ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក

បើទោះបីជាមានអរិភាព មិនចូលចិត្តរបបដឹកនាំអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់បច្ចុប្បន្នក្តី បណ្តាប្រទេសនៅឧបទ្វីបអារ៉ាប់ និងប្រទេសជិតខាងរបស់អ៊ីរ៉ង់ ដូចជាតួកគី ឬប៉ាគីស្ថានជាដើមមិនប្រាថ្នាចង់ឃើញប្រធានាធិបតីអាមេរិកបញ្ជាទ័ពឲ្យ​វាយប្រហារ ដើម្បីផ្តួលរំលំរបបផ្តាច់ការអ៊ីរ៉ង់នោះទេ។ ចាប់តាំងពីលឺលោកត្រាំគំរាមវាយប្រហារយោធាទៅលើបបផ្តាច់ការអ៊ីរ៉ង់ដែលកំពុងរងការចោទប្រកាន់ថា បានបង្រ្កាបបង្ហូរឈាមបាតុករអ៊ីរ៉ង់ អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងកាតាជាដើមបានព្យាយាមបញ្ចុះបញ្ចូលលោកដូណាល់ ត្រាំ កុំឲ្យវាយប្រហារទៅលើអ៊ីរ៉ង់។ ហេតុអ្វីបានជាដូច្នេះ? ក្រោមការដឹកនាំ​របស់​អាយ៉ាតូឡា អាលីខាមេណី អ៊ីរ៉ង់​ជា​ប្រទេស​ប្រជែងឥទ្ធិពល​ធំមួយ​របស់ប្រទេសអារ៉ាប់​មួយចំនួននៅក្នុង​តំបន់ដើមបូព៌ា តួយ៉ាង អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត។ ប៉ុន្តែ ផ្ទុយទៅវិញ ការដួលរលំរបបផ្តាច់ការអ៊ីរ៉ង់ដោយសារ​ស្នាដៃ​វាយប្រហារ​របស់អាមេរិក មិនមែនជាអ្វីដែល​អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត ក៏ដូចជា​ប្រទេស​នៅក្នុង​តំបន់ឈូងសមុទ្រពែរ្ស៍​ប្រាថ្នាចង់បាន។ ​បន្ទាប់ពីលឺ​លោកដូណាល់ ត្រាំ ដំឡើង​សំឡេង​គំរាម​ប្រើ​មធ្យោបាយ​យោធា​ទៅលើ​អ៊ីរ៉ង់ ដែល​បិទទ្វារ​បង្រ្កាប​បាតុករ​ក្នុងថ្លុកឈាម​​​​ និង​សង្កេតឃើញកងទ័ពអាមេរិកសកម្មខ្លាំងនៅក្នុង​តំបន់ ដូចជា​បញ្ជូន​នាវាចម្បាំង​ឲ្យ​បើកឆ្វែល ហើយ​យន្តហោះយោធាហោះចេញចូល​មូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក​នៅកាតា អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត​​និង​ប្រទេស​ជិតខាង​ពីរទៀត នៅ​សមុទ្រ​ពែរ្ស៍ បាន​សំរុក​សកម្មភាពការទូតដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូល​អាមេរិកកុំ​ឲ្យ​វាយប្រហារ​លើ​អ៊ីរ៉ង់។ អ្នកទទួលខុសត្រូវជាន់ខ្ពស់ម្នាក់​របស់​អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត​បាន​និយាយ​ប្រាប់ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានបារាំង​AFP ថា នៅ​យប់ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ទី១៥ មករា ប្រទេស​អារ៉ាប់ទាំងបី គឺ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត កាតា និង​អូម៉ង់​​បាន​ប្រឹងប្រែងសកម្មភាពការទូត​ខ្លាំងណាស់ ដើម្បី​បញ្ចុះបញ្ចូលឲ្យ​​លោកដូណាល់ ត្រាំ ទុកឱកាស​ឲ្យ​អ៊ីរ៉ង់​បាន​កែខ្លួន។ បើតាម​អ្នកទទួលខុសត្រូវ​របស់​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ដែល​សុំ​មិន​បញ្ចេញឈ្មោះ នៅក្នុង​កំណត់​ទូតទៅកាន់ភាគីអាមេរិក​ ប្រទេស​ទាំងបី​បាន​ព្រមាន​ពី​ផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរ ក្នុង​ករណីដែលអាមេរិក​បើកប្រតិបត្តិការ​យោធាវាយប្រហារ​អ៊ីរ៉ង់ជាថ្មីម្តងទៀត។ ខុសស្រឡះពីការវាយប្រហារ​របស់អាមេរិក​កាលពី​ខែ​មិថុនា​ ឆ្នាំមុន ដែលធ្វើឡើងក្នុង​​គោលដៅតែមួយគត់ គឺ​បំផ្លាញទីតាំងនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ ប្រទេស​នៅឈូងសមុទ្រ​ពែរ្ស៍ព្រួយបារម្ភខ្លាចថា ការ​វាយប្រហាររបស់អាមេរិក​ទៅលើ​អ៊ីរ៉ង់លើកនេះក្នុងគោលដៅ​ផ្តួលរំលំរបបផ្តាច់ការអ៊ីស្លាម​អ៊ីរ៉ង់ នឹង​អាច​ឆេះរាលដាល រុញច្រាន​តំបន់ដើមបូព៌ាទាំងមូលឲ្យធ្លាក់ទៅក្នុងភ្លើងសង្រ្គាម​​។ បើតាម​អ្នកជំនាញ អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត កាតា និងអូម៉ង់​សំរុកនយោបាយការទូតដើម្បីព្យាយាម​បន្ថយកំដៅភាពតានតឹង​រវាងអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ ក៏ព្រោះតែ​ហេតុផល​សំខាន់មួយចំនួន។ ហេតុផល​ទី១ ​ខ្លាច​ការវាយប្រហារ​សងសឹក​របស់អ៊ីរ៉ង់​ ទៅលើ​ប្រទេស​អារ៉ាប់ដែល​មាន​តាំងមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក។ នៅពេលអាមេរិក​បញ្ជូនយន្តហោះទៅទម្លាក់គ្រាប់បែក​លើ​ទីតាំង​នុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ អ៊ីរ៉ង់បាន​វាយបកសងសឹក​នឹងអាមេរិក តាមរយៈ​ការបាញ់មីស៊ីល​សំដៅ ទីតាំងយោធា​របស់អាមេរិក​នៅកាតា។ កាលណោះ ការខូចខាត​មាន​កម្រិតតិចតួច អាមេរិកអាច​ដកយន្តហោះចម្បាំងរបស់ខ្លួនចេញពីមូលដ្ឋាន បន្ទាប់ពីអ៊ីរ៉ង់​បាន​ជូនដំណឹង​ជាមុនពីការវាយប្រហារ​របស់ខ្លួន។ ប៉ុន្តែ លើកនេះ កាតាបារម្ភខ្លាចថា ក្នុងករណី​អាមេរិក​វាយប្រហារដើម្បីផ្តួលរំលំរបបអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់ នោះ អ៊ីរ៉ង់​ពិតជា​មិន​អត់ឱន ហើយ​ក៏មិនជូនដំណឹង​ទុកជាមុន ដើម្បីទុកពេល​ឲ្យអាមេរិកដកទ័ព និង​យន្តហោះចម្បាំងរបស់ខ្លួនដែរ។ ចំពោះ អារ៉ាប៊ី សាអូឌីតវិញ ខ្លាចថា ការវាយប្រហារ​របស់អាមេរិក​ដើម្បីទៅផ្តួលរំលំរបបផ្តាច់ការអ៊ីរ៉ង់​នឹង​អាច​ធ្វើ​ឲ្យអ៊ីរ៉ង់ផ្ទុះកំហឹង​ ក្រពុលមុខវាយប្រហារ​សងសឹកនឹង​​ប្រទេស​ដែលចងសម្ព័ន្ធយោធា​ជាមួយអាមេរិក។ អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត នៅចាំបទពិសោធន៍​ឆ្នាំ ២០១៩ នៅពេល​អ៊ីរ៉ង់​បាញ់មីស៊ីល​សំដៅ​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប្រេង​ពីរកន្លែង​របស់​រីយ៉ាត។ អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត​មិន​បាន​ទទួលការពារ​ពី​អាមេរិក​ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្ត​ឡើយ។ អារ៉ាប៊ីសាអូឌីតមាន​​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​សំខាន់ៗដែល​ផុយស្រួយ ងាយនឹង​រងការបំផ្លាញដោយ​មីស៊ីល​របស់អ៊ីរ៉ង់ ដូចជា រោងចក្រ​ចម្រាញ់ទឹកសមុទ្រ ឬ​រោងចក្រ​ចម្រាញ់ប្រេងជាដើម​ដែលជា​អាយុជីវិត ដង្ហើម​សេដ្ឋកិច្ច​​របស់​ប្រទេសសំបូរ​ដោយ​វាលខ្សាច់។ ដូច្នេះ ដើម្បីជៀសវាងក្លាយជា​គោលដៅសងសឹក​ដោយប្រការណាមួយពីសំណាក់អ៊ីរ៉ង់ ប្រទេស​នៅឈូងសមុទ្រពែរ្ស​ប្រកាស​មិន​ចូលខ្លួន​ពាក់ព័ន្ធក្នុងជម្លោះលើកនេះ។ ជាក់ស្តែង អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​បាន​បដិសេធ​មិន​ឲ្យអាមេរិក​ប្រើ​ដែនអាកាសរបស់ខ្លួន ចំណែក កាតា​ទាមទារ​កុំ​ឲ្យកងទ័ពអាមេរិក​ប្រើមូលដ្ឋានទ័ពក្នុងទឹកដីរបស់ខ្លួនដើម្បី​វាយប្រហារ​ទៅ​លើ​អ៊ីរ៉ង់។ ហេតុផល​ទី​២ដែលធ្វើឲ្យគេ​ចង់​បញ្ជៀស​កុំ​ឲ្យអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ផ្ទុះសង្រ្គាម​ដាក់គ្នា គឺហេតុផល​សេដ្ឋកិច្ច។ សង្រ្គាម​​ផ្ទុះឡើង​នៅ​ដើមបូព៌ា​នឹង​ទៅបង្អាក់រំខាន​ មិន​ឲ្យ​គេចូលមក​ទិញប្រេង ដែល​ជា​ប្រភពចំណូលសំខាន់​របស់អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត អេមីរ៉ាត អារ៉ាប់រួម ឬ​កាតា​ជាដើម។ ចិន​ និងឥណ្ឌា​ដែលជា​អតិថិជនទិញប្រេងច្រើនជាងគេ​នឹង​បែរ​ទិស​ទៅ​ទិញប្រភពថាមពល​ពី​រុស្ស៊ីវិញ។ ក្រៅពីហេតុផលសេដ្ឋកិច្ច និងភាពផុយស្រួយនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ដែលអាច​ជាផ្ទាំងស៊ីប​របស់អ៊ីរ៉ង់ ប្រទេស​នៅឈូង​សមុទ្រពែរ្សបារម្ភខ្លាចថា ​ការដួលរលំរបបផ្តាច់ការអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់​នឹង​អាច​ធ្វើ​ឲ្យកើត រីកដុះដាល​នៃ​ចលនា​ប្រដាប់អាវុធ ដែលមាន​អរិភាព គំរាមកំហែង​ស្ថិរភាព​ សន្តិសុខ​របស់ប្រទេស​អារ៉ាប់នៅក្នុងតំបន់។ សព្វថ្ងៃនេះ ក្រុមហ៊ូទីនៅយេម៉ែន ក្រុមប្រដាប់អាវុធជាច្រើនផ្សេងទៀតនៅអ៊ីរ៉ាក់ ស៊ីរី លីបង់ សុទ្ធតែ​មាន​រចនាសម្ព័ន្ធទទួលបាន​ការគាំទ្រ​ពីកងឆ្មាំបដិវត្ត​អ៊ីរ៉ង់។ ក្រុមទាំងនេះប្រាកដជាមិនបណ្តោយ​ឲ្យ​គេ​នៅ​ស្ងប់សុខទេ។ តួកគី និងប៉ាគីស្ថានជាដើម​ដែលជា​ប្រទេស​ជិតខាងរបស់​អ៊ីរ៉ង់​ព្រួយបារម្ភខ្លាចថា អស្ថិរភាពនយោបាយ និងអសន្តិសុខ​ ដោយសារ​ការដួលរលំរបបដឹកនាំ​នៅអ៊ីរ៉ង់ នឹង​លើកទឹកចិត្ត​ឲ្យ​ចលនា​ប្រដាប់អាវុធ​កើតរីកចំនួននៅក្នុងទឹកដីអ៊ីរ៉ង់។ តួកគី​ខ្លាចថា ក្រុមគួដអាច​ប្រមូលកម្លាំង​មក​វាយប្រហារ​លើ​រដ្ឋអំណាច​អ៊ីស្តង់ប៊ូល ចំណែក ប៉ាគីស្ថាន​បារម្ភថា ចលនា​ប្រដាប់អាវុធ​នៅតាម​ព្រំដែន​អ៊ីរ៉ង់ និងប៉ាគីស្ថាន នឹង​អាច​ពង្រីកកម្លាំងកាន់តែធំ គ្រោះថ្នាក់ដល់​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុងអ៊ីស្លាម៉ាបាដ។ ​តួកគីវិញបារម្ភថា ការដួលរលំរបបដឹកនាំ​ដោយ​​អាយ៉ាតូឡា អាលី ខាមេណី នឹងធ្វើឲ្យប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ចលាចល បង្កឲ្យមានវិបត្តិជនភៀសខ្លួនហូរចូល​ទៅ​ តួកគីដែល​ជា​ប្រទេសជិតខាង ហើយ​ដែលកំពុងទទួលបន្ទុកធ្ងន់រួចទៅហើយដោយសារលំហូរជនភៀសខ្លួនស៊ីរី ចាប់តាំងពីមានសង្រ្គាមចង់ផ្តួលរំលំរបបដឹកនាំបាស្ហា អាល់អាសាដ៕

នៅមួយរយៈចុងក្រោយនេះ កោះរបស់ប្រទេសដាណឺម៉ាក ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍បានក្លាយជា​ចំណុច​ប្រទាញប្រទង់ ដើមចមនៃភាពតានតឹងគ្នាខ្លាំង រវាងអាមេរិក និង​ដាណឺម៉ាក។ តានតឹងនឹងគ្នា ចាប់តាំងពី​លោកដូណាល់ ត្រាំ​បានគំរាមប្រើគ្រប់​មធ្យោបាយ​ដើម្បីដណ្តើម​យក​កោះពីដាណឺម៉ាក​មកធ្វើ​ជាកម្មសិទ្ធិរបស់អាមេរិក នោះបើទោះបីជាត្រូវ​ប្រើ​កម្លាំងយោធា។ តើកោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍​ដែនដីស្វយ័តរបស់​ដាណឺម៉ាក ដែលធំជាង​បារាំង​៤ដង និង​គ្របដណ្តប់ដោយ​ទឹកកកដល់ទៅ​៨១% មាន​អ្វីល្អ បានជាគ្រប់គ្នាចង់បានយកមកគ្រប់គ្រងខ្លាំងម្ល៉េះ? ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំ​បាន​ប្រកាសក្តែងៗ​ចង់បាន​ដែនដី កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ ឬ ហ្រ្គីនឡែន តាំងពីលោក​ដឹកនាំ​អាមេរិក​កាលពីអាណត្តិទី១ម្ល៉េះ។ ចំណង់​ មហិច្ឆតារបស់​លោកត្រាំ ចង់បាន​កោះទឹកកករបស់ដាណឺម៉ាក កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍មាន​កាន់តែច្រើនឡើង​ៗ។ ដោយ​គ្មានលាក់លៀម ប្រធានាធិបតីអាមេរិក កាលពីថ្ងៃ​អាទិត្យ​ទី​១១​មករា​បាន ​គំរាមសាជាថ្មី ថា នឹង​​យក​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍​មកធ្វើជា​ដែនដី​របស់​អាមេរិកឲ្យទាល់តែបាន នោះបើទោះបីជា​ត្រូវ​ប្រើ​កម្លាំងយោធា។ លោកត្រាំទន្ទេញ​ចង់​បានកោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍របស់​ដាណឺម៉ាក ក៏ព្រោះតែសំឡឹងឃើញ​ផលប្រយោជន៍ធំៗចំនួន​៣​របស់​កោះមួយនេះ​។ ទី១គឺ​ធនធានរ៉ែធម្មជាតិ។ ទី២គឺ​សារៈសំខាន់នៃ​ចំណុចភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ របស់​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ដែលនៅក្បែរ​អាមេរិក ជាង​ដាណឺម៉ាក និង​ទី​៣ គឺ​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍​​ជា​ទីតាំង​យុទ្ធសាស្រ្ត​សំខាន់មួយនៅ​តំបន់ប៉ូលអាក់ទិក​ដែល​មហាអំណាចធំៗ​ក្នុងលោក មិនថា ចិន អាមេរិក និង​រុស្ស៊ី​សំឡឹង​ចង់យកមកធ្វើជា​កម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន។ និយាយពីធនធានរ៉ែធម្មជាតិ រដ្ឋាភិបាលស្វយ័ត​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ បាន​អួត​មិនឈប់ពី​ធនធានរ៉ែដ៏សំបូរបែបនៅក្រោមដី​របស់​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ ​ដែល​គេ​នៅមិនទាន់​ធ្វើអាជីវកម្ម។  វា​ជា​ការពិត​ដែល​កោះហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍សំបូរ​ធនធានរ៉ែក្រោមដី មិនថា មាស ប្រាក់ សំណរ ឧស្ម័នរាវ និងរ៉ែដីកម្រ។ ការសិក្សា​វិភាគ​យ៉ាងម៉ត់​ចត់​ទៅលើ​ដែនដី​ហ្ក្រោអិនឡង់ដ៍​បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​គេ​បង្កើត​ផែនទី​ភូមិសាស្រ្ត​ស្តីពី​រ៉ែក្រោមដីកោះហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍យ៉ាងច្បាស់លាស់មួយ។ អឺរ៉ុប​ផ្ទាល់​បាន​កំណត់​ឃើញថា ​រ៉ែ​ចំនួន​២៥ក្នុង​បញ្ជីរ៉ែដែលអឺរ៉ុបត្រូវការចាំបាច់ គឺមាន​វត្តមាន​នៅក្នុង​​ដី​​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍។ កោះហ្រ្កោះអិនឡង់ដ៍ធ្វើអាជីវកម្មតិចតួចលើ​ធនធានរ៉ែ ព្រោះកោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍មានប្រាក់ចំណូល​ធំបាន​មកពី​ផលនេសាទ ហើយ​និង​ការឧបត្ថម្ភធន​ពី​រដ្ឋាភិបាល​ដាណឺម៉ាក។ ដូច្នេះ នៅក្នុង​កាលៈទេសៈ​ដែល​តម្រូវការធនធានមានកាន់តែច្រើនឡើងៗ ជាពិសេស​រ៉ែដីកម្រ​ដើម្បី​បម្រើដល់​វិស័យបច្ចេកវិទ្យា ការប្រកួតប្រជែង​ដើម្បី​ទទួលបានសិទ្ធិធ្វើអាជីវកម្ម​រ៉ែដីកម្រមានកាន់តែខ្លាំង។ កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ត្រូវបានគេ​ចាត់ទុកជាកំណប់មាស​Eldorado ដែល​គ្រប់គ្នា​បេតី។ រដ្ឋបាល​លោកត្រាំស្រក់ទឹកមាត់ចង់បាន​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ខ្លាំងជាងគេ រហូត​ដល់​ថ្នាក់គំរាមចង់​ដណ្តើម​ដីកោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ពីសម្ព័ន្ធមិត្ត​ដាណឺម៉ាក។ ទោះ​ធ្លាប់ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀងកាលពីឆ្នាំ​២០១៩ ​ដើម្បីបាន​សិទ្ធិចូលទៅធ្វើអាជីវកម្ម​លើ​ធនធានរ៉ែក្រោមដី​នៅ​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ ប៉ុន្តែ លោកត្រាំ​នៅតែចង់​បាន​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍មកធ្វើ​កម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខ ដើម្បីឲ្យអាមេរិក​អាចទទួល​ផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចតែម្នាក់ឯង ដោយ​គ្មានចែករំលែកជាមួយអ្នកដទៃ សូម្បីសម្ព័ន្ធមិត្ត​នៅអូតង់។ និយាយពីទីតាំងភូមិសាស្រ្តរបស់​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍។ គេ​អាច​យល់​ចិត្ត​លោកត្រាំដែលចង់​បាន​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍មកធ្វើជាដែនដីរបស់អាមេរិក ព្រោះថា កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍របស់ដាណឺម៉ាក ស្ថិតមកនៅជិត ក្បែរ​ទីក្រុងញូវយ៉ក ជាងទឹកដីដាណឺម៉ាក។ បើតាម​ប្រវត្តិវិទូ​ លោកស្រី Astrid Andersen នៃ​វិទ្យាស្ថាន​ដាណឺម៉ាកសិក្សា​អន្តរជាតិ​ កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ស្ថិតក្នុងតំបន់​ផលប្រយោជន៍​របស់អាមេរិក។ ក្នុងសម័យសង្រ្គាមលោកលើកទី២ នៅពេល​ដាណឺម៉ាក​ស្ថិតក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​ពួកណាហ្ស៊ីអាល្លឺម៉ង់ អាមេរិក​បាន​វាយដណ្តើម​យក​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍មក​គ្រប់គ្រង។ ទោះចប់សង្រ្គាម​ត្រជាក់ អាមេរិកនៅតែមាន​មូលដ្ឋានទ័ព​របស់ខ្លួន​ប្រចាំការជាប់ជានិច្ច​នៅលើ​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ ពោល​គឺ​មិនដែល​ចាកចេញ​ពីកោះនេះ​ម្តងណាទេ។ មាន​ទ័ពប្រមាណ​២០០នាក់​ឈរជើង​​ប្រចាំការ មូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក​នៅ​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ធ្លាប់​ជា​ខែល​ប្រឆាំង​មីស៊ីល​ នៅចំពោះមុខការគំរាមកំហែង​របស់​សហភាពសូវៀតនៅ​សម័យសង្រ្គាមត្រជាក់។ ហេតុផលចុងក្រោយ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​គ្រប់គ្នាសំឡឹងចង់​បាន​កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ គឺ​ទីតាំង​យុទ្ធសាស្រ្ត​របស់​កោះមួយនេះ។ នៅចន្លោះ​អាត្លង់ទិកខាងជើង និង​អាក់ទិក ដែល​ប្រមូលផ្តុំដោយ​អាមេរិក កាណាដា និងរុស្ស៊ី កោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍ស្ថិត​នៅលើ​ទីតាំងជាយុទ្ធសាស្រ្ត។ លោក​ដូណាល់ត្រាំ​តែងតែចោទដាណឺម៉ាកដោយ​គ្មាន​ភស្តុតាង​ថា មិន​យកចិត្តទុកដាក់​ធានាការ​ពារសន្តិសុខ​ដែនដី​ដ៏ល្ហល្ហេវមួយនេះ និង​បណ្តោយឲ្យ​​ចិន និង​រុស្ស៊ីចូល​មក​តាំងទី​ក្នុងដែនកោះ​ហ្រ្កោអិនឡង់ដ៍។ រដ្ឋាភិបាល​ដាណឺម៉ាក​បាន​ទាត់ចោល​ការចោទប្រកាន់​ថា មិនពិតទាល់តែសោះ ព្រោះ​ដាណឺម៉ាក​បាន​ចំណាយ​ថវិកា​ប្រមាណ​១២​ពាន់លាន​អឺរ៉ូ​ដើម្បី​ពង្រឹង​វត្តមានទ័ព​នៅ​អាក់ទិក។ ប៉ុន្តែ ​ប្រធានាធិបតីអាមេរិកមិន​ព្រម​ស្តាប់ និង​នៅតែទន្ទេញជាប់មាត់ថា អាមេរិកត្រូវការ​ចាំបាច់កោះហ្ក្រូអិនឡង់ដ៍ ដើម្បីការពារសន្តិសុខជាតិអាមេរិក។ ចំពោះលោកត្រាំ ផលប្រយោជន៍ និងសន្តិសុខជាតិអាមេរិក​នឹងត្រូវ​ប្រឈម​នឹង​គ្រោះថ្នាក់ ការគំរាមកំហែងពីចិន និង​​រុស្ស៊ី ដែល​នឹង​​ឆ្លៀត​ឱកាសដែល​ផ្ទៃទឹកកក​នៅ​អាក់ទិក​ចាប់រលាយ ដើម្បី​បង្កើន រុញទូកចម្បាំង​របស់ខ្លួនឲ្យ​ចូលកាន់តែជ្រៅទៅ​ក្នុងដែន​ឥទ្ធិពលរបស់អាមេរិកនៅ​អាក់ទិក៕​​

នៅ​ថ្ងៃសុក្រ​ទី ២១​វិច្ឆិកា​២០២៥ មាន​ករណី​ធ្លាក់​យន្តហោះចម្បាំង​ ជា​លើក​ទីមួយ ​ក្នុង​​​កម្មវិធី​តាំង​ពិព័រណ៍​យន្តហោះនៅ​ក្រុង​​ឌូបៃ។ យន្តហោះ​ចម្បាំង​នោះ​ជា​របស់​ឥណ្ឌា ផលិត​នៅ​ឥណ្ឌា មាន​ឈ្មោះ​ថា Tejas (តេជៈ)។ កាលពី​ខែ​មីនា​​ឆ្នាំ​មុន ​យន្តហោះ​ប្រភេទ​នេះ​ធ្លាប់​ធ្លាក់មួយ​គ្រឿង​ហើយ​ នៅ​ពេលហោះសាកល្បង។ តើ​គ្រោះ​ថ្នាក់​នេះ​ប៉ះពាល់​ដល់​ឧស្សាហកម្ម​យន្តហោះចម្បាំងឥណ្ឌា​ និងរូបភាព​​ប្រទេស​ ​យ៉ាងណា? យន្តហោះចម្បាំង តេជៈ របស់​កងទ័ព​អាកាស​​ឥណ្ឌា បាន​ធ្លាក់​នៅ​ពេលកំពុង​​ហោះ​បង្អួត​ខ្លួន ​ក្នុង​ពិព័រណ៍​អាកាសចរណ៍​ក្រុងឌូបៃ។ ​ បើ​តាម​សាក្សី ក្នុង​ពេល​សម្តែង​ក្បាច់ហោះ​ពន់ពេន​កាច់​កោង​លើ​ផ្ទៃ​មេឃ ក្នុង​រយៈ​កម្ពស់ ប្រមាណ​តែ​១,៦​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ដី​ យន្តហោះ​ស្រាប់​តែ​ដាំក្បាល​ចុះ​យ៉ាង​លឿន​ ហើយ​ប្រែក្លាយ​ជា​ដុំ​ភ្លើង​ពេល​បុក​ប៉ះដី​ ផុស​អណ្តាតភ្លើង​និង​ផ្សែង​ខ្មួលខ្មាញ់​ឡើង​ពេញ​អាកាស។ អ្នកអង្គុយ​ទស្សនា​ បាន​ឃើញ​ទិដ្ឋភាព​ធ្លាក់​យន្តហោះ​ដោយ​ផ្ទាល់​ភ្នែក​ និង​យ៉ាង​រន្ធត់។ ​ចំណែក​អ្នក​បើក​បរ​បាន​ស្លាប់ ដោយ​មិន​អាច​ចុច​ រំដោះ​ខ្លួន​ចេញ​យន្ត​ហោះ​បាន​ទាន់​ពេល​វេលា។ នេះជា​គ្រោះថ្នាក់​ជា​លើក​ទី​មួយ​ហើយ គិត​ចាប់​តាំង​ពី​ឌូបៃ​បាន​រៀប​ចំ​បើក​កម្មវិធី​ពិព័រណ៍​យន្តហោះ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៦​មក។ ប៉ុន្តែជា​គ្រោះ​​លើក​ទីពីរសម្រាប់​ឥណ្ឌា។ ក្នុង​រយៈ​ពេល​មិន​ដល់​ពីរឆ្នាំ​ផង មានយន្តហោះ​ចម្បាំង​តេជៈ​ ពីរគ្រឿង​​បាន​​ធ្លាក់​។ យន្តហោះ​ចម្បាំង​ប្រភេទ​ដូច​គ្នា​គ្រឿង​ទីមួយ​បាន​ធ្លាក់​ នៅ​ក្នុង​ពេល​កំពុងហ្វឹក​ហាត់ កាលពី​ខែមីនា​២០២៤។ ឯ​ការ​ធ្លាក់​លើក​នេះ ប្រព្រឹត្ត​​ចំពេលដែល​ឥណ្ឌា​កំពុង​ប្រឹង​លើក​តម្កើង​ស្នាដៃ​ផលិត​យន្តហោះ​ចម្បាំង​តេជៈ​ដែល​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​មហិច្ឆតា​ឧស្សាហកម្ម​ផង​ មហិច្ឆតា​យោធាផង។ ពោលគឺជា​ចៃដន្យ​ដ៏​​អាក្រក់ ! ទាំង​ទីកន្លែង​ធ្លាក់​ក៏​ដូច​ពេល​វេលា​ធ្លាក់។ ពេល​ណា​មិន​ធ្លាក់​មក​ធ្លាក់​​​ចំ​ថ្ងៃបង្អួត​ស្នាដៃនិង​នៅកន្លែង​​​តាំង​​ពិព័រណ៍​យន្តហោះ​ដ៏​ធំ​ជាង​គេ​បំផុត​ប្រចាំ​តំបន់​ដើម​បូព៌ា។ Dubai Air Show ជា​ផ្ទាំង​ទស្សនីយភាព​អាកាសចរណ៍​​ដ៏​សំខាន់មួយ​នៅ​លើ​ពិភពលោក ដែល​ឥណ្ឌា​ចង់​បង្ហាញ​វត្តមាន​ក្នុង​នាម​ជា​តួអង្គ​គួរ​ឱ្យ​ជឿ​ជាក់​ក្នុង​វិស័យ​ការពារ​ជាតិ ស្រាប់​តែ​មក​ធ្លាក់​យន្តហោះ​ចម្បាំង​​ដែល​ឥណ្ឌា​ខំ​អួត​ថា​ជា​របស់​ល្អ​ជាង​គេ​បំផុត​ទៅ​វិញ។ ​តេជៈ ដែល​មាន​ន័យ​ថា​ចែង​ចាំង​ឫទ្ធិអំណាច​ជា​ភាសាសំស្ក្រឹត ជា​​យន្តហោះចម្បាំងដ៏​ស្រាល​ និង​តូច​ជាង​គេ​បំផុត​នៅលើ​ពិភពលោក បើក​បរ​ដោយ​ពីឡុត​តែ​ម្នាក់ ផលិត​ដោយ​ក្រុមហ៊ុន​Hindustan Aeronautics។ យន្តហោះ​ចម្បាំង​តេជៈប្រើ​​ម៉ាស៊ីន​របស់​អាមេរិក General Electric តែ​ដំឡើង​ផលិត​នៅក្នុង​ស្រុកដោយ​អ្នក​ជំនាញ​ឥណ្ឌា​។ តាំង​ពី​ចាប់ដំណើរការ​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០១ យន្តហោះ​ចម្បាំងនេះ​​មាន​ឈ្មោះ​ល្អ និង​បាន​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង​កង​កម្លាំង​ទ័ព​អាកាសឥណ្ឌា​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៦។ មាន​ឧស្សាហកម្ម​អាកាសចរណ៍​តាំងពីប្រទេស​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ នៅ​​ឆ្នាំ​១៩៤៧ ឥណ្ឌា​ទទួល​​សិទ្ធិ​ផលិតយន្តហោះ​យោធា​ប្រភេទ​ Ouragan, Mig-២១ និង​ផលិត​យន្តហោះ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ជា​ច្រើន​ប្រភេទ​ទៀត ដូច​ជា​HF-២៤ HPT-៣២។ ​ជា​ប្រទេស​នាំ​ចូល​អាវុធ​ដ៏​ធំ​ជាង​គេ​នៅ​លើ​ពិភពលោក ឥណ្ឌាបាន​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ​ទំនើប​កម្មវិស័យ​យោធា ដើម្បីបង្កើន​សមត្ថភាព​យោធា ទន្ទឹម​នឹង​ការ​ចិញ្ចឹម​ចិត្ត​ពង្រីក​មហិច្ឆតា ផលិត​ ​Made In India ទាំង​ស្រុង​ទៀតផង។ ​ផលិតកម្ម​យោធា​​ចាប់​​មាន​កំណើន​ខ្លាំង​ តែ​ក្នុង​លំដាប់​ថ្នាក់​កណ្តាល​នៅ​ឡើយ។ នៅ​ថ្ងៃ​សុក្រកន្លង​ទៅ ក្រុមហ៊ុន​ផលិត​យន្តហោះ​ចម្បាំង​ឥណ្ឌា​បាន​បញ្ជា​ទិញ​ពី​អាមេរិកនូវ​ម៉ូទ័រ​ចំនួន​១១៣គ្រឿង​សម្រាប់​ដំឡើង​យន្តហោះ​តេជៈដែល​រដ្ឋាភិបាល​បាន​បញ្ជា​ទិញយន្តហោះ​ប្រដេញ​៩៧​គ្រឿង ក្នុង​តម្លៃ​​ប្រមាណ​៧ពាន់​លាន​ដុល្លារ។ នៅ​ខែ​នេះ​ ក្រសួងការពារ​ជាតិ​ឥណ្ឌា​បាន​អនុម័ត​កញ្ចប់​ថវិកា​យោធា​ដ៏​ធំមហិមា ទំហំ២៥ពាន់​លាន​ដុល្លារ សម្រាប់​ក្រុមហ៊ុន​សហគ្រាស​ឥណ្ឌា​យក​ទៅ​ពង្រឹង​ឱ្យ​មាន​​ស្វ័យភាព​បច្ចេកវិទ្យា​។ ប៉ុន្តែ​គ្រោះ​ធ្លាក់​យន្តហោះនៅឌូបៃ ជា​ការ​​វាយ​បង្អាប់​ឥណ្ឌា​យ៉ាង​ដំណំ​។ សំណុំ​រឿង​ធ្លាក់​យន្តហោះ​នឹង​ក្លាយ​ជា​សំណុំ​រឿង​អាស្រូវ​រដ្ឋ ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ​​បាន​ជា Indian Air Force បាន​ប្រកាស​បើក​អង្កេត​ភ្លាម ដើម្បី​ស្វែង​យល់​អំពី​មូលហេតុ​ដែល​នាំ​ឱ្យ​មាន​គ្រោះ​ថ្នាក់៕ ​

