Wszechnica FWW - Historia

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [30 września 2026 r.]Czy Rosja mogłaby spróbować sprawdzić, jak naprawdę zadziała NATO, nie rozpoczynając od razu klasycznej pełnoskalowej wojny?W kolejnej rozmowie Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim punktem wyjścia są państwa bałtyckie - Estonia, Łotwa i Litwa - oraz pojawiający się w debacie publicznej scenariusz prowokacji z udziałem „zielonych ludzików”.Rozmówcy zastanawiają się, jak mógłby wyglądać konflikt, w którym granica między wewnętrznymi zamieszkami, operacją hybrydową i otwartą agresją zostałaby celowo zatarta.Jerzy Marek Nowakowski kreśli hipotetyczny scenariusz: protesty i zamieszki w regionach zamieszkanych przez ludność rosyjskojęzyczną, pojawienie się uzbrojonych „ochotników”, rosyjska narracja o konieczności obrony rodaków, a następnie próba przedstawienia reakcji Estonii lub Łotwy jako agresji. W takim wariancie najważniejsze pytanie brzmi: w którym momencie mamy już do czynienia ze zbrojnym atakiem uruchamiającym mechanizmy NATO? To pytanie ma konkretne znaczenie, ponieważ artykuł 5 Traktatu Północnoatlantyckiego mówi o zbrojnej napaści na państwo członkowskie. Każdy sojusznik jest wówczas zobowiązany do udzielenia pomocy, ale sam traktat pozostawia państwom wybór działań, które uznają za konieczne.Rozmowa dotyczy także geograficznej słabości państw bałtyckich. Ich niewielkie terytorium i brak dużej „głębi strategicznej” sprawiają, że czas reakcji w przypadku kryzysu byłby bardzo krótki. Dlatego rozmówcy zastanawiają się nad znaczeniem regionalnej współpracy Polski, państw bałtyckich i państw nordyckich oraz nad tym, czy sam polityczny mechanizm NATO wystarczy bez realnych zdolności wojskowych do szybkiego wsparcia zaatakowanego państwa. Osobnym problemem jest Litwa i tranzyt do obwodu królewieckiego. W rozmowie pojawia się pytanie, czy spór dotyczący komunikacji z rosyjską eksklawą mógłby zostać wykorzystany jako pretekst do presji lub prowokacji wobec Litwy. Ale państwa bałtyckie są tylko jednym z rozważanych kierunków.Nowakowski wskazuje również na Finlandię i daleką północ Europy. Po wejściu Finlandii w 2023 roku i Szwecji w 2024 roku do NATO układ bezpieczeństwa w regionie zasadniczo się zmienił – oba państwa są dziś pełnoprawnymi członkami Sojuszu. Rozmówcy rozważają, czy Rosja mogłaby próbować uzasadniać działania na północy koniecznością ochrony swoich baz i infrastruktury na Półwyspie Kolskim.Pojawia się też Arktyka i Svalbard, możliwość bezpośredniego uderzenia w któreś z większych europejskich państw NATO, a także scenariusz znacznie mniej oczywisty – dalsze podporządkowanie lub formalne włączenie Białorusi do Rosji.Jeszcze dalej rozmowa prowadzi do Kazachstanu. Nowakowski zwraca uwagę, że w rosyjskim imperialnym sposobie patrzenia na przestrzeń postsowiecką szczególne znaczenie może mieć północna część tego kraju. Także ten wariant jest przedstawiany jako jedna z możliwych hipotez, a nie przewidywanie przyszłych wydarzeń.W tle całej rozmowy pojawia się szersze pytanie o rolę Stanów Zjednoczonych i Europy.Czy Kreml postrzega ograniczanie amerykańskiego zaangażowania w różnych częściach świata jako oznakę słabnięcia determinacji USA? Czy Europa będzie musiała w coraz większym stopniu samodzielnie odpowiadać za własne bezpieczeństwo? Jerzy Marek Nowakowski – historyk, publicysta i dyplomata, były ambasador RP na Łotwie i w Armenii, ekspert zajmujący się polityką wschodnią, Rosją oraz bezpieczeństwem Europy Środkowo-Wschodniej.Prowadzenie: Piotr SzczepańskiRozmowa została zarejestrowana 30 września 2026 roku w ramach cyklu #RozmowyWszechnicy.Przedstawiane w rozmowie scenariusze dotyczące możliwych przyszłych działań Rosji są ocenami i hipotezami rozmówców, a nie informacjami o przesądzonych planach lub wydarzeniach.#RozmowyWszechnicy #Rosja #Putin #NATO #Estonia #Łotwa #Litwa #Narwa #Finlandia #Bezpieczeństwo #Geopolityka #Wszechnica

Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem dr Dominiki Czerniawskiej-Szejdy,prof. Wojciecha Kuleszy i Katarzyny Czarneckiej [20 września 2026 r.]Czy naprawdę „gnije nam mózg” od TikToka, rolek i niekończącego się scrollowania? A może samo określenie brainrot jest zbyt łatwą diagnozą dla znacznie bardziej skomplikowanego problemu?W debacie XXX Festiwalu Nauki w Warszawie dr Dominika Czerniawska-Szejda, prof. Wojciech Kulesza i prowadząca Katarzyna Czarnecka przyglądają się temu, co media społecznościowe robią z naszą uwagą, relacjami, sposobem zdobywania informacji i postrzeganiem rzeczywistości.Punktem wyjścia jest zaskakująca historia samego pojęcia „brain rot”. Obawa przed „gniciem mózgu” nie narodziła się wraz z TikTokiem – podobnego określenia używał już w XIX wieku Henry David Thoreau, krytykując upraszczanie idei i spadek intelektualnego wysiłku. Czy współczesne media społecznościowe są więc tylko kolejnym wcieleniem starego problemu, czy jednak wydarzyło się coś jakościowo nowego?Rozmówcy zwracają uwagę, że po raz pierwszy mamy do czynienia z technologią niemal powszechną, która została zaprojektowana tak, aby jak najskuteczniej zatrzymywać naszą uwagę. Algorytmy decydują, jakie treści widzimy, z kim się porównujemy i co zaczynamy uważać za normalne – a ich celem niekoniecznie jest nasze dobro czy dobro wspólne.Dlatego w debacie pojawia się nawet określenie „media antyspołecznościowe”.Jednym z ważniejszych tematów jest samotność. Paradoksalnie narzędzia stworzone do łączenia ludzi mogą współistnieć z rosnącym poczuciem izolacji – i problem ten nie dotyczy wyłącznie nastolatków. Rozmowa pokazuje, dlaczego prosty podział na „młodych uzależnionych od telefonów” i „rozsądnych dorosłych” niewiele tłumaczy.Szczególna uwaga poświęcona jest jednak dzieciom i pokoleniu Alfa – ludziom, którzy nie pamiętają świata bez smartfonów, YouTube’a, Instagrama czy TikToka. Jak środowisko nieustannych bodźców wpływa na rozwój, koncentrację i budowanie relacji? I na ile odpowiedzialność za ten stan ponoszą sami młodzi, skoro to dorośli stworzyli technologię, kupili urządzenia i wprowadzili dzieci do cyfrowego świata?Pojawia się też temat zdrowia psychicznego. Przywoływane są badania próbujące uchwycić związek między pojawieniem się mediów społecznościowych a pogorszeniem dobrostanu użytkowników. Jednocześnie rozmówcy przestrzegają przed zbyt prostymi diagnozami – nie każde zjawisko można wyjaśnić samym telefonem czy Facebookiem.Czym właściwie jest współczesny brainrot? Krótkie, absurdalne filmy, memy pozbawione puenty, Skibidi Toilet czy surrealistyczne internetowe postaci mogą wyglądać jak treści całkowicie pozbawione sensu. Ale czy rzeczywiście nic nie znaczą?W debacie pojawia się ciekawa interpretacja brainrotu jako swoistej kultury pokoleniowej – świadomie absurdalnej, ironicznej i odrzucającej konieczność posiadania przesłania. Dla młodych ludzi może ona jednocześnie dawać poczucie wspólnoty i chwilowe wytchnienie, a z drugiej strony prowadzić do wielogodzinnego „śmiertelnego przewijania”, zmęczenia i poczucia winy.Rozmówcy podejmują również problem dezinformacji. Dr Dominika Czerniawska-Szejda opowiada o badaniach nad treściami podszywającymi się pod autorytet nauki i o skali dezinformacji obecnej w polskim internecie. Pojawia się pytanie, czy naukowcy i instytucje