Wszechnica FWW - Nauka

Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem dr hab. inż. Andrzeja Plichty, mgr Joanny Darskiej, mgr. inż. Tomasza Malinowskiego i prof. dr hab. Wojciecha Grochali [26 września 2026 r.]Czy plastik naprawdę jest „zły”? A może problemem nie jest samo tworzywo, lecz sposób, w jaki je produkujemy, wykorzystujemy i wyrzucamy?W debacie XXX Festiwalu Nauki w Warszawie naukowcy, przedstawiciel przemysłu i administracji publicznej przyglądają się tworzywom sztucznym z kilku perspektyw jednocześnie: chemicznej, technologicznej, środowiskowej i prawnej.Rozmowa zaczyna się od podstawowego pytania: czym właściwie jest plastik?Okazuje się, że potoczne słowo „plastik” obejmuje setki bardzo różnych materiałów. Tworzywo sztuczne to nie tylko sam polimer, lecz zwykle także dodatki nadające mu konkretne właściwości: elastyczność, kolor, odporność mechaniczną, termiczną czy chemiczną.Dr hab. inż. Andrzej Plichta wyjaśnia różnice między polimerem, tworzywem sztucznym i materiałem polimerowym oraz pokazuje, jak ogromna jest różnorodność tej grupy materiałów. Polietylen, polipropylen, polistyren, PVC, poliamidy, teflon czy Kevlar różnią się budową, właściwościami i zastosowaniami, a ten sam polimer może po odpowiedniej modyfikacji zachowywać się zupełnie inaczej.Pojawia się również ważne przypomnienie: polimery nie są wyłącznie wynalazkiem człowieka. Natura pełna jest materiałów polimerowych – należą do nich m.in. celuloza, skrobia, białka czy DNA.Kolejny temat to sama produkcja tworzyw.Mgr inż. Tomasz Malinowski pokazuje na przykładzie produkcji poliamidu, że gotowy materiał nie powstaje w jednym prostym procesie. Wymaga szeregu przemian chemicznych, energii i surowców, a po drodze pojawiają się produkty uboczne i odpady. Jednocześnie przemysł stale próbuje zmniejszać ich ilość, zawracać surowce do obiegu i modyfikować technologie tak, aby były bardziej efektywne.To prowadzi do jednego z głównych tematów debaty: gospodarki obiegu zamkniętego.Co zrobić z tworzywem po zakończeniu jego użytkowania? Czy wszystkie plastiki można poddać recyklingowi? Czy lepiej przetopić materiał, rozłożyć go chemicznie do podstawowych składników, czy projektować nowe tworzywa zdolne do biodegradacji?Paneliści zwracają uwagę, że samo hasło „biodegradowalny” bywa mylące. Rozpad tworzywa na coraz mniejsze fragmenty nie musi oznaczać jego rzeczywistego biologicznego rozkładu. Materiał może po prostu zamienić się w mikroplastik i nanoplastik, pozostając nadal obecny w środowisku.Jednocześnie istnieją zarówno naturalne, jak i syntetyczne polimery zdolne do biodegradacji. Ich zachowanie zależy jednak od wielu czynników: temperatury, wilgotności, obecności mikroorganizmów czy warunków kompostowania.Dr hab. inż. Andrzej Plichta, prof. PW - chemik i specjalista w dziedzinie polimerów, profesor uczelni w Katedrze Chemii i Technologii Polimerów Wydziału Chemicznego Politechniki Warszawskiej, prodziekan ds. studiów. Jego badania obejmują m.in. biopolimery, materiały hybrydowe i kompozytowe, modyfikację polimerów oraz procesy ich degradacji i przetwórstwa. Joanna Darska - zastępczyni dyrektora Departamentu Gospodarki Odpadami w Ministerstwie Klimatu i Środowiska. Departament odpowiada m.in. za politykę państwa w zakresie gospodarki odpadami, gospodarki o obiegu zamkniętym oraz wdrażanie regulacji dotyczących zagospodarowania odpadów.Mgr inż. Tomasz Malinowski - związany z Grupą Azoty, Dyrektor Biura Rozwoju w Segmencie Biznesowym Tworzyw. Od wielu lat pracuje w obszarze produkcji i technologii tworzyw sztucznych oraz przemysłu chemicznego.Prowadzenie: prof. dr hab. Wojciech Grochala - chemik, profesor Uniwersytetu Warszawskiego i kierownik Laboratorium Technologii Nowych Materiałów Funkcjonalnych w Centrum Nowych Technologii UW. #Plastik #TworzywaSztuczne #Polimery #Mikroplastik #Recykling #GospodarkaObieguZamkniętego #Biodegradacja #Chemia #Odpady #Środowisko #FestiwalNauki #Wszechnica

Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem dr Grzegorza Sobieckiego, mec. Marceliny Szwed-Ziemichód, dr inż. Jacka Wytrębowicza i prof. dr hab. inż. Jarosława Arabasa [25 września 2026 r.]Czym właściwie są kryptowaluty? Skąd bierze się ich wartość? Dlaczego można przesyłać cyfrowe aktywa bez pośrednictwa banku? I czy prawo nadąża za technologią blockchain?W debacie głównej XXX Festiwalu Nauki w Warszawie eksperci przyglądają się kryptowalutom z trzech różnych perspektyw: technicznej, ekonomicznej i prawnej. Punktem wyjścia są podstawy matematyczne kryptografii, bezpieczna komunikacja i cyfrowa identyfikacja, ale rozmowa prowadzi znacznie dalej - do pytania o pieniądz, zaufanie, wartość i regulację nowych rynków.Uczestnicy wyjaśniają, czym są kryptowaluty i jakie ich rodzaje można wyróżnić. Przyglądają się także technologii blockchain i mechanizmom, które umożliwiają funkcjonowanie systemów rozproszonych bez jednego centralnego podmiotu kontrolującego całość.Co właściwie sprawia, że Bitcoin czy inne kryptoaktywa mają określoną wartość? Czy wynika ona z technologii, ograniczonej podaży, zaufania użytkowników, możliwości wykorzystania, czy przede wszystkim z tego, ile ktoś jest gotów za nie zapłacić?Debata dotyczy również praktycznych problemów bezpieczeństwa. Czym jest klucz kryptograficzny? Jak potwierdzamy własność cyfrowych aktywów? Co właściwie oznacza „posiadać kryptowalutę” i jakie ryzyko wiąże się z utratą danych umożliwiających dostęp do niej?Osobny wątek stanowią prawo, podatki i regulacje rynku kryptowalut. Technologia rozwijała się początkowo poza tradycyjnym systemem finansowym, ale wraz z jej upowszechnieniem pojawiły się pytania o odpowiedzialność, ochronę użytkowników, opodatkowanie oraz zasady funkcjonowania giełd i innych podmiotów związanych z obrotem kryptoaktywami.Czy kryptowaluty są pieniądzem?Czym różni się Bitcoin od innych tokenów i aktywów cyfrowych?Dlaczego blockchain może działać bez centralnego administratora?Skąd bierze się wartość kryptowalut?Jak wygląda ich opodatkowanie i regulacja?I czy kryptowaluty są początkiem nowego systemu finansowego, czy tylko jednym z wielu zastosowań technologii rozproszonych rejestrów?To debata dla osób, które chcą zrozumieć mechanizm, a nie tylko śledzić kurs Bitcoina.W spotkaniu udział biorą:Dr Grzegorz Sobiecki - ekonomista, adiunkt w Katedrze Systemu Finansowego Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Bada m.in. pieniądz, blockchain, kryptowaluty, DeFi, tokenizację i cyfrowe systemy finansowe. Kieruje studiami podyplomowymi SGH „Blockchain: biznes, prawo, technologia” i jest współtwórcą Stowarzyszenia Ekspertów Blockchain.Mec. Marcelina Szwed-Ziemichód - adwokatka i doradczyni podatkowa specjalizująca się m.in. w prawnych i podatkowych aspektach nowych technologii, blockchainu, kryptowalut, NFT i działalności podmiotów sektora finansowego. Prowadzi także szkolenia dotyczące opodatkowania transakcji kryptowalutowych.Dr inż. Jacek Wytrębowicz - informatyk związany z Instytutem Informatyki Politechniki Warszawskiej, od wielu lat zajmujący się systemami komputerowymi, ich projektowaniem i technicznymi podstawami funkcjonowania infrastruktury cyfrowej.Prowadzenie: prof. dr hab. inż. Jarosław Arabas - profesor Instytutu Informatyki Wydziału Elektroniki i Technik Informacyjnych Politechniki Warszawskiej.Debata „O kryptowalutach” odbywa się 25 września 2026 r. w ramach XXX Festiwalu Nauki w Warszawie. Oficjalny program zapowiada rozmowę właśnie jako spojrzenie na kryptowaluty od strony technicznej, ekonomicznej i prawnej.