ជម្លោះការទូតរវាងចិននិងជប៉ុន បាន​ផ្ទុះកម្តៅឡើងប៉ុន្មានថ្ងៃចុងក្រោយនេះ ពាក់ព័ន្ធនឹងពាក្យ​សម្តីរបស់លោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន ក្នុង​សំណុំរឿងកោះតៃវ៉ាន់។ បន្ទាប់ពីចិនបានប្រកាសកាលពីថ្ងៃសៅរ៍ ហាមប្រជាជនខ្លួនកុំ​ឲ្យធ្វើដំណើរទៅលេងជប៉ុន ក្រុមហ៊ុន​ជប៉ុន​​ស្ទើរទាំងអស់​​​ក្នុង​វិស័យទេសចរណ៍​ បាន​ខាតប្រាក់យ៉ាងច្រើន ដោយហេតុតែតម្លៃភាគហ៊ុន​បានធ្លាក់ថ្លៃ​។ នៅពីក្រោយ​ជម្លោះពាក្យសំដី​រវាងចិននិងជប៉ុន ជុំវិញបញ្ហា​កោះតៃវ៉ាន់​នេះ គឺវាមានបង្កប់ទៅដោយការគុំគួន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ ជាយូរឆ្នាំមកហើយ រវាង​មហាអំណាចអាស៊ីទាំង២នេះ​។ ទំនាក់ទំនងការទូតរវាងជប៉ុននិងចិន កំពុងតែល្អក់កករជាខ្លាំង​ ក្រោយ​ការចូលកាន់មុខតំណែង របស់​​លោកស្រី​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ជប៉ុន សាណាអេ តាកៃឈី ដែល​ជាមនុស្សអភិរក្សនិងជាតិនិយម។ បន្ថែមលើ​​សំណុំរឿងកោះតៃវ៉ា គឺមាន​​កត្តា​​ជាច្រើនគួបផ្សំគ្នា ដែលធ្វើ​ឲ្យ​មហាអំណាចអាស៊ីទាំង២នេះ មើលមុខគ្នា​មិនត្រង់​ ជាយូរលង់ណាស់​មកហើយ។ ​ជម្លោះប្រវត្តិសាស្ត្រ​ ចិនបានរងគ្រោះដ៏ឈឺចាប់បំផុត​ ដោយហេតុតែសង្គ្រាម​ឈ្លានពាន​របស់ជប៉ុន កាលពីក្នុងអំឡុងដើមសតវត្សទី​២០ រហូតដល់ចប់សង្គ្រាមលោកលើកទី​២។ បន្ទាប់ពីបាន​ឈ្លានពានតំបន់ម៉ាន់ជូរី កងទ័ពជប៉ុនបាន​បន្តដំណើរចូលឈ្លានពាន​តំបន់ភាគខាងកើតនិងខាងត្បូងចិន​ និង​បាន​បង្កការកាប់សម្លាប់យ៉ាងព្រៃផ្សៃ​ទៅលើប្រជាជនចិន​។ ព្រឹត្តិ​ការណ៍​កាប់សម្លាប់ដ៏គួរឲ្យ​កត់សំគាល់មួយ​ គឺនៅ​ទីក្រុង​ណានកាំង ឬ ណានជីង នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៧ ដែលកងទ័ពជប៉ុនបានសម្លាប់ប្រជាជនចិន​ប្រមាណ​៣សែននាក់​។ នេះបើផ្អែកតាមការអះអាងរបស់អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រចិន​។ ថ្វីត្បិតតែចិននិង​ជប៉ុន ​បានចាប់ផ្តើម​ភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងការទូតនឹងគ្នាឡើងវិញនៅឆ្នាំ​១៩៧២ តែការគុំគួនប្រវត្តិសាស្ត្រ នៅតែបន្ត​ចោទជាបញ្ហា ធ្វើឲ្យទំនាក់ទំនងនេះ​មិន​អាចប្រសើរឡើងបាន។ កាលពីឆ្នាំ​២០០៥ ប្រជាជនចិន​ច្រើនពាន់នាក់ បានធ្វើបាតុកម្ម​បរិហា បន្ទាប់ពី​រដ្ឋអំណាចជប៉ុន ​បាន​កែប្រែខ្លឹមសារខ្លះ​នៃកម្មវិធីសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រនៅតាមសាលារៀន ដើម្បី​លាក់បាំង​ទង្វើរបស់ជប៉ុនកាលពីអតីតកាល​។ ចាប់តាំងពីចូលកាន់​អំណាចមក​ លោកស្រី សាណាអេ តាកៃឈី មិនធ្លាប់បាននិយាយ​អ្វី​ទាក់ទិន​ការកាប់សម្លាប់នៅណានជីង​​មែន តែ​កាលពី​ឆ្នាំ​២០០៤ លោកស្រីធ្លាប់​បាន​លើកឡើង​ថា​តួលេខចំនួន​មនុស្ស​ស្លាប់​៣សែននាក់ ដែលចិនអះអាងនោះ គឺប្រហែល​មិនពិតទេ​។ មុនចូលកាន់មុខងារជាផ្លូវការ នៅថ្ងៃទី​២១តុលា លោកស្រី សាណាអេ តាកៃឈី ត្រូវបានចិនស្អប់និងចំណាំមុខទុក​​រួចទៅហើយ​ ព្រោះលោកស្រីធ្លាប់បានទៅសម្ដែង​​គារវកិច្ច​ជាច្រើនលើក នៅ​ទីបូជនីយដ្ឋាន​ Yasukuni ដែលជា​កន្លែងរំលឹកវិញ្ញាណក្ខន្ធ​ឧក្រិដ្ឋជនសង្គ្រាមជប៉ុន​ច្រើននាក់ កាលពីសម័យសង្គ្រាមលោក​លើកទី​២​។ ជម្លោះទឹកដី​ បន្ថែមពីការគុំគួ​ន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ចិននិងជប៉ុន​ក៏មានបញ្ហាជម្លោះទឹកដី​នឹងគ្នាដែរ​ ពាក់ព័ន្ធនឹងកោះមួយចំនួន​ ស្ថិតក្នុងសមុទ្រចិន​ខាងកើត​។​ ជាក់ស្តែង​ កោះ​ Senkaku ជប៉ុន​អះអាងថាជារបស់ខ្លួន តែចិនវិញក៏ថាជារបស់ខ្លួនដែរ​ ដោយហៅឈ្មោះថា​ កោះ Diaoyu​។ កោះនេះគ្មានមនុស្សរស់នៅមែន តែ​វាមានអត្ថប្រយោជន៍​ខ្លាំងណាស់ មិនថាសេដ្ឋកិច្ចនិងយុទ្ធសាស្ត្រ​។ វត្តមាន​នាវាកងទ័ពនិង​ស៊ីវិលរបស់ចិន ​ដែលចូលមក​កៀកនឹង​កោះទាំងនេះ តែងបានបង្កឲ្យជប៉ុន​ខឹងច្រឡោត​ជានិច្ច​។ យ៉ាងណា​មិញ លោក Minoru  Kihara អគ្គលេខាធិការ​រដ្ឋាភិបាលជប៉ុនបានអះអាងថា កាលពីថ្ងៃអាទិត្យទី​​១៦វិច្ឆិកា នាវាល្បាតសមុទ្ររបស់ចិន ​បានចូលមក​ក្នុង​ដែនទឹករបស់ជប៉ុន​រយៈពេល​ច្រើនម៉ោង​។ ជប៉ុនអះអាងទៀតថា ក្នុង​​ឆ្នាំនេះ នាវាផ្ទុកយន្តហោះចម្បាំង​របស់ចិន២គ្រឿង ក៏បាន​បើកចូលមកកៀកកោះទាំងនេះ​ដែរ​។ សម្ព័ន្ធភាពជប៉ុន​-អាមេរិក​ សម្ព័ន្ធភាព​រវាងជប៉ុន​និង​អាមេរិក នៅ​​ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី​២ ក៏ជាកត្តាមួយដែរ ដែលធ្វើឲ្យ​មិនទុកចិត្តជប៉ុន​។ នៅជប៉ុន​មាន​មូលដ្ឋាន​ទ័ពរបស់អាមេរិក​ច្រើនកន្លែង ជាក់ស្តែងដូចជានៅលើកោះ អូគីណាវ៉ា ក្បែរចិនក្បែរតៃវ៉ាន់​។​​ ប្រការនេះ ធ្វើ​ឲ្យចិនតែងតែគិតថា អាមេរិក​ចង់ប្រើទឹកដីជប៉ុន​​ដើម្បី​ឡោមព័ទ្ធខ្លួន បិទផ្លូវខ្លួន​មិនឲ្យ​ចំហ​ទ្វារទៅកាន់មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក​។ ពេលជួប​លោកដូណាល់ ត្រាំ កាលពីខែ​តុលា លោកស្រីសាណាអេ តាកៃឈី បានប្រកាសសន្យាថា​ នឹងបើកទំព័រសករាជ្យមាស​នៃទំនាក់ទំនងជប៉ុន-អាមេរិក​។ ជម្លោះក្នុងដែនសមុទ្រចិនខាងត្បូង ដែលចិនមានជាមួយប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍​ខ្លះ ក៏បានធ្វើ​ឲ្យ​ចិន​ខឹងជប៉ុនដែរ ព្រោះជប៉ុនបានចងសម្ព័ន្ធភាពគាំទ្រហ្វីលីពីន​។ សំណុំរឿងតៃវ៉ាន់​ ជម្លោះការទូតបានផ្ទុះឡើងខ្លាំង​រវាងចិននិងជប៉ុន គឺបន្ទាប់ពី​លោកស្រី សាណាអេ តាកៃឈី បានប្រកាសនៅមុខសភាជប៉ុន កាលពីថ្ងៃទី​៧វិច្ឆិកាថា បញ្ហាកោះតៃ​វ៉ាន់ប្រសិនបើ​​មាន​ផ្ទុះអាវុធ​ផ្ទុះសង្គ្រាម គឺវានឹងគំរាមដោយ​ផ្ទាល់ មកលើសន្តិសុខ​​ជាតិរបស់ជប៉ុន។ សម្តី​របស់​​លោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុននេះ មានន័យថា ប្រសិនបើចិនលើកទ័ពវាយច្បាមយកតៃវ៉ាន់ នោះជប៉ុនអាចមានហេតុផលគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បី​​​បញ្ជូនកម្លាំង​ទៅជួយតៃវ៉ាន់។ ក្រោយសម្តីនេះ​ មន្ត្រីទូតចិនម្នាក់​ធ្វើការនៅជប៉ុន បានប្រើសម្តី​ធ្ងន់ៗ ដោយ​បានគំរាម​កាត់​​ក្បាលលោកស្រី​នាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន ហើយធ្វើ​ឲ្យក្រសួងការបរទេសជប៉ុន​ កោះហៅឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិន​ទៅសាកសួរ។ បញ្ហាកាន់តែក្តៅឡើង ដោយ​នៅថ្ងៃសៅរ៍ទី​១៥​វិច្ឆិកា ចិន​បានប្រកាសប្រាប់ប្រជាជនខ្លួន ថាត្រូវឈប់ទៅដើរកម្សាន្តនៅជប៉ុនទៀត។ ចិន​អះអាងទៀតថា និស្សិតខ្លួននៅជប៉ុន ក៏អាចប្រឈមគ្រោះថ្នាក់ដែរ​។ ហើយ​កាលពីចុងសប្តាហ៍​កន្លងទៅដែរ​​​​​ កងទ័ព​​ជប៉ុនបានអះអាងថាគេ​បានប្រទះឃើញ​ដ្រូន​របស់ចិន ហោះមកក្បែរកោះ ​Yonaguni កោះជប៉ុនដែលកៀកបំផុត​នឹង​តៃវ៉ាន់​​។ ផលប៉ះពាល់ទៅលើពាណិជ្ជកម្មនិងទេសចរណ៍​ គួរកត់សំគាល់ថា ថ្វីបើមាន​​ជម្លោះការទូតរ៉ាំរ៉ៃរាប់ឆ្នាំ​​ តែចង់មិនចង់ មហាអំណាចអាស៊ីទាំង២នេះ គឺជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មនឹងគ្នាដ៏សំខាន់ទៅវិញទៅមក​។ ក្នុងមួយឆ្នាំៗ ទំហំនៃការដោះដូរពាណិជ្ជកម្មទៅវិញទៅមក មានតម្លៃរាប់​សិបម៉ឺនលានដុល្លារ​។ វិស័យទេសចរណ៍ជប៉ុន រំពឹងខ្លាំង​ទៅលើភ្ញៀវជនជាតិចិន។ យោងតាម​ការិយាល័យជាតិទេសចរណ៍ជប៉ុន គិតពីខែមករាដល់ខែកញ្ញាឆ្នាំនេះ គឺមានភ្ញៀវទេសចរ​ចិន​​ប្រមាណ​​៧លាន​៥សែននាក់ ពោលគឺសឹងតែ​១ភាគ៤នៃបរិមាណ​ទេសចរបរទេស​សរុបនៅជប៉ុន​។ គិតត្រឹមដំណាច់ត្រីមាសទី​៣ឆ្នាំ២០២៥ ជប៉ុនរកចំណូលបាន​ពីភ្ញៀវទេសចរចិន សរុប​៥៩ម៉ឺនលានយ៉េន​ ដែលស្មើ​នឹង ​៣៨០០លានដុល្លារ​។ ជប៉ុនគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍លំដាប់ទី៤ សម្រាប់ភ្ញៀវជនជាតិចិន បន្ទាប់ពីហុងកុង សិង្ហបុរី និងសហរដ្ឋអាមេរិក​។ ក្រោយពីចិន​​ប្រកាសប្រាប់ប្រជាជនខ្លួនថា​កុំ​ទៅដើរលេងនៅជប៉ុន គេសង្កេតឃើញថា ក្រុមហ៊ុន​ធំៗរបស់ជប៉ុនដែលរកស៊ីពាក់ព័ន្ធក្នុងវិស័ទេសចរណ៍​ បានខាតបង់ប្រាក់​ជាបន្តបន្ទាប់ដោយសារតែតម្លៃភាគហ៊ុន​បានធ្លាក់ចុះ​។ នៅព្រឹកថ្ងៃចន្ទទី​១៧វិច្ឆិកា តម្លៃភាគហ៊ុនរបស់​​ក្រុមហ៊ុនផលិតគ្រឿងសំអាងជប៉ុន Shiseido បានធ្លាក់ថ្ងៃចំនួន​៥,៤៨%។ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ជប៉ុន ANA ធ្លាក់តម្លៃហ៊ុន ៣,៤៦% ហើយក្រុមហ៊ុន Japan Airlines វិញធ្លាក់តម្លៃហ៊ុន៤,៤៥%។ ចំណែក​ក្រុមហ៊ុន Fast Retailing ដែលគ្រប់គ្រង​ម៉ាកសម្លៀកបំពាក់ Uniqlo បានធ្លាក់តម្លៃភាគហ៊ុន​ ៤,៤៤%​ ដែរ​។ ដោយឡែក ខាងចិនវិញក៏​​បាន​រងការខាតបង់ខ្លះដែរ​។​ គេហទំព័រ​ចិន Trip.com បានធ្លាក់តម្លៃភាគហ៊ុនដល់ទៅ​៤,៧៧%។ ក្រៅពីធ្លាក់តម្លៃភាគហ៊ុន​ ក្រុមអាកាសចរណ៍ចិនទាំងអស់ បានប្រកាសថា​គេនឹងសងប្រាក់វិញទាំងអស់ ដល់អ្នកដែល​លុបចោល​ការ​ធ្វើដំណើរ​ទៅជប៉ុន​។ តែយ៉ាងណា គិតត្រឹមពេលនេះ គេឃើញថាជប៉ុនអាចជាអ្នកខាត​ខ្លាំង​ នៅក្នុងបញ្ហានេះ ក្នុងអំឡុងពេលដែលជប៉ុនកំពុងជួបការលំបាកសេដ្ឋកិច្ច​ស្រាប់ទៅហើយ​​​។ តូក្យ៉ូបាន​ប្រញេបប្រញាប់​ បញ្ជូន​មន្ត្រីការទូតជាន់ខ្ពស់ម្នាក់ ឈ្មោះ Masaaki Kanai ឲ្យ​ធ្វើដំណើរទៅប៉េកាំងភ្លាម ដើម្បីជួបជាមួយ​សមភាគីចិន គឺលោក Liu Jinsong។ ផ្អែកតាម​បណ្តាញព័ត៌មាន​ជប៉ុន គឺលោក Masaaki Kanai គ្រោង​ទៅប្រាប់ភាគីចិន ថាកុំឲ្យ​បារម្ភទាក់ទិននឹងសម្តី​របស់​លោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រី សាណាអេ តាកៃឈី ព្រោះវានឹងមិនមកធ្វើឲ្យប្រែប្រួលអ្វី​ ដល់គោលជំហរដែលជប៉ុនតែងតែបានប្រកាន់ខ្ជាប់កន្លងមក នៅក្នុងសំណុំរឿងកោះតៃវ៉ាន់ឡើយ៕​

នៅក្នុង​សង្រ្គាម​អ៊ុយក្រែន កងទ័ព​រុស្ស៊ី​នៅបន្ត​រុលទៅមុខ ដោយវាយដណ្តើម​យក​ភូមិ​ដែនដីរបស់អ៊ុយក្រែន​កាន់តែ​ច្រើន ជាពិសេស​នៅក្នុង​តំបន់ទាំង​៤ភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែនដែល​រុស្ស៊ី​បានរំលោភ​កាត់យក​ទៅ​ដាក់​ក្នុង​ផែនទី​របស់ខ្លួន។ ដោយ​វាយចូល​កាន់តែជ្រៅក្នុងទឹកដីអ៊ុយក្រែន រុស្ស៊ីមិនត្រឹម​ពង្រីកវិសាលភាពទឹកដី និងចំណេញបានធនធានធម្មជាតិរបស់អ៊ុយក្រែនតែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែ រុស្ស៊ី​នៅចំណេញបានទាំងធនធានមនុស្ស។ នៅក្នុង​ទឹកដីអ៊ុយក្រែន​ដែល​រុស្ស៊ីបាន​កាត់យកមកគ្រប់គ្រង ប្រជាជនអ៊ុយក្រែន​ត្រូវ​​រុស្ស៊ី​​កេណ្ឌ​យកទៅ​ធ្វើទ័ពប្រយុទ្ធនឹង​កម្លាំងទ័ព​ជាតិអ៊ុយក្រែន​ក្នុង​សមរភូមិ។ បើតាម​អង្គការការពារ​សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ និង​ស្នងការអ៊ុយក្រែនទទួលបន្ទុកផ្នែកសិទ្ធមនុស្ស ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែនជាច្រើន​សែននាក់​ត្រូវ​រុស្ស៊ី​ចាប់បង្ខំ រើស​បញ្ចូល​ក្នុងជួរកងទ័ពដើម្បី​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​អ៊ុយក្រែនដែលជាប្រទេសជាតិមាតុភូមិរបស់ខ្លួន។ នៅ​ខែ​តុលាឆ្នាំ ២០២២ ពោលគឺ​នៅ​១០ខែ​ក្រោយ​ចាប់ផ្តើម​សង្រ្គាម​ឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន ប្រធានាធិបតី​រុស្ស៊ី លោកពូទីនបាន​ចុះហត្ថលេខាលើច្បាប់ដាក់​បញ្ចូលតំបន់ទាំង៤​នៅភាគខាងកើត​របស់​អ៊ុយក្រែន ទៅក្នុង​ដែនដី​របស់រុស្ស៊ី នោះបើទោះបីជា​កងទ័ពរុស្ស៊ី​នៅមិនទាន់​វាយចូលគ្រប់គ្រង​តំបន់ទាំង៤​បានទាំងស្រុង​ក៏ដោយ។ ភ្លាមៗ ដោយ​មិនបង្អែបង្អង់យូរ ម៉ូស្គូចាប់ផ្តើម​នយោបាយ​ប្រែក្លាយ​តំបន់​អ៊ុយក្រែនទាំង៤​ទៅជាតំបន់រុស្ស៊ី ពោល​គឺ​លុបចោលអ្វីៗទាំងអស់ដែល​ជាអត្តសញ្ញាណ​របស់អ៊ុយក្រែន ដូចជា​ផ្តល់​លិខិតឆ្លងដែនរុស្ស៊ី និង​បង្ខំឲ្យ​ប្រជាជនអ៊ុយក្រែននិយាយភាសា​រុស្ស៊ីជាដើម។ ដោយ​ចាប់បង្ខំឲ្យ​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន​កាន់លិខិតឆ្លងដែនរុស្ស៊ី ​ម៉ូស្គូមាន​លេសចាប់រើស​បញ្ចូល​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន​ដែលរស់នៅក្នុង​តំបន់ត្រួតត្រា​របស់រុស្ស៊ី ទៅក្នុង​ជួរកងទ័ព។ គោលដៅចំបង​របស់​រុស្ស៊ី គឺ​ប្រែក្លាយ​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន​ឲ្យទៅទាហាន​ដែល​រុស្ស៊ី​យកទៅប្រើ​ដើម្បីពាំងគ្រាប់កាំភ្លើង​នៅសមរភូមិ។ គេ​អាច​និយាយបានថា នៅក្នុង​តំបន់​ត្រួតត្រា​របស់​រុស្ស៊ី ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន​ត្រូវ​រុស្ស៊ី​ចាប់បង្ខំឲ្យចូលបម្រើទ័ពរុស្ស៊ី ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​អ៊ុយក្រែនដែលជា​ប្រទេស​ជាតិមាតុភូមិរបស់ខ្លួន។ បើតាមអត្ថបទ​ស៊ើបអង្កេត​របស់​កាសែត​បារាំង​ Le Monde នៅក្នុង​តំបន់អ៊ុយក្រែន ដែល​រុស្ស៊ីត្រួតត្រា បុរស​អ៊ុយក្រែន​អាយុ​ពី​១៨ទៅ​៦០ឆ្នាំ ត្រូវជាប់ក្នុង​កាតព្វកិច្ច​យោធា​រុស្ស៊ី និងត្រូវបញ្ជូនឲ្យ​ទៅបាញ់​សម្លាប់ប្រជាជនឯង នៅក្នុង​សមរភូមិអ៊ុយក្រែន។ កាសែត Le Monde ហ៊ាន​អះអាង​ដូច្នេះ ដោយ​ផ្អែកលើ​ព័ត៌មាន​ទទួលបាន​ពី​មណ្ឌល​ឃុំឈ្លើយសឹក​មួយកន្លែងក្នុង​ទឹកដី​អ៊ុយក្រែន។ នៅទីនោះគេ​រកឃើញថា ក្នុងចំណោម​ឈ្លើយសឹក​រុស្ស៊ី​៤នាក់ ដែល​កងទ័ពអ៊ុយក្រែនបានចាប់ខ្លួននៅក្នុង​សមរភូមិ មាន​១នាក់​ជាជនជាតិអ៊ុយក្រែន មកពីតំបន់​ដែលស្ថិតក្រោម​ការត្រួតត្រារបស់កងទ័ពរុស្ស៊ី។ អ្នកទោស​ម្នាក់​បាននិយាយ​​ប្រាប់​ទាហាន​អ៊ុយក្រែនថា រូបគេ​គ្មាន​បំណងមក​ប្រយុទ្ធធ្វើសង្រ្គាម​សម្លាប់​ប្រជាជន​ឯងនោះទេ។ រូបគេ​ធ្លាប់រង់ចាំ​ឲ្យ​កងទ័ពអ៊ុយក្រែន​ទៅរំដោះ​ទីក្រុងតំបន់​ខាងកើតដែរ ប៉ុន្តែ មិនឃើញសោះ។ នៅក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់រុស្ស៊ី ដែលគំរាមកំហែងដល់អាយុជីវិត ក្នុងករណីមិន​ចូលបម្រើទ័ព ឈ្លើយសឹក​​ខាងលើ​សារភាពថា រូបគេក៏ដូចជា​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន​ផ្សេងទៀត​ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់​រុស្ស៊ីត្រួត្រា ​គ្មានជម្រើសអ្វីទាំងអស់។ លោក​Dmytro Lubinets ស្នងការ​អ៊ុយក្រែនទទួលបន្ទុក​សិទ្ធិមនុស្ស​ដែល​ឧស្សាហ៍ទៅ​សួរសុខទុក្ខ​នៅ​មណ្ឌល​ដាក់​ឈ្លើយសឹក​រុស្ស៊ី​ និយាយ​ថា ២៥%​នៃ​ទាហាន​រុស្ស៊ី​រាប់រយនាក់​ដែលជាប់ក្នុង​ឃុំ​របស់​អ៊ុយក្រែន គឺជា​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែនដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ក្រោម​រុស្ស៊ីត្រួតត្រា។ តើ​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែនដែល​ពាក់ឯកសណ្ឋានទាហាន​រុស្ស៊ី និង​ប្រយុទ្ធតទល់នឹង​កងទ័ពអ៊ុយក្រែនក្នុងសមរភូម ជាជនរងគ្រោះ ឬ​ជា​សត្រូវរបស់​អ៊ុយក្រែន? ចំពោះ​កងទ័ពអ៊ុយក្រែន រាល់អ្នកដែលកាន់អាវុធ​ បាញ់សម្លាប់​ទាហាន​អ៊ុយក្រែននៅក្នុងសមរភូមិ ត្រូវចាត់ទុកជា​សត្រូវ​ដែល​អ៊ុយក្រែនមិនអាច​អត់ឱនឲ្យបាន មិនថា ពួកគេ​ទាំងនោះជាជនជាតិអ៊ុយក្រែនដែល​រុស្ស៊ី​ចាប់បង្ខំ​ឲ្យ​ចូល​បម្រើទ័ព​។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងក្រសែភ្នែក​របស់​ស្នងការ​អ៊ុយក្រែន ទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស លោក Dmytro Lubinets ភាគច្រើននៃទាហាន​ដែលរុស្ស៊ី​រើសបញ្ចូលមកពី​តំបន់​ត្រួតត្រា​ សុទ្ធសឹងជា​ជនរងគ្រោះ ដែលត្រូវ​រុស្ស៊ីចាប់បង្ខំ​ឲ្យ​ទទួលសញ្ជាតិ​រុស្ស៊ី ដើម្បី​​ចូលបម្រើទ័ព​​។ ​ដឹងច្បាស់​ពី​ស្ថានភាព​លំបាក​របស់ប្រជាជនខ្លួនដែលរស់នៅក្នុង​តំបន់​រុស្ស៊ីត្រួតត្រា អាជ្ញាធរ​អ៊ុយក្រែនផ្ទាល់ព្យាយាម​ស្វែងរកការពិត​ដើម្បីជៀសវាង​ដាក់ទោសធ្ងន់​លើជនជាតិខ្លួន ដែលត្រូវ​រុស្ស៊ី​ចាប់បង្ខំឲ្យចូលបម្រើទ័ព។ គេ​មើលទៅលើ​ការប្រព្រឹត្តជាក់ស្តែង។ ក្នុងករណីដែល​ទាហាន​រុស្ស៊ី​ដើមកំណើត​អ៊ុយក្រែន ត្រូវ​គេ​ស៊ើបអង្កេត​ទៅ​ឃើញថា មិនបាន​សម្លាប់​ទាហាន​អ៊ុយក្រែនសោះ​នៅក្នុងសមរភូមិ ទាហានរូបនោះអាច​រួចខ្លួន។ ប៉ុន្តែ ចំពោះ​ស្នងការអ៊ុយក្រែន​ទទួលបន្ទុកសិទ្ធមនុស្ស ការសម្រេច​របស់​តុលាការយោធា​អ៊ុយក្រែន​ជាញឹកញយ​ធ្វើឡើង​ដោយ​មាន​នយោបាយ​ចូលមក​ពាក់ព័ន្ធ។ ឧទាហរណ៍ នៅ​ពាក់កណ្តាលឆ្នាំ​២០២២ បុរស​អ៊ុយក្រែន​ម្នាក់ដែលជា​គ្រូបង្រៀន​នៅ​តំបន់​ដុនបាសត្រូវ​បាន​រុស្ស៊ី​ចាប់បង្ខំឲ្យ​ចូលធ្វើជាទាហាន​និងបញ្ជូនទៅសមរភូមិប្រយុទ្ធទល់​នឹង​កងទ័ពអ៊ុយក្រែន។ បុរស​ខាងលើ​មិនបាន​សម្លាប់ បង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ទាហាន​​អ៊ុយក្រែនសូម្បី១នាក់ ប៉ុន្តែ តុលាការយោធា​អ៊ុយក្រែន បានកាត់ក្តី​ឲ្យ​បុរសខាងលើ​ជាប់ពន្ធនាគារ​១៣ឆ្នាំពីបទក្បត់ជាតិ។ ការសម្រេច​យ៉ាងដូច្នេះ ធ្វើឡើង​នៅក្នុងកាលៈទេសៈមួយដែល​ទាហាន​អ៊ុយក្រែនកាលណោះ​មាន​ចំនួន​ស្លាប់​ច្រើន​នៅក្នុង​សមរភូមិ​វាយប្រហារ​របស់​រុស្ស៊ី។ កាត់ទោស​ជនជាតិ​ខ្លួនឯងដែលត្រូវ​រុស្ស៊ីចាប់បង្ខំ និងប្រើជាឧបករណ៍​ឲ្យមក​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​ជាតិសាសន៍ គឺជា​រឿងអ៊ុយក្រែន​ចង់ជៀសវាងបំផុត។ ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​ជនជាតិអ៊ុយក្រែនពាក់ឯកសណ្ឋានទាហាន​រុស្ស៊ី​ផុងជ្រៅក្នុង​សង្រ្គាម ភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់​អ៊ុយក្រែន បាន​ព្យាយាម​បញ្ចុះបញ្ចូល តាមសារ បណ្តាញទាក់ទង​ឲ្យពួកគេទាំងនោះ រត់ចោលជួរកងទ័ពរុស្ស៊ីដើម្បីចុះចូលជាមួយអ៊ុយក្រែន។ គិតចាប់តាំងពី​ដើមសង្រ្គាម​នៅ​ឆ្នាំ​២០២២ ទាហាន​រុស្ស៊ី​ប្រមាណ​៤០០នាក់​បានចុះចូល​ជាមួយ​អ៊ុយក្រែន ​បន្ទាប់ពីពួកគេ​បានលឺ​កម្មវិធី​របស់អ៊ុយក្រែន “ខ្ញុំ​ចង់រស់”។ ប៉ុន្តែ ការអំពាវនាវ​របស់អ៊ុយក្រែន​ឲ្យ​ប្រជាជន​របស់ខ្លួន​នៅតំបន់រុស្ស៊ីត្រួតត្រា​ តស៊ូ និង​ព្យាយាម​រកលេស​កុំ​ឲ្យ​រុស្ស៊ី​ចាប់បញ្ចូលក្នុងជួរកងទ័ព ប្រៀបបាន​នឹង​តំណក់ទឹក​ផ្តិលទឹកធំមួយ ព្រោះថា កង់​របស់​រុស្ស៊ី​ដើម្បីប្រែក្លាយប្រជាជនអ៊ុយក្រែននៅក្នុង​តំបន់ត្រួតត្រាឲ្យទៅជា​ទាហានរុស្ស៊ី​ បាន​វិល​ទៅមុខ​ក្នុង​ល្បឿនមួយ​ដ៏លឿន និងច្បាស់លាស់។ បើតាមតួលេខរបស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ រុស្ស៊ី​រើសទ័ព​ជាង​៣ម៉ឺននាក់ក្នុងចំណោមប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន នៅ​តំបន់​គ្រីមេ​ដែល​រុស្ស៊ីកាត់យកទៅធ្វើជាទឹកដី​របស់ខ្លួន​នៅ​ឆ្នាំ ២០១៤។ ប្រធាន​វិទ្យាស្ថាន​ដើម្បី​សិក្សា​យុទ្ធសាស្រ្ត​និង​សន្តិសន្តិសុខ លោក​Pavlo Lysianskyi  អះអាងថា ពី​ឆ្នាំ ២០២២ ដល់ឆ្នាំ​២០២៥នេះ មនុស្ស​ជាង​២សែននាក់​រស់នៅតំបន់​ដូនែតស្ក៍ និង​លូហ្កង់ ដែលរុស្ស៊ី​បានកាត់យក​ទៅបញ្ចូលក្នុងផែនទីរបស់ខ្លួន ត្រូវ​បាន​រើសបញ្ចូល​ក្នុងជួរកងទ័ពរុស្ស៊ី។ ​រហូតមកដល់ពេលនេះ គេ​គ្មានតួលេខ​ពិតប្រាកដ​នៃ​ចំនួនជនជាតិ​អ៊ុយក្រែន​ដែលត្រូវ​រុស្ស៊ី​ចាប់បង្ខំ​ឲ្យ​ចូលបម្រើកងទ័ព។ ប៉ុន្តែ វិទ្យាស្ថាន​ខាងលើ​បាន​វាយតម្លៃថា ប្រមាណ​២០%​នៃកងទ័ព​រុស្ស៊ី ជា​ប្រជាជន​អ៊ុយក្រែន ដែល​រុស្ស៊ី​បានចាប់បង្ខំរើសចេញពីតំបន់​ក្រោមការត្រួតត្រា។ ចុះទឹកក្រពើ ឡើងលើខ្លា ចំនួននេះ​នឹង​កើនឡើង​កាន់តែ​នាពេលអនាគត ពីព្រោះថា ទៅតាម​​មហិច្ឆតា​របស់​លោកពូទីន ​តំបន់ទាំងបួន​របស់អ៊ុយក្រែន​ដែល​ធ្លាក់ក្រោមការ​ត្រួតត្រារបស់រុស្ស៊ី​ជាគោលដៅ​សម្រិតសម្រាំងអនាគត​កម្លាំងទ័ព​រុស្ស៊ី។ ដោយ​សំដៅជា​ពិសេស​ក្រុមកុមារអ៊ុយក្រែន​ដែល​លោកពូទីន ចង់​បណ្តុះបណ្តាល​ បំពាក់បំប៉ន​ ពង្វក់មនោគមវិជ្ជា​ដើម្បីក្លាយជា​កងទ័ពមុតស្រួច​របស់រុស្ស៊ីទៅថ្ងៃអនាគត ក្រេមឡាំង​បាន​បង្កើត​បណ្តាញ​មណ្ឌលអប់រំជាង​២០០កន្លែង នៅទូទាំងរុស្ស៊ី និង​នៅទឹកដី​អ៊ុយក្រែនដែល​រុស្ស៊ីកាន់កាប់។ ក្មេងៗ​អ៊ុយក្រែន​ត្រូវ​​គេ​ពង្វក់ឲ្យភ្លេច​ជាតិសាសន៍កំណើតអ៊ុយក្រែន ដោយ​លឺតែ​ពាក្យឃោសនា លើកតម្កើង​វីរភាព​របស់​កងទ័ពរុស្ស៊ី និង​កោតសរសើរ​ស្នាដៃរបស់​លោកពូទីន​នៅក្នុង​ការបើកប្រតិបត្តិការពិសេស​នៅទឹកដីអ៊ុយក្រែន។ គេ​វាយតម្លៃថា នៅក្នុង​ទឹកដី​អ៊ុយក្រែនដែលរុស្ស៊ី​កំពុង​កាន់កាប់ មានកុមាររស់នៅប្រមាណ ១លាន៦សែននាក់។ ប្រជាជន​នៅទីនោះដឹងច្បាស់ថា នៅពេល​កុមារ​ទាំងនោះ​ឈាន​ដល់​អាយុ​១៨ឆ្នាំ ពួកគេ​នឹង​ត្រូវ​បង្ខំ​ឲ្យ​ចូលបម្រើ​ក្នុងជួរកងទ័ពរុស្ស៊ី ដោយ​មិនអាច​ប្រកែកបាន។ ជំនួយការរបស់ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែន ទទួលបន្ទុកលើ​ការជួយសង្រ្គោះកុមាររងគ្រោះដោយ​សង្រ្គាម​បាន​ទាញសញ្ញាអាសន្ន ព្រោះថា បើ​គេ​ស្រាវជ្រាវ​ឲ្យ​ស៊ីជម្រៅបន្តិច គេ​ឃើញថា រុស្ស៊ី​របស់​លោកពូទីន​កំពុងបណ្តុះបណ្តាល​កុមារ​រុស្ស៊ី​១លាន​​ឲ្យត្រៀមខ្លួន​ធ្វើជាទាហាន​នៅថ្ងៃអនាគត។ ពួកគេ​ស្ថិតក្នុងចំណោមកុមារ​រុស្ស៊ី​៤លាននាក់​ដែលត្រូវ​បាន​របបម៉ូស្គូ​រើស​យ៉ាងសម្រិតសម្រាំង​នៅក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ​នៃការបង្កើត​ចលនា​យោធា​ស្នេហារជាតិ។ ដូច្នេះ បើរាប់បញ្ចូល​ទាំង​កុមារ​ក្នុង​តំបន់​អ៊ុយក្រែន​ដែល​រុស្ស៊ី​ត្រួតត្រា រុស្ស៊ី​នឹង​មាន​កងទ័ពសរុប ​ប្រមាណ​៥លាននាក់​ នៅប៉ុន្មានឆ្នាំខាងមុខ។ អ្វីដែលពិសេស គឺ​ពួកគេ​ចេញមកពីជំនាន់តែមួយ ជំនាន់ដែល​រុស្ស៊ីផ្តើមសង្រ្គាមឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន។ ប្រធានខុទ្ទកាល័យប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែន​ថ្កោលទោស​នយោបាយ​របស់​មេដឹកនាំរុស្ស៊ីថា​ មានចេតនា​បំផ្លាញ​មនុស្សជំនាន់ថ្មីរបស់អ៊ុយក្រែន។ រុស្ស៊ី​បាន​ពង្វក់​ លាងខួរក្បាលឲ្យកុមារអ៊ុយក្រែន​ងាកបែរ​មក​ប្រឆាំង​នឹង​ប្រទេស​កំណើត​របស់​ពួកគេ។ មិនមែនប្រឆាំង​តែ​អ៊ុយក្រែនមួយទេ។ នៅតាម​សាលារៀន​ក្នុង​តំបន់អ៊ុយក្រែនដែល​រុស្ស៊ីត្រួតត្រា កុមារ​អ៊ុយក្រែនបានទទួល​មនោគមវិជ្ជា​ដែល​បាន​ចាត់ទុក​អ៊ុយក្រែន និងអូតង់ថា ​ជាសត្រូវ​ដែលពួកគេ​ត្រូវ​រៀនរិះរកជារៀងរាល់ថ្ងៃ យុទ្ធសាស្រ្ត​ដើម្បី​វាយប្រហារ។ ​ទៅថ្ងៃខាងមុខ កុមារអ៊ុយក្រែន និង​កុមាររុស្ស៊ីមិនត្រឹមប្រយុទ្ធធ្វើសង្រ្គាមប្រឆាំង​អ៊ុយក្រែន ប៉ុន្តែ ពួកគេ​នឹង​ប្រឆាំង​លោកខាងលិចដែលជាគោលដៅផ្ទាំងស៊ីបមួយដែរ ជាពិសេស​អឺរ៉ុប៕

