើញអាល្លឺម៉ង់ខាងលិចណាស់។ តែអ្នកខាងលិចហាក់មិនសូវឆ្ងល់ចង់មើលទិដ្ឋភាពខាងកើតវិញទេ។ ក្នុងឱកាសខួបទី៣៥ឆ្នាំនៃការបង្រួបបង្រួមអាល្លឺម៉ង់ វិសមភាពរវាងខាងកើត និងខាងលិចបានក្លាយជាប្រធានរឿងនៅលើទំព័រមុខកាសែតជាច្រើន។ កាសែតនៅតំបន់ប៉ែកខាងកើតចុះផ្សាយអំពីវិសមភាពនេះយ៉ាងខ្លាំង តែកាសែតអាល្លឺម៉ង់នៅខាងលិចមិនបានចាប់អារម្មណ៍រឿងនេះទេ។ គំនិត​បែង​ចែកថាមានខាងលិច និងខាងកើតត្រូវបានកេងបំបោងបន្ថែមទៀតដោយក្រុមអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមជ្រុលអាល្លឺម៉ង់ដែលឡើងសំឡេងខ្លាំងនៅភាគកើតនៃប្រទេស។ បក្សជម្រើសថ្មីសម្រាប់អាល្លឺម៉ង់ afd បានទទួលការគាំទ្រ ដោយមានអ្នកចង់បោះឆ្នោតឱ្យនៅលើកក្រោយដល់ទៅ៤០% ក្នុងសង្កាត់អាល្លឺម៉ង់ខាងកើតខ្លះ។ គណបក្សនយោបាយនេះបានយកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌ធ្វើជាធ្នាក់សម្រាប់​បញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណអាល្លឺម៉ង់ខាងកើត ហើយមិនញញើតនឹងប្រើពាក្យស្លោកក្នុងសម័យធ្វើបដិវត្តប្រឆាំងនឹងរបបកុម្មុយនិស្ត។ សម្រាប់ប្រវត្តិវិទូ Ilko-Sascha Kowalczuk ដែលជាអ្នកឯកទេសអាល្លឺម៉ង់ខាងកើតយល់ឃើញថា ការបង្រួបបង្រួមអាល្លឺម៉ង់ជាជោគជ័យពិតៗ បើទោះបីជាការ​វេញជាធ្លុងមួយអាចប្រើពេលយូរ និងយឺតសម្រាប់ក្រសែភ្នែកអ្នកខ្លះក៏ដោយ។ ដោយហេតុតែគំនិតផ្តោតលើភាពមិនស្មើគ្នារវាងលិច និងកើតខ្លាំងពេក គេភ្លេចគិតថាអាល្លឺម៉ង់ជាប្រទេសសហព័ន្ធដែលមានអត្តសញ្ញាណ និងកម្លាំងសេដ្ឋកិច្ចខុសប្លែកគ្នាខ្លាំងពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយ៕

ជម្លោះអ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីន គឺជាជម្លោះដ៏រ៉ាំរ៉ៃអូសបន្លាយ​សឹងមួយ​សតវត្សរ៍​មកហើយ​។ នៅក្នុង​រយៈពេលមួយ​​នៃប្រវត្តិសាស្ត្រ​ គិតចាប់ពី​ការប្រកាសផែនការពុះចែកដែន​ដីប៉ាឡេស្ទីន​ជា​២នៅ​​​ឆ្នាំ​១៩៤៧ អ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីនបាន​ខិតចូលចាប់ដៃគ្នាឈានទៅដោះស្រាយ​បញ្ហា តែពេលខ្លះ ក៏ឃ្លាតឆ្ងាយពីគ្នាវិញ ព្រោះតែ​​​ប្រការផ្សេងៗ ដែលមក​រារាំង មិន​ឲ្យ​ប្រជាជាតិទាំង២កសាងសន្តិភាពនឹងគ្នាបាន។ ហេតុការណ៍​វាយប្រហារ​​យ៉ាងសាហាវព្រៃផ្សៃរបស់ក្រុមហាម៉ាស​ប៉ាឡេស្ទីន កាលពីថ្ងៃទី​៧តុលាឆ្នាំ​២០២៣ នៅក្នុងទឹកដីអ៊ីស្រាអែល គឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សែនខ្លោចផ្សារបំផុត​ សម្រាប់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន​ ហើយដែលបានធ្វើ​ឲ្យក្តីសង្ឃឹម​នៃសន្តិភាព កាន់តែរសាត់ឆ្ងាយ​។ ឆ្នាំ​១៩៤៧៖ បែង​ចែកទឹកដី​ប៉ាឡេស្ទីន​និង​អ៊ីស្រាអែល ថ្ងៃទី​២៩​ វិច្ឆិកា​​ ១៩៤៧ អង្គមហាសន្និបាតនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ បាន​បោះឆ្នោត​អនុម័តសេចក្តីសម្រេចចិត្តលេខ ១៨១ ដែល​ចែងកំណត់ពុះចែកដែនដី​ប៉ាឡេស្ទីនជារដ្ឋចំនួន​២។ មួយជារដ្ឋអារ៉ាប់ មានផ្ទៃដីប្រមាណ​៤៥% និង​មួយ​ទៀតជារដ្ឋ​ជ្វីហ្វ មានផ្ទៃដី​ប្រមាណ​៥៥%។ ចំណែកទីក្រុងហ្សេរុយសាឡិម ត្រូវដាក់ឲ្យស្ថិតនៅ​ក្រោម​ការគ្រប់គ្រងអន្តរជាតិ​។ គួររំលឹកថា ការពិតទៅគំនិត​ចង់បង្កើត​រដ្ឋជ្វីហ្វ នៅលើដែនដី​ដែលធ្លាប់ជាស្រុកកំណើតរបស់ប្រជាជនជ្វីហ្វតាំងពីច្រើនពាន់ឆ្នាំមកហើយនោះ បាន​ផុសផុលឡើងជាយូរមកហើយ​។ គឺនៅឆ្នាំ​១៨៩៥ លោក Theodor Herzl បិតានៃចលនា​Sionisme បានសរសេរសៀវភៅមួយ មានចំណងជើងថា “រដ្ឋជ្វីហ្វ” ដែលក្នុងសៀវភៅនោះ​លោក​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​ប្រជាជនជ្វីហ្វទូទាំងពិភពលោក ​ត្រឡប់ទៅរស់នៅ​ប៉ាឡេស្ទីន​។ បន្ទាប់មកទៀត នៅឆ្នាំ​១៩១៧ ក៏មានសេចក្តីប្រកាស​Balfour ដែលបានបើកផ្លូវ ​ឲ្យ​មាន​ការចាប់ផ្តើមតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិជ្វីហនៅប៉ាឡេស្ទីន​។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ​១៩២០ ពោលគឺក្រោយ​ការដួលរំលំ​ទៅនៃ​អាណាចក្រអូតូម៉ង់ អង្គការសង្គមប្រជាជាតិ បានចាត់តាំង​ឲ្យអង់គ្លេសមានតួនាទី គ្រប់ដែនដីប៉ាឡេស្ទីន។ ផែនការពុះចែកដែនដី​ប៉ាឡេស្ទីនជារដ្ឋ២ ម្ខាងជ្វីហ្វ ម្ខាងអារ៉ាប់ នៅឆ្នាំ​១៩៤៧ ត្រូវបានបណ្តាប្រទេសអារ៉ាប់នៅតំបន់ដើមបូព៌ាសឹងតែទាំងអស់ បដិសេធមិនទទួលយក​។​ ការបដិសេធដែលបាន​​ចិញ្ចឹមបញ្ហាជម្លោះនេះ ឲ្យ​នៅរ៉ាំ​រ៉ៃរៀង​​រហូតមក​។ ឆ្នាំ​១៩៤៨៖ ការប្រកាសឯករាជ្យ​នៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល​ ការប្រយុទ្ធគ្នារវាងក្រុមប្រដាប់អាវុធប៉ាឡេស្ទីន និងអ៊ីស្រាអែល បានចាប់ផ្តើមផ្ទុះឡើង​ ចាប់តាំងពី​ការប្រកាស​ផែនការ​ពុះចែកទឹកដី​ជា​២​នៅឆ្នាំ​១៩៤៧​។​ ស្របពេលដែលក្រុមប្រទេសប្រទេសអារ៉ាប់ មិនព្រមទទួលយកផែនការនេះ​ ហើយ​មិនព្រមប្រកាសរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន អ៊ីស្រាអែលឯនោះ បានសម្រេចប្រកាស​ឯករាជ្យ នៅថ្ងៃទី​​១៤​ឧសភា​​ឆ្នាំ​១៩៤៨។ គឺលោក​ David Ben Gourion នាយករដ្ឋមន្ត្រី​អ៊ីស្រាអែល​ដំបូងគេបង្អស់​ ដែលបានប្រកាសឯករាជ្យ​នៅ​ទីក្រុងទែលអាវីវ។​ សង្គ្រាមរវាងអ៊ីស្រាអែល និង​ក្រុមប្រទេស​អារ៉ាប់ ​បាន​ផ្ទុះឡើងក្រោយ​ការប្រកាសឯករាជ្យ​នេះ​។ ជំនាន់នោះ ត្រូវគេហៅថាជាជំនាន់ Nakba ជាភាសាអារ៉ាប់ ដែល​ប្រែមកថា “គ្រោះមហន្តរាយ” ឬបរាជ័យដ៏ឈឺចាប់ របស់ប្រជាជនអារ៉ាប់​​។ យ៉ាងហោចណាស់ មានប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណ ៨សែននាក់ក្នុងចំណោម​៩សែននាក់​ ដែលត្រូវបាន​គេបណ្តេញចេញពីផ្ទះសម្បែង ព្រោះថា​ចាប់ពីនេះទៅ ផ្ទះរបស់ពួកគេស្ថិតនៅក្នុង​ទឹកដីរបស់អ៊ីស្រាអែល។ ភូមិអារ៉ាប់​ប្រមាណ​៤០០ទីតាំងត្រូវបានឈូសរំលើងចោល​។ ជនភៀសខ្លួន​ប៉ាឡេស្ទីន​ច្រើនម៉ឺននាក់ បានធ្វើដំណើរទៅតាំងទីលំនៅ​ នៅតំបន់ហ្កាហ្សា នៅតំបន់ស៊ីហ្សកដានី និងខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនទៅប្រទេសក្បែរខាង។ នៅក្នុង​សង្គ្រាមទី១នេះ អ៊ីស្រាអែលប្រទេសថ្មីទើបតែប្រកាសឯករាជ្យ បាន​យក​​​ជ័យជំនះ​ លើក្រុមកងទ័ព​ប្រទេសអារ៉ាប់រួមគ្នា ដែលមាន​អេហ្ស៊ីប ស៊ីរី លីបង់ និង​អ៊ីរ៉ាក់ជាដើម​។ ជ័យជំនះ​នេះ បានធ្វើ​ឲ្យអ៊ីស្រាអែល​ ឈានទៅ​ដណ្តើមបានដែនដី​មួយចំនួនធំ​។ ចាប់ពីពេលនេះហើយ ដែលជាការចាប់ផ្តើមនៃការតស៊ូ​​របស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនដើម្បីដណ្តើមទឹកដី​មកវិញ​។ ឆ្នាំ​១៩៦៧៖ សង្គ្រាម៦ថ្ងៃ​ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារទៅលើអេហ្ស៊ីប នៅថ្ងៃទី​៥​មិថុនា​១៩៦៧។ រយៈពេលតែ​៦ថ្ងៃ អ៊ីស្រាអែល​បានដណ្តើមបាន​ដែនដីជាច្រើន ក្នុងនោះមាននៅ​​​តំបន់ហ្កាហ្សា ស៊ីហ្សកដានី តំបន់ខ្ពង់រាបហ្គោឡាន ហ្សេរុយសាឡិមខាងកើត ព្រមទាំង​តំបន់ស៊ីណៃ​​សឹងទាំងស្រុង​។ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចចិត្តលេខ ២៤២ ថ្កោលទោសការប្រើសង្គ្រាមដើម្បី​ច្បាមយកទឹក។ អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមគោលនយោបាយ​ដាក់អាណានិគម ដែល​ផ្ទុយ​នឹង​ច្បាប់​អន្តរជាតិ​​។ សង្គ្រាម​​៦ថ្ងៃនៅឆ្នាំ​​១៩៦៧ បាន​បណ្តាលឲ្យ​ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន​ ចន្លោះពី​​៣សែនទៅ​៥សែននាក់ ត្រូវ​ភៀសខ្លួន​ចោលផ្ទះសំបែង​។ ថ្ងៃទី​១៧​មីនា​ឆ្នាំ​១៩៦៩ លោកស្រី Golda Meir បានឡើងធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល។ លោកស្រី​មានទំនោររឹងរូស ហើយ​បានបដិសេធមិន​ដកថយ​ចេញពីដែនដី ​ដែលអ៊ីស្រាអែលបានគ្រប់គ្រងជាដាច់ខាត​ ហើយបាន​​​បន្តគោលនយោបាយ​​ដាក់អាណានិគមនៅតំបន់ស៊ីហ្សកដានី​។ ឆ្នាំ​១៩៧៣៖ សង្គ្រាមគីពួរ សង្គ្រាម​គីពួរ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៣ គឺជាសង្គ្រាម​ទី​​៤ រវាងអ៊ីស្រាអែលនិងក្រុមប្រទេសអារ៉ាប់​។ ក្រុមសម្ព័ន្ធប្រទេសអារ៉ាប់មាន​អេហ្ស៊ីបនិងស៊ីរី​​ជាមេដឹកនាំ បាន​រួមគ្នា​បើក​ប្រតិបត្តិការវាយឆ្មក់​លើអ៊ីស្រាអែល​។ តែអ៊ីស្រាអែល​បានទប់​ជាប់ដោយជោគជ័យ​។ ក្រោយសង្គ្រាមនេះ គឺនៅឆ្នាំ​១៩៧៤ អង្គការសហប្រជាជាតិបានប្រកាសទទួលស្គាល់ សិទ្ធិរបស់​ប្រជាជន​ប៉ាឡេស្ទីន ក្នុងការ​មាន​ស្វ័យភាពដោយ​ខ្លួនឯង ​និង​បានប្រកាសចាត់ទុក អង្គការ​រំដោះប៉ាឡេស្ទីន ហៅកាត់ថា OLP គឺជាសមាជិកសង្កេតការណ៍​របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ​។ តែទន្ទឹមគ្នានេះ សង្គ្រាម​គីពួរក៏បានញ៉ាំងឲ្យ​មានការចុះហត្ថលេខា ភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងគ្នាជាប្រក្រតី​ រវាង​អេហ្ស៊ីបនិងអ៊ីស្រាអែល​ដែរ​។ ជាថ្នូរនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ​​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៩ អ៊ីស្រាអែលបានសម្រេចដក​ថយ​​ចេញពីតំបន់ស៊ីណៃ​​។ តែយ៉ាងណា​ អ៊ីស្រាអែល​មិនបានដកថយ​ពីតំបន់ស៊ីហ្សកដានី និងតំបន់ហ្កាហ្សា ទៅតាមការសន្យាទេ​។ ឆ្នាំ​១៩៨៧៖ ចលនា Intifada លើកទី​១ នៅឆ្នាំ​១៩៨៧ ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនដែលរស់នៅក្នុងជំរុំតំបន់ហ្កាហ្សា បាន​ងើបបះបោរឡើង ប្រឆាំងនឹង​អ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់ពីមាន​រថយន្តកាមីញ៉ុងអ៊ីស្រាអែលមួយគ្រឿង បានបើកបង្កគ្រោះថ្នាក់​ស្លាប់​ជន​ប៉ាឡេស្ទីន​​៤នាក់​។ កងទ័ពអ៊ីស្រាអែលបាន​ធ្វើការបង្ក្រាប​ យ៉ាងហិង្សាទៅលើ​ចលនាបះបោរនេះ ដែល​​បាន​ផ្ទុះឡើងខ្លាំង​មួយរំពេញពេញដែនដីប៉ាឡេស្ទីន​។ នៅជំនាន់នោះ រូបថត​ជាច្រើនបង្ហាញ​ឲ្យឃើញ​​យុវជនប៉ាឡេស្ទីន​ងើបបះបោរ ដោយមានតែដុំថ្មកាន់នឹងដៃ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​សាធារណៈមតិអន្តរជាតិ​ បានយល់អំពីទុក្ខលំបាករបស់ប្រជាជន​អារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីន នៅ​ក្នុង​តំបន់ដែលអ៊ីស្រាអែល​គ្រប់គ្រង​។ គឺចលនាបះបោរ Intifada ទី១​នេះហើយ ដែលបានធ្វើឲ្យ​ចលនាហាម៉ាស បានដុះឫស​លេចពន្លកឡើងមក​​។ Intifada ទី១​ បានបិទបញ្ចប់នៅឆ្នាំ​១៩៩៣ ដោយ​បានផ្តាច់ជីវិតជនប៉ាឡេស្ទីន​ប្រមាណ​១០០០នាក់ ជនអ៊ីស្រាអែល​ប្រមាណ​៣០០នាក់។ ឆ្នាំ​១៩៨៨៖ ការប្រកាសរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន​​ ថ្ងៃទី​១៥ វិច្ឆិកា​ ១៩៨៨ អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន OLP ដែលស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក យ៉ាសេ​ អារ៉ាហ្វាត បាន​ប្រកាសបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន​ ដោយ​ផ្អែក​លើ​សេចក្តីសម្រេចចិត្ត​លេខ ១៨១ ២៤២ និង ៣៣៨ របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ​។ មានន័យថា ពេលនោះ លោកយ៉ាសេ អារ៉ាហ្វាត ក៏បាន​ប្រកាសទទួលស្គាល់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល​ ដោយ​ប្រយោលដែរ​។ ឆ្នាំ​១៩៩៣៖ កិច្ចព្រមព្រៀងអូស្លូ ប៉ាឡេស្ទីននិង​អ៊ីស្រាអែល​បាន​ចរចាគ្នាដោយ​សម្ងាត់ ហើយ​បានហុចលទ្ធផល កើតចេញជា​កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុង​អូស្លូ នៅឆ្នាំ​​១៩៩៣។ ភាគីទាំង​២បានកំណត់​ផែនការ​អន្តរកម្ម​ រយៈពេល​៥ឆ្នាំ ដើម្បី​ឈានទៅ​បង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនជាផ្លូវការ​។ តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ អង្គការរំដោះ​ប៉ាឡេស្ទីន បាន​ទទួលស្គាល់​រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏ទទួលស្គាល់ស្វ័យសិទ្ធិរបស់​តំបន់ហ្កាហ្សា​និងតំបន់ស៊ីហ្សកដានី​។ សរសេរគ្រិះនៃ​សំណង់សន្តិភាព​រវាងអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីន កំពុងតែត្រូវធ្វើកសាងហើយ ដើម្បីដោះស្រាយ​ជម្លោះ ហើយ​ឈានទៅរៀបចំ​សិទ្ធិស្វយ័ត្ន​របស់​ប៉ាឡេស្ទីន ដោយគោរពតាមព្រំដែន​​ឆ្នាំ​១៩៦៧​។​ រូបថតលោកយ៉ាសេ អារ៉ាហ្វាត ចាប់ដៃគ្នាជាមួយ​លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល​ Yitzhak Rabin ដោយ​មានលោក​ប៊ីលគ្លីនតុននៅឈរកណ្តាល បានក្លាយ​ជារូបថតប្រវត្តិសាស្ត្រមួយ​ដ៏សំខាន់។ ក៏ប៉ុន្តែ គឺក្រុមហាម៉ាស ដែលជាអ្នក​បានបដិសេធ មិនទទួល​​យក​កិច្ចព្រមព្រៀង​អូស្លូ។ ហេតុការណ៍​អកុសល​មួយទៀតបាន​កើតឡើង គឺលោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល Yitzhak Rabin ជ័យលាភីពាន​រង្វាន់​ណូបែលសន្តិភាពឆ្នាំ​១៩៩៤ ត្រូវបាន​ជន​ស្តាំជ្រុលនិយមអ៊ីស្រាអែល​ម្នាក់ បាញ់សម្លាប់នៅកណ្តាលក្រុងទែលអាវីវ នៅថ្ងៃទី​៤វិច្ឆិកា​ឆ្នាំ​១៩៩៥។ ក្តីសង្ឃឹមសន្តិភាពបានរលាយសូន្យសុង នាពេលនោះ​។ ឆ្នាំ​២០០០៖ ចលនា Intifada ទី​២ ថ្ងៃទី២០​កញ្ញាឆ្នាំ​២០០០ លោកអារីយែល​ ឆារ៉ូន មេដឹកនាំនយោបាយ​ស្តាំជាតិនិយមអ៊ីស្រាអែល បានធ្វើដំណើរ​ទៅ​ទីលាន​មុខព្រះវិហា​រអ៊ីស្លាម​ក្រុងហ្សេរុយសាឡិម ដែលស្ថិតនៅខាងលើ​ភ្នំ ​ដែលធ្លាប់ជា​​អតីតប្រាសាទរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ​មុនពួករ៉ូម៉ាំងវាយ​​កម្ទេចនៅឆ្នាំ​៧០នៃគ្រិស្តសករាជ្យ​។ វត្តមាន​របស់​លោក​ អារីយែ ឆារ៉ូន នៅទីនោះបានបញ្ឆេះកំហឹងរបស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន​ ឲ្យ​​ឆេះ​ក្លាយជា​ចលនាបះបោរ Intifada លើកទី​២។ Intifada លើកទី​២នេះ​ ហិង្សាខ្លាំងជាងលើកទី​១ ព្រោះប្រជាជនប៉ាឡេស្ទី​ន​បានប្រើកាំភ្លើង។ ជាងនេះទៀត សកម្មភាពវាយប្រហារភេរវកម្មរបស់​ក្រុមហាម៉ាសនិង​ក្រុមជីហាតអ៊ីស្លាម ដែល​បាន​ចាប់ផ្តើមឡើងតាំងពី​ដើមទសវត្សរ៍ទី​៩០ បាន​ផុសផុលកាន់តែខ្លាំង ពេញដែនដីអ៊ីស្រាអែល​។​ ខាងអ៊ីស្រាអែលវិញ គេបានចាប់ផ្តើមសាងសង់ជញ្ជាំង​ថ្ម ពុះចែក​តំបន់ស៊ីហ្សកដានី​ ប្រ​វែង​ប្រមាណ​៧០០គីឡូម៉ែត្រ ដោយត្រង់ចំណុចខ្លះ បានកាត់យកដីប៉ាឡេស្ទីន ហើយ​បញ្ជូន​ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលទៅតាំងទីរស់នៅ​។ អង្គការសហប្រជាជាតិ​និងតុលាការ​យុត្តិធម៌អន្តរជាតិក្រុងឡេអេ បានថ្កោលទោស​ផែនការរបស់អ៊ីស្រាអែលនេះ​។ រវាងពីឆ្នាំ​២០០០​ដល់​២០០៥ ការប្រយុទ្ធដោយ​ហិង្សារវាងកងទ័ពអ៊ីស្រាអែល និង​​ក្រុមប្រដាប់អាវុធប៉ាឡេស្ទីន បានផ្តាច់ជីវិតមនុស្ស​ប្រមាណ​៥៦០០នាក់ ក្នុងនោះ​៣ភាគ​៤​​គឺជាជនប៉ាឡេស្ទីន​។ ចលនា Intifada លើកទី​២ បានជួយរុញឲ្យ​លោក​ អារីយែល ឆារ៉ូន ឈ្នះឆ្នោតក្លាយ​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល​នៅឆ្នាំ​២០០១។ នៅឆ្នាំ២០០២ ​លោកអារីយែល ឆារ៉ូន បាន​សម្រេច​ចាប់ផ្តើម​សាងសង់ជញ្ជាំង​ព័ទ្ធជុំ​វិញតំបន់ហ្កាហ្សា