#Kryptowaluty #Bitcoin #Blockchain #Krypto #Finanse #Technologia #Kryptografia #Prawo #Ekonomia #DeFi #FestiwalNauki #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [16 września 2026 r.] Czy ssaki kochają podobnie do ludzi? Czy tworzą trwałe pary, bywają zazdrosne, okazują czułość i przywiązanie? A może w świecie zwierząt „miłość” wygląda zupełnie inaczej?W kolejnym wykładzie z cyklu „Spotkania z przyrodą” Bartosz Popczyński przygląda się relacjom między samcami i samicami u ssaków.Punktem wyjścia są borsuki – zwierzęta rodzinne, silnie związane ze swoimi norami i grupą. Popczyński opowiada o iskaniu, dotyku i bliskości, które wzmacniają więzi między osobnikami. W takich interakcjach ważną rolę odgrywają m.in. endorfiny i oksytocyna, związane z poczuciem przyjemności, zaufania i przywiązania.Dalej pojawiają się coraz bardziej zaskakujące przykłady.Jak radzą sobie z kopulacją jeżozwierze, których ciało pokryte jest długimi kolcami? Jak wyglądają zaloty jeży? Jak ważny jest zapach u niedźwiedzi i dlaczego pozostawiane przez nie ślady można porównać do swoistej „tablicy ogłoszeń”?Wykład pokazuje też, jak różnorodne mogą być systemy społeczne ssaków.U małp titi spotykamy trwałe, monogamiczne więzi. Partnerzy okazują sobie czułość, iskają się, źle znoszą rozłąkę i mogą reagować zazdrością na zainteresowanie partnera innym osobnikiem.Zupełnie inaczej wygląda życie słoni morskich, gdzie dominujący samiec może kontrolować dostęp do wielu samic. U hien z kolei to samice stoją na szczycie hierarchii i to one mają decydujący głos w wyborze partnera.Ciekawym przykładem są również wilki. Młody samiec, który chce założyć własną rodzinę, musi opuścić rodzimą grupę i odnaleźć partnerkę – czasem pokonując w tym celu ogromne odległości. Gdy para już się tworzy, pojawiają się zachowania wzmacniające więź: bliskość, dotyk, iskanie i wspólne funkcjonowanie w grupie rodzinnej.Wśród goryli relacje wyglądają jeszcze inaczej – dominujący samiec zajmuje najwyższą pozycję, a to samice często zabiegają o jego uwagę.Jeszcze bardziej niezwykły obraz daje życie bonobo. Seks pełni u nich nie tylko funkcję reprodukcyjną, ale także społeczną. Może służyć łagodzeniu napięć, pocieszaniu po konfliktach i wzmacnianiu relacji między członkami grupy.W wykładzie pojawiają się także humbaki, których zalotom towarzyszą słynne pieśni samców, oraz wiele innych przykładów pokazujących, że u ssaków nie istnieje jeden uniwersalny model relacji.Monogamia, rywalizacja, hierarchia, zazdrość, czułość, zapach, dotyk i seks jako narzędzie budowania więzi – natura korzysta z bardzo wielu strategii.Czy można mówić o „miłości” u zwierząt? Jaką rolę odgrywają hormony i dotyk? Dlaczego niektóre gatunki tworzą trwałe pary, a inne funkcjonują w zupełnie innych układach? I ile w tych zachowaniach przypomina nasze własne relacje?Zapraszamy na wykład Bartosza Popczyńskiego „Miłość wyssana z mlekiem matki”.Bartosz Popczyński – leśnik i edukator przyrodniczy związany z Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich – Warszawa. Od lat popularyzuje wiedzę o naturze w ramach cyklu „Spotkania z przyrodą”.Wykład z cyklu „Spotkania z przyrodą”, 16 września 2026 r.Polecamy również inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu „Spotkania z przyrodą” na kanale Wszechnicy.#Przyroda #Zwierzęta #Ssaki #Miłość #ZachowaniaZwierząt #BartoszPopczyński #SpotkaniaZPrzyrodą #WszechnicaJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p963. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://wszechnica.org.pl/