តាំងពីថ្ងៃ​សៅរ៍ និង​ថ្ងៃអាទិត្យ​ទី​២៦​តុលាម្សិលមិញ ប្រធានាធិបតី​របស់ប្រទេស​វ៉េណេស៊ុយអេឡា នៅ​មិន​សុខស្រណុកចិត្ត​ឡើយ នៅពេល​ឃើញ​អាមេរិក​បញ្ជូន​គ្រឿងសព្វាវុធជាបន្តបន្ទាប់​មកដាក់​​​ក្បែរ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា។ នៅក្នុង​សេចក្តីប្រកាស​កាលពីថ្ងៃអាទិត្យ ប្រធានាធិបតី​វ៉េណេស៊ុយអេឡា​វាយតម្លៃថា វត្តមាន​របស់​នាវាដឹកយន្តហោះចម្បាំង​ដ៏ធំមហិមា​របស់អាមេរិក​នៅប្រទេស​កោះទ្រីនីតេ អេ តូបាហ្គោ Trinité-et-Tobago ដើម្បី​ធ្វើ​សមយុទ្ធ មាន​លក្ខណៈញុះញង់។ មេដឹកនាំ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា នៅបាន​អះអាងទៀតថា​ ទើបចាប់ខ្លួន​ក្រុម​ទាហាន​ស៊ីឈ្នួល​ដែល​ធ្វើការ​ឲ្យ​ភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់អាមេរិក CIA។ នាវាដឹកយន្តហោះចម្បាំង​របស់អាមេរិកUSS Gravelyរួមទាំងកងពល​ទាហាន​ជើងទឹក​​មួយអង្គភាព​បានទៅដល់​ប្រទេស Trinité-et-Tobagoនៅក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ​សមយុទ្ធ​រវាង​អាមេរិក​និងប្រទេស​កោះមួយនេះ​នៅ​សមុទ្រ​ការ៉ាអ៊ីប។ ប៉ុន្តែ ចំពោះ​ប្រធានាធិបតី​វ៉េណេស៊ុយអេឡា វត្តមាន​របស់នាវាចម្បាំង​របស់​អាមេរិក​នៅ​ចម្ងាយ​តែ​ប៉ុន្មាន​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ឆ្នេរ​សមុទ្រ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា គ្មាន​បំណងអ្វីផ្សេង ក្រៅតែពី​ការចង់​បង្ហាញសាច់ដុំ​ ដាក់​សម្ពាធ និង​ញុះ​ញង់​វ៉េណេស៊ុយអេឡា​នោះទេ។ ប្រធានាធិបតី​វ៉េណេស៊ុយអេឡា លោក​នីកូឡា​ ម៉ាឌូរ៉ូ​បាន​តាមដាន​មិន​ដាក់​ភ្នែក​វត្តមាន​កងទ័ពអាមេរិក​នៅ​ក្បែរមាត់ទ្វារ​របស់​វ៉េណេស៊ុយអេឡា។ ​នៅថ្ងៃសៅរ៍ លោក​បាន​ចោទ​អាមេរិក​ថា​កំពុង​បង្កើត​សង្រ្គាម​មួយ​មិនចេះចប់ ចំណែកនៅថ្ងៃអាទិត្យម្សិលមិញ លោក​ម៉ាឌូរ៉ូ​បាន​បរិហា​សមយុទ្ធ​យោធាដ៏គ្រោះថ្នាក់ ​ដែលអាមេរិក និងTrinité-et-Tobagoដែលជា​​ប្រទេស​ជិតខាងរបស់​វ៉េណេស៊ុយអេឡា​ត្រូវ​ធ្វើ​រួមគ្នា​ពីថ្ងៃទី​២៦ ដល់​ថ្ងៃទី​៣០​តុលា។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំ​បាន​ប្រកាស​តាំងពីថ្ងៃព្រហស្បតិ៍​ថា នឹង​បញ្ជូន​នាវា​ដឹកយន្តហោះចម្បាំង USS Gravelyទៅ​Trinité-et-Tobagoដើម្បីធ្វើសមយុទ្ធ​ក្នុងក្របខ័ណ្ឌ​នៃ​ប្រតិបត្តិការ​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​ក្រុមជួញដូរ​គ្រឿងញៀន​នៅសមុទ្រ​ការ៉ាអ៊ីប។ នៅសមុទ្រ​ការ៉ាអ៊ីបនេះ អាមេរិក​បានបញ្ជូនរួចហើយ នាវាចម្បាំង​ចំនួន​៧គ្រឿង និង​មួយគ្រឿង​ទៀត​នៅ​ឈូង​សមុទ្រ​ម៉ិកស៊ិក នៅក្នុងប្រតិបត្តិការ​វាយកម្ចាត់ទូក​ដឹកគ្រឿង​ញៀន​ដែលរដ្ឋបាល​អាមេរិក​ចោទថា មានប្រភពចេញពី វេណេស៊ុយអេឡា។ នៅមួយរយៈចុងក្រោយនេះ លោកដូណាល់ ត្រាំ​បាន​ប្រកាស​ធ្វើសង្រ្គាមប្រឆាំង​បណ្តាញ​ក្រុមជួញដូរគ្រឿង Fentanyl ដែលលោក​ចាត់ទុក​ថា ជា​គ្រោះថ្នាក់ដ៏ធំ​​សម្លាប់​ប្រជាជន​អាមេរិក។ នៅថ្ងៃទី​១៦​តុលាកន្លងទៅ លោកបាន​​បញ្ជា​ឲ្យ​នាវាចម្បាំង​អាមេរិក​ដែលត្រូវ​បាន​ពង្រាយនៅសមុទ្រ​ការ៉ាអ៊ីប បាញ់​កម្ទេច​ទូកមួយគ្រឿង​ដែល​អាមេរិក​អះអាងថា មាន​ដឹក​គ្រឿងញៀន Fentanyl ។ ប៉ុន្តែ ចំពោះអ្នកជំនាញ គ្រឿងញៀន​ Fentanyl ផលិតភាគច្រើននៅប្រទេស​​ម៉ិកស៊ិក​ និងនាំចូលទៅ​ទឹកដីអាមេរិក​ តាមរយៈព្រំដែន​ដីគោក។ បើ​គ្រឿង​​​ញៀន Fentanyl មិន​ផលិត​នៅ​អាមេរិកឡាទីន ហើយ​ វ៉េណេស៊ុយអេឡា​ក៏មិនមែនជា​ប្រភព​នាំចេញ​គ្រឿង​ញៀន​ទៅ​អាមេរិក បើប្រៀបធៀបនឹង​កូឡុំប៊ី ប៉ុន្តែ ហេតុអ្វីបានជា​រដ្ឋបាល​លោកដូណាល់ ត្រាំ រករឿង រហូត​ចោទប្រកាន់​ប្រធានាធិបតី​វ៉េណេស៊ុយអេឡាថា ជា​មេក្រុមជួញដូរ​គ្រឿង​ញៀន​ទៀតនោះ? ​សប្តាហ៍មុននេះ លោក​ដូណាល់ ត្រាំ​នៅបានអះអាងថា លោក​បាន​​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ភ្នាក់ងារ​ស៊ើបការណ៍សម្ងាត់អាមេរិក CIAធ្វើ​សកម្មភាព​នៅវ៉េណេស៊ុយអេឡា ព្រោះថា គ្រឿង​ញៀន​មាន​ប្រភពចេញពីវ៉េណេស៊ុយអេឡា​ ប៉ុន្តែ មេដឹកនាំ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា បដិសេធ​ទាត់ចោល​ការចោទប្រកាន់ និងថា អាមេរិក​ក្រោមរដ្ឋបាល​លោកដូណាល់ត្រាំ​រកលេស​បង្កើតសង្រ្គាម​ ដាក់សម្ពាធ​លើ​របបដឹកនាំរបស់វ៉េណេស៊ុយអេឡា។ បើតាម​ប្រធានាធិបតី​នីកូឡា ម៉ាឌូរ៉ូ​​ វេណេស៊ុយអេឡា​ទើប​ចាប់បាន​ក្រុមទាហាន​ស៊ីឈ្នួល​ឲ្យ​ទីភ្នាក់ងារ​ស៊ើបការសម្ងាត់អាមេរិកCIA នៅថ្ងៃអាទិត្យទី​២៦​តុលា។ នៅក្នុង​សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន​ មេដឹកនាំ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា​បាន​អះអាងថា ក្រុមទាហាន​ស៊ីឈ្នួល​ដែល​បម្រើការ​ឲ្យ​CIA​មានគម្រោង​ការ​វាយប្រហារចេញពី​ទឹកដី​វ៉េណេស៊ុយអេឡា ឬ​ក្នុង​តំបន់​ដែនទឹកដោយប្រើ​ទង់ជាតិ​ក្លែងក្លាយ​។ គោលបំណង​របស់ក្រុមនេះ​ គឺបង្កើតរូបភាព​វាយប្រហារ​ឈ្លានពាន​របស់វ៉េណេស៊ុយអេឡា​ទៅលើ​ប្រទេស​ជិតខាង ដែល​នឹង​ជៀសមិនផុត ញុះញង់​ឲ្យ​ផ្ទុះសង្រ្គាម​រវាង​ប្រទេស​ជិតខាង និង​ការអន្តរាគមន៍យោធា​របស់អាមេរិក​នៅវ៉េណេស៊ុយអេឡា។ ជាថ្មីម្តងទៀត ក្រៅតែពី​បរិហារថ្កោលទោស​សកម្មភាពយោធា​ដ៏គ្រោះថ្នាក់​ តាមរយៈ​ពង្រាយ​នាវាចម្បាំង និងការធ្វើសមយុទ្ធ នៅ​ក្បែរ​ដែនទឹក​របស់​វ៉េណេស៊ុយអេឡា ប្រធានាធិបតី​វ៉េណេស៊ុយអេឡា​លោក​នីកូឡា ម៉ាឌូរ៉ូ​ចោទប្រកាន់​វ៉ាស៊ីនតោន​ថា បាន​យក​ប្រតិបត្តិការ​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​ក្រុមជួញដូរគ្រឿងញៀន​នៅ​សមុទ្រ​ការ៉ាអ៊ីប​មក​ធ្វើជា​លេស​ នៅក្នុង​​គោលដៅឈានទៅ​ផ្លាស់ប្តូរ ផ្តួលរំលំ​របបដឹកនាំ​នៅ​វ៉េណេស៊ុយអេឡា និង​ដណ្តើម​យក​​ធនធាន​ប្រេង​របស់​ប្រទេស​អាមេរិកឡាទីនមួយនេះ៕      ​

២សប្តាហ៍​ហើយ ដែល​កិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់នៅតំបន់ហ្កាហ្សា បានចូលជាធរមាន។ ថ្វីបើ​គេសង្កេតឃើញថា ដំណាក់កាលទី​១នៃ​​បទឈប់បាញ់នេះ ហាក់បានដំណើរការទៅតាមអ្វីដែលគ្រោងទុក​ តែអ្វីដែល​គេកំពុងតែព្រួយបារម្ភ គឺដំណាក់កាលបន្ទាប់ ទាក់ទិននឹងការរំសាយអាវុធទាំងស្រុងរបស់​ក្រុមហាម៉ាស ព្រមទាំង​ការរៀបចំ​គ្រប់គ្រងតំបន់ហ្កាហ្សា​ ទៅថ្ងៃអនាគត។ គិតត្រឹមពេលនេះ ក្រុម​ហាម៉ាសបាន​បន្តបដិសេធមិន​រំសាយ​អាវុធជាដាច់ខាត​។ អ្នកជំនាញ និងសូម្បីតែលោក​អនុប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក ក៏បានទទួលស្គាល់ដែរ ថា​ផែនការ​រំសាយ​អាវុធរបស់​ក្រុមហាម៉ាស​​ទាំងស្រុង វាគឺជារឿងមួយលំបាកស្មុគស្មាញណាស់។ កិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់នៅហ្កាហ្សា ក្រោម​ការ​ជ្រោមជ្រែងចាត់ចែងដោយ​លោកដូណាល់ ត្រាំ បានចូលជា​ធរមានបាន​២សប្តាហ៍ហើយ​។ មិនមានបញ្ហាចោទធំដុំទេ នៅក្នុងការអនុវត្ត​ដំណាក់កាលទី១​នៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ដោយ​ក្រុម​ហាម៉ាស បានដោះលែងចំណាប់ខ្មាំង​នៅរស់​​ទាំងអស់​២០​នាក់ និងបាន​ប្រគល់សាកសពចំណាប់ខ្មាំងបានចំនួន​១៥សព​ហើយ​ គិតត្រឹមថ្ងៃទី​២៣តុលា​។ តែអ្វីដែលគេកំពុងព្រួយបារម្ភបំផុត​នោះ គឺដំណាក់កាលទី​២នៃ​កិច្ចព្រមព្រៀង ដែល​ពាក់ព័ន្ធនឹងការ​រំសាយ​អាវុធទាំង​ស្រុង​របស់​​ក្រុម​ហាម៉ាស។ វាគឺជាលក្ខខណ្ឌដ៏ចាំបាច់បំផុត ដើម្បីធានាសន្តិភាព​ទៅថ្ងៃអនាគត​​។ រហូតមកទល់ពេលនេះ ក្រុមហាម៉ាស​​បានបដិសេធថា គេនឹងមិនទម្លាក់អាវុធ​ចោលជាដាច់ខាត​។ ការតស៊ូដោយ​កម្លាំងអាវុធ វាគឺជាសរសៃឈាម ជាឫសកែវរបស់​ក្រុមអ៊ីស្លាមជ្រុលនិយមនេះ តាំងតែពីពេលចាប់កំណើតដំបូង​។ ប្រមូលអាវុធ និង​កម្ទេចរចនាសម្ព័ន្ធយោធារបស់​ក្រុមហាម៉ាស​ លោក David Rigoulet-Roze អ្នកស្រាវជ្រាវនៅ​វិទ្យាស្ថាន​​វិភាគ​​យុទ្ធសាស្ត្របារាំង បានពន្យល់ថា​ ​នៅ​ក្នុង​ផែនការសន្តិភាពរបស់​លោកដូណាល់ ត្រាំ គឺ​គេបានបែងចែងដាច់ស្រលះពីគ្នា រវាង​ “ការ​ប្រមូលអាវុធ” ​ពីដៃក្រុមអាម៉ាស និង “​ការ​កម្ទេច​រចនាសម្ព័ន្ធយោធា” របស់ក្រុមហាម៉ាស។ ការ​ប្រមូលអាវុធ គឺមានន័យថា​​ក្រុមហាម៉ាស​​មានកាតព្វកិច្ច​ប្រគល់គ្រឿងសព្វាវុធទាំងអស់ ដោយ​មានការ​​ឃ្លាំមើលពីអន្តរជាតិ​។ រី​ឯ​ការ​កម្ទេច​រចនាសម្ព័ន្ធយោធា​​​វិញ​ គឺសំដៅទៅដល់ការ​កម្ទេចចោលទាំងស្រុង នូវហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរបស់ក្រុមហាម៉ាស ដែល​មានដូចជាបណ្តាញផ្លូវ​​រូងក្រោមដី ទីតាំងស្តុក​អាវុធ និង​​ទីតាំងផលិត​អាវុធ​ជាដើម។ ផែនការសន្តិភាពបាន​កំណត់ផងដែរ ថា​មិនយកទោសពៃទេ​ ចំពោះសមាជិកក្រុមហាម៉ាស ដែលស្ម័គ្រចិត្តរួមរស់ដោយសន្តិភាព ឬក៏ចង់​ភៀសខ្លួនទៅរស់នៅបរទេស​​​។ តែទន្ទឹមគ្នានេះ ​កិច្ចព្រមព្រៀងនេះមានខ្លឹមសារ​មិនច្បាស់លាស់ទេ​ ទាក់ទិននឹង “អ្នក​សង្កេតការណ៍​ឯករាជ្យ” ដែលមាន​តួនាទី​​​តាមដានការប្រមូលអាវុធ។ គិតមកទល់ពេលនេះ គ្មានការបញ្ជាក់ណាមួយ ថាក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍​ឯករាជ្យនោះ ជានរណា មកពីណាទេ។​ ​អ្នកវិភាគខ្លះ បានលើកឡើងថា ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍​ឯករាជ្យ អាច​ជា​តំណាង​របស់ភាគីអេហ្ស៊ីប ព្រោះថាអេហ្ស៊ីបមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយ​អ៊ីស្រាអែល ហើយក៏ស្គាល់តំបន់​ហ្កាហ្សាច្បាស់​​។ តួកគីក៏អាចមានចំណែកចូលរួមដែរ នៅក្នុងការដាក់សំពាធ​ទៅលើ​ក្រុមហាម៉ាសឲ្យ​ប្រគល់អាវុធ​។ ក្រុមហាម៉ាស​សល់កម្លាំងសមាជិក​​និងអាវុធច្រើន​​ គួរកត់សំគាល់ថា ២ឆ្នាំក្រោយ​សង្គ្រាមនេះ​​ ក្រុមហាម៉ាស​នៅតែមានកម្លាំងដដែលទេ​នៅហ្កាហ្សា​ បើទោះបី​​សមត្ថភាព​ ប្រយុទ្ធបាន​ធ្លាក់ចុះខ្លាំង​​ក៏ដោយ។ ជាក់ស្តែង គ្រាន់តែ​​បទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន ភ្លាម​​ៗ​ ក្រុមហាម៉ាសបានចាប់មនុស្ស​ច្រើននាក់​មក​បាញ់សម្លាប់ចោលនៅតំបន់ហ្កាហ្សា ដោយចោទថាជាជនក្បត់​ឃុបឃិតជាមួយអ៊ីស្រាអែល។ មុនថ្ងៃ​៧តុលា​២០២៣ ក្រុមហាម៉ាសមានសមាជិកសកម្ម ចន្លោះពី២៥០០០ ទៅ​៣០០០០នាក់។ តួលេខខ្លះ​ អះអាងថា២ឆ្នាំមកនេះ ក្រុមហាម៉ាសបានស្លាប់​សមាជិក អស់​ខ្ទង់​ពី៨០០០ទៅ ១២០០០នាក់​។ មិនត្រឹមប៉ុណ្ណោះទេ ក្រុមហាម៉ាសនៅមាន​សល់ គ្រឿងសព្វា​វុធចម្រុះច្រើនប្រភេទ មានទាំង​​​គ្រាប់រ៉ូកែត និងដ្រូន​កែច្នៃ​ ​​​។ អង្គការ Small Arms Survey មានទីតាំង​នៅស្វ៊ីស ធ្លាប់បាន​អះអាងនៅឆ្នាំ​២០១៨​ថា ក្រុមហាម៉ាសមានសមត្ថភាពជាយូរឆ្នាំមកហើយ ក្នុងការ​​កែច្នៃសម្ភារៈប្រើប្រាស់​ប្រចាំថ្ងៃ ផលិ​តជា​គ្រាប់រ៉ូកែត​និងអាវុធមួយ​ចំនួន។ មុនអ៊ីស្រាអែលបិទខ្ទប់តំបន់​ហ្កាហ្សា​​ទាំងស្រុង ក្រុមហាម៉ាសធ្លាប់បាន​នាំ​យកគ្រឿងផ្សំ​ផលិត​អាវុធ ចូលមកក្នុងតំបន់ហ្កាហ្សា ដោយដឹកចូលតាមសមុទ្រ និងចូលតាមរូងក្រោមដី ដែលគេជីកចេញទៅដល់​​តំបន់ស៊ីណៃរបស់​អេហ្ស៊ីប។ អេហ្ស៊ីបធ្លាប់បានអះអាងថាគេបានកម្ទេចរូងក្រោមដី​ទាំងនោះ បានមួយចំណែកធំ រវាងពីឆ្នាំ​២០១៣ដល់​២០១៩។ តែ​​អ៊ីស្រាអែល​​បានអះអាងច្រើនលើក ថា​រូងក្រោមដី​ខ្វាត់ខ្វែងរបស់ក្រុមហាម៉ាស​​ នៅតែ​ប្រើការបានយ៉ាងសកម្ម​​ដដែលទេ​។ ក្រោយថ្ងៃ៧តុលា​ កងទ័ពអ៊ីស្រាអែល​បាន​បើក​ការវាយកម្ទេច ​បណ្តាញរូងក្រោមដី​មួយបណ្តាញ​​​​ទៀត ដែល​ក្រុមហាម៉ាស​បានប្រើប្រាស់​ដើម្បី​លាក់ចំណាប់ខ្មាំង លាក់ទុក​អាវុធ​​ ផ្គុំអាវុធ នឹង​ដឹកជញ្ជូនអាវុធពេញក្នុងតំបន់​ហ្កាហ្សា។ ​អ៊ីស្រាអែលអះអាងថា ផ្លូវក្រោមដី​នេះអាចមានប្រវែងសរុបយ៉ាងហោច​​​​៥០០​គីឡូម៉ែត្រ។ ការកម្ទេចរូង​ក្រោម​ដី​ដ៏ខ្វាត់ខ្វែងរបស់ក្រុមហាម៉ាស វាគឺជាលក្ខខណ្ឌ​​​ដ៏សំខាន់មួយ​​ សម្រាប់ធានាឲ្យភាគីអ៊ីស្រាអែល​បាន​​ស្ងប់ចិត្ត​​។​ សង្គ្រាមអាចផ្ទុះសាជាថ្មី​ គួររំលឹកថា​ មេក្រុមហាម៉ាសម្នាក់​ធ្លាប់​បាន​អះអាងនៅថ្អៃទី​១១តុលា​ថា ចំណុចទាក់ទិននឹងការប្រគល់អាវុធ ដែលគេនាំគ្នានិយាយគ្រាប់ម៉ាត់​នោះ គឺក្រុមហាម៉ាសមិនសុខចិត្តទទួលយកជាដាច់ខាត​។ បើក្រុមហាម៉ាសនៅតែរឹងទទឹង មិនប្រគល់អាវុធ ​មិនព្រមប្រគល់ផែនទីរូងក្រោមដី​ដើម្បី​ឲ្យគេវាយ​​កម្ទេចទេនោះ មានន័យថាដំណាក់កាលទី​២នៃផែនការសន្តិភាព ប្រាកដជាត្រូវជាប់គាំងហើយ។ កាលពីថ្ងៃទី​១៤តុលា​ លោកដូណាល់ ត្រាំ ធ្លាប់បានប្រកាសគំរាមថា​ បើក្រុមហាម៉ាសមិនព្រមប្រគល់អាវុធទេ នោះលោក​នឹងបញ្ជា​ឲ្យ​កម្លាំង​ចូលទៅប្រមូល ដោយ​ប្រើធម៌ក្តៅ តែមួយ​ភ្លែតរួច​រាល់ភ្លាម​។ ដោយឡែក មាន​មតិ​មួយចំនួន​បាន​ស្នើថា ​ដំណើរការ​រំសាយ​អាវុធ​អាចប្រព្រឹត្តិទៅជាដំណាក់ៗ​។ ជាបឋម គឺ​ក្រុមហាម៉ាស ត្រូវប្រគល់គ្រាប់មីស៊ីល និង​គ្រាប់រ៉ូកែត មុននឹងប្រគល់​អាវុធធុនស្រាល​។ ហើយចង់ឲ្យ​មានការទុកចិត្តគ្នា គឺទាល់តែអាវុធ​ប្រមូល​បាន ត្រូវយកទៅទុកនៅទីតាំងមាន​ការ​កត់​បញ្ជី និងយាម​ត្រួតពិនិត្យ​ឲ្យបាន​ម៉ដ្ឋចត់​បំផុត​​។ តែ​គ្មាននរណាម្នាក់ហ៊ានអះអាងទេ ថាក្រុមហាម៉ាសនឹងសុខចិត្ត​សហការ​​។​ បើគ្មានការសហការពីសំណាក់​ក្រុម​ហាម៉ាសទេ គឺមានន័យថាសង្គ្រាម​អាចនឹងផ្ទុះសាជាថ្មី​។ សម្រាប់​ លោក​ David Rigoulet-Roze គឺថាទោះបីក្រុមហាម៉ាស​ដឹងខ្លួន​ច្បាស់​ថា​គ្មាន​ជម្រើស​ផ្សេងក៏ដោយ តែក្រុម​នេះនឹងមិន​​​សុខចិត្តប្រគល់​អាវុធ​ជាដាច់ខាត​ ព្រោះវាមានន័យថាក្រុមហាម៉ាស សុខចិត្តលុតជង្គង់ចុះចាញ់​​។ ​ គួរបញ្ជាក់ដែរថា កាលពី​​ថ្ងៃទី​២២តុលា លោក JD Vance អនុប្រធានាធិបតីអាមេរិក​​ដែល​បានធ្វើដំណើរទៅអ៊ីស្រាអែល បានទទួលស្គាល់ថា ផែនការឈានទៅ​​រំសាយអាវុធទាំងស្រុងរបស់ក្រុមហាម៉ាស ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​ក្រុម​នេះ​អាចគំរាមសន្តិសុខអ៊ីស្រាអែលទៅថ្ងៃអនាគត វាពិតជារឿងស្មុគស្មាញ​ និង​មានឧបសគ្គច្រើន។ តែយ៉ាងណាក៏ដោយ គេសង្កេតឃើញថា​ រដ្ឋបាល​របស់​លោកដូណាល់ ត្រាំ បានបញ្ជូនមនុស្សទៅអ៊ីស្រាអែលជាបន្តបន្ទាប់ ហាក់ដូចជាចង់​តាមទប់ និងតាមឃ្លាំមើលអ៊ីស្រាអែល។ អាមេរិក​ចង់​ឲ្យអ៊ីស្រាអែល​​ប្រឹងប្រែងអត់ធ្មត់ ដើម្បី​​កុំ​ឲ្យ​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព ដែលលោកត្រាំខំប្រកាសអួតប្រាប់គេពេញពិភពលោកនេះ ត្រូវរលាយ​ក្លាយជាក្រដាសឥតន័យ​៕​