ដែលមានប្រវែង​​​ជាង៧១២គីឡូម៉ែត្រ។ ប្រឈមនឹងការជាប់គាំង នៃ​ដំណើរការស្វែងរកសន្តិភាព អង្គការសហប្រជាជាតិ សហភាពអឺរ៉ុប សហរដ្ឋអាមេរិក និង​រុស្ស៊ី បានរួម​គ្នា​ផ្តួចផ្តើមនៅខែមេសាឆ្នាំ​២០០៣ តាក់តែងបានអត្ថបទកិច្ចព្រមព្រៀងថ្មីមួយ ក្នុងទិសដៅដោះស្រាយ​ជម្លោះ​​។ ជាអត្ថបទតែមួយគត់ ដែល​ភាគីជម្លោះទាំងអស់បានសុខចិត្តទទួល​យក បន្ទាប់ពី​​កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល​។ ឆ្នាំ​២០០៥៖ អ៊ីស្រាអែលដកថយចេញពីតំបន់​ហ្កាហ្សា នៅថ្ងៃទី​១៧​សីហា​ឆ្នាំ​២០០៥ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល អារីយែល ឆារ៉ូន បានសម្រេចឲ្យកងទ័ពអ៊ីស្រាអែល ​ដកថយ​ចេញពីតំបន់ហ្កាហ្សា​ទាំងស្រុង​ បន្ទាប់ពី​គ្រប់គ្រងអស់​​៣៨ឆ្នាំ​។ ការសម្រេចនេះ ត្រូវបានគេគិតថាគឺជាការបើកទំព័រថ្មីនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ ព្រោះវាជាលើកទី​១ ដែលអ៊ីស្រាអែលសុខចិត្តដកថយនិងរុះរើអាណានិគមរបស់ខ្លួនចេញពីដែនដីប៉ាឡេស្ទីន​។ តែទីបំផុ​ត ការដកថយរបស់អ៊ីស្រាអែលចេញ​ពី​ហ្កាហ្សានេះ នៅតែមិនបានជួយចូលរួមអ្វី​ នៅក្នុងដំណើរការកសាងសន្តិភាពឡើយ។ ឆ្នាំ​២០០៧៖ អ៊ីស្រាអែលបិទខ្ទប់តំបន់ហ្កាហ្សា​ ការបោះឆ្នោត​ប៉ាឡេស្ទីន​នៅឆ្នាំ​២០០៦ បាន​ប្រគល់ជ័យជំនះទៅឲ្យ​ក្រុម​អ៊ីស្លាមជ្រុលនិយមហាម៉ាស។ ក្រុម​ហា្វតា​ប៉ាឡេស្ទីន ដែលចាញ់ បានបង្ខំចិត្ត​ដកខ្លួនចេញពី​​តំបន់ហ្កាហ្សា ទុកឲ្យតំបន់នេះស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់ក្រុម​ហាម៉ាសទាំងស្រុង​។ ចាប់​ពីពេលនោះមក អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន គ្រប់គ្រងតែតំបន់ស៊ីហ្សកដានីតែប៉ុណ្ណោះ​។ ប៉ាឡេស្ទីនបានចាប់ផ្តើមបាក់បែកនយោបាយ ម្ខាងហ្វាតា ម្ខាងហាម៉ាស ហើយ​ចាប់ពីពេលនោះមក មិនដែលមានការបោះឆ្នោតម្តងណាទៀតឡើយ​។ ​អ៊ីស្រាអែល និង​​ដោយបានការសហការពីអាជ្ញាធរអេហ្ស៊ីបផង បានបិទខ្ទប់តំបន់ហ្កាហ្សា​​​ទាំងស្រង់ ​មិន​ឲ្យ​មានទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ។ ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ​២០០៥មក ការផ្ទុះអាវុធហិង្សាស្លាប់​មនុស្ស​ បានកើតមានជារឿយៗ រវាងក្រុមប្រដាប់អាវុធ​​ហាម៉ាស និងកងទ័ពអ៊ីស្រាអែល។ ៧តុលា​២០២៣៖ ការវាយប្រហារភេរវកម្ម​របស់​ក្រុមហាម៉ាស​ សេចក្តីតក់ស្លុតបានជ្រួតជ្រាប​ក្នុងជម្រៅចិត្តប្រជាជនអ៊ីស្រាអែល​ទូទាំងពិភពលោក បន្ទាប់ពីបានដឹងដំណឹង​ នៃការវាយ

សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុង​ញាប់ដៃជើងដើម្បី​នាំយកម៉ាស៊ីន​ប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរ​ទៅដាក់​នៅឋាន​ព្រះចន្ទ ឲ្យបាន​យ៉ាងយូរបំផុត នៅមុនឆ្នាំ​២០៣០។ នៅក្នុង​ក្របខណ្ឌ​នៃ​បេសកកម្ម​បញ្ជូនមនុស្ស​ឲ្យត្រលប់ទៅជាន់ដី​ព្រះចន្ទ​នៅអំឡុង​ឆ្នាំ​២០២៧ ​ប្រធានថ្មី​របស់​ទីភ្នាក់ងារ​ណាសា​កាលពី​ចុងខែ​កក្កដាកន្លងទៅបាន​បញ្ជា​ឲ្យគេ​ដាក់ដេញថ្លៃគម្រោងផលិត​​ប្រតិករនុយក្លេអ៊ែរ​ដែលមានសមត្ថភាព​ផ្គត់ផ្គង់​ថាមពល​នៅលើ​ឋានព្រះចន្ទ។ តើណាសា​អាចសម្រេច​មហិច្ឆតាដំឡើងម៉ាស៊ីនប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរ​នៅលើ​ឋានព្រះចន្ទដែរឬទេ?  ដំឡើង​ម៉ាស៊ីនប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរ​នៅលើ​ឋានព្រះចន្ទ។ ស្តាប់ទៅមួយភ្លែត គេអាច​គិតថា វាជា​គំនិត​ដ៏ឆ្កួតលីលា មិនអាចលេចចេញរូបរាងបាននោះទេ។ ប៉ុន្តែ ចំពោះលោក Sean Duffy ប្រធានទីភ្នាក់ងារអវកាស​ណាសា និងជា​រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួង​គមនាគមន៍​អាមេរិក គ្មានអ្វីដែល​មិនអាច​ទៅរួចនោះទេ។ នៅក្នុង​កំណត់ហេតុដែល​ធ្លាក់​ទៅដល់​ដៃអ្នកកាសែត កាលពី​ដើម​ខែ​សីហានេះ ប្រធានថ្មីរបស់​ទីភ្នាក់ងារណាសា​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​គេ​បង្កើតអាជ្ញាធរមួយ​ដែលទទួលបន្ទុកស្វែងរកក្រុមហ៊ុន​ដៃគូ​ដែលមាន​សមត្ថភាព​ផលិត​ម៉ាស៊ីនប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរ ដើម្បី​ឲ្យ​ណាសា​អាច​នាំយកទៅ​ដាក់​នៅឋាន​ព្រះចន្ទ យ៉ាងយូរបំផុត​នៅ ចុងឆ្នាំ ២០២៩ ពោល​គឺ​ឲ្យបាន​មុន​ឆ្នាំ ២០៣០។ ហេតុអ្វី២០៣០? បើតាម​ប្រធានទីភ្នាក់ងារអវកាស​ណាសា លោក Sean Duffy តាំងពីខែ​មីនាឆ្នាំ​២០២៤ ចិន​និង​រុស្ស៊ី​បាន​ប្រកាស​យ៉ាងតិច​៣លើកពី​គម្រោងការសហការគ្នា​ដើម្បី​ដាក់​ម៉ាស៊ីនប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរ​នៅលើដីព្រះចន្ទ​ នៅពាក់កណ្តាល​ឆ្នាំ ២០៣០។ “ប្រទេសដែលមាន​ម៉ាស៊ីនប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរមុនគេនៅលើឋាន​ព្រះចន្ទ នឹងមានអំណាចកំណត់​ដែនគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួននៅទីនោះ។ នេះគឺជា​ការគំរាមកំហែង​ធំមួយ​ដល់​បេសកកម្ម​Artemis​របស់​ណាសា​ដែលមាន​គម្រោង​នាំយកអវកាសយានិកត្រលប់​ទៅជាន់ដីព្រះចន្ទសាជាថ្មី នៅ ឆ្នាំ ២០២៧។​ ចំពោះប្រធានទីភ្នាក់ងារ​ណាសា នេះជា​ហេតុផល​ចំបងដែល​ណាសា​ត្រូវ​រួសរាន់ ប្រឹងប្រែងស្រាវជ្រាវរកបច្ចេកវិទ្យាថ្មីដើម្បី​អាច​បោះមួយជំហាន​ទៅមុខឲ្យបាន​​មុន​គូប្រជែង ចិន និង​រុស្ស៊ី។ នៅ​ឋាន​ព្រះចន្ទ ម៉ាស៊ីន​ប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរ​នឹង​អាច​ផ្គត់ផ្គង់ថាមពលដល់​មូលដ្ឋាន​ដែលណាសា​គ្រោង​បញ្ជូនមនុស្ស​ឲ្យទៅនៅប្រចាំការផ្ទាល់​នៅភាគខាងត្បូង ឋានព្រះចន្ទដែលជាទីដៅចង់បាន​របស់​ចិន ឥណ្ឌា និងរុស្ស៊ី។ នៅ​ទីនោះ គេ​នឹងអាច​ធ្វើការស្រាវជ្រាវ សិក្សាពីការរស់នៅ​របស់​មនុស្ស​នៅកន្លែងផ្សេងមួយក្រៅពី​ភពផែនដី ទាំងការផ្សាំខ្លួន និងការប្រើបច្ចេកវិទ្យាទំនើបថ្មី។ វាជាដំណាក់កាលសិក្សា​សំខាន់​មួយ​របស់​ណាសា ដែលមាន​មហិច្ឆតាប្រើ​ឋាន​ព្រះចន្ទ ជា​កន្លែង​ឆ្លងបន្តទៅ​ភពក្រហម ភពអង្គារ។ ណាសា​ត្រូវការ​ម៉ាស៊ីន​ប្រតិករនុយក្លេអ៊ែរ​ដើម្បី​ផលិតថាមពល​ដែលគេអាច​ឲ្យគេ​ប្រើ​ប្រាស់​នៅមូលដ្ឋាន​របស់ណាសា​នៅ​ដីព្រះចន្ទ។ នៅ​ឆ្នាំ ២០២៣ គម្រោងការសាកល្បងមួយ​ដែល​ចាយអស់​ទឹកប្រាក់​៥លាន​ដុល្លារ​បាន​ផលិតចេញ​ម៉ាស៊ីន​មួយ​ដែលអាច​ផលិត​ថាមពលអគ្គិសនី​៤០គីឡូវ៉ាត់ គ្រប់គ្រាន់​សម្រាប់​ឲ្យផ្ទះ៣០ខ្នងប្រើក្នុងរយៈពេល ១០ឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែ បើតាម​ការវាយតម្លៃ​របស់​អ្នកស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្រ្ត ដើម្បី​ទ្រទ្រង់​ប្រតិបត្តិការ​របស់​មនុស្ស ដូចជា​ការរស់នៅ ទំនាក់ទំនង និង​ឧបករណ៍ជីកស្រាវជ្រាវ​នៅលើដីព្រះចន្ទ គេត្រូវ​ការ​ម៉ាស៊ីនផ្គត់ផ្គង់អគ្គិសនី​យ៉ាងតិច ១០០គីឡូវ៉ាត់។ គេត្រូវការថាមពល​នុយក្លេអ៊ែរនៅលើ​ឋានព្រះចន្ទ ក៏ព្រោះតែគេមិនអាច​ពឹងផ្អែកទៅលើ​ថាមពល​បានមកពីផ្ទាំងសូឡា។ ត្រូវ​ដឹងថា នៅឋានព្រះចន្ទ មួយយប់ៗ​មាន​រយៈពេល​ស្មើ១៤ថ្ងៃ​នៅលើផែនដី ដូច្នេះ ផ្ទាំងសូឡាប្រាកដជា​គ្មានពន្លឺថ្ងៃគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីស្រូប​ផលិតចេញ​ជា​ថាមពល​សម្រាប់ប្រើប្រាស់​ដោយ​ឯករាជ្យនោះទេ។ ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរសំខាន់ ប៉ុន្តែ ​បញ្ហាចោទនៅត្រង់ថា តើ​គេ​អាច​នាំយក​ម៉ាស៊ីនប្រតិករនុយក្លេអ៊ែរដ៏មានទំហំធំ​ទៅកាន់ឋានព្រះចន្ទ​បាន​យ៉ាងដូចម្តេច? ចុះ ការដឹកជញ្ជូន​សារធាតុអ៊ុយរ៉ាញ៉ូម​? នេះគេ​នៅមិនទាន់និយាយ​ពីសីតុណ្ហភាពនៅឋានព្រះចន្ទ ដែលអាច​ឡើង​ដល់​១២៧អង្សារ និង​​ការគ្រប់គ្រងកំដៅ​របស់​ម៉ាស៊ីនប្រតិករផង។ ដើម្បី​បន្ថយកំដៅ​ម៉ាស៊ីន​ប្រតិករកុំ​ឲ្យឡើង​ក្តៅពេក គេត្រូវការប្រើប្រាស់ទឹកជាប្រចាំ។ ចុះ​បើព្រះចន្ទ​គ្មានទឹកដូចផែនដីផង តើ​គេ​អាច​សង្ឃឹមបានប៉ុណ្ណា​លើ​រូបភាពដុំទឹកកក​ដែល​គេជឿថា​ មាននៅលើឋានព្រះចន្ទនោះ? ងាកមកនិយាយ​ពី​ច្បាប់អន្តរជាតិវិញម្តង។ ច្បាប់អន្តរជាតិ​មិនបាន​ហាម​ការ​ប្រើប្រាស់ថាមពល​នុយក្លេអ៊ែរ​នៅ​ក្នុងទីអវកាស។ ប៉ុន្តែ តាមគោលការណ៍​ដែលមានចែង​នៅក្នុង​សេចក្តីសម្រេចរបស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ នៅឆ្នាំ ១៩៩២ ថាមពល​នុយក្លេអ៊ែត្រូវគេ​ប្រើប្រាស់​សម្រាប់តែ​បេសកកម្ម​ពីភពមួយទៅភពមួយ ដោយមានជំនួយពីប្រភពថាមពលផ្សេងទៀត។ ទាក់ទងនឹង​ទីតាំង ដែនដី​នៅលើ​ឋានព្រះចន្ទវិញ សន្ធិសញ្ញា​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ស្តីពីអវកាស ចុះនៅឆ្នាំ ១៩៦៧បានចែងថា គ្មានប្រទេសណាមួយដែលអាច​ប្រកាស​វាតទី​យកដីព្រះចន្ទជាកម្មសិទ្ធិ​ផ្តាច់មុខរបស់ខ្លួនបានទេ។ ប្រទេស​ហត្ថលេខី​អាច​ធ្វើបំពេញបេសកកម្ម​​របស់ខ្លួននៅឋានព្រះចន្ទ ដោយ​គិត​ដល់​ផលប្រយោជន៍​របស់​ប្រទេស​ផ្សេងទៀតដែលជា​ហត្ថលេខីនៃ​សន្ធិសញ្ញា។ យ៉ាងណាក៏ដោយ កាលពីឆ្នាំ​២០២០ នៅក្នុង​កិច្ចព្រមព្រៀង​Artemis ដែលផ្តួចផ្តើម​ដោយអាមេរិក និង​មានប្រទេស​ហត្ថលេខីចំនួន​៥៦ គេ​បាន​ចែង បង្កើតតំបន់​សន្តិសុខ​មួយ​នៅលើ​ឋានព្រះចន្ទ ដើម្បី​ទប់ស្កាត់​ការលូកដៃពីប្រទេស​ដទៃ។ មានន័យម្យ៉ាងថា ប្រទេស​ដែលទៅដល់​ឋានព្រះចន្ទ ហើយអាច​ដំឡើង​ម៉ាស៊ីន​ប្រតិករនុយក្លេអ៊ែរមុនគេនៅទីនោះ ប្រទេស​នោះ​នឹង​អាចប៉ុនប៉ង​ទប់ស្កាត់មិន​ឲ្យប្រទេស​ដទៃ​ចូលមក​ពាក់ព័ន្ធនៅក្នុង​តំបន់​ដែលខ្លួនគ្រប់គ្រង។ មិនមែនជា​ហត្ថលេខី ប៉ុន្តែ ជាគូប្រជែង​ ចិន និង​រុស្ស៊ី​បាន​ចេញមុខ​ប្រឆាំង​នឹង​កិច្ចព្រមព្រៀង​Artemis របស់អាមេរិក៕ ​​  ​​​