Wykład Mikołaja Znamierowskiego nagrany przy okazji Dnia Odkrywców Kampusu Ochota 2026 [21 marca 2026 r.]Jak przesłać wiadomość tak, żeby właściwa osoba mogła ją bez problemu odczytać, ale dla każdego podsłuchującego pozostała niezrozumiała? Dlaczego współczesne szyfrowanie opiera się na problemach matematycznych, które celowo mają być trudne? I co z tym wszystkim wspólnego mają liczby pierwsze?Mikołaj Znamierowski wprowadza w świat kryptografii – od prostych szyfrów podstawieniowych po mechanizmy wykorzystywane we współczesnym szyfrowaniu z kluczem publicznym. Pokazuje przy tym, że matematyka chroniąca nasze wiadomości, hasła czy transakcje bankowe może działać według reguł bardzo odległych od arytmetyki znanej ze szkoły. W odpowiednio dobranym systemie nawet tytułowe 2+2 może być równe 1.Na początku poznajemy podstawowy problem kryptografii: zaszyfrowana wiadomość ma być łatwa do odczytania dla osoby posiadającej odpowiedni klucz i jednocześnie możliwie trudna do złamania dla kogoś, kto tego klucza nie zna.Pierwszym przykładem jest szyfr Cezara, w którym każda litera alfabetu zostaje przesunięta o określoną liczbę miejsc. To dobry punkt wyjścia do wprowadzenia arytmetyki modularnej – matematyki, w której po dojściu do końca pewnego zakresu zaczynamy liczyć od początku, podobnie jak na tarczy zegara.Sam szyfr Cezara okazuje się jednak bardzo łatwy do złamania. Wykładowca pokazuje więc bardziej rozbudowany szyfr Vigenère’a, wykorzystujący zmieniające się przesunięcia liter. Na jego przykładzie tłumaczy, dlaczego samo zwiększanie liczby możliwych kluczy nie rozwiązuje wszystkich problemów bezpieczeństwa i jak analiza zaszyfrowanego tekstu może zdradzać informacje o zastosowanym szyfrze.Następnie przechodzimy do jednego z najważniejszych pomysłów współczesnej kryptografii – szyfrowania asymetrycznego. Zamiast jednego tajnego klucza używa się dwóch: publicznego, który może poznać każdy i który służy do szyfrowania, oraz prywatnego, znanego jedynie odbiorcy i umożliwiającego odszyfrowanie wiadomości.Jak jednak skonstruować dwa klucze tak, żeby były ze sobą matematycznie powiązane, a jednocześnie znajomość klucza publicznego nie pozwalała łatwo odtworzyć prywatnego?Tu pojawiają się liczby pierwsze i algorytm RSA.RSA wykorzystuje bardzo szczególną asymetrię matematyczną: pomnożenie dwóch dużych liczb pierwszych jest dla komputera łatwe, natomiast odtworzenie tych liczb na podstawie samego wyniku mnożenia – czyli faktoryzacja dużej liczby – może być niezwykle trudne.Dlaczego ten mechanizm w ogóle działa? W tle pojawia się jedno z klasycznych twierdzeń teorii liczb – małe twierdzenie Fermata. Wykład pokazuje w ten sposób, jak pozornie abstrakcyjna matematyka, rozwijana długo bez myślenia o praktycznych zastosowaniach, stała się podstawą technologii używanej każdego dnia.Na koniec pojawia się jednak kolejne pytanie: czy RSA będzie bezpieczne zawsze?Mikołaj Znamierowski - magistrant na kierunku matematyka na Uniwersytecie Warszawskim. Finalista oraz laureat wielu konkursów matematycznych w Polsce, w tym Olimpiady Matematycznej oraz Olimpiady Matematycznej Juniorów. Absolwent klasy MATEX w XIV LO im. Stanisława Staszica w Warszawie. Dydaktyką i popularyzacją matematyki zajmuje się od czasów gimnazjum, biorąc czynny udział m.in. w organizacji dodatkowych zajęć, warsztatów, prelekcji i konferencji (takich jak Koderek). #Matematyka #Kryptografia #Szyfrowanie #RSA #LiczbyPierwsze #TeoriaLiczb #SzyfrCezara #SzyfrVigenere #ArytmetykaModularna #BezpieczeństwoDanych #KomputeryKwantowe #KryptografiaPostkwantowa #DOKO2026 #UniwersytetWarszawski #Nauka #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [1 września 2026 r.] Czy symbole parków narodowych zawsze pokazują zwierzęta, które rzeczywiście możemy w nich spotkać? Dlaczego jeden z najmłodszych polskich parków najlepiej poznawać z