អាជ្ញាធរភូមានិង​ចិន បាន​ចាប់ផ្តើម​ប្រតិបត្តិការ ចុះបង្ក្រាប​ទីតាំងឆបោក​អនឡាញនៅភូមា តាំងតែ​ពី​ខែ​​កក្កដាឆ្នាំ​២០២៣ម្លេះ។ គិតត្រឹមពេលនេះ មានជនជាតិចិន​​ប្រមាណ​៥៧០០០នាក់ ត្រូវបានចាប់ខ្លួន ដែលក្នុងនោះមានមេខ្លោងធំៗជាច្រើននាក់។ តែអ្វីដែលគេសង្កេតឃើញ​ គឺថា​ទីតាំងឆបោកអនឡាននៅភូមា តាមបណ្តោយ​ព្រំដែន​ជាប់ទឹកដីថៃ បានបន្តរីកដុះដូចផ្សិត​។ ផ្អែកតាមការស៊ើបអង្កេត​របស់​ទីភ្នាក់ងារ​​ព័ត៌មាន​បារាំង គឺទីតាំងឆបោកអនឡាញទាំងនោះ បាន​ប្រើប្រាស់សេវាអ៊ីនធ័រនែត ផ្តល់​ឲ្យដោយ​​ក្រុមហ៊ុន Starlink របស់លោក ​Elon Musk ថែមទៀតផង។ ប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ តំបន់ Myawaddy ភាគអាគ្នេយ៍​ប្រទេសភូមា ជាប់ព្រំដែន​ខេត្តតាកប្រទេសថៃ បានក្លាយជា​​ជង្រុកនៃ​​​ទីតាំងឆបោកអនឡាន​ យ៉ាង​ធំសម្បើម។​ ដោយរងសំពាធពីរដ្ឋាភិបាលចិន អាជ្ញាធរភូមាសហការជាមួយអាជ្ញាធរថៃ បានចុះបង្ក្រាបបិទទីតាំងទាំងនេះ កាលពី​ដើមឆ្នាំ​២០២៥។ ប្រតិបត្តិការធំបំផុតនៅខែកុម្ភៈ បាន​រំដោះបាន​មនុស្ស​ចំនួន​៧០០០នាក់ ភាគច្រើនគឺជាជនជាតិចិន។ យោងតាម​អង្គការសហប្រជាជាតិ មនុស្ស​ទាំងនោះអ្នកខ្លះមកដោយ​ស្ម័គ្រចិត្ត តែ​ភាគច្រើនគឺសុទ្ធតែជាជនរងគ្រោះ ដែល​ក្រុមអន្ធពាលបានល្បួងយកមក ហើយចាប់បង្ខាំង​ទុកក្នុងមណ្ឌល​ ឲ្យ​ធ្វើសកម្មភាពឆបោក​តាមបណ្តាញសង្គម​ប្រៀបបីដូចជាទាសករ​។ ជនរងគ្រោះខ្លះ បាន​អះអាងប្រាប់អ្នកកាសែតថា​ ពួកគេបានរងនូវការធ្វើទារុណកម្ម វាយដំ បង្អត់អាហារ គ្មានថ្នាំព្យាបាលជាដើម។ល។​ សង់អគារថ្មី​​កាន់តែច្រើន​ ក៏ប៉ុន្តែ ប្រតិបត្តិការ​ចុះបង្ក្រាបដ៏ធំនេះ បានរំលងផុត​បានតែប៉ុន្មានសប្តាហ៍ គេសង្កេត​ឃើញថា ទីតាំងឆបោកអនឡាញនៅតំបន់ Myawaddy បានចាប់ផ្តើមសកម្ម​ឡើងវិញយ៉ាង​រំភើយ​។ មិនត្រឹមតែសកម្មទេ គឺកាន់តែរីកធំថែមទៀត។​ យោង​​តាម​ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានបារាំង AFP ដោយ​ផ្អែក​លើរូបភាព​ផ្កាយរណប​របស់ Planet Labs PBC គឺចន្លោះពីខែ​មីនា ដល់ខែ​កញ្ញា គេសង្កេតឃើញថា​មានអគារថ្មី​​ៗរាប់សិបអគារ ត្រូវបាន​គេសាងសង់បន្ថែមទៀត​ ជាក់ស្តែង​ដូច​ជានៅតំបន់ KK​ Park ដែលគេស្គាល់ថា គឺជាទីតាំងឆបោកអនឡាញដ៏ធំមួយ នៅទីក្រុង​ Myawaddy។ ហើយ​ផ្អែកតាមរូបភាពថតដោយដ្រូនរបស់អ្នកកាសែត AFP នៅខែកញ្ញាកន្លងទៅ គឺគេឃើញយ៉ាងច្បាស់ នូវសកម្មភាព​​ការដ្ឋានសាងសង់​អគារ ជាមួយ​និងផ្លូវថ្នល់ខ្វាត់ខ្វែង​ ច្រកចូលកាន់តែធំជាង​មុន និងបុគ្គលិកសន្តិសុខយាមកាន់តែច្រើន​។ ជាងនេះទៀត គេបានសង្កេតឃើញ នូវ​​ចំណុចឆ្លងកាត់ចំនួន​៥ទីតាំង​ថ្មី​ផ្សេងទៀត នៅមាត់​​ទន្លេ Moei ដែលខណ្ឌចែក​ទឹកដី​ថៃនិងភូមា។ យោងតាមការវិភាគ ចំណុចឆ្លងកាត់ទាំងនេះ គឺជាទី​ដឹកជញ្ជូនសម្ភារៈផ្សេងៗ ឆ្លងពីថៃ​ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់​​ទីតាំង​​ឆបោក​អនឡាញ​នៅ​ខាង​ភូមា​។ បន្ថែមពីនេះ ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានបារាំង AFP បានប្រមូលព័ត៌មានបាន​ បញ្ជាក់ថា ក្នុងចំណោម​ទីតាំងឆបោកអនឡាញទាំង​២៦​ទីតាំងក្បែរតំបន់ Myawaddy ដែល​ក្រុមការងារស៊ើបអង្កេតអូស្ត្រាលី ASPI បានស្រង់ទិន្នន័យបាន គឺមានច្រើនទីតាំង ដែល​កំពុងត្រូវបានគេសាងសង់ ជួលជុល​​ឬពង្រីក​ឲ្យ​កាន់តែធំ​។ ក្នុងចំណោមទីតាំងទាំងនេះ គឺមាន​ទីតាំងមួយល្បីឈ្មោះជាងគេ ស្ថិតនៅ​តំបន់​ Shwe Kokko ៣០គីឡូម៉ែត្រ​ខាងជើង​ទីក្រុង Myawaddy​​។ កាលពីខែ​កញ្ញាកន្លងទៅ អាជ្ញាធរអាមេរិក​បាន​ដាក់ទណ្ឌកម្មទៅលើ​មនុស្ស​៩នាក់ ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងទីតាំង​ឆបោកអនឡាញ Shwe Kokko នេះ ព្រមទាំងមេក្រុមអន្ធពាលជនជាតិ​ចិនម្នាក់ ឈ្មោះ She Zhijiang ដែល​ម្ចាស់គម្រោងសាងសង់ Yatai New City នៅក្នុងតំបន់​នេះ​។ សេវាអ៊ីនធ័រនិត របស់ក្រុមហ៊ុន Starlink យោងតាមរូបភាពផ្កាយរណបដដែល គេសង្កេតឃើញថា នៅលើដំបូល​ទីតាំងឆបោកអនឡាញទាំងអស់​​នោះ គឺសុទ្ធតែបំពាក់​ដោយ​បង្គោលអង់តែនរបស់ក្រុមហ៊ុន Starlink ។ ពោលគឺ ក្រុមហ៊ុន​Starlink របស់​លោក Elon Musk បានក្លាយជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់សេវាអ៊ីនធ័រនិត ដ៏សំខាន់ជាងគេ១ក្នុងចំណោម​២​នៅភូមា បើគិតចាប់ពីខែឧសភាមក។ កាលពីខែ​កក្កដា សភាខុនហ្ក្រេសអាមេរិក បានបើកការស៊ើបអង្កេត ទាក់ទិននឹងការចូលរួមចំណែករបស់​ក្រុមហ៊ុន Starlink នៅក្នុងការផ្គត់ផ្គង់សេវាអ៊ីនធ័រនែត ឲ្យ​ទីតាំង​ឆបោកអនឡាញនៅភូមា។ យោងតាម​ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុអាមេរិក សកម្មភាពឆបោក​ដែលមានប្រភពចេញពីប្រទេសនៅ​​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ បាន​​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រជាជនអាមេរិក​រងគ្រោះ គិតជាទឹកប្រាក់​ប្រមាណ​​១ម៉ឺនលានដុល្លារ កាលពីឆ្នាំ​២០២៤។ ជាទំហំទឹកប្រាក់ ដែល​បាន​កើនឡើងដល់ទៅ​​៦៦% បើប្រៀបធៀបទៅឆ្នាំ​២០២៣។ ចាប់ខ្លួនជនជាតិចិនបាន​​៥៧០០០​នាក់​ គួរបញ្ជាក់ដែរថា ភាគច្រើននៃអ្នកដែលត្រូវគេចាប់បង្ខំ​ឲ្យ​ធ្វើការក្នុងទីតាំងឆបោកអនឡាញ គឺសុទ្ធតែជាជនជាតិចិន។ មតិមហាជនចិនបានតាមដានយកចិត្តទុកដាក់ជាខ្លាំង​។ ប្រឈមនឹង​​​បញ្ហាទាំងអស់នេះ រដ្ឋាភិបាលចិន​បានចាប់ផ្តើម​ដាក់សំពាធ​ឲ្យ​របបសិកភូមា បង្ក្រាប​ទីតាំងឆបោកទាំងនេះ តាំងតែ​ពី​ចុងឆ្នាំ​២០២៣ម្លេះ​។ យោងតាមលិខិតប្រកាសជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងសប្តាហ៍​នេះ អាជ្ញាធរចិនបាន​អះអាងថា គិតត្រឹមពេលនេះ​គេបានចាប់ខ្លួនជនជាតិចិន​​ ប្រមាណ​៥៧០០០នាក់ ដែលពាក់ព័ន្ធក្នុងសកម្មភាពឆបោកអនឡាននៅភូមា​​។ ក្រសួងសន្តិសុខសាធារណៈលើបណ្តាញសង្គមចិន បាន​ប្រកាសនៅថ្ងៃសុក្រទី​១៧តុលាថា តុលាការចិនបាន​ធ្វើការចោទប្រកាន់​កាលពីខែកញ្ញា ទៅលើមេក្លោង​ជនជាតិចិនម្នាក់ ឈ្មោះ Xu Faqi ព្រមទាំងសមាជិក​ច្រើននាក់ទៀតនៃក្រុមអន្ធពាល ដែលគ្រប់គ្រង​ទីតាំងឆបោកអនឡាញ​ចំនួន​១៦ទីតាង​​នៅ​តំបន់ Kokang រដ្ឋស្ហានប្រទេសភូមា ជាប់ខេត្តយូណានរបស់ចិន​។ ហើយ​កាលពីថ្ងៃពុធ អាជ្ញាធរចិនអះអាង​ថា គេត្រៀមកាត់ទោសក្រុមអន្ធពាល​២ក្រុម មួយមានទីតាំងឆបោកអនឡាញនៅភូមា​៣១ទីតាំង មួយទៀតមាន​២៨ទីទាំង នៅក្នុងតំបន់Kokang ដដែលនេះ​។ ក្រុមអន្ធពាលនីមួយៗ​​ មានក្រុមប្រដាប់អាវុធចាំ​ការពារ​ទីតាំងរបស់ពួកគេ ចន្លោះពី​៤០០ ទៅ​៦០០នាក់យ៉ាងតិច​​។ សូមរំលឹកថា ផ្អែកតាមរបាយការណ៍មួយ​​របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងឆ្នាំ​២០២៣មានមនុស្សយ៉ាងហោច ១២ម៉ឺននាក់ ដែលត្រូវគេបង្ខំ​ឲ្យធ្វើសកម្មភាពឆបោក​អនឡាញ នៅតាមទីតាំងក្នុងទឹកដី​​ភូមា។ ហើយ​នៅ​ប្រទេស​​កម្ពុជាវិញ របាយការណ៍នេះអះអាងថា អាចមាន​លើសភូមា ដល់ទៅ​១០ម៉ឺននាក់​៕

បារាំងបានធ្លាក់ផុង​ក្នុងវិបត្តិ​នយោបាយ គួរ​ឲ្យ​ព្រួយបារម្ភបំផុត បន្ទាប់ពី​លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ថ្មី​ សេបាស្យៀង ឡឺក័រ​នុយ បានប្រកាសលាចុះតំណែង​ កាលពីថ្ងៃចន្ទទី​៦តុលា​ ប្រមាណ​តែ​១៤ម៉ោង​ក្រោយ​ប្រកាសសមាសភាពរដ្ឋាភិបាល​ថ្មី​។ ការលាចុះពីតំណែង ព្រោះតែ​មានបក្សនយោបាយ​មិនពេញចិត្ត​នឹង​សមាសភាពរដ្ឋាភិបាល និងបានប្រកាសគំរាម​ដាក់ញត្តិ​សភា ដើម្បី​​បោះឆ្នោតដកសេចក្តី​ទុកចិត្ត​។ សម្រាប់ពេល​នេះ បារាំង មហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ច​ទី​២របស់អឺរ៉ុប កំពុងស្ថិតនៅក្នុងភាពតែលតោល គ្មានរដ្ឋាភិបាល​ ស្របពេល​ដែលបរិបទសេដ្ឋកិច្ច​ និង​​សង្គ្រាមនៅ​អ៊ុយក្រែន​​ផង កំពុងតែរួមរឹតយ៉ាងខ្លាំង។​ ភាពរង្គោះរង្គើរនយោបាយ​បារាំង ត្រូវបានបណ្តាញ​ព័ត៌មាន​ទូទាំងពិភពលោក យកទៅផ្សព្វផ្សាយ​ ធ្វើឲ្យ​បារាំងបាត់​បង់កិត្តិយស ក្នុងនាមជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ច​មួយដ៏ធំនឹងគេ និងជា​ប្រទេស​ធ្លាប់​មានវប្បធម៌​ប្រជាធិបតេយ្យ សាធារណរដ្ឋ​យ៉ាងរឹងមាំ​។ វិបត្តិជ្រៅទៅៗនេះ គឺ​បន្ទាប់ពីលោកម៉ាក្រុង​ បានរំលាយសភានៅខែមិថុនា​ឆ្នាំ​២០២៤ ក្រោយពេលដែរ​​ បក្សរបស់​លោកបាន​ចាញ់ឆ្នោត​ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកសភាអឺរ៉ុប។ មួយឆ្នាំចុងក្រោយនេះ បារាំងបានដូរ​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​៣នាក់​​បន្តបន្ទាប់គ្នា ដោយហេតុថារដ្ឋាភិបាល​គ្មានសំឡេងភាគច្រើនក្នុងសភា ហើយ​សភាទៀតសោត ត្រូវពុះចែក​ជាច្រើនក្រុមនយោបាយ ឆ្វេងនិយមជ្រុល ស្តាំនិយមជ្រុល កណ្តាលនិយមជាដើម ដែលធ្វើ​ឲ្យ​ការ​ពិភាក្សានានា ត្រូវពើបប្រទះតែនឹងការឈ្លោះប្រកែក​ តតាំងប្រឆាំងតវ៉ា ​ការពារតែ​គោលការណ៍រៀងៗខ្លួន។ រដ្ឋាភិបាល​មានអាយុ១រាត្រី​​ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី​សេបាស្យៀង ឡឺក័រនុយ ត្រូវបានតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីកាលពីថ្ងៃទី​៩កញ្ញា បន្ទាប់ពីលោក​ហ្វ្រង់ស្វ័រ បៃរូ ត្រូវសភាបោះឆ្នោតដកសេចក្តីទុកចិត្ត​។ ជិត១ខែ ដែល​លោក​សេបាស្យៀង ឡឺក័រនុយ បានព្យាយាមចរចា​ ប្រជុំជាមួយគ្រប់ក្រុម​នយោបាយ និងសង្គមស៊ីវីល ដើម្បីរកច្រកផ្លូវរៀបចំរដ្ឋាភិបាល​មួយ ដែលគ្រប់គ្នាទទួលយកបាន​។ តែទីបំផុត គ្រាន់តែប្រកាស​សមាសភាពរដ្ឋាភិបាល​នៅយប់ថ្ងៃអាទិត្យ​ទី​៥តុលា រឿងរ៉ាវក៏បានផ្ទុះឡើងភ្លាមៗដែរ​។ គឺ​លោករដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ Bruno Retailleau និង​​ជា​​ប្រធាន​បក្សស្តាំនិយម “Les Républicains” បានប្រកាស​ដកខ្លួន​ចេញ​ពី​រដ្ឋា​ភិបាលចម្រុះ ដើម្បីសម្តែងការជំទាស់ទៅនឹងការតែងតាំងលោក Bruno Le Maire អតីតរដ្ឋមន្ត្រី​សេដ្ឋកិច្ចហិរញ្ញវត្ថុ ឲ្យធ្វើ​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ការពារជាតិ​​។ លោក Bruno Retailleau ក៏ដូចជាមនុស្សចំនួនទៀតក្នុងបក្ស បានចោទថា​ស្ថានភាពហិរញ្ញវត្ថុស្រុកទេស បំណុល​រដ្ឋ​កើន​ឡើង​ខ្លាំង​សព្វថ្ងៃនេះ គឺមក​​ពីការដឹកនាំរបស់​លោក Bruno Le Maire នេះឯង។ ព្រឹកថ្ងៃចន្ទទី​៦កញ្ញា ប្រជាជនបារាំង​បើកភ្នែក​ស្រឡាំងកាំងគ្រប់គ្នា ពេល​​​លោក​ សេបាស្យៀង ឡឺក័រនុយ បានប្រកាសលាចុះពីតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី។ លោកសេបាស្យៀង ឡឺក័រនុយ បាន​អះអាងហេតុផលថា លោកមិនអាចដឹកនាំប្រទេសក្នុងកាលៈទេសៈឈ្លោះប្រកែកគ្នាបែបនេះបានទេ។ លោក​បានលើកឡើងថា ដោយហេតុថាគ្មានបក្សណាមួយ​មានសំឡេងភាគច្រើនក្នុងសភា ដូច្នេះដើម្បីឲ្យ​ប្រទេសអាចដើរទៅមុខបាន គឺទាល់តែគ្រប់គ្នាដាក់ចិត្ត​ចរចាគ្នា ធ្វើការជាមួយគ្នា រកការស្រុះស្រួល មិនត្រូវរឹងរូសគិតតែពីការពារ​គោលជំហរតែរៀងៗខ្លួននោះទេ​។ ប្រកាសរំលាយសភា? ក្រោយ​ការប្រកាសលាចុះពីតំណែងរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី សេបាស្យៀង ឡឺក័រនុយ ព្រឹកថ្ងៃចន្ទដដែល លោកប្រធានាធិបតីម៉ាក្រុង បាន​សម្រេច​ដាក់បេសកកម្ម​ឲ្យ​លោក​ សេបាស្យៀង ឡឺក័រនុយ ដឹកនាំការចរចា​ ​រយៈពេល​៤៨ម៉ោងទៀត ដើម្បីព្យាយាមស្វែងរកច្រកចេញពីភាពទ័លច្រកនេះ​។ ប្រសិនបើនៅតែគ្មានដំណោះស្រាយ​ទេ នោះលោកប្រធានាធិបតី​ម៉ាក្រុង នឹង​ទទួលខុសត្រូវដោយ​ខ្លួនលោក​។ មានន័យថា លោក​ម៉ាក្រុង អាចនឹងប្រកាសរំលាយ​សភាជាលើកទី​២ ដើម្បីឲ្យ​ប្រជាជនបារាំងបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិក​សភា ជាថ្មីម្តងទៀត​។ បើនិយាយពីផ្លូវច្បាប់ គឺលោក​ប្រធានាធិបតីម៉ាក្រុង អាចមានសិទ្ធិប្រកាសរំលាយ​សភាម្តងទៀត​បាន​ហើយ ព្រោះថាច្បាប់កំណត់ថា ប្រធានាធិបតីអាច​ប្រកាសរំលាយសភាមួយឆ្នាំម្តង​។ តែអ្វីដែលគ្រោះថ្នាក់សម្រាប់​លោកម៉ាក្រុង គឺថា បើបោះឆ្នោតសភាម្តងទៀត គឺ​បក្សរបស់​លោក​​ប្រាកដជាបាត់​បង់អាសនៈសភា ដោយ​ចៀសមិនរួចទេ ព្រោះថា​មតិមហាជនបារាំងជាទូទៅ កាន់តែធុញទ្រាន់នឹងការដឹកនាំរបស់​លោកម៉ាក្រុង ក៏ដូចជាចលនានយោបាយ​ស្ទើឆ្វេងស្ទើស្តាំ​របស់​លោក។ ផ្ទុយទៅវិញ ជម្រើសរំលាយសភាហើយបោះឆ្នោតម្តងទៀតនេះ ត្រូវបានបន្លឺចេញពី​ក្រុមបក្សនយោបាយស្តាំនិយមជ្រុល Le Rassemblement National ដែលកំពុងតែមានប្រជាប្រិយខ្លាំង​​ ហើយចង់ឆក់ឱកាសនេះ ប្រមូលអាសនៈក្នុងសភា​។ ប្រសិនបើបក្សនេះបានសំឡេងភាគច្រើនក្នុងសភា នោះ​លោក​ម៉ាក្រុង ប្រាកដជាត្រូវបង្ខំចិត្ត​ តែងតាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រី​មកពីបក្សនេះ​ ដែល​លោក​តែងតែចាត់ទុកថាជាសត្រូវនយោបាយ​ដ៏ធំបំផុត​។ លោកម៉ាក្រុងចុះចេញពីអំណាច? ទន្ទឹមគ្នានេះ មានអ្នកនយោបាយ​ផ្សេងទៀត បាន​បន្លឺសំឡេងស្រែកទាមទារ ថាលោកម៉ាក្រុង ត្រូវ​លាចុះពីអំណាចពេលនេះ ដើម្បី​រៀបចំបោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតីម្តងទៀត ព្រោះថា​កំហុសនយោបាយ​ទាំងប៉ុន្មាន គឺកើតចេញពីលោកម៉ាក្រុង​​ទាំងអស់​។ តាមធម្មតា អាណត្តិរបស់​លោកម៉ាក្រុង ត្រូវចប់នៅដើមឆ្នាំ​២០២៧។ អ្នកដែល​ស្រែក​ទាមទារ​ឲ្យលោក​ម៉ាក្រុង​ចុះពី​​អំណាចខ្លាំងជាងគេនៅពេលនេះ​ គឺក្រុម​បក្សនយោបាយ​ឆ្វេងនិយមជ្រុល La France Insoumise។ យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញបារាំង ប្រធានាធិបតី​អាច​លាចុះពី​​អំណាចដោយ​ខ្លួនឯង ឬអាចត្រូវនីតិវិធីបោះឆ្នោតទម្លាក់។ គឺមាត្រា​៦៨ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញបារាំង ដែលបានចែងកំណត់អំពី​នីតិវិធី​​ ដើម្បី​អាចទម្លាក់​ប្រធានាធិបតី​បាន ក្នុងករណី​ដែលគេរកឃើញថាប្រធានាធិបតី​មានកំហុសធ្ងន់ធ្ងរ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ វាគឺជានីតិវិធីដ៏ស្មុគស្មាញ មានច្រើនដំណាក់កាល ដែលជាបឋម គឺត្រូវមានការស្នើសុំ ពីសំណាក់សមាជិកសភា​យ៉ាងហោច​៥៨នាក់ ឬសមាជិកព្រឹទ្ធភាសា៣៥នាក់។ បន្ទាប់មកទៀត សំណើទម្លាក់ប្រធានាធិបតីនេះ ត្រូវ​បោះឆ្នោតឲ្យ​បានសម្លេងភាគច្រើន ២ភាគ៣ ទាំងនៅសភានិង​ព្រឹទ្ធសភា។ បន្ទាប់មកទៀតស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិទាំង​២នេះ ត្រូវប្រជុំគ្នាអង្គតែមួយ ហើយបោះឆ្នោតសម្រេចម្តងទៀត យកសំឡេងភាគច្រើន២ភាគ៣​។ ទោះជាយ៉ាងនេះ​ក្តី សាស្ត្រាចារ្យច្បាប់ ក៏ដូចជាអ្នកវិភាគ​នយោបាយ​ច្រើននាក់ បានថ្លែងការបារម្ភ ថាប្រសិនបើលោក​ម៉ាក្រុង លាចុះពីអំណាច ឬត្រូវនីតិវិធីទម្លាក់ គឺវា​នឹងធ្វើ​ឲ្យ​របបប្រធានាធិបតីបារាំងសាធារណៈរដ្ឋទី​៥​ ត្រូវរង្គោះរង្គើរប្រឈមគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងណាស់។ ស្ថាប័ន​ប្រធានាធិបតី​នឹងចុះទន់ខ្សោយ ព្រោះថាបក្សនយោបាយអាចនឹងយកបញ្ហាវិបត្តិនយោបាយជាលេស ដើម្បីធ្វើឲ្យរង្គោះរង្គើទាញទម្លាក់ប្រធានាធិបតី​ ទៅថ្ងៃអនាគត​ជាក់ជាមិនខាន។ សង្ឃឹមចុងក្រោយ ​លើការចរចា​​បង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះ ដើម្បីបញ្ចៀសបញ្ហា​ទាំងអស់នេះ សម្រាប់ពេលនេះ លោក​សេបាស្យៀង ឡឺក័រនុយ មានបេសកកម្ម​ដ៏លំបាកមួយ គឺ​ប្រមែ​ប្រមូល​បក្សនយោបាយផ្សេងៗ ​ដែលបែកខ្ញែកគ្នា ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​សំឡេងភាគច្រើនដាច់ខាតក្នុងសភា ពោលគឺ ២៨៩​សំឡេង​ក្នុងចំណោម​៥៧៧​ ដើម្បីអាចបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មីមួយបាន​។ តែចំណោទមួយទៀត សួរថាតើនរណានឹងឡើងមកធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រី? មកពីបក្សខាងណា ស្តាំឬឆ្វេង? សម្រាប់លោក សេបាស្យៀង ឡឺក័រនុយ លោក​បានបញ្ជាក់ហើយ គឺលោកសុំដកខ្លួន​។ គួរបញ្ជាក់ដែរថា វិបត្តិនយោបាយ​ដែលរួមរឹតបារាំងក្នុងពេលនេះ គឺវាស្ថិតក្នុងកាលៈទេសៈមួយដែល​បារាំង ត្រូវប្រឹងឈរដោះស្រាយ​បញ្ហា​សេដ្ឋកិច្ច​ ហិរញ្ញវត្ថុ បំណុលរដ្ឋកាន់តែប៉ោងឡើង​ផង ហើយ​ណាមួយ​ទៀត មានសំណុំរឿងសន្តិសុខជាតិ សង្គ្រាម​នៅអ៊ុយក្រែន ការគំរាមរបស់រុស្ស៊ីជាដើម​។ ភាពទន់ខ្សោយ​ផ្ទៃក្នុង​ កំពុងតែធ្វើ​ឲ្យ​សំឡេង និងមុខមាត់របស់​បារាំងត្រូវចុះទន់ខ្សោយដែរ ទាំង​នៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុបនិង​ឆាកអន្តរជាតិទាំងមូល​៕

ជញ្ជាំង​បែរឡាំង​រលំ​ អាល្លឺម៉ង់ដែល​បែង​ចែកជា​ពីរ​ប្រទេស(​អាល្លឺម៉ង់​ខាង​កើត​និង​​ខាង​លិច) ​តាំងពី​សង្គ្រាម​លោកមក បាន​បង្រួបបង្រួម​គ្នា​ជា​ប្រទេស​តែ​មួយវិញ​ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៣​តុលា​១៩៩០។ តាំងពី​ពេល​នោះ​មក​ ៣​តុលា​ បាន​ក្លាយ​ជា​ថ្ងៃ​បុណ្យ​ជាតិ​របស់​អាល្លឺម៉ង់។ ប៉ុន្តែ៣៥​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ ភាព​ខុសគ្នា​រវាង​អាល្លឺម៉ង់​ខាង​លិច និងអាល្លឺម៉ង់​ខាង​កើត​នៅ​បន្ត​មាន។ ៣៥ឆ្នាំក្រោយការបង្រួបបង្រួមជាប្រទេសតែមួយ អារម្មណ៍ជាពលរដ្ឋ និងជាប្រជាជាតិអាល្លឺម៉ង់តែមួយហាក់មិនជាក់ស្តែងសោះ។ បើតាមការស្ទង់មតិ មានពលរដ្ឋ​អាល្លឺម៉ង់តែប្រមាណ៣៥%ប៉ុណ្ណោះដែលមានអារម្មណ៍ជឿជាក់ថា អាល្លឺម៉ង់ជាប្រទេសតែមួយ និងជាពលរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់តែមួយ។ ចំណែក ៦១% ផ្សេងទៀតយល់ថា មានភាពខុសគ្នាខ្លាំងរវាងអាល្លឺម៉ង់ខាងកើតដែលជាអតីតប្រទេសកុម្មុយនិស្ត និងអាល្លឺម៉ង់ខាងលិចដែលជាលោកសេរី។ គម្លាតមានកាន់តែខ្លាំង និងកើនឡើងតាំងពីប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយមកនេះ។អ្នកមានគំនិតអវិជ្ជមានខ្លាំងជាងគេ គឺពលរដ្ឋនៅប៉ែកខាងកើត។ ៣ភាគ៤នៃពលរដ្ឋក្នុងអតីតអាល្លឺម៉ង់ខាងកើតអះអាងថា ៣៥ឆ្នាំ ក្រោយការបង្រួបបង្រួម គឺខាងលិចជាអ្នកឈ្នះ ហើយពួកគេមានអារម្មណ៍ថាជាពលរដ្ឋបន្ទាប់បន្សំ។ ហេតុអ្វីបានជាអាល្លឺម៉ង់លេចគំនិតដូច្នេះ និងដែលតាមពិតទៅ ការបង្រួបបង្រួមប្រទេសជាអ្វីដែលប្រជាពលរដ្ឋភាគច្រើនស្វាគមន៍ចង់បាន ហើយគ្រប់គ្នាសុទ្ធតែទទួលស្គាល់អំពីស្ថានភាពប្រសើរឡើងរបស់បុគ្គលនីមួយៗ?។ គម្លាត និងភាពខុសគ្នាផ្នែកសម្ភារៈនិងសេដ្ឋកិច្ចជាហេតុផលមួយដែលនាំឱ្យលេចគំនិតថាខាងកើតអន់ជាងខាងលិច។ ថ្វីបើវិសមភាពត្រូវបានបង្រួមជាលំដាប់ក៏ដោយ ក៏ប្រាក់បៀរវត្សរ៍របស់ពលរដ្ឋ​អាល្លឺម៉ង់ខាងកើតនៅតែទាបជាងអ្នកខាងលិចប្រមាណជាមធ្យម ១៧%។ ចំណែក​ទ្រព្យធននានាក៏មូលផ្តុំច្រើននៅតែប៉ែកខាងលិច ជាងខាងកើតដែរ។ គ្រួសារអាល្លឺម៉ង់ខាងលិចឡើងមានបានកើនទ្រព្យយ៉ាងខ្លាំងនារយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ។ ក្រៅពីសម្ភារៈ អារម្មណ៍តូចចិត្ត ដូចមិនមែនជាពលរដ្ឋ​អាល្លឺម៉ង់ពេញលេញក៏មានពាក់ព័ន្ធនឹងកត្តាផ្សេងទៀតជាច្រើនដែរ។ កង្វះតំណាង ឬភាពជាមេកើយក្នុងសង្គមជាន់ខ្ពស់ក្នុងផ្នែកដឹកនាំនៅតាមក្រុមហ៊ុនសហគ្រាស សកលវិទ្យាល័យ តុលាការ ឬប្រព័ន្ធឃោសនាមកពីអាល្លឺម៉ង់ខាងកើតបានធ្វើឱ្យគេមើលឃើញថា អាល្លឺម៉ង់ខាងលិចជាអ្នកបន្តចង្អុលឆ្វេង ចង្អុលស្តាំ។ បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់របបផ្តាច់ការចំនួនពីរ គឺណាហ្ស៊ី និងកុម្មុយនិស្តមក អាល្លឺម៉ង់ខាងកើតខ្វះការអប់រំផ្នែកនយោបាយ។ សង្គមស៊ីវិល សហជីព សមាគម និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល រួមទាំងរចនាសម្ព័ន្ធនៅតាមតំបន់ជនបទដាច់ស្រយាលរបស់អាល្លឺម៉ង់ខាងកើតសុទ្ធតែខ្សោយជាងអាល្លឺម៉ង់ខាងលិចទាំងអស់។ ចំនួនប្រជាជនក៏ធ្លាក់ចុះជាគំហុកជាមួយនឹងអារម្មណ៍ថា អ្នកនយោបាយភ្លេចមិនគិតគូរដល់ពួកគេ។ ក្មេងមានសមត្ថភាព និងពេញកម្លាំងសកម្មច្រើនតែនាំគ្នាចាកចេញ។ អត្រាពលរដ្ឋនៅខាងកើតបានថយចុះត្រង់តំបន់ខ្លះដល់ទៅ៣៥% និងតំបន់ខ្លះ២០% ខណៈដែលប្រទេសទាំងមូលមានកំណើនប្រជាជន ៥% ក្នុងថេរវេលា៣៥ឆ្នាំ។ នៅពេលបានបង្រួបបង្រួមប្រទេសឡើងវិញ អ្នកនៅខាងកើត រួសរាន់ចង់ដឹង និងចង់ឃើញអាល្លឺម៉ង់ខាងលិចណាស់។ តែអ្នកខាងលិចហាក់មិនសូវឆ្ងល់ចង់មើលទិដ្ឋភាពខាងកើតវិញទេ។ ក្នុងឱកាសខួបទី៣៥ឆ្នាំនៃការបង្រួបបង្រួមអាល្លឺម៉ង់ វិសមភាពរវាងខាងកើត និងខាងលិចបានក្លាយជាប្រធានរឿងនៅលើទំព័រមុខកាសែតជាច្រើន។ កាសែតនៅតំបន់ប៉ែកខាងកើតចុះផ្សាយអំពីវិសមភាពនេះយ៉ាងខ្លាំង តែកាសែតអាល្លឺម៉ង់នៅខាងលិចមិនបានចាប់អារម្មណ៍រឿងនេះទេ។ គំនិត​បែង​ចែកថាមានខាងលិច និងខាងកើតត្រូវបានកេងបំបោងបន្ថែមទៀតដោយក្រុមអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមជ្រុលអាល្លឺម៉ង់ដែលឡើងសំឡេងខ្លាំងនៅភាគកើតនៃប្រទេស។ បក្សជម្រើសថ្មីសម្រាប់អាល្លឺម៉ង់ afd បានទទួលការគាំទ្រ ដោយមានអ្នកចង់បោះឆ្នោតឱ្យនៅលើកក្រោយដល់ទៅ៤០% ក្នុងសង្កាត់អាល្លឺម៉ង់ខាងកើតខ្លះ។ គណបក្សនយោបាយនេះបានយកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌ធ្វើជាធ្នាក់សម្រាប់​បញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណអាល្លឺម៉ង់ខាងកើត ហើយមិនញញើតនឹងប្រើពាក្យស្លោកក្នុងសម័យធ្វើបដិវត្តប្រឆាំងនឹងរបបកុម្មុយនិស្ត។ សម្រាប់ប្រវត្តិវិទូ Ilko-Sascha Kowalczuk ដែលជាអ្នកឯកទេសអាល្លឺម៉ង់ខាងកើតយល់ឃើញថា ការបង្រួបបង្រួមអាល្លឺម៉ង់ជាជោគជ័យពិតៗ បើទោះបីជាការ​វេញជាធ្លុងមួយអាចប្រើពេលយូរ និងយឺតសម្រាប់ក្រសែភ្នែកអ្នកខ្លះក៏ដោយ។ ដោយហេតុតែគំនិតផ្តោតលើភាពមិនស្មើគ្នារវាងលិច និងកើតខ្លាំងពេក គេភ្លេចគិតថាអាល្លឺម៉ង់ជាប្រទេសសហព័ន្ធដែលមានអត្តសញ្ញាណ និងកម្លាំងសេដ្ឋកិច្ចខុសប្លែកគ្នាខ្លាំងពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយ៕