នៅប៉ុន្មានថ្ងៃមកនេះ ប្រទេស​លោកខាងលិច​ជាបន្តបន្ទាប់គ្នា​បាន​ប្រកាសត្រៀម​ខ្លួនទទួលស្គាល់​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន​ នៅក្នុង​ឱកាស​មហាសន្និបាតអង្គការ​សហប្រជាជាតិ​នៅ​ខែ​កញ្ញា​ខាងមុខ។ លើកលែងតែ​សហរដ្ឋអាមេរិក ប្រទេស​លោកខាងលិចដែលជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់អ៊ីស្រាអែល​បាន​សន្យា​ទទួលស្គាល់​ប៉ាឡេស្ទីនជារដ្ឋមួយនឹងគេ នៅបន្ទាប់ពី​រដ្ឋាភិបាល​អ៊ីស្រាអែល​ប្រកាសពីផែនការ​ចូលទៅច្បាម គ្រប់គ្រង​ទីក្រុង​ហ្កាហ្សា។ នៅ​ថ្ងៃ​ចន្ទទី ១១​សីហា អូស្ត្រាលី​ជាសម្ព័ន្ធមិត្ត​ចុងក្រោយគេ​របស់អាមេរិក​ដែល​ងាកចេញពី​នយោបាយ​ការពារអ៊ីស្រាអែល ទៅ​ទទួល​រដ្ឋបាឡេស្ទីន។ តើ​ការប្រកាស​ទទួលស្គាល់​ពីសំណាក់​ប្រទេស​មហាអំណាច​ឧស្សាហកម្ម ដូចជា​បារាំង អង់គ្លេស​ កាណាដា និង​ចុងក្រោយ​គឺ​អូស្ត្រាលី នឹង​អាច​ទៅផ្លាស់ប្តូរ​ខ្សែទឹក​ ឬ​លក្ខខណ្ឌ​ជីវិត​របស់​របស់​ប្រជា​ជន​ប៉ាឡេស្ទីន​ដែរ​ឬទេ? ចាប់តាំង​ពី​ប្រមុខរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល​ប្រកាស​ផែនការចូលគ្រប់គ្រង​ទីក្រុងហ្កាហ្សា ក្នុងហេតុផល​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​ ប្រទេស​លោកខាងលិច​ដែលធ្លាប់​តែ​នៅស្ងៀម ការពារអ៊ីស្រាអែល​​ បានផ្លាស់ប្តូរជំហរ ងាកមក​ដាក់​សម្ពាធ និង​ថ្កោលទោស​ផែនការ​របស់​អ៊ីស្រាអែល។ ជាក់ស្តែង​ ប្រតិកម្ម​តបនឹង​ជំហរ​របស់​អ៊ីស្រាអែល​ដែល​ចង់​ចូល​ដណ្តើម​កាន់កាប់ហ្កាហ្សា​ទាំងមូល​ បារាំង កាណាដា បានដាក់​ពិន័យ​អ៊ីស្រាអែល ដោយ​​ប្រកាស​ថា ខ្លួននឹង​ទទួល​ស្គាល់ប៉ាឡេស្ទីនជារដ្ឋស្របច្បាប់។ បន្ទាប់ពី អង់គ្លេសដែល​គំរាម​ប្រកាស​ទទួលស្គាល់​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន ក្នុងករណី​អ៊ីស្រាអែល​នៅតែបន្តបិទខ្ទប់​ មិន​ឲ្យ​គេនាំយកស្បៀង ជំនួយមនុស្សធម៌ទៅជួយ​ប្រជាជន​ហ្កាហ្សា​។ នៅថ្ងៃ​ចន្ទទី ១១សីហា អូស្ត្រាលី​តាមរយៈលោក​នាយករដ្ឋមន្រ្តី អង់តូនី អាល់បានីស៊ី បាន​ចូលរួមជាមួយ​ប្រទេស​ផ្សេងទៀត​ដើម្បី​ទទួលស្គាល់​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។ នៅក្នុង​សន្និសីទកាសែត​នៅទីក្រុង​Canberra ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល​អូស្ត្រាលី​បញ្ជាក់ថា ​ដំណោះស្រាយ​បង្កើតរដ្ឋពីរ​ជា​ក្តីសង្ឃឹម​មនុស្ស​ធម៌ល្អជាងគេ​បំផុត​ដើម្បីបិទបញ្ចប់ជាសា្ថពរអំពើហិង្សានៅដើមបូព៌ា និង​ទុក្ខវេទនា ក្តី​ឈឺចាប់របស់​ប្រជាជនហ្កាហ្សា។ ចំពោះនាយករដ្ឋមន្រ្តីអូស្ត្រាលី សន្តិភាពនឹង​មិន​ស្ថិតស្ថេរនៅ​យូរអង្វែង បើសិន​គ្មាន​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន និ​ងរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល​នៅជិតគ្នា។ ប្រទេស​ណាខ្លះ​ផ្លាស់ប្តូរជំហរ និងព្រោះហេតុអ្វី? សំណួរ​សួរថា បន្ទាប់ពី​ការពាររដ្ឋជ្វីហ្វ​មួយនេះតាំងពីដើមរៀងមក តាមរយៈការនៅ​ស្ងាត់ស្ងៀម​មិន​ព្រម​ទទួល​ស្គាល់​​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីន ហេតុអ្វីបានជា​ប្រទេស​លោកខាងលិច​ផ្លាស់ប្តូរជំហរ​របស់ខ្លួននៅពេលនេះ? ដូចកាណាដា អេស្ប៉ាញ បារាំង និង​អង់គ្លេស ដែលជា​សមាជិក​របស់​ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ និងជា​សមាជិក​របស់​ក្រុមប្រទេស​មហាអំណាច​ឧស្សាហកម្ម​​G៧​បាន​ដកខ្លួន ឃ្លាតឆ្ងាយ​ពីអ៊ីស្រាអែល និង​សហរដ្ឋអាមេរិកដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្ត​ ក៏ដោយសារតែ​លែង​មាន​ភាពអត់ធ្មត់​ និងលែង​អាច​ទប់ប្រតិកម្ម​រិះគន់​ក្នុងស្រុក​នៅចំពោះមុខ​អំពើអមនុស្សធម៌​របស់​អ៊ីស្រាអែល​ទៅលើ​ប្រជាជន​ប៉ាឡេស្ទីននៅហ្កាហ្សា។ ដោយ​ប្រកាស​គម្រោង​ទទួលស្គាល់​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន នៅ​មហាសន្និបាតអង្គការ​សហប្រជាជាតិ​នៅ​ខែ​កញ្ញាខាងមុខ ប្រទេស​លោក​ខាងលិច​ (លើកលែងអាមេរិក) ចង់​​ដាក់សម្ពាធ​ការទូត​លើ​អ៊ីស្រាអែល។ គិត​រហូតមកដល់​ថ្ងៃនេះ ប្រទេស​សមាជិករបស់អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ប្រមាណ​៣ភាគ៤ ស្មើនឹង​ចំនួន​១៤៥​ប្រទេស​បាន​ប្រកាស​ទទួល​ស្គាល់​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនជាបន្តបន្ទាប់ តាំង​ឆ្នាំ​១៩៨៨ ឆ្នាំដែលប្រមុខអង្គការ​រំដោះប៉ាឡេស្ទីន លោក​យ៉ាសេ អារ៉ាហ្វាត​ប្រកាស​បង្កើត​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីន ដោយយកទីក្រុង​យេរូសាឡឹមជារដ្ឋធានី។ នៅមុន​បារាំង អង់គ្លេស កាណាដា អេស្ប៉ាញ ឬ​អូស្ត្រាលី ប្រទេស​ភាគច្រើនរបស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ក្នុងនោះមានចិន ឥណ្ឌា បាន​ទទួលស្គាល់​​ប៉ាឡេស្ទីនជា​រដ្ឋមួយនឹងគេ ប៉ុន្តែ នៅ​ស្ថានភាពជាក់ស្តែង ដោយសារ​​ការបែកបាក់​គ្នា​រវាង​ប្រទេស​មហាអំណាច និង​ការជំទាស់យ៉ាងចេញមុខ​របស់​អាមេរិក​ដែលសមាជិក​អចិន្ត្រៃយ៍របស់​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ ប៉ាឡេស្ទីននៅតែមិនទាន់ក្លាយជា​រដ្ឋពេញមុខ ពេញមាត់ដូចជា​អ៊ីស្រាអែល​ដែលបាន​ប្រកាស​ជា​រដ្ឋឯករាជ្យ​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៩៤៨។ អាមេរិក​បដិសេធមិនប្រកាសទទួល​ស្គាល់​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន​ និង​លើកហេតុផលថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនអាច​លេចចេញរូបរាង​ តែតាមរយៈ​ការចរចារវាងអ៊ីស្រាអែល និងប៉ាឡេស្ទីន តែប៉ុណ្ណោះ។ អ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្ន​ដែលស្ថិតក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់រដ្ឋាភិបាល​ស្តាំនិយមជ្រុល​បាន​ប្រឆាំង​ដាច់ខាត ក្នុងហេតុផល ការប្រកាស​ទទួលស្គាល់​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន​ជា​ការគ្រោះថ្នាក់គំរាមកំហែង​សន្តិសុខជាតិ​របស់​អ៊ីស្រាអែល។ ចំពោះ​នាយករដ្ឋមន្រ្តីអ៊ីស្រាអែល ការបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន​ មិន​នាំយកសន្តិភាពមក​ឲ្យ​ដើមបូព៌ា។ ផ្ទុយទៅវិញ វានឹង​នាំយកមក​តែ​ភ្លើងសង្រ្គាម​តែប៉ុណ្ណោះ។ ភ្លើងសង្រ្គាមព្រោះថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនដែល​ដឹកនាំ​ដោយ​ក្រុមប្រដាប់អាវុធ ដូចជា​ក្រុមហាម៉ាស​នឹង​បង្កវិនាសកម្ម គំរាមកំហែង​អាយុជីវិតប្រជាជន​អ៊ីស្រាអែល។ ការលើកឡើង​របស់​អ៊ីស្រាអែល​ពិបាកនឹង​អាច​ឲ្យគេ​ជឿទាំងស្រុង ព្រោះថា រហូតមកដល់​ពេលនេះ ប្រជាជន​ប៉ាឡេស្ទីន​ដែល​ត្រូវរងទុក្ខវេទនា​ ដូចជា​នៅហ្កាហ្សា និង​ត្រូវ​​ខ្ចាត់ព្រាត់ក្លាយជា​ជនភៀសខ្លួន ​នៅតាម​ប្រទេស​ជិតខាង ដូចជា នៅស៊ីរី និង​ហ្សកដានី។ តាមការវាយតម្លៃ​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​នៅ​ឆ្នាំ ២០១៩ ប្រជាជន​​ប៉ាឡេស្ទីន​មានសរុប​​ប្រមាណ៤,៨លាននាក់ ខណៈពេល​ដែល​ចំនួន​ប្រជាជន​ភៀសខ្លួន​មាន​ដល់ទៅ ៥,៦លាននាក់។ ពួកគេ​ភាគច្រើន​រស់នៅតំបន់​ភៀសខ្លួន​ក្នុងទឹកដីស៊ីហ្សកដានី ដែលត្រូវ​អ៊ីស្រាអែល​ឈ្លានពាន​ចូលកាន់កាប់​ដោយ​ខុសច្បាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៩៦៧។ ម្យ៉ាង ​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនដែល​គេ​ប្រកាស​ទទួលស្គាល់ មាន​រួមបញ្ចូល ទឹកដីហ្កាហ្សា ស៊ីហ្សកដានី និង​យេរូសាឡឹម​។ ដូច្នេះ អ្នកជំនាញ​វាយតម្លៃថា អ៊ីស្រាអែល​ចេញមុខ​ប្រឆាំង​ដាច់ខាត​នឹង​ការបង្កើត​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន​ ក៏ព្រោះថា អ៊ីស្រាអែល​ខ្លាច​របូតបាត់​​សិទ្ធិ​ ទឹកដី​នៅ​ស៊ីហ្សកដានី ជាទី​ដែលរដ្ឋាភិបាល​ជ្វីហ្វជំរុញ​ការសាងសង់ផ្ទះសម្បែង ​ពង្រីកដែន​​អាណានិគម​របស់ប្រជាជន​អ៊ីស្រាអែលជាបន្តបន្ទាប់។ ​​ដោយសារតែ​ការប្រឆាំង​របស់អាមេរិក រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ ប៉ាឡេស្ទីន​នៅត្រឹមជា​សមាជិក​សង្កេតការណ៍នៅ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែ មិនមែន​ជា​រដ្ឋសមាជិក និង​គ្មាន​សិទ្ធិបោះឆ្នោត​។ ចង់ ឬ​មិន​ចង់ ការផ្លាស់ប្តូរជំហរ​របស់​បារាំង អង់គ្លេស ដែលជា​សមាជិក​របស់​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ព្រមទាំងកាណាដា​និងអូស្ត្រាលី នឹង​អាចមានទម្ងន់ ជួយ​ឲ្យក្តីសង្ឃឹម​ក្នុងការបង្កើត​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន​អាច​ចាប់មាន​ពន្លឺ។ អង់គ្លេស​ផ្ទាល់​ដែល​ដាក់លក្ខខណ្ឌ​ឲ្យ​អាជ្ញាធរ​ប៉ាឡេស្ទីន​ធ្វើកំណែទម្រង់ លុបបំបាត់​អំពើពុករលួយ និង​ទាត់ចោល​ក្រុមប្រដាប់អាវុធ ដូចជា​ហាម៉ាស បានពន្លយ​ថា នឹង​អាច​បង្កើត​ស្ថានទូត​នៅស៊ីហ្សកដានី ចំណែក​អូស្ត្រាលី​និយាយថា នឹង​អាច​បង្កើត​ទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយ​ប៉ាឡេស្ទីន ដែលនេះជា​រឿងមិនធ្លាប់មាន​ពីមុន។ ប្រជាជន​ប៉ាឡេស្ទីនផ្ទាល់​ទទួលស្វាគមន៍ជំហរ​ទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន ប៉ុន្តែ ចំពោះពួកគេ វិធានការបន្ទាន់ និងចាំបាច់​បំផុត ដើម្បី អាយុជីវិត​របស់​ប្រជាជន​ប៉ាឡេស្ទីន គឺ​ការដាក់សម្ពាធ​សេដ្ឋកិច្ច​ និងនយោបាយ​ទៅលើ​រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល ដោយចាប់ផ្តើម​ពីការឈប់លក់អាវុធ និង​ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម​ជាមួយ​រដ្ឋ​អ៊ីស្រាអែល៕