kajaka? I gdzie mogłyby powstać kolejne parki narodowe - nad Odrą, nad Wisłą, na Jurze, w Puszczy Bukowej, a może nawet... pod ziemią?W piątej i ostatniej części wakacyjnego cyklu o symbolach polskich parków narodowych Bartosz Popczyński kończy przegląd wszystkich 23 istniejących obecnie parków, a następnie przygląda się miejscom, które w przyszłości mogłyby zostać objęte tą najwyższą formą ochrony przyrody.Pierwszym bohaterem spotkania jest Park Narodowy „Bory Tucholskie”, utworzony w 1996 roku. Dominują tu rozległe bory sosnowe, ale niezwykle ważnym elementem krajobrazu są również jeziora - w tym jeziora lobeliowe - oraz torfowiska. W granicach parku znajduje się 21 jezior, a siedem z nich łączy Struga Siedmiu Jezior.Szczególnie ciekawa okazuje się historia symbolu parku. Jest nim głuszec - jeden z największych polskich kuraków. Problem w tym, że dziś głuszec w Borach Tucholskich nie występuje. Ostatni osobnik żyjący na tym terenie miał zostać odstrzelony w latach 70. XX wieku. Symbol parku jest więc jednocześnie przypomnieniem o gatunku, który z tego obszaru zniknął, oraz pewnego rodzaju nadzieją, że kiedyś uda się go tam przywrócić.Kolejnym przystankiem jest Narwiański Park Narodowy. Jego sercem jest Narew - niezwykła rzeka anastomozująca, która zamiast jednego koryta tworzy całą sieć rozgałęziających się odnóg. To jeden z najrzadziej odwiedzanych parków narodowych w Polsce, ale zarazem niezwykle ważna ostoja ptaków.Bartosz Popczyński opowiada m.in. o batalionach, derkaczach, dubeltach, wodniczkach oraz błotniakach. Właśnie błotniak stawowy znalazł się w logo Narwiańskiego Parku Narodowego. Dowiadujemy się, jak rozpoznać go podczas lotu, dlaczego często patroluje trzcinowiska tuż nad ziemią i z jakimi zagrożeniami spotykają się ptaki drapieżne.Poznajemy też najmłodszy z istniejących polskich parków narodowych - Park Narodowy „Ujście Warty”, utworzony 1 lipca 2001 roku. Rozległe podmokłe łąki, pastwiska i rozlewiska są jednym z najważniejszych miejsc dla ptaków wodnych i błotnych. Na obszarze parku stwierdzono około 280 gatunków ptaków, w tym około 170 lęgowych. Szczególnie spektakularne są wielotysięczne koncentracje gęsi - ptaków obecnych również w symbolu parku.Na tym jednak opowieść się nie kończy.Druga część wykładu poświęcona jest parkom narodowym, które dopiero mogłyby powstać. Bartosz Popczyński przypomina, że ostatni nowy park narodowy utworzono w Polsce w 2001 roku, i prezentuje szereg obszarów od lat wskazywanych jako kandydaci do silniejszej ochrony.Jednym z najbardziej znanych projektów jest Turnicki Park Narodowy na Pogórzu Przemyskim, gdzie zachowały się cenne fragmenty lasów o charakterze zbliżonym do naturalnego. Pojawia się też pomysł Mazurskiego Parku Narodowego, który objąłby szczególnie wartościowe przyrodniczo obszary Krainy Wielkich Jezior.Kolejna propozycja to Jurajski Park Narodowy - połączenie wapiennych skał, jaskiń, lasów, śladów prehistorycznego życia oraz zabytków związanych ze Szlakiem Orlich Gniazd.Bartosz Popczyński opowiada również o Parku Narodowym Dolnej Odry, który miałby chronić niezwykłe mokradła Międzyodrza. Po niemieckiej stronie granicy podobny obszar jest już chroniony jako park narodowy. Wśród kolejnych propozycji pojawia się Szczeciński Park Narodowy obejmujący Puszczę Bukową, z charakterystycznymi lasami bukowymi i jeziorami polodowcowymi.Bartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy związany z Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - Warszawa. Od lat popularyzuje wiedzę o przyrodzie w ramach cyklu „Spotkania z przyrodą”.#ParkiNarodowe #BartoszPopczyński #BoryTucholskie #NarwiańskiParkNarodowy #UjścieWarty #OchronaPrzyrody #PolskaPrzyroda #SpotkaniaZPrzyrodą #Przyroda #Wszechnica