ជម្លោះអ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីន គឺជាជម្លោះដ៏រ៉ាំរ៉ៃអូសបន្លាយ​សឹងមួយ​សតវត្សរ៍​មកហើយ​។ នៅក្នុង​រយៈពេលមួយ​​នៃប្រវត្តិសាស្ត្រ​ គិតចាប់ពី​ការប្រកាសផែនការពុះចែកដែន​ដីប៉ាឡេស្ទីន​ជា​២នៅ​​​ឆ្នាំ​១៩៤៧ អ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីនបាន​ខិតចូលចាប់ដៃគ្នាឈានទៅដោះស្រាយ​បញ្ហា តែពេលខ្លះ ក៏ឃ្លាតឆ្ងាយពីគ្នាវិញ ព្រោះតែ​​​ប្រការផ្សេងៗ ដែលមក​រារាំង មិន​ឲ្យ​ប្រជាជាតិទាំង២កសាងសន្តិភាពនឹងគ្នាបាន។ ហេតុការណ៍​វាយប្រហារ​​យ៉ាងសាហាវព្រៃផ្សៃរបស់ក្រុមហាម៉ាស​ប៉ាឡេស្ទីន កាលពីថ្ងៃទី​៧តុលាឆ្នាំ​២០២៣ នៅក្នុងទឹកដីអ៊ីស្រាអែល គឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សែនខ្លោចផ្សារបំផុត​ សម្រាប់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន​ ហើយដែលបានធ្វើ​ឲ្យក្តីសង្ឃឹម​នៃសន្តិភាព កាន់តែរសាត់ឆ្ងាយ​។ ឆ្នាំ​១៩៤៧៖ បែង​ចែកទឹកដី​ប៉ាឡេស្ទីន​និង​អ៊ីស្រាអែល ថ្ងៃទី​២៩​ វិច្ឆិកា​​ ១៩៤៧ អង្គមហាសន្និបាតនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ បាន​បោះឆ្នោត​អនុម័តសេចក្តីសម្រេចចិត្តលេខ ១៨១ ដែល​ចែងកំណត់ពុះចែកដែនដី​ប៉ាឡេស្ទីនជារដ្ឋចំនួន​២។ មួយជារដ្ឋអារ៉ាប់ មានផ្ទៃដីប្រមាណ​៤៥% និង​មួយ​ទៀតជារដ្ឋ​ជ្វីហ្វ មានផ្ទៃដី​ប្រមាណ​៥៥%។ ចំណែកទីក្រុងហ្សេរុយសាឡិម ត្រូវដាក់ឲ្យស្ថិតនៅ​ក្រោម​ការគ្រប់គ្រងអន្តរជាតិ​។ គួររំលឹកថា ការពិតទៅគំនិត​ចង់បង្កើត​រដ្ឋជ្វីហ្វ នៅលើដែនដី​ដែលធ្លាប់ជាស្រុកកំណើតរបស់ប្រជាជនជ្វីហ្វតាំងពីច្រើនពាន់ឆ្នាំមកហើយនោះ បាន​ផុសផុលឡើងជាយូរមកហើយ​។ គឺនៅឆ្នាំ​១៨៩៥ លោក Theodor Herzl បិតានៃចលនា​Sionisme បានសរសេរសៀវភៅមួយ មានចំណងជើងថា “រដ្ឋជ្វីហ្វ” ដែលក្នុងសៀវភៅនោះ​លោក​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​ប្រជាជនជ្វីហ្វទូទាំងពិភពលោក ​ត្រឡប់ទៅរស់នៅ​ប៉ាឡេស្ទីន​។ បន្ទាប់មកទៀត នៅឆ្នាំ​១៩១៧ ក៏មានសេចក្តីប្រកាស​Balfour ដែលបានបើកផ្លូវ ​ឲ្យ​មាន​ការចាប់ផ្តើមតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិជ្វីហនៅប៉ាឡេស្ទីន​។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ​១៩២០ ពោលគឺក្រោយ​ការដួលរំលំ​ទៅនៃ​អាណាចក្រអូតូម៉ង់ អង្គការសង្គមប្រជាជាតិ បានចាត់តាំង​ឲ្យអង់គ្លេសមានតួនាទី គ្រប់ដែនដីប៉ាឡេស្ទីន។ ផែនការពុះចែកដែនដី​ប៉ាឡេស្ទីនជារដ្ឋ២ ម្ខាងជ្វីហ្វ ម្ខាងអារ៉ាប់ នៅឆ្នាំ​១៩៤៧ ត្រូវបានបណ្តាប្រទេសអារ៉ាប់នៅតំបន់ដើមបូព៌ាសឹងតែទាំងអស់ បដិសេធមិនទទួលយក​។​ ការបដិសេធដែលបាន​​ចិញ្ចឹមបញ្ហាជម្លោះនេះ ឲ្យ​នៅរ៉ាំ​រ៉ៃរៀង​​រហូតមក​។ ឆ្នាំ​១៩៤៨៖ ការប្រកាសឯករាជ្យ​នៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល​ ការប្រយុទ្ធគ្នារវាងក្រុមប្រដាប់អាវុធប៉ាឡេស្ទីន និងអ៊ីស្រាអែល បានចាប់ផ្តើមផ្ទុះឡើង​ ចាប់តាំងពី​ការប្រកាស​ផែនការ​ពុះចែកទឹកដី​ជា​២​នៅឆ្នាំ​១៩៤៧​។​ ស្របពេលដែលក្រុមប្រទេសប្រទេសអារ៉ាប់ មិនព្រមទទួលយកផែនការនេះ​ ហើយ​មិនព្រមប្រកាសរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន អ៊ីស្រាអែលឯនោះ បានសម្រេចប្រកាស​ឯករាជ្យ នៅថ្ងៃទី​​១៤​ឧសភា​​ឆ្នាំ​១៩៤៨។ គឺលោក​ David Ben Gourion នាយករដ្ឋមន្ត្រី​អ៊ីស្រាអែល​ដំបូងគេបង្អស់​ ដែលបានប្រកាសឯករាជ្យ​នៅ​ទីក្រុងទែលអាវីវ។​ សង្គ្រាមរវាងអ៊ីស្រាអែល និង​ក្រុមប្រទេស​អារ៉ាប់ ​បាន​ផ្ទុះឡើងក្រោយ​ការប្រកាសឯករាជ្យ​នេះ​។ ជំនាន់នោះ ត្រូវគេហៅថាជាជំនាន់ Nakba ជាភាសាអារ៉ាប់ ដែល​ប្រែមកថា “គ្រោះមហន្តរាយ” ឬបរាជ័យដ៏ឈឺចាប់ របស់ប្រជាជនអារ៉ាប់​​។ យ៉ាងហោចណាស់ មានប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណ ៨សែននាក់ក្នុងចំណោម​៩សែននាក់​ ដែលត្រូវបាន​គេបណ្តេញចេញពីផ្ទះសម្បែង ព្រោះថា​ចាប់ពីនេះទៅ ផ្ទះរបស់ពួកគេស្ថិតនៅក្នុង​ទឹកដីរបស់អ៊ីស្រាអែល។ ភូមិអារ៉ាប់​ប្រមាណ​៤០០ទីតាំងត្រូវបានឈូសរំលើងចោល​។ ជនភៀសខ្លួន​ប៉ាឡេស្ទីន​ច្រើនម៉ឺននាក់ បានធ្វើដំណើរទៅតាំងទីលំនៅ​ នៅតំបន់ហ្កាហ្សា នៅតំបន់ស៊ីហ្សកដានី និងខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនទៅប្រទេសក្បែរខាង។ នៅក្នុង​សង្គ្រាមទី១នេះ អ៊ីស្រាអែលប្រទេសថ្មីទើបតែប្រកាសឯករាជ្យ បាន​យក​​​ជ័យជំនះ​ លើក្រុមកងទ័ព​ប្រទេសអារ៉ាប់រួមគ្នា ដែលមាន​អេហ្ស៊ីប ស៊ីរី លីបង់ និង​អ៊ីរ៉ាក់ជាដើម​។ ជ័យជំនះ​នេះ បានធ្វើ​ឲ្យអ៊ីស្រាអែល​ ឈានទៅ​ដណ្តើមបានដែនដី​មួយចំនួនធំ​។ ចាប់ពីពេលនេះហើយ ដែលជាការចាប់ផ្តើមនៃការតស៊ូ​​របស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនដើម្បីដណ្តើមទឹកដី​មកវិញ​។ ឆ្នាំ​១៩៦៧៖ សង្គ្រាម៦ថ្ងៃ​ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារទៅលើអេហ្ស៊ីប នៅថ្ងៃទី​៥​មិថុនា​១៩៦៧។ រយៈពេលតែ​៦ថ្ងៃ អ៊ីស្រាអែល​បានដណ្តើមបាន​ដែនដីជាច្រើន ក្នុងនោះមាននៅ​​​តំបន់ហ្កាហ្សា ស៊ីហ្សកដានី តំបន់ខ្ពង់រាបហ្គោឡាន ហ្សេរុយសាឡិមខាងកើត ព្រមទាំង​តំបន់ស៊ីណៃ​​សឹងទាំងស្រុង​។ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចចិត្តលេខ ២៤២ ថ្កោលទោសការប្រើសង្គ្រាមដើម្បី​ច្បាមយកទឹក។ អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមគោលនយោបាយ​ដាក់អាណានិគម ដែល​ផ្ទុយ​នឹង​ច្បាប់​អន្តរជាតិ​​។ សង្គ្រាម​​៦ថ្ងៃនៅឆ្នាំ​​១៩៦៧ បាន​បណ្តាលឲ្យ​ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន​ ចន្លោះពី​​៣សែនទៅ​៥សែននាក់ ត្រូវ​ភៀសខ្លួន​ចោលផ្ទះសំបែង​។ ថ្ងៃទី​១៧​មីនា​ឆ្នាំ​១៩៦៩ លោកស្រី Golda Meir បានឡើងធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល។ លោកស្រី​មានទំនោររឹងរូស ហើយ​បានបដិសេធមិន​ដកថយ​ចេញពីដែនដី ​ដែលអ៊ីស្រាអែលបានគ្រប់គ្រងជាដាច់ខាត​ ហើយបាន​​​បន្តគោលនយោបាយ​​ដាក់អាណានិគមនៅតំបន់ស៊ីហ្សកដានី​។ ឆ្នាំ​១៩៧៣៖ សង្គ្រាមគីពួរ សង្គ្រាម​គីពួរ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៣ គឺជាសង្គ្រាម​ទី​​៤ រវាងអ៊ីស្រាអែលនិងក្រុមប្រទេសអារ៉ាប់​។ ក្រុមសម្ព័ន្ធប្រទេសអារ៉ាប់មាន​អេហ្ស៊ីបនិងស៊ីរី​​ជាមេដឹកនាំ បាន​រួមគ្នា​បើក​ប្រតិបត្តិការវាយឆ្មក់​លើអ៊ីស្រាអែល​។ តែអ៊ីស្រាអែល​បានទប់​ជាប់ដោយជោគជ័យ​។ ក្រោយសង្គ្រាមនេះ គឺនៅឆ្នាំ​១៩៧៤ អង្គការសហប្រជាជាតិបានប្រកាសទទួលស្គាល់ សិទ្ធិរបស់​ប្រជាជន​ប៉ាឡេស្ទីន ក្នុងការ​មាន​ស្វ័យភាពដោយ​ខ្លួនឯង ​និង​បានប្រកាសចាត់ទុក អង្គការ​រំដោះប៉ាឡេស្ទីន ហៅកាត់ថា OLP គឺជាសមាជិកសង្កេតការណ៍​របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ​។ តែទន្ទឹមគ្នានេះ សង្គ្រាម​គីពួរក៏បានញ៉ាំងឲ្យ​មានការចុះហត្ថលេខា ភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងគ្នាជាប្រក្រតី​ រវាង​អេហ្ស៊ីបនិងអ៊ីស្រាអែល​ដែរ​។ ជាថ្នូរនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ​​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៩ អ៊ីស្រាអែលបានសម្រេចដក​ថយ​​ចេញពីតំបន់ស៊ីណៃ​​។ តែយ៉ាងណា​ អ៊ីស្រាអែល​មិនបានដកថយ​ពីតំបន់ស៊ីហ្សកដានី និងតំបន់ហ្កាហ្សា ទៅតាមការសន្យាទេ​។ ឆ្នាំ​១៩៨៧៖ ចលនា Intifada លើកទី​១ នៅឆ្នាំ​១៩៨៧ ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនដែលរស់នៅក្នុងជំរុំតំបន់ហ្កាហ្សា បាន​ងើបបះបោរឡើង ប្រឆាំងនឹង​អ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់ពីមាន​រថយន្តកាមីញ៉ុងអ៊ីស្រាអែលមួយគ្រឿង បានបើកបង្កគ្រោះថ្នាក់​ស្លាប់​ជន​ប៉ាឡេស្ទីន​​៤នាក់​។ កងទ័ពអ៊ីស្រាអែលបាន​ធ្វើការបង្ក្រាប​ យ៉ាងហិង្សាទៅលើ​ចលនាបះបោរនេះ ដែល​​បាន​ផ្ទុះឡើងខ្លាំង​មួយរំពេញពេញដែនដីប៉ាឡេស្ទីន​។ នៅជំនាន់នោះ រូបថត​ជាច្រើនបង្ហាញ​ឲ្យឃើញ​​យុវជនប៉ាឡេស្ទីន​ងើបបះបោរ ដោយមានតែដុំថ្មកាន់នឹងដៃ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​សាធារណៈមតិអន្តរជាតិ​ បានយល់អំពីទុក្ខលំបាករបស់ប្រជាជន​អារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីន នៅ​ក្នុង​តំបន់ដែលអ៊ីស្រាអែល​គ្រប់គ្រង​។ គឺចលនាបះបោរ Intifada ទី១​នេះហើយ ដែលបានធ្វើឲ្យ​ចលនាហាម៉ាស បានដុះឫស​លេចពន្លកឡើងមក​​។ Intifada ទី១​ បានបិទបញ្ចប់នៅឆ្នាំ​១៩៩៣ ដោយ​បានផ្តាច់ជីវិតជនប៉ាឡេស្ទីន​ប្រមាណ​១០០០នាក់ ជនអ៊ីស្រាអែល​ប្រមាណ​៣០០នាក់។ ឆ្នាំ​១៩៨៨៖ ការប្រកាសរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន​​ ថ្ងៃទី​១៥ វិច្ឆិកា​ ១៩៨៨ អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន OLP ដែលស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក យ៉ាសេ​ អារ៉ាហ្វាត បាន​ប្រកាសបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន​ ដោយ​ផ្អែក​លើ​សេចក្តីសម្រេចចិត្ត​លេខ ១៨១ ២៤២ និង ៣៣៨ របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ​។ មានន័យថា ពេលនោះ លោកយ៉ាសេ អារ៉ាហ្វាត ក៏បាន​ប្រកាសទទួលស្គាល់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល​ ដោយ​ប្រយោលដែរ​។ ឆ្នាំ​១៩៩៣៖ កិច្ចព្រមព្រៀងអូស្លូ ប៉ាឡេស្ទីននិង​អ៊ីស្រាអែល​បាន​ចរចាគ្នាដោយ​សម្ងាត់ ហើយ​បានហុចលទ្ធផល កើតចេញជា​កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុង​អូស្លូ នៅឆ្នាំ​​១៩៩៣។ ភាគីទាំង​២បានកំណត់​ផែនការ​អន្តរកម្ម​ រយៈពេល​៥ឆ្នាំ ដើម្បី​ឈានទៅ​បង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនជាផ្លូវការ​។ តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ អង្គការរំដោះ​ប៉ាឡេស្ទីន បាន​ទទួលស្គាល់​រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏ទទួលស្គាល់ស្វ័យសិទ្ធិរបស់​តំបន់ហ្កាហ្សា​និងតំបន់ស៊ីហ្សកដានី​។ សរសេរគ្រិះនៃ​សំណង់សន្តិភាព​រវាងអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីន កំពុងតែត្រូវធ្វើកសាងហើយ ដើម្បីដោះស្រាយ​ជម្លោះ ហើយ​ឈានទៅរៀបចំ​សិទ្ធិស្វយ័ត្ន​របស់​ប៉ាឡេស្ទីន ដោយគោរពតាមព្រំដែន​​ឆ្នាំ​១៩៦៧​។​ រូបថតលោកយ៉ាសេ អារ៉ាហ្វាត ចាប់ដៃគ្នាជាមួយ​លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល​ Yitzhak Rabin ដោយ​មានលោក​ប៊ីលគ្លីនតុននៅឈរកណ្តាល បានក្លាយ​ជារូបថតប្រវត្តិសាស្ត្រមួយ​ដ៏សំខាន់។ ក៏ប៉ុន្តែ គឺក្រុមហាម៉ាស ដែលជាអ្នក​បានបដិសេធ មិនទទួល​​យក​កិច្ចព្រមព្រៀង​អូស្លូ។ ហេតុការណ៍​អកុសល​មួយទៀតបាន​កើតឡើង គឺលោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល Yitzhak Rabin ជ័យលាភីពាន​រង្វាន់​ណូបែលសន្តិភាពឆ្នាំ​១៩៩៤ ត្រូវបាន​ជន​ស្តាំជ្រុលនិយមអ៊ីស្រាអែល​ម្នាក់ បាញ់សម្លាប់នៅកណ្តាលក្រុងទែលអាវីវ នៅថ្ងៃទី​៤វិច្ឆិកា​ឆ្នាំ​១៩៩៥។ ក្តីសង្ឃឹមសន្តិភាពបានរលាយសូន្យសុង នាពេលនោះ​។ ឆ្នាំ​២០០០៖ ចលនា Intifada ទី​២ ថ្ងៃទី២០​កញ្ញាឆ្នាំ​២០០០ លោកអារីយែល​ ឆារ៉ូន មេដឹកនាំនយោបាយ​ស្តាំជាតិនិយមអ៊ីស្រាអែល បានធ្វើដំណើរ​ទៅ​ទីលាន​មុខព្រះវិហា​រអ៊ីស្លាម​ក្រុងហ្សេរុយសាឡិម ដែលស្ថិតនៅខាងលើ​ភ្នំ ​ដែលធ្លាប់ជា​​អតីតប្រាសាទរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ​មុនពួករ៉ូម៉ាំងវាយ​​កម្ទេចនៅឆ្នាំ​៧០នៃគ្រិស្តសករាជ្យ​។ វត្តមាន​របស់​លោក​ អារីយែ ឆារ៉ូន នៅទីនោះបានបញ្ឆេះកំហឹងរបស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន​ ឲ្យ​​ឆេះ​ក្លាយជា​ចលនាបះបោរ Intifada លើកទី​២។ Intifada លើកទី​២នេះ​ ហិង្សាខ្លាំងជាងលើកទី​១ ព្រោះប្រជាជនប៉ាឡេស្ទី​ន​បានប្រើកាំភ្លើង។ ជាងនេះទៀត សកម្មភាពវាយប្រហារភេរវកម្មរបស់​ក្រុមហាម៉ាសនិង​ក្រុមជីហាតអ៊ីស្លាម ដែល​បាន​ចាប់ផ្តើមឡើងតាំងពី​ដើមទសវត្សរ៍ទី​៩០ បាន​ផុសផុលកាន់តែខ្លាំង ពេញដែនដីអ៊ីស្រាអែល​។​ ខាងអ៊ីស្រាអែលវិញ គេបានចាប់ផ្តើមសាងសង់ជញ្ជាំង​ថ្ម ពុះចែក​តំបន់ស៊ីហ្សកដានី​ ប្រ​វែង​ប្រមាណ​៧០០គីឡូម៉ែត្រ ដោយត្រង់ចំណុចខ្លះ បានកាត់យកដីប៉ាឡេស្ទីន ហើយ​បញ្ជូន​ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលទៅតាំងទីរស់នៅ​។ អង្គការសហប្រជាជាតិ​និងតុលាការ​យុត្តិធម៌អន្តរជាតិក្រុងឡេអេ បានថ្កោលទោស​ផែនការរបស់អ៊ីស្រាអែលនេះ​។ រវាងពីឆ្នាំ​២០០០​ដល់​២០០៥ ការប្រយុទ្ធដោយ​ហិង្សារវាងកងទ័ពអ៊ីស្រាអែល និង​​ក្រុមប្រដាប់អាវុធប៉ាឡេស្ទីន បានផ្តាច់ជីវិតមនុស្ស​ប្រមាណ​៥៦០០នាក់ ក្នុងនោះ​៣ភាគ​៤​​គឺជាជនប៉ាឡេស្ទីន​។ ចលនា Intifada លើកទី​២ បានជួយរុញឲ្យ​លោក​ អារីយែល ឆារ៉ូន ឈ្នះឆ្នោតក្លាយ​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល​នៅឆ្នាំ​២០០១។ នៅឆ្នាំ២០០២ ​លោកអារីយែល ឆារ៉ូន បាន​សម្រេច​ចាប់ផ្តើម​សាងសង់ជញ្ជាំង​ព័ទ្ធជុំ​វិញតំបន់ហ្កាហ្សា ដែលមានប្រវែង​​​ជាង៧១២គីឡូម៉ែត្រ។ ប្រឈមនឹងការជាប់គាំង នៃ​ដំណើរការស្វែងរកសន្តិភាព អង្គការសហប្រជាជាតិ សហភាពអឺរ៉ុប សហរដ្ឋអាមេរិក និង​រុស្ស៊ី បានរួម​គ្នា​ផ្តួចផ្តើមនៅខែមេសាឆ្នាំ​២០០៣ តាក់តែងបានអត្ថបទកិច្ចព្រមព្រៀងថ្មីមួយ ក្នុងទិសដៅដោះស្រាយ​ជម្លោះ​​។ ជាអត្ថបទតែមួយគត់ ដែល​ភាគីជម្លោះទាំងអស់បានសុខចិត្តទទួល​យក បន្ទាប់ពី​​កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល​។ ឆ្នាំ​២០០៥៖ អ៊ីស្រាអែលដកថយចេញពីតំបន់​ហ្កាហ្សា នៅថ្ងៃទី​១៧​សីហា​ឆ្នាំ​២០០៥ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល អារីយែល ឆារ៉ូន បានសម្រេចឲ្យកងទ័ពអ៊ីស្រាអែល ​ដកថយ​ចេញពីតំបន់ហ្កាហ្សា​ទាំងស្រុង​ បន្ទាប់ពី​គ្រប់គ្រងអស់​​៣៨ឆ្នាំ​។ ការសម្រេចនេះ ត្រូវបានគេគិតថាគឺជាការបើកទំព័រថ្មីនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ ព្រោះវាជាលើកទី​១ ដែលអ៊ីស្រាអែលសុខចិត្តដកថយនិងរុះរើអាណានិគមរបស់ខ្លួនចេញពីដែនដីប៉ាឡេស្ទីន​។ តែទីបំផុ​ត ការដកថយរបស់អ៊ីស្រាអែលចេញ​ពី​ហ្កាហ្សានេះ នៅតែមិនបានជួយចូលរួមអ្វី​ នៅក្នុងដំណើរការកសាងសន្តិភាពឡើយ។ ឆ្នាំ​២០០៧៖ អ៊ីស្រាអែលបិទខ្ទប់តំបន់ហ្កាហ្សា​ ការបោះឆ្នោត​ប៉ាឡេស្ទីន​នៅឆ្នាំ​២០០៦ បាន​ប្រគល់ជ័យជំនះទៅឲ្យ​ក្រុម​អ៊ីស្លាមជ្រុលនិយមហាម៉ាស។ ក្រុម​ហា្វតា​ប៉ាឡេស្ទីន ដែលចាញ់ បានបង្ខំចិត្ត​ដកខ្លួនចេញពី​​តំបន់ហ្កាហ្សា ទុកឲ្យតំបន់នេះស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់ក្រុម​ហាម៉ាសទាំងស្រុង​។ ចាប់​ពីពេលនោះមក អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន គ្រប់គ្រងតែតំបន់ស៊ីហ្សកដានីតែប៉ុណ្ណោះ​។ ប៉ាឡេស្ទីនបានចាប់ផ្តើមបាក់បែកនយោបាយ ម្ខាងហ្វាតា ម្ខាងហាម៉ាស ហើយ​ចាប់ពីពេលនោះមក មិនដែលមានការបោះឆ្នោតម្តងណាទៀតឡើយ​។ ​អ៊ីស្រាអែល និង​​ដោយបានការសហការពីអាជ្ញាធរអេហ្ស៊ីបផង បានបិទខ្ទប់តំបន់ហ្កាហ្សា​​​ទាំងស្រង់ ​មិន​ឲ្យ​មានទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ។ ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ​២០០៥មក ការផ្ទុះអាវុធហិង្សាស្លាប់​មនុស្ស​ បានកើតមានជារឿយៗ រវាងក្រុមប្រដាប់អាវុធ​​ហាម៉ាស និងកងទ័ពអ៊ីស្រាអែល។ ៧តុលា​២០២៣៖ ការវាយប្រហារភេរវកម្ម​របស់​ក្រុមហាម៉ាស​ សេចក្តីតក់ស្លុតបានជ្រួតជ្រាប​ក្នុងជម្រៅចិត្តប្រជាជនអ៊ីស្រាអែល​ទូទាំងពិភពលោក បន្ទាប់ពីបានដឹងដំណឹង​ នៃការវាយ

សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុង​ញាប់ដៃជើងដើម្បី​នាំយកម៉ាស៊ីន​ប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរ​ទៅដាក់​នៅឋាន​ព្រះចន្ទ ឲ្យបាន​យ៉ាងយូរបំផុត នៅមុនឆ្នាំ​២០៣០។ នៅក្នុង​ក្របខណ្ឌ​នៃ​បេសកកម្ម​បញ្ជូនមនុស្ស​ឲ្យត្រលប់ទៅជាន់ដី​ព្រះចន្ទ​នៅអំឡុង​ឆ្នាំ​២០២៧ ​ប្រធានថ្មី​របស់​ទីភ្នាក់ងារ​ណាសា​កាលពី​ចុងខែ​កក្កដាកន្លងទៅបាន​បញ្ជា​ឲ្យគេ​ដាក់ដេញថ្លៃគម្រោងផលិត​​ប្រតិករនុយក្លេអ៊ែរ​ដែលមានសមត្ថភាព​ផ្គត់ផ្គង់​ថាមពល​នៅលើ​ឋានព្រះចន្ទ។ តើណាសា​អាចសម្រេច​មហិច្ឆតាដំឡើងម៉ាស៊ីនប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរ​នៅលើ​ឋានព្រះចន្ទដែរឬទេ?  ដំឡើង​ម៉ាស៊ីនប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរ​នៅលើ​ឋានព្រះចន្ទ។ ស្តាប់ទៅមួយភ្លែត គេអាច​គិតថា វាជា​គំនិត​ដ៏ឆ្កួតលីលា មិនអាចលេចចេញរូបរាងបាននោះទេ។ ប៉ុន្តែ ចំពោះលោក Sean Duffy ប្រធានទីភ្នាក់ងារអវកាស​ណាសា និងជា​រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួង​គមនាគមន៍​អាមេរិក គ្មានអ្វីដែល​មិនអាច​ទៅរួចនោះទេ។ នៅក្នុង​កំណត់ហេតុដែល​ធ្លាក់​ទៅដល់​ដៃអ្នកកាសែត កាលពី​ដើម​ខែ​សីហានេះ ប្រធានថ្មីរបស់​ទីភ្នាក់ងារណាសា​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​គេ​បង្កើតអាជ្ញាធរមួយ​ដែលទទួលបន្ទុកស្វែងរកក្រុមហ៊ុន​ដៃគូ​ដែលមាន​សមត្ថភាព​ផលិត​ម៉ាស៊ីនប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរ ដើម្បី​ឲ្យ​ណាសា​អាច​នាំយកទៅ​ដាក់​នៅឋាន​ព្រះចន្ទ យ៉ាងយូរបំផុត​នៅ ចុងឆ្នាំ ២០២៩ ពោល​គឺ​ឲ្យបាន​មុន​ឆ្នាំ ២០៣០។ ហេតុអ្វី២០៣០? បើតាម​ប្រធានទីភ្នាក់ងារអវកាស​ណាសា លោក Sean Duffy តាំងពីខែ​មីនាឆ្នាំ​២០២៤ ចិន​និង​រុស្ស៊ី​បាន​ប្រកាស​យ៉ាងតិច​៣លើកពី​គម្រោងការសហការគ្នា​ដើម្បី​ដាក់​ម៉ាស៊ីនប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរ​នៅលើដីព្រះចន្ទ​ នៅពាក់កណ្តាល​ឆ្នាំ ២០៣០។ “ប្រទេសដែលមាន​ម៉ាស៊ីនប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរមុនគេនៅលើឋាន​ព្រះចន្ទ នឹងមានអំណាចកំណត់​ដែនគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួននៅទីនោះ។ នេះគឺជា​ការគំរាមកំហែង​ធំមួយ​ដល់​បេសកកម្ម​Artemis​របស់​ណាសា​ដែលមាន​គម្រោង​នាំយកអវកាសយានិកត្រលប់​ទៅជាន់ដីព្រះចន្ទសាជាថ្មី នៅ ឆ្នាំ ២០២៧។​ ចំពោះប្រធានទីភ្នាក់ងារ​ណាសា នេះជា​ហេតុផល​ចំបងដែល​ណាសា​ត្រូវ​រួសរាន់ ប្រឹងប្រែងស្រាវជ្រាវរកបច្ចេកវិទ្យាថ្មីដើម្បី​អាច​បោះមួយជំហាន​ទៅមុខឲ្យបាន​​មុន​គូប្រជែង ចិន និង​រុស្ស៊ី។ នៅ​ឋាន​ព្រះចន្ទ ម៉ាស៊ីន​ប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរ​នឹង​អាច​ផ្គត់ផ្គង់ថាមពលដល់​មូលដ្ឋាន​ដែលណាសា​គ្រោង​បញ្ជូនមនុស្ស​ឲ្យទៅនៅប្រចាំការផ្ទាល់​នៅភាគខាងត្បូង ឋានព្រះចន្ទដែលជាទីដៅចង់បាន​របស់​ចិន ឥណ្ឌា និងរុស្ស៊ី។ នៅ​ទីនោះ គេ​នឹងអាច​ធ្វើការស្រាវជ្រាវ សិក្សាពីការរស់នៅ​របស់​មនុស្ស​នៅកន្លែងផ្សេងមួយក្រៅពី​ភពផែនដី ទាំងការផ្សាំខ្លួន និងការប្រើបច្ចេកវិទ្យាទំនើបថ្មី។ វាជាដំណាក់កាលសិក្សា​សំខាន់​មួយ​របស់​ណាសា ដែលមាន​មហិច្ឆតាប្រើ​ឋាន​ព្រះចន្ទ ជា​កន្លែង​ឆ្លងបន្តទៅ​ភពក្រហម ភពអង្គារ។ ណាសា​ត្រូវការ​ម៉ាស៊ីន​ប្រតិករនុយក្លេអ៊ែរ​ដើម្បី​ផលិតថាមពល​ដែលគេអាច​ឲ្យគេ​ប្រើ​ប្រាស់​នៅមូលដ្ឋាន​របស់ណាសា​នៅ​ដីព្រះចន្ទ។ នៅ​ឆ្នាំ ២០២៣ គម្រោងការសាកល្បងមួយ​ដែល​ចាយអស់​ទឹកប្រាក់​៥លាន​ដុល្លារ​បាន​ផលិតចេញ​ម៉ាស៊ីន​មួយ​ដែលអាច​ផលិត​ថាមពលអគ្គិសនី​៤០គីឡូវ៉ាត់ គ្រប់គ្រាន់​សម្រាប់​ឲ្យផ្ទះ៣០ខ្នងប្រើក្នុងរយៈពេល ១០ឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែ បើតាម​ការវាយតម្លៃ​របស់​អ្នកស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្រ្ត ដើម្បី​ទ្រទ្រង់​ប្រតិបត្តិការ​របស់​មនុស្ស ដូចជា​ការរស់នៅ ទំនាក់ទំនង និង​ឧបករណ៍ជីកស្រាវជ្រាវ​នៅលើដីព្រះចន្ទ គេត្រូវ​ការ​ម៉ាស៊ីនផ្គត់ផ្គង់អគ្គិសនី​យ៉ាងតិច ១០០គីឡូវ៉ាត់។ គេត្រូវការថាមពល​នុយក្លេអ៊ែរនៅលើ​ឋានព្រះចន្ទ ក៏ព្រោះតែគេមិនអាច​ពឹងផ្អែកទៅលើ​ថាមពល​បានមកពីផ្ទាំងសូឡា។ ត្រូវ​ដឹងថា នៅឋានព្រះចន្ទ មួយយប់ៗ​មាន​រយៈពេល​ស្មើ១៤ថ្ងៃ​នៅលើផែនដី ដូច្នេះ ផ្ទាំងសូឡាប្រាកដជា​គ្មានពន្លឺថ្ងៃគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីស្រូប​ផលិតចេញ​ជា​ថាមពល​សម្រាប់ប្រើប្រាស់​ដោយ​ឯករាជ្យនោះទេ។ ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរសំខាន់ ប៉ុន្តែ ​បញ្ហាចោទនៅត្រង់ថា តើ​គេ​អាច​នាំយក​ម៉ាស៊ីនប្រតិករនុយក្លេអ៊ែរដ៏មានទំហំធំ​ទៅកាន់ឋានព្រះចន្ទ​បាន​យ៉ាងដូចម្តេច? ចុះ ការដឹកជញ្ជូន​សារធាតុអ៊ុយរ៉ាញ៉ូម​? នេះគេ​នៅមិនទាន់និយាយ​ពីសីតុណ្ហភាពនៅឋានព្រះចន្ទ ដែលអាច​ឡើង​ដល់​១២៧អង្សារ និង​​ការគ្រប់គ្រងកំដៅ​របស់​ម៉ាស៊ីនប្រតិករផង។ ដើម្បី​បន្ថយកំដៅ​ម៉ាស៊ីន​ប្រតិករកុំ​ឲ្យឡើង​ក្តៅពេក គេត្រូវការប្រើប្រាស់ទឹកជាប្រចាំ។ ចុះ​បើព្រះចន្ទ​គ្មានទឹកដូចផែនដីផង តើ​គេ​អាច​សង្ឃឹមបានប៉ុណ្ណា​លើ​រូបភាពដុំទឹកកក​ដែល​គេជឿថា​ មាននៅលើឋានព្រះចន្ទនោះ? ងាកមកនិយាយ​ពី​ច្បាប់អន្តរជាតិវិញម្តង។ ច្បាប់អន្តរជាតិ​មិនបាន​ហាម​ការ​ប្រើប្រាស់ថាមពល​នុយក្លេអ៊ែរ​នៅ​ក្នុងទីអវកាស។ ប៉ុន្តែ តាមគោលការណ៍​ដែលមានចែង​នៅក្នុង​សេចក្តីសម្រេចរបស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ នៅឆ្នាំ ១៩៩២ ថាមពល​នុយក្លេអ៊ែត្រូវគេ​ប្រើប្រាស់​សម្រាប់តែ​បេសកកម្ម​ពីភពមួយទៅភពមួយ ដោយមានជំនួយពីប្រភពថាមពលផ្សេងទៀត។ ទាក់ទងនឹង​ទីតាំង ដែនដី​នៅលើ​ឋានព្រះចន្ទវិញ សន្ធិសញ្ញា​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ស្តីពីអវកាស ចុះនៅឆ្នាំ ១៩៦៧បានចែងថា គ្មានប្រទេសណាមួយដែលអាច​ប្រកាស​វាតទី​យកដីព្រះចន្ទជាកម្មសិទ្ធិ​ផ្តាច់មុខរបស់ខ្លួនបានទេ។ ប្រទេស​ហត្ថលេខី​អាច​ធ្វើបំពេញបេសកកម្ម​​របស់ខ្លួននៅឋានព្រះចន្ទ ដោយ​គិត​ដល់​ផលប្រយោជន៍​របស់​ប្រទេស​ផ្សេងទៀតដែលជា​ហត្ថលេខីនៃ​សន្ធិសញ្ញា។ យ៉ាងណាក៏ដោយ កាលពីឆ្នាំ​២០២០ នៅក្នុង​កិច្ចព្រមព្រៀង​Artemis ដែលផ្តួចផ្តើម​ដោយអាមេរិក និង​មានប្រទេស​ហត្ថលេខីចំនួន​៥៦ គេ​បាន​ចែង បង្កើតតំបន់​សន្តិសុខ​មួយ​នៅលើ​ឋានព្រះចន្ទ ដើម្បី​ទប់ស្កាត់​ការលូកដៃពីប្រទេស​ដទៃ។ មានន័យម្យ៉ាងថា ប្រទេស​ដែលទៅដល់​ឋានព្រះចន្ទ ហើយអាច​ដំឡើង​ម៉ាស៊ីន​ប្រតិករនុយក្លេអ៊ែរមុនគេនៅទីនោះ ប្រទេស​នោះ​នឹង​អាចប៉ុនប៉ង​ទប់ស្កាត់មិន​ឲ្យប្រទេស​ដទៃ​ចូលមក​ពាក់ព័ន្ធនៅក្នុង​តំបន់​ដែលខ្លួនគ្រប់គ្រង។ មិនមែនជា​ហត្ថលេខី ប៉ុន្តែ ជាគូប្រជែង​ ចិន និង​រុស្ស៊ី​បាន​ចេញមុខ​ប្រឆាំង​នឹង​កិច្ចព្រមព្រៀង​Artemis របស់អាមេរិក៕ ​​  ​​​