កិច្ចប្រជុំ​អន្តរជាតិ​នៅ​ក្រុង​ហ្សឺណែវ ដើម្បី​តាក់តែង​សន្ធិសញ្ញាពិភពលោក​​ប្រឆាំង​ប្លាស្ទិក​ គ្មានការ​ជឿន​លឿន​ទៅ​មុខ​​ទេ។ នេះ​បើ​តាម​តំណាង​ការទូត​អេក្វាទ័រ ដែល​ជា​ប្រធាន​ដឹកនាំ​កិច្ចប្រជុំ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិស្តីពី​ប្លាស្ទិក។ ក្រុម​ប្រទេស​ផលិត​ប្រេង​បន្ត​រារាំង​ ហើយ​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​កាត់​បន្ថយ​ប្លាស្ទិក​នៅ​លើ​ពិភពលោក​យ៉ាង​ខ្លាំង។ ហេតុអ្វី? ព្រោះ​តែ​ប្រយោជន៍​ហិរញ្ញវត្ថុឬ? ការ​ចរចា​​ដើម្បី​បង្កើត​សន្ធិសញ្ញា​ពិភពលោក​ប្រឆាំង​នឹង​បា្លសិ្ទក​​ប្រើ​ពេល​អស់ជា​ង​បី​ឆ្នាំ​ហើយ។ បន្ទាប់​ពី​បរាជ័យ​​នៅ​ប៊ូសាន​ប្រទេស​កូរ៉េខាង​ត្បូង​កាលពី​ចុង​ឆ្នាំ​២០២៤ កិច្ចប្រជុំអង្គការ​សហប្រជាជាតិ​​ថ្មី​មួយ​ទៀត “ដែល​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​ការ​ផ្តល់​សំណាង​ចុងក្រោយ” ​បាន​រៀប​ចំ​ធ្វើ​ក្រុង​ហ្សឺណែវ​ប្រទេស​ស្វ៊ីស​ តាំង​ពី​ថ្ងៃ​ទី​៥​សីហា​​រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​ទី​១៤​សីហា។ ប៉ុន្តែ​ជា​ថ្មី​ម្តង​ទៀត កិច្ចពិភាក្សា​មិន​ចម្រើន​ទៅមុខ​គួរ​ជា​ទី​សង្ឃឹម​ទេ។ គម្រោង​សន្ធិសញ្ញា​បានរីក​ប៉ោ​ង ​កើន​ពី​២២​ទំព័រ​ដល់​៣៥​ទំព័រ ឯ​កឋាខណ្ឌ​​ដែល​ក្រុមប្រតិភូទាំង​​១៨៤​ប្រទេស​និង​អង្គការ ជជែក​មិន​ត្រូវ​គ្នា​សោះ​មាន​ចំនួន​កាន់​តែ​ច្រើនឡើងៗ ​ពី​៣៧១ ពី​ដំបូង​ ​ទៅ​១៥០០​ចំណុចនៅពេល​នេះ។ តំណាង​ជាង​មួយ​រយ​ប្រទេស​ចង់​បាន​សន្ធិសញ្ញា​ប្រឆាំង​ប្លាស្ទិក​ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ​មួយ សំដៅ​កាត់​បន្ថយ​ផលិតផល​ប្លាស្ទិក ព្រោះ​បរិមាណ​ប្លាស្ទិក​បាន​កើនទ្វេ​ដង​នៅ​រវាង​ពី​ឆ្នាំ​២០០០​ទៅ​២០២០ ហើយ​បើ​គ្មាន​វិធានការ​ទេ ប្លាស្ទិក​នឹង​កើន​ឡើង​ដល់​ទៅ​ជាង​១២០០លាន​តោន​នៅ​ឆ្នាំ​២០៦០។​ ប៉ុន្តែ​ក្រុម​ប្រទេស​ផលិត​ប្រេង បាន​រារាំង និង​បិទ​ខ្ទប់​​កិច្ច​ខិត​ខំប្រឹង​ប្រែង​បង្កើត​សន្ធិសញ្ញា​ប្រឆាំង​ប្លាស្ទិក​ ដោយ​បញ្ជូន​ក្រុម​អ្នក​ជំនាញ​មក​ឃោសនា​ប្រឆាំង​ ក្នុង​ចំនួន​ដ៏ច្រើន​លើសលុប។ នាំ​មុខ​ដោយ​រុស្ស៊ី អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត អ៊ីរ៉ង់ អ៊ីរ៉ាក់​ កូវ៉ែត  ព្រមទាំង​បណ្តាប្រទេស​នៅទ្វីប​អាហ្វ្រិក​ដូច​យ៉ាង អេហ្ស៊ីប កាហ្សាក់ស្ថាន ឬ​អាស៊ែរប៊ៃហ្សង់​ដែល​មិន​សូវ​មាន​សំឡេង​ បាន​ច្រាន​ចោលយ៉ាង​ដាច់​អហង្ការ​​គំនិត​ចង់​កាត់​បន្ថយ​ផលិតផល​ប្លាស្ទិក នៅក្នុង​សម័យ​​ប្រជុំ​វគ្គមុន។ សហរដ្ឋ​អាមេរិក ប្រទេស​ផលិតប្រេង​លំដាប់​លេខ​មួយ​ពិភពលោក ក៏​មាន​ជំហរ​ដូច​គ្នា​ដែរ ពោល​គឺ​ប្រទេស​ផលិត​ប្រេង​មិន​ថា​តូច​ឬ​ធំ មាន​សកម្មភាព​​រួម​តែ​មួយដូចគ្នា​​គឺ ជា​អ្នកផលិត​ប្រេង​ និង​វិនិយោគ​ផលិតផលប្លាស្ទិក (ប្រេងគីមី) ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ឬ​នៅបរទេស។ សម្រាប់​ក្រុមប្រទេស​ទាំងអស់​នេះ កំណើន​ផលិតផល​ប្លាស្ទិក​ពិភពលោក​នស​​ទសវត្សរ៍​ខាង​មុខ គឺ​កំណប់ទ្រព្យ​ថ្មី​។ នៅ​ពេល​ដែល​ក្រុមប្រទេស​អ្នក​មាន​កាន់​តែ​ច្រើនឡើងៗ​នាំ​គ្នា​ដើរ​ចេញ​ពី​ថាមពល​ផូស៊ីល​ ក្រុមប្រទេស​ផលិត​ប្រេង​ច្បាស់​ជា​ត្រូវ​​គិត​រក​វិធីថ្មី​សម្រាប់​ប្រើប្រាស់​ធនធាន​ប្រេង​របស់​ពួកគេ។​ នោះ​គឺ​ប្លាស្ទិក​នេះ​ឯង។ បើ​តាម​ការ​សិក្សា​របស់​សកលវិទ្យាល័យ​ចិនTsinghua ចេញ​ផ្សាយ​កាលពី​ខែមេសា ៩៨%​នៃ​ផលិតផល​ប្លាស្ទិក​មាន​ប្រភព​មក​ពី​ផូស៊ីល (ប្រេង​ ​ធ្យូងថ្ម ឬ​ឧស្ម័ន​ធម្មជាតិ)នៅ​ឆ្នាំ​២០២២។ សេចក្តី​ត្រូវការ​ពិភពលោក​ផ្នែ​ក​ប្រេង ក្នុងវិស័យ​ដឹកជញ្ជូន​ច្បាស់​ជា​លែង​កើន​ នៅ​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ខាង​មុខ​។ ឯ​ផលិតផល​ប្លាស្ទិក​និង​ប្រេង​គីមី នឹង​ក្លាយ​ជា​កម្លាំង​ចលករ​រុញ​ច្រាន​កំណើន​សេចក្តី​ត្រូវការ​ផ្នែក​ប្រេង​វិញ​ម្តង​។ ​ក្រុម​ហ៊ុន​ឬ​ប្រទេស​ខ្លះ​បាន​ចាប់​ផ្តើម​វិនិយោគ​ក្នុង​ផ្នែក​ប្លាស្ទិក​រួច​ទៅ​ហើយ។ ខ្លះ​ទៀត​ដូច​យ៉ាង​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត បាន​ចាត់​ទុក​ប្លាស្ទិក​ជា​អាទិភាព និង​ជា​យុទ្ធសាស្ត្រ​ថ្មី​សម្រាប់​អនាគត ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​ផែនការ​អភិវឌ្ឍ​និង​ទំនើបកម្ម​ប្រទេសសម្រាប់​​ឆ្នាំ​២០៣០​ផង។ បើ​តាម​អ្នក​វិភាគ នៅ​ពីក្រោយ​ការ​ចរចា​ស្វែង​រក​សន្ធិសញ្ញា​ពិភពលោក​ប្រឆាំង​នឹង​ប្លាស្ទិក មាន​លាក់​ផល​ប្រយោជន៍​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដ៏​ចម្បង​។ ហេតុ​ដូច្នេះហើយ​បាន​ជា​ក្រុមប្រទេស​ផលិតប្រេង​ ឬ​ក្រុមប្រទេស​ប្រេង​គីមី ​មិន​ចង់​ឃើញ​ពាក្យ​​កាត់​បន្ថយ​ផលិតផល​ប្លាស្ទិក ​មាន​ចែង​ក្នុងសន្ធិសញ្ញា​ពិភពលោកនោះ។ ក្រុមប្រទេសទាំង​​នេះ បាន​​ដាក់​សម្ពាធ​ឱ្យ​មាន​​សន្ធិសញ្ញា​ប្រឆាំង​ប្លាស្ទិក ដែល​ផ្តោត​ជា​សំខាន់​ទៅ​លើ​ការ​កែច្នៃ​សំរាម​ប្លាស្ទិក។ មានការកែច្នៃ ប្លាស្ទិក​លែង​ជា​បញ្ហា ហើយ​សម្រាប់​ពួកគេ។ ប៉ុន្តែ​រហូត​មក​ទល់​ពេល​នេះ មាន​សំរាមប្លាស្ទិក​តែ​ជាង​៩%​ប៉ុណ្ណោះ បាន​ទទួល​ការ​កែច្នៃ៕