នៅប៉ុន្មានថ្ងៃមកនេះ ប្រទេស​លោកខាងលិច​ជាបន្តបន្ទាប់គ្នា​បាន​ប្រកាសត្រៀម​ខ្លួនទទួលស្គាល់​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន​ នៅក្នុង​ឱកាស​មហាសន្និបាតអង្គការ​សហប្រជាជាតិ​នៅ​ខែ​កញ្ញា​ខាងមុខ។ លើកលែងតែ​សហរដ្ឋអាមេរិក ប្រទេស​លោកខាងលិចដែលជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់អ៊ីស្រាអែល​បាន​សន្យា​ទទួលស្គាល់​ប៉ាឡេស្ទីនជារដ្ឋមួយនឹងគេ នៅបន្ទាប់ពី​រដ្ឋាភិបាល​អ៊ីស្រាអែល​ប្រកាសពីផែនការ​ចូលទៅច្បាម គ្រប់គ្រង​ទីក្រុង​ហ្កាហ្សា។ នៅ​ថ្ងៃ​ចន្ទទី ១១​សីហា អូស្ត្រាលី​ជាសម្ព័ន្ធមិត្ត​ចុងក្រោយគេ​របស់អាមេរិក​ដែល​ងាកចេញពី​នយោបាយ​ការពារអ៊ីស្រាអែល ទៅ​ទទួល​រដ្ឋបាឡេស្ទីន។ តើ​ការប្រកាស​ទទួលស្គាល់​ពីសំណាក់​ប្រទេស​មហាអំណាច​ឧស្សាហកម្ម ដូចជា​បារាំង អង់គ្លេស​ កាណាដា និង​ចុងក្រោយ​គឺ​អូស្ត្រាលី នឹង​អាច​ទៅផ្លាស់ប្តូរ​ខ្សែទឹក​ ឬ​លក្ខខណ្ឌ​ជីវិត​របស់​របស់​ប្រជា​ជន​ប៉ាឡេស្ទីន​ដែរ​ឬទេ? ចាប់តាំង​ពី​ប្រមុខរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល​ប្រកាស​ផែនការចូលគ្រប់គ្រង​ទីក្រុងហ្កាហ្សា ក្នុងហេតុផល​បញ្ចប់​សង្រ្គាម​ ប្រទេស​លោកខាងលិច​ដែលធ្លាប់​តែ​នៅស្ងៀម ការពារអ៊ីស្រាអែល​​ បានផ្លាស់ប្តូរជំហរ ងាកមក​ដាក់​សម្ពាធ និង​ថ្កោលទោស​ផែនការ​របស់​អ៊ីស្រាអែល។ ជាក់ស្តែង​ ប្រតិកម្ម​តបនឹង​ជំហរ​របស់​អ៊ីស្រាអែល​ដែល​ចង់​ចូល​ដណ្តើម​កាន់កាប់ហ្កាហ្សា​ទាំងមូល​ បារាំង កាណាដា បានដាក់​ពិន័យ​អ៊ីស្រាអែល ដោយ​​ប្រកាស​ថា ខ្លួននឹង​ទទួល​ស្គាល់ប៉ាឡេស្ទីនជារដ្ឋស្របច្បាប់។ បន្ទាប់ពី អង់គ្លេសដែល​គំរាម​ប្រកាស​ទទួលស្គាល់​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន ក្នុងករណី​អ៊ីស្រាអែល​នៅតែបន្តបិទខ្ទប់​ មិន​ឲ្យ​គេនាំយកស្បៀង ជំនួយមនុស្សធម៌ទៅជួយ​ប្រជាជន​ហ្កាហ្សា​។ នៅថ្ងៃ​ចន្ទទី ១១សីហា អូស្ត្រាលី​តាមរយៈលោក​នាយករដ្ឋមន្រ្តី អង់តូនី អាល់បានីស៊ី បាន​ចូលរួមជាមួយ​ប្រទេស​ផ្សេងទៀត​ដើម្បី​ទទួលស្គាល់​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។ នៅក្នុង​សន្និសីទកាសែត​នៅទីក្រុង​Canberra ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល​អូស្ត្រាលី​បញ្ជាក់ថា ​ដំណោះស្រាយ​បង្កើតរដ្ឋពីរ​ជា​ក្តីសង្ឃឹម​មនុស្ស​ធម៌ល្អជាងគេ​បំផុត​ដើម្បីបិទបញ្ចប់ជាសា្ថពរអំពើហិង្សានៅដើមបូព៌ា និង​ទុក្ខវេទនា ក្តី​ឈឺចាប់របស់​ប្រជាជនហ្កាហ្សា។ ចំពោះនាយករដ្ឋមន្រ្តីអូស្ត្រាលី សន្តិភាពនឹង​មិន​ស្ថិតស្ថេរនៅ​យូរអង្វែង បើសិន​គ្មាន​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន និ​ងរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល​នៅជិតគ្នា។ ប្រទេស​ណាខ្លះ​ផ្លាស់ប្តូរជំហរ និងព្រោះហេតុអ្វី? សំណួរ​សួរថា បន្ទាប់ពី​ការពាររដ្ឋជ្វីហ្វ​មួយនេះតាំងពីដើមរៀងមក តាមរយៈការនៅ​ស្ងាត់ស្ងៀម​មិន​ព្រម​ទទួល​ស្គាល់​​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីន ហេតុអ្វីបានជា​ប្រទេស​លោកខាងលិច​ផ្លាស់ប្តូរជំហរ​របស់ខ្លួននៅពេលនេះ? ដូចកាណាដា អេស្ប៉ាញ បារាំង និង​អង់គ្លេស ដែលជា​សមាជិក​របស់​ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ និងជា​សមាជិក​របស់​ក្រុមប្រទេស​មហាអំណាច​ឧស្សាហកម្ម​​G៧​បាន​ដកខ្លួន ឃ្លាតឆ្ងាយ​ពីអ៊ីស្រាអែល និង​សហរដ្ឋអាមេរិកដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្ត​ ក៏ដោយសារតែ​លែង​មាន​ភាពអត់ធ្មត់​ និងលែង​អាច​ទប់ប្រតិកម្ម​រិះគន់​ក្នុងស្រុក​នៅចំពោះមុខ​អំពើអមនុស្សធម៌​របស់​អ៊ីស្រាអែល​ទៅលើ​ប្រជាជន​ប៉ាឡេស្ទីននៅហ្កាហ្សា។ ដោយ​ប្រកាស​គម្រោង​ទទួលស្គាល់​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន នៅ​មហាសន្និបាតអង្គការ​សហប្រជាជាតិ​នៅ​ខែ​កញ្ញាខាងមុខ ប្រទេស​លោក​ខាងលិច​ (លើកលែងអាមេរិក) ចង់​​ដាក់សម្ពាធ​ការទូត​លើ​អ៊ីស្រាអែល។ គិត​រហូតមកដល់​ថ្ងៃនេះ ប្រទេស​សមាជិករបស់អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ប្រមាណ​៣ភាគ៤ ស្មើនឹង​ចំនួន​១៤៥​ប្រទេស​បាន​ប្រកាស​ទទួល​ស្គាល់​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនជាបន្តបន្ទាប់ តាំង​ឆ្នាំ​១៩៨៨ ឆ្នាំដែលប្រមុខអង្គការ​រំដោះប៉ាឡេស្ទីន លោក​យ៉ាសេ អារ៉ាហ្វាត​ប្រកាស​បង្កើត​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីន ដោយយកទីក្រុង​យេរូសាឡឹមជារដ្ឋធានី។ នៅមុន​បារាំង អង់គ្លេស កាណាដា អេស្ប៉ាញ ឬ​អូស្ត្រាលី ប្រទេស​ភាគច្រើនរបស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ក្នុងនោះមានចិន ឥណ្ឌា បាន​ទទួលស្គាល់​​ប៉ាឡេស្ទីនជា​រដ្ឋមួយនឹងគេ ប៉ុន្តែ នៅ​ស្ថានភាពជាក់ស្តែង ដោយសារ​​ការបែកបាក់​គ្នា​រវាង​ប្រទេស​មហាអំណាច និង​ការជំទាស់យ៉ាងចេញមុខ​របស់​អាមេរិក​ដែលសមាជិក​អចិន្ត្រៃយ៍របស់​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ ប៉ាឡេស្ទីននៅតែមិនទាន់ក្លាយជា​រដ្ឋពេញមុខ ពេញមាត់ដូចជា​អ៊ីស្រាអែល​ដែលបាន​ប្រកាស​ជា​រដ្ឋឯករាជ្យ​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៩៤៨។ អាមេរិក​បដិសេធមិនប្រកាសទទួល​ស្គាល់​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន​ និង​លើកហេតុផលថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនអាច​លេចចេញរូបរាង​ តែតាមរយៈ​ការចរចារវាងអ៊ីស្រាអែល និងប៉ាឡេស្ទីន តែប៉ុណ្ណោះ។ អ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្ន​ដែលស្ថិតក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់រដ្ឋាភិបាល​ស្តាំនិយមជ្រុល​បាន​ប្រឆាំង​ដាច់ខាត ក្នុងហេតុផល ការប្រកាស​ទទួលស្គាល់​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន​ជា​ការគ្រោះថ្នាក់គំរាមកំហែង​សន្តិសុខជាតិ​របស់​អ៊ីស្រាអែល។ ចំពោះ​នាយករដ្ឋមន្រ្តីអ៊ីស្រាអែល ការបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន​ មិន​នាំយកសន្តិភាពមក​ឲ្យ​ដើមបូព៌ា។ ផ្ទុយទៅវិញ វានឹង​នាំយកមក​តែ​ភ្លើងសង្រ្គាម​តែប៉ុណ្ណោះ។ ភ្លើងសង្រ្គាមព្រោះថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនដែល​ដឹកនាំ​ដោយ​ក្រុមប្រដាប់អាវុធ ដូចជា​ក្រុមហាម៉ាស​នឹង​បង្កវិនាសកម្ម គំរាមកំហែង​អាយុជីវិតប្រជាជន​អ៊ីស្រាអែល។ ការលើកឡើង​របស់​អ៊ីស្រាអែល​ពិបាកនឹង​អាច​ឲ្យគេ​ជឿទាំងស្រុង ព្រោះថា រហូតមកដល់​ពេលនេះ ប្រជាជន​ប៉ាឡេស្ទីន​ដែល​ត្រូវរងទុក្ខវេទនា​ ដូចជា​នៅហ្កាហ្សា និង​ត្រូវ​​ខ្ចាត់ព្រាត់ក្លាយជា​ជនភៀសខ្លួន ​នៅតាម​ប្រទេស​ជិតខាង ដូចជា នៅស៊ីរី និង​ហ្សកដានី។ តាមការវាយតម្លៃ​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​នៅ​ឆ្នាំ ២០១៩ ប្រជាជន​​ប៉ាឡេស្ទីន​មានសរុប​​ប្រមាណ៤,៨លាននាក់ ខណៈពេល​ដែល​ចំនួន​ប្រជាជន​ភៀសខ្លួន​មាន​ដល់ទៅ ៥,៦លាននាក់។ ពួកគេ​ភាគច្រើន​រស់នៅតំបន់​ភៀសខ្លួន​ក្នុងទឹកដីស៊ីហ្សកដានី ដែលត្រូវ​អ៊ីស្រាអែល​ឈ្លានពាន​ចូលកាន់កាប់​ដោយ​ខុសច្បាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៩៦៧។ ម្យ៉ាង ​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនដែល​គេ​ប្រកាស​ទទួលស្គាល់ មាន​រួមបញ្ចូល ទឹកដីហ្កាហ្សា ស៊ីហ្សកដានី និង​យេរូសាឡឹម​។ ដូច្នេះ អ្នកជំនាញ​វាយតម្លៃថា អ៊ីស្រាអែល​ចេញមុខ​ប្រឆាំង​ដាច់ខាត​នឹង​ការបង្កើត​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន​ ក៏ព្រោះថា អ៊ីស្រាអែល​ខ្លាច​របូតបាត់​​សិទ្ធិ​ ទឹកដី​នៅ​ស៊ីហ្សកដានី ជាទី​ដែលរដ្ឋាភិបាល​ជ្វីហ្វជំរុញ​ការសាងសង់ផ្ទះសម្បែង ​ពង្រីកដែន​​អាណានិគម​របស់ប្រជាជន​អ៊ីស្រាអែលជាបន្តបន្ទាប់។ ​​ដោយសារតែ​ការប្រឆាំង​របស់អាមេរិក រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ ប៉ាឡេស្ទីន​នៅត្រឹមជា​សមាជិក​សង្កេតការណ៍នៅ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែ មិនមែន​ជា​រដ្ឋសមាជិក និង​គ្មាន​សិទ្ធិបោះឆ្នោត​។ ចង់ ឬ​មិន​ចង់ ការផ្លាស់ប្តូរជំហរ​របស់​បារាំង អង់គ្លេស ដែលជា​សមាជិក​របស់​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ព្រមទាំងកាណាដា​និងអូស្ត្រាលី នឹង​អាចមានទម្ងន់ ជួយ​ឲ្យក្តីសង្ឃឹម​ក្នុងការបង្កើត​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន​អាច​ចាប់មាន​ពន្លឺ។ អង់គ្លេស​ផ្ទាល់​ដែល​ដាក់លក្ខខណ្ឌ​ឲ្យ​អាជ្ញាធរ​ប៉ាឡេស្ទីន​ធ្វើកំណែទម្រង់ លុបបំបាត់​អំពើពុករលួយ និង​ទាត់ចោល​ក្រុមប្រដាប់អាវុធ ដូចជា​ហាម៉ាស បានពន្លយ​ថា នឹង​អាច​បង្កើត​ស្ថានទូត​នៅស៊ីហ្សកដានី ចំណែក​អូស្ត្រាលី​និយាយថា នឹង​អាច​បង្កើត​ទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយ​ប៉ាឡេស្ទីន ដែលនេះជា​រឿងមិនធ្លាប់មាន​ពីមុន។ ប្រជាជន​ប៉ាឡេស្ទីនផ្ទាល់​ទទួលស្វាគមន៍ជំហរ​ទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន ប៉ុន្តែ ចំពោះពួកគេ វិធានការបន្ទាន់ និងចាំបាច់​បំផុត ដើម្បី អាយុជីវិត​របស់​ប្រជាជន​ប៉ាឡេស្ទីន គឺ​ការដាក់សម្ពាធ​សេដ្ឋកិច្ច​ និងនយោបាយ​ទៅលើ​រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល ដោយចាប់ផ្តើម​ពីការឈប់លក់អាវុធ និង​ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម​ជាមួយ​រដ្ឋ​អ៊ីស្រាអែល៕

កិច្ចប្រជុំ​អន្តរជាតិ​នៅ​ក្រុង​ហ្សឺណែវ ដើម្បី​តាក់តែង​សន្ធិសញ្ញាពិភពលោក​​ប្រឆាំង​ប្លាស្ទិក​ គ្មានការ​ជឿន​លឿន​ទៅ​មុខ​​ទេ។ នេះ​បើ​តាម​តំណាង​ការទូត​អេក្វាទ័រ ដែល​ជា​ប្រធាន​ដឹកនាំ​កិច្ចប្រជុំ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិស្តីពី​ប្លាស្ទិក។ ក្រុម​ប្រទេស​ផលិត​ប្រេង​បន្ត​រារាំង​ ហើយ​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​កាត់​បន្ថយ​ប្លាស្ទិក​នៅ​លើ​ពិភពលោក​យ៉ាង​ខ្លាំង។ ហេតុអ្វី? ព្រោះ​តែ​ប្រយោជន៍​ហិរញ្ញវត្ថុឬ? ការ​ចរចា​​ដើម្បី​បង្កើត​សន្ធិសញ្ញា​ពិភពលោក​ប្រឆាំង​នឹង​បា្លសិ្ទក​​ប្រើ​ពេល​អស់ជា​ង​បី​ឆ្នាំ​ហើយ។ បន្ទាប់​ពី​បរាជ័យ​​នៅ​ប៊ូសាន​ប្រទេស​កូរ៉េខាង​ត្បូង​កាលពី​ចុង​ឆ្នាំ​២០២៤ កិច្ចប្រជុំអង្គការ​សហប្រជាជាតិ​​ថ្មី​មួយ​ទៀត “ដែល​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​ការ​ផ្តល់​សំណាង​ចុងក្រោយ” ​បាន​រៀប​ចំ​ធ្វើ​ក្រុង​ហ្សឺណែវ​ប្រទេស​ស្វ៊ីស​ តាំង​ពី​ថ្ងៃ​ទី​៥​សីហា​​រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​ទី​១៤​សីហា។ ប៉ុន្តែ​ជា​ថ្មី​ម្តង​ទៀត កិច្ចពិភាក្សា​មិន​ចម្រើន​ទៅមុខ​គួរ​ជា​ទី​សង្ឃឹម​ទេ។ គម្រោង​សន្ធិសញ្ញា​បានរីក​ប៉ោ​ង ​កើន​ពី​២២​ទំព័រ​ដល់​៣៥​ទំព័រ ឯ​កឋាខណ្ឌ​​ដែល​ក្រុមប្រតិភូទាំង​​១៨៤​ប្រទេស​និង​អង្គការ ជជែក​មិន​ត្រូវ​គ្នា​សោះ​មាន​ចំនួន​កាន់​តែ​ច្រើនឡើងៗ ​ពី​៣៧១ ពី​ដំបូង​ ​ទៅ​១៥០០​ចំណុចនៅពេល​នេះ។ តំណាង​ជាង​មួយ​រយ​ប្រទេស​ចង់​បាន​សន្ធិសញ្ញា​ប្រឆាំង​ប្លាស្ទិក​ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ​មួយ សំដៅ​កាត់​បន្ថយ​ផលិតផល​ប្លាស្ទិក ព្រោះ​បរិមាណ​ប្លាស្ទិក​បាន​កើនទ្វេ​ដង​នៅ​រវាង​ពី​ឆ្នាំ​២០០០​ទៅ​២០២០ ហើយ​បើ​គ្មាន​វិធានការ​ទេ ប្លាស្ទិក​នឹង​កើន​ឡើង​ដល់​ទៅ​ជាង​១២០០លាន​តោន​នៅ​ឆ្នាំ​២០៦០។​ ប៉ុន្តែ​ក្រុម​ប្រទេស​ផលិត​ប្រេង បាន​រារាំង និង​បិទ​ខ្ទប់​​កិច្ច​ខិត​ខំប្រឹង​ប្រែង​បង្កើត​សន្ធិសញ្ញា​ប្រឆាំង​ប្លាស្ទិក​ ដោយ​បញ្ជូន​ក្រុម​អ្នក​ជំនាញ​មក​ឃោសនា​ប្រឆាំង​ ក្នុង​ចំនួន​ដ៏ច្រើន​លើសលុប។ នាំ​មុខ​ដោយ​រុស្ស៊ី អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត អ៊ីរ៉ង់ អ៊ីរ៉ាក់​ កូវ៉ែត  ព្រមទាំង​បណ្តាប្រទេស​នៅទ្វីប​អាហ្វ្រិក​ដូច​យ៉ាង អេហ្ស៊ីប កាហ្សាក់ស្ថាន ឬ​អាស៊ែរប៊ៃហ្សង់​ដែល​មិន​សូវ​មាន​សំឡេង​ បាន​ច្រាន​ចោលយ៉ាង​ដាច់​អហង្ការ​​គំនិត​ចង់​កាត់​បន្ថយ​ផលិតផល​ប្លាស្ទិក នៅក្នុង​សម័យ​​ប្រជុំ​វគ្គមុន។ សហរដ្ឋ​អាមេរិក ប្រទេស​ផលិតប្រេង​លំដាប់​លេខ​មួយ​ពិភពលោក ក៏​មាន​ជំហរ​ដូច​គ្នា​ដែរ ពោល​គឺ​ប្រទេស​ផលិត​ប្រេង​មិន​ថា​តូច​ឬ​ធំ មាន​សកម្មភាព​​រួម​តែ​មួយដូចគ្នា​​គឺ ជា​អ្នកផលិត​ប្រេង​ និង​វិនិយោគ​ផលិតផលប្លាស្ទិក (ប្រេងគីមី) ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ឬ​នៅបរទេស។ សម្រាប់​ក្រុមប្រទេស​ទាំងអស់​នេះ កំណើន​ផលិតផល​ប្លាស្ទិក​ពិភពលោក​នស​​ទសវត្សរ៍​ខាង​មុខ គឺ​កំណប់ទ្រព្យ​ថ្មី​។ នៅ​ពេល​ដែល​ក្រុមប្រទេស​អ្នក​មាន​កាន់​តែ​ច្រើនឡើងៗ​នាំ​គ្នា​ដើរ​ចេញ​ពី​ថាមពល​ផូស៊ីល​ ក្រុមប្រទេស​ផលិត​ប្រេង​ច្បាស់​ជា​ត្រូវ​​គិត​រក​វិធីថ្មី​សម្រាប់​ប្រើប្រាស់​ធនធាន​ប្រេង​របស់​ពួកគេ។​ នោះ​គឺ​ប្លាស្ទិក​នេះ​ឯង។ បើ​តាម​ការ​សិក្សា​របស់​សកលវិទ្យាល័យ​ចិនTsinghua ចេញ​ផ្សាយ​កាលពី​ខែមេសា ៩៨%​នៃ​ផលិតផល​ប្លាស្ទិក​មាន​ប្រភព​មក​ពី​ផូស៊ីល (ប្រេង​ ​ធ្យូងថ្ម ឬ​ឧស្ម័ន​ធម្មជាតិ)នៅ​ឆ្នាំ​២០២២។ សេចក្តី​ត្រូវការ​ពិភពលោក​ផ្នែ​ក​ប្រេង ក្នុងវិស័យ​ដឹកជញ្ជូន​ច្បាស់​ជា​លែង​កើន​ នៅ​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ខាង​មុខ​។ ឯ​ផលិតផល​ប្លាស្ទិក​និង​ប្រេង​គីមី នឹង​ក្លាយ​ជា​កម្លាំង​ចលករ​រុញ​ច្រាន​កំណើន​សេចក្តី​ត្រូវការ​ផ្នែក​ប្រេង​វិញ​ម្តង​។ ​ក្រុម​ហ៊ុន​ឬ​ប្រទេស​ខ្លះ​បាន​ចាប់​ផ្តើម​វិនិយោគ​ក្នុង​ផ្នែក​ប្លាស្ទិក​រួច​ទៅ​ហើយ។ ខ្លះ​ទៀត​ដូច​យ៉ាង​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត បាន​ចាត់​ទុក​ប្លាស្ទិក​ជា​អាទិភាព និង​ជា​យុទ្ធសាស្ត្រ​ថ្មី​សម្រាប់​អនាគត ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​ផែនការ​អភិវឌ្ឍ​និង​ទំនើបកម្ម​ប្រទេសសម្រាប់​​ឆ្នាំ​២០៣០​ផង។ បើ​តាម​អ្នក​វិភាគ នៅ​ពីក្រោយ​ការ​ចរចា​ស្វែង​រក​សន្ធិសញ្ញា​ពិភពលោក​ប្រឆាំង​នឹង​ប្លាស្ទិក មាន​លាក់​ផល​ប្រយោជន៍​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដ៏​ចម្បង​។ ហេតុ​ដូច្នេះហើយ​បាន​ជា​ក្រុមប្រទេស​ផលិតប្រេង​ ឬ​ក្រុមប្រទេស​ប្រេង​គីមី ​មិន​ចង់​ឃើញ​ពាក្យ​​កាត់​បន្ថយ​ផលិតផល​ប្លាស្ទិក ​មាន​ចែង​ក្នុងសន្ធិសញ្ញា​ពិភពលោកនោះ។ ក្រុមប្រទេសទាំង​​នេះ បាន​​ដាក់​សម្ពាធ​ឱ្យ​មាន​​សន្ធិសញ្ញា​ប្រឆាំង​ប្លាស្ទិក ដែល​ផ្តោត​ជា​សំខាន់​ទៅ​លើ​ការ​កែច្នៃ​សំរាម​ប្លាស្ទិក។ មានការកែច្នៃ ប្លាស្ទិក​លែង​ជា​បញ្ហា ហើយ​សម្រាប់​ពួកគេ។ ប៉ុន្តែ​រហូត​មក​ទល់​ពេល​នេះ មាន​សំរាមប្លាស្ទិក​តែ​ជាង​៩%​ប៉ុណ្ណោះ បាន​ទទួល​ការ​កែច្នៃ៕

ទីផ្សារ​គ្រឿង​ញៀន​មាន​សកម្មភាព​ខ្លាំង ​និង​មាន​ភាព​ចម្រុះយ៉ាង​សម្បូរ​បែប ព្រមទាំង​រីក​រាលដាល​ទូទាំងពិភពលោក យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្លា​។ នៅ​ចំពោះ​មុខ​ការ​​ហាមឃាត់ ក្រុម​ជួញ​ដូរ​គ្រឿង​ញៀន រក​ល្បិច​ថ្មី ផលិតផល​ថ្មី​ និង​ផ្លូវ​ពង្វាង​ថ្មី​។ ចរាចរណ៍​គ្រឿង​ញៀន​ បាន​កើន​ឡើង​យ៉ាង​ខ្លាំង​មិន​ធ្លាប់​មាន​ទេ នៅ​ឆ្នាំ​២០២៣​។ នេះ​បើ​តាម​របាយការណ៍​ឆ្នាំ​២០២៥​ របស់​ទីភ្នាក់ងារ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​គ្រឿង​ញៀន​ព្រមទាំង​ឧក្រិដ្ឋកម្ម ក្នុង​ឱកាស​​ទិវា​អន្តរជាតិ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំងនឹងការ​ប្រើប្រាស់​និង​ជួញដូរ​​គ្រឿង​ញៀន​ខុសច្បាប់​ ថ្ងៃទី​២៦​មិថុនា។ បើ​តាម​របាយការណ៍ប្រចាំ​ឆ្នាំ​២០២៥ ​របស់​ទីភ្នាក់ងារ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​គ្រឿង​ញៀន (ONUDUC) ការ​ប្រើប្រាស់​គ្រឿង​ញៀន អាភៀន កញ្ឆា ឬ​ហៅ​ខ្លី​ថា​ “ម្សៅ​ស” ​មាន​សកម្ម​ភាព​​​ខ្លាំង​​​ក្រៃ​នៅ​ឆ្នាំ​២០២៣។ ការ​ផលិត​កូកាអ៊ីន​បា​ន​បំបែក​ឯតទគ្គកម្ម​ថ្មី​ ដោយ​មាន​កំណើន​៣៤%​លើស​ឆ្នាំ​មុន​ និង​កើន​បី​ដង​លើស​​ឆ្នាំ​២០១០។ គ្រឿង​ញៀន​សំយោគគំរាម​សុខភាព​សាធារណៈ ក្រៅ​ពី​អាភៀន កញ្ឆា កូកាអ៊ីន ហេរ៉ូអ៊ីន​ ដែលជា​​គ្រឿង​ញៀន​បែប​បូរាណ​ ​ទីផ្សារ​គ្រឿង​ញៀន​សំយោគ​ ផលិត​ក្នុង​មន្ទីរ​ពិសោធន៍​ ដោយ​ប្រើ​តែ​សារធាតុ​គីមី ក៏​កំពុង​រីក​ដុះ​ដាល​ខ្លាំង គួរ​ជា​ទីព្រួយ​បារម្ភ​សម្រាប់​សុខភាព​សាធារណៈ។ នេះ​បើ​តាម​របាយការណ៍​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ដដែល។ នៅ​ឆ្នាំ​២០២៥ ទី​ភ្នាក់ងារ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​គ្រឿង​ញៀននិង​ឧក្រិដ្ឋកម្ម បាន​រាប់​ឃើញ​មាន​សារធាតុ​ញៀនសំយោគ​​ថ្មី​ចំនួន ១១០០​មុខ​ កំពុង​ធ្វើ​ចរាចរណ៍​នៅលើ​ពិភពលោក។ សារធាតុ​ញៀន​សំយោគ​នេះ ផ្តល់ផល​ចំណេញ​ខ្លាំងដល់​ក្រុម​ជួញដូរ​ហើយ​ងាក​លាក់​ ងាយ​គេច​ពី​សំណាញ់​ហាមឃាត់​របស់​អាជ្ញាធរ​ណាស់។ គ្រឿង​ញៀន​សំយោគ​ប្រភេទ​នេះ មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​គ្រឿង​ញៀន​សំយោគ​ផលិត​ចេញ​រុក្ខជាតិ​អាភៀន​ ឬកញ្ឆា​ឆ្ងាយ​ណាស់​។ គឺ​ដល់​ទៅ​ជាង​៥០០​ដង​លើស​Morphine។ ជាង​នេះទៅទៀត​ ក្រុម​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​គ្រឿង​ញៀន តែងតែ​​ប្តូរ​ផ្លាស់​សមាសធាតុផ្សំ​ជា​រឿយៗ ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឱ្យគ្រឿង​ញៀន​សំយោគ​កាន់​តែ​មាន​ហានិភ័យ​​ និង​គ្រោះ​ថ្នាក់ ដែល​មិនអាចស្មាន​បាន។ “សន្ទុះ​ដ៏​ខ្លាំងក្លា​នៃ​ឧស្សាហកម្ម​គ្រឿង​ញៀន​សំយោគ​​ខុស​ច្បាប់ គឺ​ជា​ការ​គំរាមកំហែង​សុខភាព​​សាធារណៈ​ដ៏​ចម្បង​នៅ​លើ​ពិភពលោក​ ដោយ​អាចបង្ក​ឱ្យ​មាន​ផលវិបាក​ធ្ងន់ធ្ងរ​ ក្នុង​ទម្រង់​ជា​មហន្តរាយ​សម្រាប់​មនុស្ស​ជាតិ​តែ​ម្តង​ផង។ នេះ​បើ​ប្រសាសន៍​របស់​នាយក​​ស្ថាប័ន​គ្រប់​គ្រង​គ្រឿង​ញៀនរបស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ។ ​​​គ្មាន​រូបភាព​ល្អ អាភៀន គ្រឿង​ញៀន កំពុង​វាយលុក​ចូល​ក្នុង​គ្រប់​ស្រទាប់​​សង្គម ទាំង​នៅ​ទីក្រុង​ធំ​ ទីក្រុង​តូច សង្កាត់​ក្រីក្រ មធ្យម អ្នក​មាន​ និង​​ទីជនបទ។ របាយការណ៍​ឆ្នាំ​២០២៥ បាន​បញ្ជាក់​អំពី និន្នាការ​នៃ​ការ​រីក​រាល​ដាល​គ្រឿង​ញៀន ក្នុង​គ្រប់​ស្រទាប់វណ្ណៈ​នៃ​​សង្គម​ផង  និង​ក្នុង​រង្វង់​អ្នក​ប្រើប្រាស់​ជា​ក្មេង​ផង ពោល​គឺ​ទាំង​ក្មេង​ជំទង់ និស្សិត មនុស្ស​ពេញ​វ័យ អ្នក​ធ្វើ​ការ អ្នក​មានអាជីព។ គ្រឿង​ញៀន​ កូកាអ៊ីន អំហ្វេតាមីន មេតំហ្វេតាមីន  ... បាន​ក្លាយ​ជា​វត្ថុ​សម្រាប់​បង្កើន​កម្លាំង បង្កើនបរិយាកាស ​អារម្មណ៍​ល្អ ដំណេក ដែល​អម​ដោយ​ផលវិបាក​ចំពោះ​សុខភាព​ដែលគេ​​​ពុំ​ទាន់​​ធ្វើ​ការ​​វាយតម្លៃ​បាន​។ ពី​គ្រឿង​ញៀន​សំយោគទៅ​សង្គ្រាម​ពាណិជ្ជកម្ម​ គ្រឿង​ញៀន​សំយោគ​​ពពួក​Fentanyl ដែល​ខ្លាំង​ជាង​ពពួក​ហេរ៉ូអ៊ីន​ដល់​ទៅ​៥០​ដង និង​ដែល​បាន​សម្លាប់​ពលរដ្ឋ​អាមេរិក​អស់​៧៥០០០​នាក់​ នៅ​ឆ្នាំ​២០២៣​ និង​ជិត​៥ម៉ឺន​នាក់​នៅ​ឆ្នាំ​២០២៤ ក្លាយ​ជា​ប្រភព​នាំ​ឱ្យ​មាន​សង្គ្រាម​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​អាមេរិក​និ​ង​បណ្តា​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​ធំ​នៅលើ​ពិភពលោក។ រដ្ឋាបាល​លោក​ដូណាល់ត្រាំ​បាន​ចោទ​ចិន ម៉ិកស៊ិក និង​កាណាដា ថា​បាន​រៀបចំ ឬ​បណ្តោយ​ឱ្យ​មាន​លំហូរ​គ្រឿង​ញៀន​សំយោគ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ទឹក​ដី​អាមេរិក ទើបបាន​លេស​​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​ តាម​រយៈ​ការ​ដំឡើង​ពន្ធ​នាំ​ចូល​ ដើម្បី​បង្ខំ​ឱ្យ​ចិន កាណាដា ម៉ិកស៊ិក​ ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំ​ង​នឹង​ការ​ជួញដូរ​គ្រឿង​ញៀន។ ប៉ុន្តែ​ បើ​តាម​ការ​អង្កេត​របស់​ទស្សនាវដ្តី​ជប៉ុន Nikkei Asia បណ្តាញ​ជូញ​ដូរ​គ្រឿង​ញៀន​សំយោគ Fantanyl ដែល​អាមេរិក​ចោទ​ចិន​នោះ មាន​ម្នាក់​មាន​ក្រុមហ៊ុន​នៅ​Nagoyaប្រទេស​ជប៉ុន។ បណ្តាញ​ចិន​បាន​ប្រើ​ក្រុងឧស្សាហកម្ម​ជប៉ុន ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​សម្ងាត់​សម្រាប់​ចាត់​ចែង​ដឹកជញ្ជូន​ផលិតផល​គីមី​និង​លុយ ជាមួយ​បណ្តាញ​ម៉ិកស៊ិក​មុន​នឹង​យក​គ្រឿង​ញៀន​សំយោគ​ទៅ​ចែក​ចាយ​ក្នុង​ទឹក​ដី​អាមេរិក។ ពេល​នេះ គេ​សង្ស័យ​ថា Nagoya ជា​ស្នូល​នៃ​បណ្តាញ​ផ្គង់ផ្គង់​គ្រឿង​ញៀន​សំយោគFantanyl​ ពិភពលោក។ ប្រសិន​បើ​ជា​ព័ត៌មាន​ពិត តើ​រដ្ឋបាល​លោក​ត្រាំ​នឹង​រករឿងដាក់​សម្ពាធ​លើ​​ជប៉ុន​ ដូច​ធ្វើ​ជាមួយ​ចិន​និង​កាណាដាដែរឬយ៉ាងណា? ជប៉ុន​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់​អាមេរិក ក៏​អាចនឹង​រង​ផលវិបាក​ដូច​ចិន​ដែរឬទេ? គេ​បាន​ដឹង​និង​ឃើញ​រួច​មក​ហើយ ថា ពាណិជ្ជកម្ម​គ្រឿង​ញៀន​សំយោគ​ប៉ះពាល់​ខ្លាំង​ណាស់​ដល់​ទំនាក់ទំនង​ចិន​និង​អាមេរិក​។ ស្ថានភាពបាន​​​ប្រសើរ​ឡើង​ មួយ​ផ្នែក​ដោយសារ​​ចិន បាន​ប្រកាស​បញ្ចូល​សារធាតុ​សម្រាប់​ផលិត​គ្រឿង​ញៀន​សំយោគ​ទៅ​ក្នុង​បញ្ជី​សមាសធាតុ​គីមី​រង​ការ​ត្រួត​ពិនិត្យ​តឹង​តែង​ខ្លាំង​ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២០​កក្កដា​ទៅ។ សង្គ្រាម​ស៊ីវិលបំប៉នជំនួញ​គ្រឿង​ញៀន​ ? ផលិត​ផល​អាភៀន កំពុងងាក​ទៅ​​ផ្តុំ​កាន់​តែ​​ខ្លាំងឡើងៗ​នៅ​ កូឡុំប៊ី ដែល​ពង្រីក​ដែន​ដី​ដាំ​ដុះ​អាភៀន​ជា​លំដាប់ ក្នុង​ខណៈ​ដែល​ប្រទេសអ្នក​ដាំ​អាភៀន​ ​ជិត​ខាង​​​ក្នុង​ទ្វីប​អាមេរិឡាទីន បូលីវី និង​ប៉េរ៉ូ​ ចាប់​មាន​​ផលិតផល​គ្រឿង​ញៀនថេរ​។ ប៉ុន្តែ​គឺ​​ភូមា ដែល​បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​ផលិត​អាភៀន​ធំ​ជាង​គេ​បង្អស់​នៅលើ​ពិភពលោក នៅ​ឆ្នាំ​២០២៣ ដោយ​វ៉ារ​ឈ្នះ​អាហ្វហ្កានីស្ថាន ព្រោះ​រដ្ឋាភិបាល​តាលីបង់​បាន​បើកយុទ្ធនាការ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ដាំអាភៀន។ នេះ​បើ​តាម​ទីភ្នាក់ងារអង្គការ​សហប្រជាជាតិ​​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​គ្រឿង​ញៀន​​។ មាន​ប្រវត្តិ​ ជា​ប្រទេស​ដាំ​អាភៀន​ និង​ផលិត​គ្រឿង​ញៀន​មេតំ​ហ្វេតាមីន​ស្រាប់តាំង​ពី​សតវត្សរ៍​ទី​១៩មក​  រដ្ឋាភិបាល​ភូមាប្រឈម​នឹង​ចលនា​ប៉ះបោរ​ឧទ្ទាម​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៤៨មក និង​បន្ត​មាន​​​សង្គ្រាម​ស៊ីវិលជា​រហូត​មក​ មិន​មែន​ត្រឹម​​តាំងពី​ឆ្នាំ២០២១​មកទេ។ ប៉ុន្តែ​​ អស្ថិរភាព​នយោបាយ វិបត្តិអតិផរណា​ទូទាំង​ប្រទេស វិបត្តិ​សង្គម​ កង្វះ​ស្បៀងអាហារ បាន​សម្រួលការ​លូត​លាស់​​​ផលិតកម្ម​និង​ការ​ជួញ​ដូរ​គ្រឿង​ញៀន អាភៀន ហេរ៉ូអ៊ីន​និង​មេតំហ្វេតាមីន កាន់​តែ​ខ្លាំង។ សម្រាប់​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ផ្នែក​ភូមិសាស្ត្រ​នយោបាយ​អាភៀន ភូមា​មិនមែន​មាន​សន្តិភាព​ក្នុង​ទូទាំង​ប្រទេសទេ។ ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ដ៏​វែង​អន្លាយ​នៃ​ជម្លោះ​ជាតិ​ពន្ធុនិង​ជម្លោះ​ដែន​ដី​ គេ​សង្កេត​ឃើញ​មានសន្ទុះ​​រួម​គ្នា​នៃ​​សេដ្ឋកិច្ច​សង្គ្រាមនិង​សេដ្ឋកិច្ច​គ្រឿង​ញៀន។ សេដ្ឋកិច្ច​គ្រឿង​ញៀន​មិនមែន​ចិញ្ចឹម​តែ​ក្រុម​ឧទ្ទាម ក្រុម​ប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល​​ទេ រដ្ឋាភិបាល​ភូមា​ក៏​ទទួល​ផល​ខ្លះ​ដែរ៕​

កាលពី​៨០ឆ្នាំមុន នៅថ្ងៃទី​២៦មិថុនា ប្រទេស​ចំនួន​៥០​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​លើ​ធម្មនុញ្ញអង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ ​នៅទីក្រុង​សាន់ហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូ។ នៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ទី​២៦​មិថុនានេះ អង្គការ​សហប្រជាជាតិត្រូវ​ប្រារព្ធខួប៨០ឆ្នាំ​នៃ​ធម្មនុញ្ញដែលអនុញ្ញាតឲ្យបង្កើត​អង្គការ​សហប្រជាជាតិជាផ្លូវការ​ ប៉ុន្តែ ការប្រារព្ធខួបកំណើត​៨០ឆ្នាំ​ប្រព្រឹត្តទៅ​ នៅក្នុង​កាលៈទេសៈមួយ​ដែល​ស្ថាប័នអន្តរជាតិកំពូល​មួយនេះ កំពុង​ជួប​វិបត្តិថវិកាដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ និងបាត់បង់​សំឡេង​ ឥទ្ធិពល​នៅក្នុង​ពិភពលោក​មួយដែលសង្រ្គាម ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និង​គ្រោះមហន្តរាយមនុស្សធម៌​ផ្ទុះឡើង​សឹងនៅគ្រប់​ទីកន្លែង។ ​មានអាយុ​៨០ឆ្នាំ តើ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិនឹង​​រស់រាន ឆ្លងរួចផុត​ពីវិបត្តិ​ដ៏ធំ​លើកនេះឬ ក៏ត្រូវ​ដួលរំលំ​ដូច​សង្គម​ប្រជាជាតិ​កាលពី​ឆ្នាំ​១៩៤៦​?  នៅថ្ងៃទី​២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ប្រទេស​ចំនួន​៥០​បាន​ចុះហត្ថលេខា​លើ​ធម្មនុញ្ញសហប្រជាជាតិ​នៅ​ទីក្រុង​សាន់ហ្រ្វាន់ស៊ីស្កូ​ ដែលបាន​បើកផ្លូវ​ឲ្យបង្កើតអង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ជាផ្លូវការ​នៅ​ប៉ុន្មាន​ខែ​បន្ទាប់​ក្នុង​ឆ្នាំ​ដដែល (ថ្ងៃទី​៤​តុលា​ឆ្នាំ ១៩៤៥)។ គេ​មាន​គំនិតផ្តួចផ្តើមបង្កើត​អង្គការ​សហប្រជាជាតិកាលពី​៨០ឆ្នាំមុន ដើម្បី​ជំនួស​អង្គការ​សង្គម​ប្រជាជាតិ​ដែល​បរាជ័យ​មិនអាច​ទប់ស្កាត់​សង្រ្គាម​លោក​លើកទី២ និង​ដួលរលំ​ដោយសារតែ​ការដកខ្លួន​ជាបន្តបន្ទាប់​របស់ប្រទេស​សមាជិក។ អង្គការសហប្រជាជាតិ​ត្រូវ​បានបង្កើតឡើង​នៅប៉ុន្មាន​ខែ​ក្រោយ​ការបិទបញ្ចប់សង្រ្គាម​លោកលើកទី២ នៅក្នុង​គោលដៅទប់ស្កាត់​មិនឲ្យ​មនុស្ស​ជំនាន់ក្រោយរងគ្រោះដោយសារ​សង្រ្គាម​ប្រល័យលោកសាជាថ្មី។ ទោះពិភពលោក​មិនទាន់​ជួបសង្រ្គាម​ធំដូច​សង្រ្គាម​លោក​ទាំងពីរលើក ប៉ុន្តែ សង្រ្គាមថ្នាក់តំបន់ សង្រ្គាមស៊ីវិល ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ​បាន​កើតមាន​ជាហូរហែ​​ ដូចជា​សង្រ្គាមវៀតណាម អំពើប្រល័យពូជសាសន៍​នៅរវ៉ាន់ដា សង្រ្គាមអ៊ីរ៉ាក់ សង្រ្គាមស៊ីរី សង្រ្គាម​ដ៏រ៉ាំរ៉ៃ​នៅស៊ូដង់ ហៃទី ភូមា សង្រ្គាមហ្កាហ្សា សង្រ្គាម​អ៊ុយក្រែន និងចុងក្រោយនេះ គឺ​សង្រ្គាមអ៊ីរ៉ង់ អ៊ីស្រាអែល។ ​​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​បានរងការចោទប្រកាន់ថា ជាស្ថាប័នអន្តរជាតិ​ គ្មាន​សមត្ថភាព គ្មានឥទ្ធិពល គ្មាន​អំណាច​ដើម្បីរារាំងទប់ស្កាត់ ឬបិទបញ្ចប់​សង្រ្គាម។ សំឡេង​រិះគន់ថា អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​អសកម្ម ជា​ស្ថាប័នចាយលុយខ្ជះខ្ជាយ ​ស្អប់ជនជាតិជ្វីហ្វ និងគាំទ្រ​មេដឹកនាំ​ផ្តាច់ការ រឹតតែ​ធ្វើ​ឲ្យ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​កាន់តែ​អាប់ឱន​កេរ្តិ៍ឈ្មោះ បាត់ប​ង់ជំនឿទុកចិត្ត​ពី​ប្រទេស​សមាជិក។ នេះគេនៅមិនទាន់និយាយ​ពីវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ​ដែលគំរាមកំហែង​ខ្លាំង​ដល់​អនាគត ភាពរស់រាន​មានជីវិត​របស់​ស្ថាប័ន​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ។ នៅពេល​វិបត្តិខ្វះថវិកាមិនមែនជារឿងថ្មីចំពោះអង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ដែលត្រូវការ​ថវិកា​រាប់ពាន់លាន​ដុល្លារ​ក្នុងមួយឆ្នាំៗ​ដើម្បី​ជួយ​ដោះស្រាយបញ្ហាមនុស្សធម៌ ជួយមនុស្ស​រាប់រយលាននាក់​នៅក្នុងពិភពលោក វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ធ្លាក់​ធ្ងន់ធ្ងរ បន្ទាប់ពី​លោកដូណាល់​ត្រាំប្រកាសឲ្យ​ឈប់​ផ្តល់​ជំនួយ និង​ផ្អាក​បង់វិភាគទាន​ចូល​កេស​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ។ នៅក្នុងកាលៈទេសៈដែល​ពិភពលោកកំពុងជួបវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច សមាជិក​មួយចំនួន​ផ្សេងទៀត​បាន​យកតម្រាប់តាមអាមេរិក។ ការដកខ្លួន​របស់​អាមេរិក​ដែលជាអ្នកឧបត្ថម្ភហិរញ្ញវត្ថុធំជាងគេ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យទីភ្នាក់ងារ​ទាំងអស់​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​កាត់បន្ថយ​​សកម្មភាពមនុស្សធម៌ និង​កាត់បុគ្គលិក​ប្រមាណ​២០%​នៅទូទាំងពិភពលោក។ ​ជួបវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ​ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ និង​រងការចោទប្រកាន់ថា គ្មានប្រយោជន៍ តើ​​​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​នឹង​អាច​រស់រាន មានអនាគតវែងឆ្ងាយរហូត​ដល់​១០០ឆ្នាំដែរឬទេ? ចំពោះអ្នកជំនាញ រាល់​ពេល​កើតមាន​វិបត្តិធំៗ​ ដូចជា​សង្រ្គាម​នៅអ៊ីរ៉ាក់ គេ​តែង​ចោទសួរ និង​ដាក់ទំនាយ​ថា អង្គការ​សហប្រជាជាតិដែលគ្មាន​ប្រយោជន៍ ​នឹង​ស្លាប់​ ដួលរលំដូច​អង្គការសង្គម​ប្រជាជាតិ កាលពីឆ្នាំ​១៩៤៦យ៉ាងដូច្នេះដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅការពិតជាក់ស្តែង អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​នៅតែ​អាច​រស់រានមាន​ជីវិតរហូតមក ហើយ​គេ​មិនជឿថា ស្ថាប័ននេះ​នឹង​អាច​ដួលរលំ​ងាយៗ​នោះទេ ទោះនៅ ២០ឆ្នាំខាងមុខ។ គេ​ហ៊ាន​និយាយ​ដូច្នេះ ព្រោះថា​ ស្ថាប័នអង្គការ​សហប្រជាជាតិនៅតែ​សកម្ម និងធ្វើការយ៉ាងមាន​​ប្រសិទ្ធភាព​លើផ្នែក​មនុស្ស​ធម៌ សេដ្ឋកិច្ច ការអភិវឌ្ឍ​សង្គម។ ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​របស់សិង្ហបុរី​ប្រចាំ​នៅអង្គការ​សហប្រជាជាតិ​បាន​ក្រើនរំលឹក​ឲ្យគេ​ឃើញ​ពីគុណសម្បត្តិ​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ដែល​បានជួយទប់ស្កាត់​មិន​ឲ្យកើតមាន​សង្រ្គាមលោកលើកទី​៣។ លោក​នៅបាន​លើកសរសើរ​ពីជោគជ័យ​របស់​ក្រុមមួកខៀវ​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ដែលបាន​បើកប្រតិបត្តិការ​រក្សា​សន្តិភាព ចំនួន​៧១លើកចាប់តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៩៤៨ ដូចជា​នៅ​អង់ហ្គោឡា កម្ពុជា​សេរ៉ាឡេអូន និង​នៅលីបង់​ជាដើម។ បន្ថែមពីលើ​​កងកម្លាំង​រក្សា​សន្តិភាព ទីភ្នាក់ងារ​ជាច្រើន​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​បំពេញ​ការងារ​របស់ខ្លួន​យ៉ាង​សកម្ម​នៅក្នុង​ផ្នែក​សិទ្ធិមនុស្ស ជួយជនភៀសខ្លួន មនុស្សធម៌ អាកាសធាតុ និងជាពិសេស​ផ្នែកគ្រប់គ្រង​ការសាយភាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ​។ គេ​មិនត្រូវ​ភ្លេច​ពីជំនួយ​របស់កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក​ដែលបានជួយមនុស្ស​ជាង​១០០លាននាក់ នៅក្នុងប្រទេស​ចំនួន​១២០កាលពីឆ្នាំមុន។ អង្គការសហប្រជាជាតិ​បានជំរុញ​ឲ្យមានយន្តការអន្តរជាតិ​ដើម្បី​ដោះស្រាយបញ្ហា​សុខភាព កម្មវិធីបញ្ញាសិប្បនិម្មិត និង​សម្របសម្រួល​ឲ្យ​មានការចែករំលែក ការប្រើប្រាស់​ប្រព័ន្ធផ្កាយរណប​ បច្ចេកវិទ្យាជាដើម។ មាន​គុណសម្បត្តិច្រើនមែន ប៉ុន្តែ អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​នៅតែ​រងការចោទប្រកាន់ថា អសកម្ម និង​ចាយលុយខ្ជះខ្ជាយ។ អគ្គលេខាធិការអង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ទទួលស្គាល់ និង​យល់ព្រម​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ដើម្បី​ឲ្យ​ស្ថាប័នអន្តរជាតិ​មួយនេះ​ដើរស្របតាម​ការវិវឌ្ឍ​ក្នុងពិភពលោក។ ប៉ុន្តែ ចំពោះអ្នកជំនាញ បើទោះបីជា​ការធ្វើកំណែទម្រង់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ជា​រឿង​ចាំបាច់ ប៉ុន្តែ វានៅតែមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់​ដើម្បី​ឲ្យ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិអាច​មានកម្លាំង​ថាមពល​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ពិភពលោក​បានដែរ។ អ្វីៗ​គឺអាស្រ័យទៅលើ​ប្រទេស​សមាជិក ជាពិសេស​សមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍​របស់ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ ​ដែលជា​អ្នកមានអំណាច​ពិតប្រាកដ។ បើសិន​ប្រទេស​សមាជិក​អចិន្ត្រៃយ៍​របស់​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​ នៅតែ វេតូ ដើម្បីប្រយោជន៍​ផ្ទាល់ខ្លួន និង​បក្សពួកសម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់ខ្លួន ដោយ​មិនខ្វល់​ពីផលប្រយោជន៍​មនុស្ស​ជាតិ នោះអង្គការ​សហប្រជាជាតិនៅតែ​ជាទីងមោងដែល​នៅនឹងថ្កល់ មិនអាច​ធ្វើអ្វីបាន។ ទោះគ្មានអំណាច​ធ្វើអ្វី​ធំដុំ ប៉ុន្តែ អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ដែលមានប្រទេស​សមាជិក​ចំនួន ១៩៣​នៅតែព្យាយាម​បញ្ចេញ​សំឡេង​របស់ខ្លួនដើម្បីថ្កោលទោស ​ការសម្លាប់រង្គាល អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ សង្រ្គាម​ហ្កាហ្សា និង​សង្រ្គាមអ៊ុយក្រែនជាដើម។ ចំពោះ​អគ្គលេខាធិការអង្គការ​សហប្រជាជាតិលោកអង់តូនីញ៉ូ ហ្គូទែស្ក៍ ក្នុងបរិបទ​ដែលពិភពលោក​កំពុង​បែកបាក់​គ្នា​ជា២ប៉ូល និង​វិបត្តិ​មនុស្សធម៌​ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ វត្តមាន​របស់​អង្គការសហប្រជាជាតិគឺ​ជារឿង​ចាំបាច់​បំផុត។ ទីស្នាក់ការ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ក្នុងទីក្រុង​ញូវយ៉ក បានក្លាយជា​កន្លែង​ជួប ដោះដូរយោបល់គ្នា​ តាំងពីរឿង​ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ បញ្ហា​ពាណិជ្ជកម្ម រហូត​ដល់​បញ្ហា​អាកាសធាតុ។ ទីស្នាក់ការ​របស់អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ជា​កន្លែង​តែមួយគត់ដែល​អនុញ្ញាត​ឲ្យមានការជួបជុំ ពិភាក្សា បញ្ចេញយោបល់​ មិនថា ពួកគេ​ជា​សត្រូវ ឬ​សម្ព័ន្ធមិត្ត​នឹង​គ្នា។ ជាក់ស្តែង បន្ទប់ប្រជុំ​របស់​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​ជាកន្លែងតែមួយគត់​ដែល​រុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែនអាច​ជួបតទល់គ្នានៅក្នុង​រឿង​រុស្ស៊ីធ្វើសង្រ្គាមឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន ឬ​ជា​កន្លែង​ដែល​អ្នកតំណាងទូតប៉ាឡេស្ទីន​បាន​មេក្រូ​និយាយ​បកអាកា្រតភាគី​អ៊ីស្រាអែលដែល​វាយប្រហារ​ទៅលើ​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​នៅហ្កាហ្សា។ ជារួម អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ជា​កន្លែង​ និង​ឧបករណ៍​ដ៏សំខាន់​ដែលបើកផ្លូវ​ឲ្យគូបដិបក្ខ​ជួបនិយាយគ្នា ដើម្បី​ជៀសវាង​ការភ័ន្តច្រលំ ការខឹងសម្បារ​រហូតឈាន​ទៅផ្ទុះសង្រ្គាមលោកមួយទៀត។ គេអាច​និយាយ​បានថា បើសិន​​អង្គការ​សហប្រជាជាតិដួលរលំ​ នោះពិភពលោក​នឹង​កាន់តែ​យ៉ាប់ខ្លាំង៕​​

ជា​ប្រទេស​តូច និង​មាន​ចំនួន​យោធា​តិច​ជាង​អ៊ីរ៉ង់ អ៊ីស្រាអែល​បានអះអាង​ថា ការវាយប្រហារ​អ៊ីរ៉ង់​តាំងពីព្រឹកថ្ងៃសុក្រ ទី ១៣ មិថុនា​បាន​ផ្តាច់​សង្ខារ​ថ្នាក់ដឹកនាំកំពូលៗ​នៃ​កងឆ្មាំបដិវត្តន៍​អ៊ីរ៉ង់​ជាង២០នាក់។ កងឆ្មាំបដិវត្តន៍​ជា​កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល អំណាច​ខ្លាំង និងស្ថិត​ក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​ប្រមុខដឹកនាំ​សាសនា លោក​អាលី ខាមេណី។ នៅ​ពេល​ថ្នាក់ដឹកនាំកំពូលៗ​ដែល​មាន​តាំង​ពី​ប្រមុខ​កងទ័ព ប្រធានសេនាធិការដ្ឋាន ឬ​ប្រធាន​ក្រុមចារកិច្ច​ត្រូវ​បាន​អ៊ីស្រាអែល​បាញ់​សម្លាប់​ជាង​៥ថ្ងៃ​មក​នេះ តើ​កងឆ្មាំបដិវត្តន៍​អ៊ីរ៉ង់​នឹង​មាន​ជោគវាសនា​យ៉ាងណា និង​ថា តើ​កងទ័ពឆ្មាំបដិវត្តន៍​អ៊ីរ៉ង់​មាន​រចនាសម្ព័ន្ធ​យ៉ាង​ដូចម្តេចខ្លះ? នៅអ៊ីរ៉ង់ កងទ័ពឆ្មាំបដិវត្តន៍ជាអង្គភាពទ័ពដាច់ដោយឡែកពីកងទ័ពជាតិ។ បន្ទាប់ពីធ្វើបដិវត្តន៍ផ្តួលរំលំរបបរាជានិយមស្ហាហ៍ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់អាមេរិកនៅឆ្នាំ ១៩៧៩ របបអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់បានបង្កើតកងឆ្មាំបដិវត្តន៍នេះឡើងដើម្បីការពារអំណាចរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំសាសនា ការពារមនោគមវិជ្ជា និងការពារបដិវត្តន៍ដ៏ក្មេងខ្ចី ព្រោះថា គេមិនទុក​ចិត្ត និងមិនទាន់ជឿជាក់លើភក្តីភាពរបស់កងទ័ពជាតិដែលបន្សល់ទុកពីរបបរាជានិយម។ កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ស្ថិតក្រោមអំណាចបញ្ជាផ្ទាល់របស់ប្រមុខដឹកនាំសាសនាអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់ លោក អាលី ខាមេណី។ ថ្នាក់ដឹកនាំរបស់កងទ័ពឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់សុទ្ធសឹងជាអ្នកជឿងប់លើបដិវត្តន៍​អ៊ីរ៉ង់ និង​ជា​អតីតទាហាន​ដែលបានចូលរួម​ប្រយុទ្ធ​ក្នុង​សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់ អ៊ីរ៉ង់​ពី​ឆ្នាំ ១៩៨១ដល់ឆ្នាំ ១៩៨៩។ ដោយសារ​តែថ្នាក់ដឹកនាំរបស់កងឆ្មាំបដិវត្តន៍មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ជាទីប្រឹក្សា និង​ជា​មនុស្សជំនិតរបស់ប្រមុខដឹកនាំសាសនាអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់​ទើប​កងឆ្មាំបដិវត្តន៍នេះមានឥទ្ធិពលខ្លាំងណាស់ក្នុងប្រទេស ទាំងក្នុងវិស័យនយោបាយ និង​សេដ្ឋកិច្ច ពោលគឺមានអំណាចជាងកងទ័ពជាតិទៅទៀត។ តាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដែលថ្នាក់ដឹកនាំសាសនាអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់បានបង្កើតឡើងនៅក្រោយបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩៧៩ កងទ័ពជាតិមានតួនាទីការពារព្រំដែន និងរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់ផ្ទៃក្នុង។ ចំណែកកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ការពាររបបអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់។ គេបានប្រដូច កងឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ទៅនឹងការបង្កើតរដ្ឋនៅក្នុងរដ្ឋ។ គេអាចនិយាយបានថា បន្ថែមពីលើកងទ័ពជាតិ អ៊ីរ៉ង់នៅមានកងកម្លាំងឆ្មាំបដិវត្តន៍បន្ថែមទៀត ចន្លោះ​ពី១២០ ០០០ ទៅ ១៩០ ០០០នាក់។ នេះបើតាមការប៉ាន់ស្មានរបស់វិទ្យាស្ថានអន្តរជាតិដើម្បីសិក្សាយុទ្ធសាស្រ្ត។ រហូត​មក​ទល់​ពេល​នេះ កងទ័ពឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់តែងតែធ្វើហួសព្រំដែន និងចេះតែលូកដៃពង្រីកដែនអំណាចរបស់ខ្លួន ដូចជាបង្កើតប៉ូលិស​សីលធម៌ ក្រុមចារកម្ម និង​កម្លាំងតស៊ូ Basij ដែល​ជា​ទាហាន​ប៉ារ៉ា​ទទួល​បន្ទុក​បង្ក្រាប​អ្នកប្រឆាំង​ក្នុង​ប្រទេស។ ដូច​កងទ័ពជាតិ​ដែរ កងឆ្មាំបដិវត្តន៍​បាន​អភិវឌ្ឍន៍​បង្កើត​ដាច់​ដោយឡែក​នូវ​អង្គភាព​ចំណុះ​ផ្ទាល់ខ្លួន​ចំនួន ៤ គឺ​កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ជើងគោក ជើងទឹក ជើងអាកាស និងកម្លាំងពិសេស Qud Forceដែលមានបេសកកម្មនៅទឹកដីបរទេស។ អង្គភាពទាំងអស់នេះស្ថិតក្រោមការបញ្ជាគ្រប់គ្រងរបស់អគ្គមេបញ្ជាការហ៊ូសេន សាឡាមី និងមន្រ្តីជាន់ខ្ពស់ប៉ុន្មាននាក់​ដែល​ជា​អ្នកផ្តល់​ប្រឹក្សាផ្ទាល់ទៅ​អាយ៉ាតូឡា អាលី ខាមេណី អគ្គមគ្គុទ្ទេសក៍​សាសនា​អ៊ីរ៉ង់។ កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ជើងទឹកមានបេសកកម្មធានាសន្តិសុខឲ្យកប៉ាល់ដឹកប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅឈូងសមុទ្រពែរ្ស និង​ល្បាតច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែល​ជា​ច្រកឆ្លងកាត់របស់កប៉ាល់ដឹកទំនិញអន្តរជាតិពីឈូងសមុទ្រទៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា។ ក្រុមឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ធ្លាប់ចាប់ស្ទាក់ទូកចម្បាំងរបស់អាមេរិកនៅឆ្នាំ២០១៦ និងចាប់ជំរិតកប៉ាល់ដឹកទំនិញអង់គ្លេសនៅឈូងសមុទ្រពែរ្សកាលពីឆ្នាំ២០១៩។ មានឈ្មោះជាកងឆ្មាំបដិវត្តន៍ជើងអាកាស តែ​អង្គភាព​នេះ​មិនផ្តោតលើការប្រយុទ្ធដោយប្រើយន្តហោះចម្បាំង​ទេ។ ដើម្បី​ប៉ះប៉ូវ​ដល់កងទ័ពជើងអាកាស​ដែល​ខ្សោយ និង​មិនសូវមានយន្តហោះចម្បាំង កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ជើងអាកាសផ្តោតលើការអភិវឌ្ឍ​កម្មវិធី​ផលិតដ្រូន និង​មីស៊ីលបាលីស្ទិក។ អាមេរិកធ្លាប់វាយតម្លៃថា អ៊ីរ៉ង់ជាប្រទេសដែលមានប្រព័ន្ធមីស៊ីលបាលីស្ទិកច្រើនជាងគេ​រហូត​រាប់ពាន់ដើម​នៅក្នុងស្តុក​របស់ខ្លួន។ នៅឆ្នាំ២០២២ មេទ័ពរបស់អ៊ីរ៉ង់ គឺ Mohammed Bagheri ដែលមានអំណាចគ្រប់គ្រងកងទ័ពជាតិ កម្លាំងសន្តិសុខ និង​កងឆ្មាំបដិវត្តន៍បានអះអាងថា អ៊ីរ៉ង់មានអាវុធគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីការពារខ្លួន និងអាចក្លាយជាប្រទេសនាំចេញអាវុធដ៏ច្រើនមួយ បើសិនគ្មានទណ្ឌកម្ម។ អ៊ុយក្រែន និងលោកខាងលិចធ្លាប់ចោទថា អ៊ីរ៉ង់បានបញ្ជូនដ្រូនទៅឲ្យរុស្ស៊ីប្រើក្នុងសមរភូមិសង្រ្គាម​អ៊ុយក្រែន។ នៅក្នុងចំណោមអង្គភាពទាំងអស់របស់កងឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ Qud Force ជាកម្លាំងស្នូល និងជាអង្គភាពល្អដាច់គេក្នុងកងទ័ពអ៊ីរ៉ង់ទាំងមូល។ កងឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់បានប្រើអង្គភាពឆ្នើមជាងគេនេះដើម្បីពង្រីកឥទ្ធិពលយោធារបស់អ៊ីរ៉ង់នៅទឹកដីបរទេស។ ដឹកនាំដោយឧត្តមសេនីយ៍ទោ Qassem Suleimani កម្លាំង Qud Force មាន​តួនាទីបណ្តុះបណ្តាល ផ្តល់ថវិកា និង​សព្វាវុធ​ដល់​កម្លាំង​ប្រដាប់អាវុធ​នៅ​បណ្តាប្រទេសដែលកំពុងជួបអស្ថិរភាព។ ជារួម Qud Force បានធ្វើប្រតិបត្តិការនៅតាមប្រទេសជាច្រើនដែលកំពុងមានសង្គ្រាម។ នៅស៊ីរី កម្លាំងពិសេសនេះគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលក្រុងដាម៉ាស​ដើម្បី​បន្តអំណាច ហើយ​នៅយេម៉ែន កម្លាំងពិសេស​ដដែល​នេះ​ជួយ​ក្រុម​ឧទ្ទាមហ៊ូទី​ដែលប្រយុទ្ធជាមួយកម្លាំងចម្រុះដឹកនាំដោយអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត។ នៅក្នុងអាណត្តិទី១ របស់ខ្លួន ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក លោក​ដូណាល់ត្រាំ​បានបញ្ជា​ឲ្យ​បាញ់​សម្លាប់ Qassem Suleimani មេទ័ព​របស់​កម្លាំង Qud Force ក្នុង​ហេតុផល​ថា គឺ​ជា​អ្នកគំរាមកំហែងមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិកនៅដើមបូព៌ា។ នៅក្នុងអំណាចគ្រប់គ្រងអ៊ីរ៉ង់ជិតកន្លះសតវត្សរ៍ របបអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់បានបុកគ្រឹះ ពង្រឹង​កងទ័ពឆ្មាំបដិវត្តន៍​ដែល​ជា​របង​ការពារខ្លួន​យ៉ាង​រឹងមាំ។ នៅក្នុងជួរកងទ័ពឆ្មាំបដិវត្តន៍ ក្រៅពីប្រធានអង្គភាព នៅមានអនុប្រធានជាច្រើននាក់ដែលអាចជំនួសការងាររបស់មេធំ។ប្រមុខដឹកនាំសាសនាអ៊ីស្លាម​អ៊ីរ៉ង់​មិនខ្វះមនុស្ស​ចូល​ជំនួស​ការងាររបស់មេមេទ័ពដែលអាមេរិក ឬអ៊ីស្រាអែលបាញ់សម្លាប់​រហូត​មក​ទេ។ ក្នុង​ករណី​សង្រ្គាមលើកនេះ អាយ៉ាតូឡា អាលី ខាមេណីបានធ្វើតាមទម្លាប់ដោយបានជ្រើសតាំងមនុស្សថ្មីចូលជំនួសមេទ័ពរបស់កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ដែលស្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែលនៅចុងសប្តាហ៍មុន។ តែបញ្ហានៅត្រង់ថា នៅក្នុងសង្រ្គាមវាយសង្រ្គុបលើកនេះ អ៊ីស្រាអែលបានដៅសម្លាប់សឹងគ្មានសល់មេទ័ពសំខាន់ៗរបស់កងឆ្មាំបដិវត្តន៍។ អ៊ីស្រាអែលអះអាងថា ខ្លួនបានដៅសម្លាប់បានមេកងឆ្មាំបដិវត្តន៍គ្រាក់ៗចំនួន ២០នាក់ ក្នុងនោះ មានតាំងពី​អគ្គមេបញ្ជាការកងទ័ពឆ្មាំបដិវត្តន៍ នាយសេនាធិការ​កងទ័ព មេទ័ពទទួលបន្ទុកកម្មវិធីមីស៊ីល និង​មេចារកម្ម។ តែ​ទោះ​ជា​អាយ៉ាតូឡា​អាច​រក​មនុស្ស​មក​ជំនួស​បន្ត​ការងារ​ភ្លាមៗ​ក៏​ដោយ​ក៏​ការបាត់បង់មេទ័ពធំៗ​ជាង២០នាក់​ក្នុង​រយៈពេល​តែ​ប៉ុន្មាន​ថ្ងៃ​ដោយសារការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែល​កំពុង​ធ្វើ​ឲ្យ​កម្លាំង​ឆ្មាំបដិវត្តន៍​ចុះ​ទន់​ខ្សោយ​កម្លាំង៕

ដោយអះអាងជាឯកតោភាគីថា អ៊ីរ៉ង់មានសមត្ថភាពជិតអាច​ផលិត​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរដែលគ្រោះថ្នាក់​ដល់​អាយុជីវិត​របស់​អ៊ីស្រាអែល ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​អ៊ីស្រាអែល​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​បើកការវាយប្រហារទៅលើ​អ៊ីរ៉ង់ ដោយសំដៅ​លើ​ទីតាំង​កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរ និងមូលដ្ឋានយោធាសំខាន់ៗ​របស់​អ៊ីរ៉ង់។ ទោះអ៊ីរ៉ង់​បាញ់ស្រោច​មីស៊ីល​វាយបកសងសឹកមកវិញ ក៏នាយករដ្ឋមន្រ្តី​អ៊ីស្រាអែល លោក​បេនចាមីន នេតាន់យ៉ាហ៊ូនៅតែពើងទ្រូង និង​សន្យា​កាលពីថ្ងៃអាទិត្យទី ១៥​មិថុនាថា នឹង​ដាក់​ទោស​ធ្ងន់ធ្ងរលើអ៊ីរ៉ង់ បើសិន​មីស៊ីលរបស់អ៊ីរ៉ង់​សម្លាប់ជីវិត​ប្រជាជនស៊ីវិល​អ៊ីស្រាអែល។ ហេតុអ្វី​អ៊ីស្រាអែល​សម្រេច​ចិត្ត​ចាប់ផ្តើមធ្វើសង្រ្គាមជាមួយអ៊ីរ៉ង់​នៅពេល​​នេះ? នៅយប់ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ឈានចូលថ្ងៃសុក្រទី ១៣​មិថុនា អ៊ីស្រាអែល​បាន​បញ្ជូន​យន្តហោះចម្បាំង​ជាង​២០០គ្រឿង​ទៅវាយប្រហារ​លើ​មូលដ្ឋានទ័ពអាកាស និង​ទីតាំង​នុយក្លេអ៊ែរ​ជាច្រើន​កន្លែង​នៅទូទាំង​ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ នៅក្រោម​ហេតុផល​​ការពារ​ខ្លួន ព្រោះថា អ៊ីរ៉ង់​ជិតបានសម្រេចគោលដៅក្នុងការ​ផលិត​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ ដែល​គំរាមកំហែង​អាយុជីវិត​របស់​អ៊ីស្រាអែល។ អ៊ីស្រាអែលនៅ​អះអាងថា ខ្លួន​មាន​ភស្តុតាង​ដែលបង្ហាញថា អ៊ីរ៉ង់​មាន​សមត្ថភាព​ជិត​អាច​ផលិត​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ យ៉ាងយូរ​នៅ​ប៉ុន្មាន​ខែខាងមុខ។ ប៉ុន្តែ នេះគ្រាន់តែ​ជា​ការលើកឡើងជាឯកតោភាគី ​របស់​អ៊ីស្រាអែល។ អ៊ីរ៉ង់វិញ​​បាន​បដិសេធទាត់ចោលការចោទប្រកាន់ រហូតតមក។ ​ចំណែក​ ទីភ្នាក់ងារ​ថាមពល​បរមាណូអន្តរជាតិ​AIEA ក៏បាន​បញ្ជាក់ដែរថា អ៊ីរ៉ង់សព្វថ្ងៃ​អាច​ចម្រើន​សារធាតុ​អ៊ុយរ៉ានីញ៉ូម​ត្រឹម​៦០% ពោលគឺ​មិនគ្រប់គ្រាន់​ដើម្បីអាចផលិត​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​នៅឡើយទេ។ ការវាយប្រហារ​ទៅលើ​ទីតាំង​នុយក្លេអ៊ែរ​ក្នុងទឹកដីអ៊ីរ៉ង់ គ្រាន់តែ​ជាលេសមួយប៉ុណ្ណោះរបស់អ៊ីស្រាអែល​ដើម្បី​បង្កាត់ភ្លើងសង្រ្គាម​ជាមួយអ៊ីរ៉ង់។ ជាក់ស្តែង រោងចក្រ​នុយក្លេអ៊ែរ​របស់អ៊ីរ៉ង់​ដែល​មួយចំនួន​ស្ថិតនៅក្រោមដី​ក្នុងជម្រៅ​ដ៏សែនជ្រៅ​ដល់​ទៅ ៨០០ម៉ែត្រ មិនត្រូវ​បំផ្លាញ​ខូចខាតធំដុំដោយសារ​ការវាយប្រហារ​របស់​អ៊ីស្រាអែល​​។ បើសិន​ទីតាំង​រោងចក្រ​នុយក្លេអ៊ែរ​របស់​អ៊ីរ៉ង់​មិនមែនជា​គោលដៅបំផ្លាញរបស់ខ្លួន តើ​អ៊ីស្រាអែល​មានហេតុផលអ្វីដែលត្រូវ​ប្រកាស​ធ្វើសង្រ្គាមនឹង​​អ៊ីរ៉ង់ ដែលជា​ប្រទេស​ដ៏ធំមានឥទ្ធិពលជាងគេនៅក្នុងតំបន់ ​នៅពេល​នេះ? មហិច្ឆតា​ចង់​បាន​របស់អ៊ីស្រាអែល​បាន​ស្តែង​ចេញ​យ៉ាងច្បាស់​នៅក្នុងសារ​របស់​នាយករដ្ឋមន្រ្តីអ៊ីស្រាអែល កាលពីថ្ងៃសុក្រ។ ក្រៅតែពីអួតសរសើរ​ប្រតិបត្តិការដ៏ជោគជ័យ​របស់​កងទ័ពជើងអាកាស​របស់អ៊ីស្រាអែល ប្រមុខដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល លោកបេនចាមីន នេតាន់យ៉ាហ៊ូ​បាននិយាយ​ថា លោកសង្ឃឹម ថា ការបន្តប្រតិបត្តិការ​យោធា​របស់​អ៊ីស្រាអែល​នៅ​ទឹកដីអ៊ីរ៉ង់​នឹង​ជួយបើកផ្លូវ​ឲ្យ​ប្រជាជន​អ៊ីរ៉ង់​ឈាន​ទៅ​សម្រេចក្តីប្រាថ្នា​របស់ពួកគេ នោះគឺការទាមទារ​​​សិទ្ធិសេរីភាព​។ នាយករដ្ឋមន្រ្តីអ៊ីស្រាអែលចង់​ឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរ​របបដឹកនាំ​នៅអ៊ីរ៉ង់ ព្រោះថា ចាប់តាំង​ពីកកើតឡើង​ដោយសារ​បដិវត្តអ៊ីស្លាម​ របបដឹកនាំ​អ៊ីស្លាម​បាន​គំរាមជាប់ជានិច្ចថា នឹង​បំផ្លាញ ​លុប​អ៊ីស្រាអែល​ចេញពីផែនទីពិភពលោក។ ពាក្យគំរាមនេះ​បាន​ដក់ជាប់​ក្នុង​ការចងចាំ​របស់​ប្រជាជន​អ៊ីស្រាអែល។ ដូច្នេះ ចំពោះ​ប្រមុខរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល នេះជាវេលា​ដ៏ប្រពៃ​ដែលអ៊ីស្រាអែលត្រូវតែបើកការ​វាយប្រហារ ដើម្បី​ឈានទៅផ្តួលរំលំអំណាច​របស់​របបដឹកនាំ​អ៊ីស្លាម​នៅ​អ៊ីរ៉ង់។ ម្យ៉ាង​នេះ​ក៏អាច​ជាផ្នែកមួយ​នៃ​ផែនការ​យុទ្ធសាស្រ្ត​របស់​អ៊ីស្រាអែលដែរ។ អ្វីៗចាប់ផ្តើម​ជាមួយ​សង្រ្គាម​ហ្កាហ្សា នៅពេល​អ៊ីស្រាអែល​ចាប់វាយប្រហារ​លើ​ក្រុមហាម៉ាស​ប៉ាឡេស្ទីនដែល​ទទួល​ជំនួយ​យោធា​ពីអ៊ីរ៉ង់។ បន្ទាប់ពី​បំបាក់កម្លាំង​​ហាម៉ាសឲ្យរាបដល់​ដី​ ដូច​អគារបាក់រលំដោយសារ​តែ​ការសង្រ្គាមវាយប្រហារ​ជាង​១ឆ្នាំ អ៊ីស្រាអែលនៅ​ខែ​កញ្ញាឆ្នាំ ២០២៤ ចាប់​ងាក​ទៅវាយប្រហារ​ចលនា​ហេសបូឡា​ដែល​ជា​កូនចៅម្នាក់​ទៀត​របស់​​ឲ្យអ៊ីរ៉ង់ នៅ​លីបង់។ មាន​បច្ចេកវិទ្យា​និង​សមត្ថភាពខ្លាំងពូកែ​ខាង​ផ្នែកចារកម្ម អ៊ីស្រាអែល​បាន​ដៅ​សម្លាប់​គ្មាន​សល់​មេបញ្ជាការ និង​ថ្នាក់ដឹកនាំនយោបាយ​របស់​ក្រុមហេសបូឡាលីបង់។ សព្វថ្ងៃនេះ ចលនា​ហេសបូឡា​ដែល​អ៊ីរ៉ង់​លួចចិញ្ចឹម​ ផ្តល់ជំនួយ​យោធា​និងហិរញ្ញវត្ថុ ត្រូវ​ចុះទ្រោមគ្មាន​សមត្ថភាព​យោធា​ដើម្បីបាញ់រ៉ូក្កែត​គំរាមអ៊ីស្រាអែល។ ការវាយប្រហារ​របស់​អ៊ីស្រាអែល​ទៅលើ​ហេសបូឡាលីបង់ បានធ្វើ​ឲ្យ​រណសិរ្ស​ប្រឆាំង​អ៊ីស្រាអែល​ដែល​អ៊ីរ៉ង់ចាប់បណ្តុះ​ដាក់នៅប្រទេស​ជុំវិញ​អ៊ីស្រាអែល​ ​​ចាប់ចុះខ្សោយជាបន្តបន្ទាប់។ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៅអ៊ីរ៉ាក់​ដែលធ្លាប់​ប្រកាស​ស្ម័គ្រ​គាំទ្រ​អ៊ីរ៉ង់​បាន​ប្រកាស​ទម្លាក់អាវុធ។ នៅស៊ីរីឯណោះវិញ ការចុះខ្សោយកម្លាំង​របស់​ចលនា​ហេសបូឡាលីបង់​បានធ្វើ​ឲ្យ​កងទ័ពស៊ីរី​របស់​របបបាស្ហាអាល់អាសាដបាត់បង់​ជំនួយ​ គ្មានកម្លាំង​ប្រយុទ្ធតទល់​នឹង​ក្រុម​ប្រឆាំង​។ ការដួលរលំរបបបាស្ហាអាល់អាសាដ​នៅស៊ីរី​ដែលជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត ជា​ដំណឹងអាក្រក់​មួយទៀត​ ព្រោះថា អ៊ីរ៉ង់នឹង​លែងមានសិទ្ធិ​ប្រើ​ទឹកដី​ស៊ីរីដើម្បី​អាច​វាយប្រហារ​ទៅលើ​អ៊ីស្រាអែល។ ក្រៅតែ​ពីបំបាក់​ធ្មុង​របស់អ៊ីរ៉ង់ តាមរយៈ​ការវាយប្រហារ​កូនចៅ​របស់​អ៊ីរ៉ង់ម្តងមួយៗ ​ឲ្យ​រាបដល់​ដី ដូចជា​សម្លាប់​មេដឹកនាំ​របស់​ចលនា​ហាម៉ាស ហេសបូឡា​នៅលីបង់ អ៊ីស្រាអែល​​បាន​បំបាក់​​សមត្ថភាពប្រព័ន្ធការពារ​ដែនអាកាស​របស់​អ៊ីរ៉ង់ដល់ទៅ​២លើក។ ជាក់ស្តែង នៅពេល​អ៊ីរ៉ង់​សងសឹក​នឹង​អ៊ីស្រាអែលដែលបាញ់មីស៊ីល​បំផ្លាញស្ថានទូត​អ៊ីរ៉ង់​នៅ ស៊ីរី អ៊ីស្រាអែល​បាន​វាយបកវិញ ដោយ​បញ្ជូនយន្តហោះទៅ​ទម្លាក់គ្រាប់បំផ្លាញ​មូលដ្ឋានទ័ពអាកាស​របស់អ៊ីរ៉ង់ និង​ទីតាំង​ស្តុកមីស៊ីល​ជាច្រើន​កន្លែង​របស់អ៊ីរ៉ង់។ ឆ្លៀត​ដែល​អ៊ីរ៉ង់​ចុះខ្សោយ​កម្លាំងជាពិសេស​ផ្នែក​ការវាយប្រហារ​តាមផ្លូវអាកាស អ៊ីស្រាអែល​បាន​បញ្ជូន​យន្តហោះ​ចម្បាំង​ទៅទម្លាក់គ្រាប់​លើ​មូលដ្ឋានយោធា និង​សម្លាប់​បាន​មេបញ្ជាការគ្រាក់ៗ​របស់​អ៊ីរ៉ង់ជាច្រើននាក់ ​ដែលនៅក្នុងនោះមានផងដែរ មេទ័ពរបស់​ឆ្មាំបដិវត្តន៍​អ៊ីរ៉ង់។ អ៊ីស្រាអែល​វាយបំបាក់​ឆ្មាំបដិវត្តន៍ដែលជា​សសរទ្រូង​ការពារ​របបអ៊ីស្លាម​​។ ទោះត្រូវ​រងមីស៊ីលរបស់អ៊ីរ៉ង់រាប់រយដើម អ៊ីស្រាអែល​ដែលគ្របការពារ​ដំបូល​ប្រព័ន្ធខែលមីស៊ីល និង​មាន​សព្វាវុធ​អាមេរិក​ស្តុកទុកក្នុងដៃយ៉ាងក្រាសក្រែល មិនរាថយ​ក្នុងការបន្តធ្វើសង្រ្គាម​ រហូតធ្វើឲ្យ​របបដឹកនាំអ៊ីស្លាម​ចុះទន់ខ្សោយ លែង​អាច​មាន​កម្លាំងបង្រ្កាប​ប្រជាជន​អ៊ីរ៉ង់​ដែលចង់ក្រោកឈរទាមទារឲ្យផ្លាស់ប្តូររបបផ្តាច់ការ៕​

តម្លៃប្រេងនៅទីផ្សារអន្តរជាតិ ពិសេសនៅប្រទេសអឺរ៉ុប បានហក់ឡើងថ្លៃខ្ពស់មួយរំពេច បន្ទាប់ពី   អ៊ីស្រាអែល បើកការវាយប្រហារយ៉ាងដំណំទៅលើមូលដ្ឋានយោធានិងនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់។ តែកងទ័ពអ៊ីស្រាអែលមិនទាន់បានវាយប្រហារទៅលើកន្លែងផលិតប្រេងអ៊ីរ៉ង់ ឬយកមូលដ្ឋានចម្រាញ់ប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់ជាផ្ទាំងស៊ីបនោះទេ។ ចុះហេតុអ្វី​តម្លៃប្រេងហក់ឡើងថ្លៃយ៉ាងគំហុក? ​ តម្លៃប្រេង ដែលកំពុងតែកើនឡើងស្រាប់ ព្រោះតែភាពមិនប្រាកដប្រាជានៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ រួមនិងក្តីព្រួយបារម្ភដែលដរចេញពីរនាំងពន្ធគយដ៏ខ្ពស់របស់ប្រធានាធិបតីអាមេរិក ដូណាល់ ត្រាំ ហើយស្រាប់តែអ៊ីស្រាអែល​វាយប្រហារលើអ៊ីរង់ ក៏កាន់តែបន្ថែមទម្ងន់ នាំឲ្យប្រេងឡើងថ្លៃមួយកម្រិតទៀត។ ដូច្នេះ មូលហេតុនៃ​ការឡើងថ្លៃប្រេង នៅពេលនេះ គេអាចពន្យល់បានយ៉ាងងាយថា មកពីទំនាស់ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ នៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដែលកើតឡើងព្រោះតែការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងអ៊ីរ៉ង់។ គ្រាន់តែមួយរំពេចសោះ ប្រេងហក់ឡើងពីរង្វង់ ៦០-៦៥ ដុល្លារ ដល់ទៅរង្វង់ ៧០-៧៥ដុល្លារ ក្នុងមួយធុងបារិល  ពោលគឺឡើងពី១០ ទៅ១៣%ឯណោះ គិតនៅថ្ងៃសុក្រទី១៣មិថុនា។ ប្រសិនបើប្រៀបធៀប ការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងអ៊ីស្រាអែលនិងអ៊ីរ៉ង់លើកនេះ  ជំរុញឲ្យតម្លៃប្រេងហក់ឡើងថ្លៃខ្ពស់ជាងពីការបាញ់ប្លោងដាក់គ្នារវាងប្រទេសទាំង២ ក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ នោះទៅទៀត។ ការឡើងថ្លៃប្រេងភ្លាមភ្លែតនេះ ក៏មានការរួម​ចំណែកពីភាពចលាចល​របស់ក្រុម​អ្នកវិនិយោទុន និងអ្នកលេងទីផ្សារភាគហ៊ុន ដែរ។ គួរសង្កត់ធ្ងន់​ថា ក្នុង​ការវាយប្រហារនៅថ្ងៃសុក្រទី១៣មិថុនា កងទ័ព​អ៊ីស្រាអែលបាញ់សម្រុកតែទៅលើមូលដ្ឋានយោធានិងនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់តែប៉ុណ្ណោះ តែអ៊ីស្រាអែលមិនទាន់បាយវាយប្រហារទៅលើមូលដ្ឋានចម្រាញ់និងផលិតប្រេងអ៊ីរ៉ង់នៅឡើយទេ​។ អ្នកជំនាញប៉ាន់ប្រមាណថា ប្រសិន​បើអ៊ីស្រាអែលកំណត់ផ្ទាំងស៊ីបលើកន្លែងផលិតប្រេងអ៊ីរ៉ង់ គឺតម្លៃប្រេងច្បាស់ជាហក់ឡើងខ្ពស់ជាង​នេះឆ្ងាយណាស់​ ឬ ក្នុងរយៈពេលខ្លីភ្លាមៗ ប្រេងអាចនឹង​ឡើងដល់ ៨០ដុល្លារ ​​ក្នុងធុងបារិល​ ក៏អាចថាបាន។ នេះបើតាមអ្នកជំនាញនៃមជ្ឈមណ្ឌស្រាវជ្រាវ​ហិរញ្ញវត្ថុ Capital Economics នៅទីក្រុង​ឡុងដ៍​។ សំណួរសួរថា តើប្រេងអាចបន្តឡើងថ្លៃដល់ពេលណា? ចម្លើយភ្លាមៗ គឺថា នេះវាអាស្រ័យនឹងការអូសបន្លាយជម្លោះ តើវាអាចនៅយូរកម្រិតណា? តែចូរកុំភ្លេចថា ការនាំចេញប្រេងពីតំបន់ដើមបូព៌ាកំពុងតែជួបឧបសគ្គរាំងស្ទះ និងបង្កក្តីបារម្ភ ជាខ្លាំង។ ឧបសគ្គនិងក្តីបារម្ភ ពីព្រោះថា អ៊ីរ៉ង់ ជាប្រទេសផលិតប្រេងដ៏សំខាន់មួយ ដែលអាចផលិតប្រេង ចំនួន ៣,៣ លានបារិល​ក្នុងមួយ​ថ្ងៃ ហើយអ៊ីរ៉ង់ក៏​ត្រូវអ្នកជំនាញចាត់ទុកថាជាប្រទេសនាំចេញប្រេងដ៏សំខាន់ក្នុងចំណោម ១០ ប្រទេសនៅលើពិភពលោក។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើអ៊ីរ៉ង់បិទខ្ទប់ច្រក​ដឹកប្រេងអន្តរជាតិដែល​ខ្លួន​​គ្រប់​គ្រង​ ជាពិសេស​  ច្រកសមុទ្រ ​ Ormuz (Hormuz) នោះគឺជាសុបិនអាក្រក់ធំណាស់​។ ដ្បិតថា ច្រកដឹកប្រេង Ormuz នេះ ជាប្រភពចរាចរណ៍ប្រេង ប្រមាណជា ២០% នៃទីផ្សារប្រេងលើពិភពលោក។ ពោលគឺនាវាអាចដឹកប្រេងចេញចូលច្រកនេះ ចំនួន ២០ លានធុងបារិល​ ក្នុងមួយថ្ងៃៗ។ ប្រសិនបើអ៊ីរ៉ងបិទច្រកនេះពិត​មែន នោះតម្លៃប្រេងអាចនឹងហក់កក់ពពក ដោយត្រូវ​បូក ២០ដុល្លារ បន្ថែមទៀត​ទៅលើ​តម្លៃ​ដ៏​ខ្ពស់​សព្វថ្ងៃ​។ នេះបើតាមអ្នកជំនាញវាយតម្លៃហានិភ័យក្នុងវិស័យប្រេង។ តើនរណាអាចនឹងដើរតួសម្របសម្រួលបាន? អ្នកជំនាញប្រមើលឃើញថា ស្ថានការណ៍ដ៏លំបាក​នេះ​អាចនឹងធូរស្រាលវិញ ប្រសិនបើ អ៊ីរ៉ង់និងសហរដ្ឋអាមេរិក អាចរកឃើញកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយគ្នា ក្នុងសំណុំរឿងនុយក្លេអ៊ែរ។ ប្រទេសទាំង២គ្រោ​ងនឹងត្រូវ​ជួបចរចាគ្នាជាថ្មី នៅប្រទេសអូរម៉ង់ នាថ្ងៃអាទិត្យ ទី១៥មិថុនា ខាងមុខនេះ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងទេ វ៉ាស៊ីនតោននៅតែដាក់សម្ពាធសង្កត់ក​ តេហេរ៉ង់ កាន់តែខ្លាំង ហើយការនាំចេញប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់អាចនឹងធ្លាក់ចុះ។ ទោះជា​ម្តេចក្តី​ ប្រទេសចិននៅតែបន្តជួយនាំចេញប្រេងអ៊ីរ៉ង់ គឺតាមរយៈការជួយទិញប្រេងពី​អ៊ីរ៉ង់ ក្នុងមួយថ្ងៃ ពី៥សែន ទៅ១លានបារិល។ នេះបើតាមអ្នកជំនាញ Bjarne Schieldrop នៃមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ SEB ដោយបញ្ជាក់ទៀតថា ចិនជាអ្នកនាំចូលប្រេងលំដាប់ទី១ ពី​អ៊ីរ៉ង់ ហើយប៉េកាំង ក៏នឹងនៅតែបន្តទិញប្រេងអ៊ីរ៉ង់តទៀត។ តើប្រទេសណាអាចនឹងកេងចំណេញពីស្ថានភាពប្រេងឡើងថ្លៃ​នេះ? ក្នុងករណីផលិតកម្មប្រេងរបស់អ៊ីរ៉ង់ធ្លាក់ចុះ ប្រទេសដែលអាចឆ្លៀតកើបផលចំណេញ គឺ អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងសមាជិកក្រុមប្រទេស​ផលិតប្រេងផ្សេងៗ​ទៀត នៃអង្គការប្រទេសផលិតប្រេង OPEC ។ ចាប់ពីខែមេសាមក ក្រុមប្រទេសផលិតប្រេង OPEC បានបញ្ចេញប្រេងដែលខ្លួន​បាន​ស្តុកទុក ហើយប្រសិន​បើ​ប្រេងចេះ​បន្តឡើងកាន់តែខ្លាំងបែបនេះ ពួកប្រទេសទាំងនោះ នឹងកាន់តែសប្បាយចិត្ត ហើយ​បង្កើនការផលិតកាន់តែច្រើន៕

ដើម្បី​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹងសេចក្តី​ត្រូវ​ការកាន់តែ​ធំឡើងៗ ​ផ្នែក​ថាមពល​អគ្គិសនី​ ឥណ្ឌូណេស៊ី​ប្រកាស​ងាក​ទៅ​ប្រើ​​នុយក្លេអ៊ែរ ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​២០៤០ទៅ។ ដំណឹង​នេះ​បាន​ទាក់ទាញក្រុមហ៊ុនធំគ្រាក់ៗ​នៅ​លើ​ពិភពលោកឱ្យ​មក​កាន់​ដៃ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ឆ្លង​អន្តរកាល​ថាមពល។​ ប៉ុន្តែអ្នក​ជំនាញ​ហាក់​មាន​មន្ទិល​សង្ស័យ​ខ្លាំង ព្រោះ​យល់​ថា​គម្រោង​សាង​សង់​មជ្ឈមណ្ឌលនុយក្លេអ៊ែរ​ថ្លៃខ្លាំង ហើយ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​មាន​ប្រវត្តិ​មិន​សូវ​ល្អ​ទេ ក្នុង​ការ​សម្រេច​សមិទ្ធិ​ធំៗ។ មាន​ប្រជាជន​ច្រើន​ជាង​គេ​លំដាប់​ទី​៤​នៅលើ​ពិភពលោក មាន​​សេចក្តី​ត្រូវ​ការ​ផ្នែក​ថាមពល​កាន់​តែ​ធំ​ឡើង​ៗ​ជា​លំដាប់​ស្រប​តាម​​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​លឿន​រហ័ស ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​បាន​សម្រេច​ចិត្ត​​ងាក​ទៅ​​ប្រើ​ថាមពល​នុយក្លេអ៊ែរ​ ដើម្បី​សុវត្ថិភាព​យូរអង្វែង​នាពេល​អនាគត។ ជម្រើស​ប្រើ​ថាមពល​នុយក្លេអ៊ែរនេះ​ ក៏​ជា​នយោបាយ​ជាតិ​ សម្រាប់​នាំឥណ្ឌូណេស៊ី​​ឆ្លង​អន្តរកាល​ថាមពល។ រហូត​មក​ទល់​ពេល​នេះ ឥណ្ឌូណេស៊ី​​រំពឹង​យ៉ាង​ខ្លាំង​លើ​ថាមពលផូស៊ីល (​ធ្យូងថ្ម និង​ឧស្ម័នធម្មជាតិ) ដែល​សម្បូរ​ហូរហៀនិង​​​មាន​តម្លៃ​ថោក ប៉ុន្តែ​​បញ្ចេញ​ផ្សែង​បំពុល​បរិស្ថាន​ខ្លាំងណាស់។ឥណ្ឌូណេស៊ី​បាន​កំណត់​កាលបរិច្ឆេទឆ្លង​អន្តរកាល​ថាមពល​ដើម្បី​អាកាសធាតុ ប្រកប​ដោយ​​​មហិច្ឆតា​ដ៏​ធំធេង​ខ្លាំង​ក្រៃ។ លោកប្រធានាធិបតី​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ ស៊ូប្រីយ៉ាតូ បាន​ធានា​ផ្តល់​សុវត្ថិភាព​ថាមពល​ជូន​ប្រទេស ដោយ​លុប​បំបាត់ថាមពល​ដើរ​ដោយ​​ធ្យូង​ថ្ម ក្នុង​រយៈ​ពេល​១៥​ឆ្នាំ និង​សម្រេច​កម្មវត្ថុ​បញ្ចេញ​ឧស្ម័ន​កាបូនិក​សូន្យ នៅ​ឆ្នាំ​២០៥០។ ដូច្នេះ ដើម្បីជំនួស​ថាមពល​ធ្យូង​ថ្ម ​ដើម្បី​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​សេចក្តីត្រូវការ​សម្បើម ហើយ​ដើម្បី​កាត់​បន្ថយ​ការ​បញ្ចេញ​ឧស្ម័នកាបូនិក ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ចាំបាច់​ត្រូវ​​តែ​ប្រើ​នុយក្លេអ៊ែរ។បើ​តាម​គម្រោង ​ឥណ្ឌូណេស៊ី នឹង​​អភិវឌ្ឍ​មជ្ឈមណ្ឌល​ថាមពល​ដើរ​ដោយ​នុយក្លេអ៊ែរ​ ដែល​មាន​សមត្ថភាព​ផ្តល់​ចរន្ត​អគ្គីសនី​ដល់​ទៅ​១០ជីហ្កាវ៉ាត់ នៅ​ឆ្នាំ​២០៤០ ដោយ​មានទីតាំង​​សរុប​ប្រមាណ​២៩មណ្ឌល។​ ​ ដើម្បី​អភិវឌ្ឍ​សេដ្ឋកិច្ច​ តំបន់​ភាគកណ្តាល តំបន់​ខាង​កើត ​នៃ​ប្រទេសនិង​ជិត​កន្លែង​យក​រ៉ែ​ដែល​ល្មោភ​ថាមពល​ខ្លាំង មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ ត្រូវសាង​សង់​នៅតាម​តំបន់ខុសៗគ្នា ​​នៅ​ក្រៅ​កោះ​ជ្វា (Java)​ និង​ផ្តុំ​គ្នា​ជាពិសេស​នៅ​តំបន់​ភាគ​ខាង​ជើងកោះ​​ស៊ូម៉ាត្រា ​កោះ​រីយ៉ូ (ខាង​ជើង) កោះប័រនេអូ(លិច​និងកើត) កោះលេឡែប និងកោះ​ប៉ាពូអាស៊ី។ មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​ដំបូង នៅ​លើ​កោះ​Bornéo នឹង​អាច​ចាប់​ដំណើរ​ការ​មុនគេ​បាន​នៅ​រវាង​ពី​ឆ្នាំ​២០៣០ទៅ​២០៣២។ នេះ​បើ​តាម​ការ​អះអាង​របស់​លោក​ Bahlil Lahadalia រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ថាមពល​និង​ធនធាន​រ៉ែ កាលពី​ខែ​មេសា ដោយ​បន្ថែម​ថា ម៉ាស៊ីន​ប្រតិករ​ទីមួយ​ មាន​សមត្ថភាព​ត្រឹម​២៥០ទៅ​៥០០មេហ្កាវ៉ាត់ទេ។ ជា​ប្រភេទ​ម៉ាស៊ីនបច្ចេកវិទ្យាប្រតិករ​តូច (Small Mudular Reactor) ​មិន​សូវ​ខ្លាំង​ដូច​ម៉ាស៊ីនប្រតិករធំៗ​ប្រើ​ក្នុង​មជ្ឈមណ្ឌលនុយក្លេអ៊ែរ​នៅលើ​ពិភពលោកដែល​មាន​កម្លាំង​ដល់​ទៅ​១៦៥០មេហ្កាវ៉ាត់ ប៉ុន្តែ​ស៊ីចង្វាក់​​ខ្លាំង​នឹង​ស្ថានភាព​ភូមិសាស្ត្រ​ឥណ្ឌូណេស៊ី។ជា​សរុប នាពេល​អនាគត ​នុយក្លេអ៊ែរនឹង​ជួយ​ផលិត​​ថាមពល​បាន​ប្រមាណ​ពី​៤៥ទៅ​៥៤ជីហ្កាវ៉ាត់ ឬ​ត្រូវ​ជា​ប្រមាណ​១០%​នៃ​សមត្ថភាព​ថាមពល​របស់​ប្រទេស ដែលមាន​កម្មវត្ថុ​ប្រើ​ថាមពល​កើត​ឡើង​វិញ (ថាមពល​វាយោ ថាមពល​ព្រះអាទិត្យ ថាមពលជីវៈ...) ឱ្យ​ដល់​៨០%​​ពី​នេះ​ដល់​ឆ្នាំ​២០៦០។ សល់​ប៉ុន្មាន​ឥណ្ឌូណេស៊ី​នឹង​ប្រើ​​ឧស្ម័នធម្មជាតិ​ ​សម្រាប់​បំពេញ​កម្មវត្ថុ​ថាមពល។គម្រោង​នុយក្លេអ៊ែរ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​នេះ​បាន​ទទួល​ចំណាប់​ខ្លាំង​ពី​សំណាក់​ក្រុមហ៊ុន​យក្ស​ផ្នែក​ថាមពល​នុយក្លេអ៊ែរ ជា​ច្រើន​នៅ​លើ​ពិភពលោក។ អាជ្ញាធរ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ថា​កំពុង​​ផ្តើម​ពិភាក្សា​ជាមួយ​ក្រុមហ៊ុនអាមេរិក បារាំង ចិន រុស្ស៊ី​។ មិន​ដឹង​ថា​តើ​ទស្សនកិច្ច​របស់​ប្រធានាធិបតី​បារាំង លោក​អេម៉ានុយអែល​ម៉ាក្រុង នៅ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ នា​ថ្ងៃ​ទី​២៨​ឧសភា​២០២៥​នេះ​ អាច​មាន​ផ្តោត​លើ​សំណុំ​រឿង​នុយក្លេអ៊ែរ​នេះ​ដែរ​ឬ​យ៉ាង​ណា​ទេ។ ​អគ្គនាយក​ក្រុមហ៊ុន​អគ្គិសនី​បារាំងEDF ដែល​អម​​ដំណើរ​លោក​ម៉ាក្រុង​ទៅ​ហ្សាកាតា ក៏​មិន​បញ្ជាក់​ព័ត៌មានទាក់ទង​នឹង​សំណើ​ចង់​បាន​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​សាង​សងសង់​ម៉ាស៊ីន​ប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ជាមួយ​ក្រុមហ៊ុន​បារាំងដែរ។ប៉ុន្តែ​ថ្វី​បើ​សក្តានុពល​សេដ្ឋកិច្ច​នុយក្លេអ៊ែរ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​មាន​លក្ខណៈ​ទាក់ទាញ​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ក៏អ្នក​ជំនាញ​ហាក់​មាន​មន្ទិល​សង្ស័យ​ខ្លាំង លើ​សមត្ថភាព​របស់​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ ក្នុង​ការ​ប្រែក្លាយ​​​គម្រោងឱ្យចេញ​ជា​លទ្ធផល​ជាក់ស្តែង​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ដ៏​ខ្លី​ (​១០​ឆ្នាំ)។ ម៉ាស៊ីន​ប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរស្រាវជ្រាវ​ ​ដំបូង​គេ​បង្អស់របស់​ឥណ្ឌូណេស៊ី ត្រូវ​បាន​សម្ពោធ​តាំងពី​ខែ​កុម្ភៈ​ឆ្នាំ​១៩៦៥​ ដោយ​ប្រធានាធិបតី​ស៊ូការណូ បិតា​ឯករាជ្យ​ជាតិ​ឥណ្ឌូណេស៊ី។ ​៦០ឆ្នាំ​​ក្រោយ​មក មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​លំដាប់ទីមួយ​ប្រចាំ​តំបន់​អាគ្នេយ៍​ មានម៉ាស៊ីន​ប្រតិករ​នុយក្លេអ៊ែរស្រាវជ្រាវ​​ដល់​ទៅ​បី តែ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​នៅ​តែ​គ្មាន​​​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ​សម្រាប់​ផលិត​ថាមពល​ដដែល។ឧបសគ្គ​ចម្បង​គឺ​​អំពើ​ពុក​រលួយ​ខ្លាំង​ និង​​កា​រជ្រៀត​ជ្រែក​ពី​រដ្ឋាភិបាល​និង​អ្នក​នយោបាយ។ ហើយ​តម្លៃ​សាងសង់​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ ក៏​ខ្ពស់​ខ្លាំង អាច​ដល់​ច្រើន​សិប​ពាន់​លាន តើ​រដ្ឋាភិបាល​ទៅ​រក​លុយ​មក​ពីណា? វិញ្ញាសា​លំបាក​ទីពីរ​ គឺ​បច្ចេកវិទ្យា ដែលតម្រូវ​ឱ្យ​សម្រប​រចនា​សម្ព័ន្ធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ទៅ​ទីតាំង​ភូមិសាស្ត្រ​ និង​អាកាសធាតុ​របស់​ឥណ្ឌូណេស៊ី ដែល​មាន​ទី​តាំង​ស្ថិត​​​នៅ​លើ​​តំបន់ខ្សែក្រវ៉ាត់​​ភ្នំភ្លើង និង​រញ្ជួយ​ដី។ ​ធា្លប់​ជួប​គ្រោះ​រញ្ជួយ​ដី​និង​បន្ទុះ​ភ្នំ​ភ្លើង​ជា​ញឹកញយ ឥណ្ឌូណេស៊ី​​បាន​ធានា​ថា​អាច​គ្រប់គ្រង​ហានិភ័យ​បាន។ បើ​តាម​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​​ផ្នែក​វិស្វកម្ម​​នុយក្លេអ៊ែរ​នៅ​សកលវិទ្យាល័យYogyakarta តំបន់​Java Sumatra Bornéo ខាង​កើត​និ​ងកណ្តាល​ ជា​តំបន់​មាន​ហានិភ័យ​ទាប ជា​តំបន់​មាន​គ្រោះ​រញ្ជួយ​ដី​និង​ភ្នំភ្លើង​ខ្សោយ។ ប៉ុន្តែ​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ ក៏​មហន្តរាយ​នុយក្លេអ៊ែរ​នៅ​ហ្វូគូស្ហ៊ីម៉ា ក្រោយ​គ្រោះរញ្ជួយ​ដី​និង​រលក​ស៊ូណាមិ បាន​ធ្វើពន្យឺត​ បង្អាក់​​គម្រោងនុយក្លេអ៊ែរ​ជា​ច្រើន​មក​ហើយ​របស់​​នៅ​អាស៊ី​៕