naukowe powinny aktywniej wchodzić na TikToka, Instagram czy inne platformy – nawet jeśli oznacza to konieczność dostosowania wiedzy do krótkich formatów.Debata nie sprowadza się jednak do katalogu zagrożeń. Media społecznościowe pozwalają podtrzymywać relacje, odnajdywać ludzi o podobnych doświadczeniach, zdobywać informacje i tworzyć wspólnoty. Udział biorą:dr Dominika Czerniawska-Szejdaprof. Wojciech KuleszaProwadzenie: Katarzyna Czarnecka#Brainrot #SocialMedia #MediaSpołecznościowe #TikTok #Smartfon #Dezinformacja #ZdrowiePsychiczne #Psychologia #Socjologia #FestiwalNauki #Wszechnica

Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem prof. dr hab. Dominika Batorskiego, prof. dr hab. Izabeli Grabowskiej, dr Konrada Maja i prof. dr hab. Aleksandry Przegalińskiej [19 września 2026 r.]Czy sztuczna inteligencja naprawdę odbierze ludziom pracę? A może większym problemem okaże się coś mniej spektakularnego: znikanie stanowisk juniorskich, praca poniżej kwalifikacji, utrata autonomii i stopniowe oddawanie AI zadań, na których człowiek dotąd uczył się zawodu?W debacie XXX Festiwalu Nauki w Warszawie prof. Dominik Batorski, prof. Izabela Grabowska i dr Konrad Maj, w rozmowie prowadzonej przez prof. Aleksandrę Przegalińską, zastanawiają się, jak generatywna sztuczna inteligencja, automatyzacja i robotyzacja zmieniają rynek pracy – i czego jeszcze nie potrafimy przewidzieć.Punktem wyjścia jest pojęcie bezrobocia technologicznego. W poprzednich rewolucjach przemysłowych maszyny eliminowały część zawodów i zadań, ale jednocześnie powstawały nowe. Czy podobnie będzie z AI? Czy może tym razem różnica polega na tym, że technologia nie zastępuje już tylko siły mięśni, lecz coraz częściej wspiera albo przejmuje zadania wymagające analizy, pisania, podejmowania decyzji i pracy intelektualnej?Jednym z obszarów, w których pojawiają się pierwsze niepokojące sygnały, są stanowiska juniorskie.Jeżeli AI potrafi przygotować pierwszą analizę, napisać prosty kod, stworzyć dokument albo wykonać zadanie, które jeszcze niedawno powierzano początkującemu pracownikowi, firmy mogą potrzebować mniej osób na najniższych szczeblach kariery.Ale paneliści zwracają uwagę na ważne zastrzeżenie: nie każdą zmianę na rynku pracy można przypisać sztucznej inteligencji. Znaczenie mają również sytuacja gospodarcza, zmiany organizacji pracy czy upowszechnienie pracy zdalnej, która może utrudniać wdrażanie i uczenie młodych pracowników.To prowadzi do jednego z najważniejszych pytań debaty:jeśli AI przejmie zadania, na których dotąd uczyliśmy się zawodu, to gdzie mają zdobywać doświadczenie przyszli eksperci?Dotyczy to prawników, analityków, programistów i wielu innych zawodów opartych na wiedzy. Problemem może okazać się więc nie tylko liczba miejsc pracy, ale przerwanie ścieżki prowadzącej od początkującego pracownika do doświadczonego specjalisty.Rozmowa dotyczy też deskillingu, czyli stopniowej utraty części kompetencji. Jeśli coraz więcej decyzji, analiz i rutynowych działań wykonuje za nas system, człowiek może stawać się coraz bardziej zależny od technologii.Dlatego – jak wynika z dyskusji – warto pytać nie tylko:„Czy będziemy mieli pracę?”ale również:„Jaka to będzie praca?”AI może zwiększać produktywność i wspierać człowieka. Może pomagać lekarzom, pielęgniarkom, analitykom, specjalistom czy pracownikom produkcji. Kluczowe staje się jednak pytanie, w jakim celu firmy wdrażają technologię: żeby przede wszystkim ograniczać zatrudnienie i koszty czy żeby zwiększać możliwości swoich pracowników?Dobrym przykładem rzeczywistej automatyzacji są autonomiczne pojazdy. Dr Konrad Maj przywołuje doświadczenia z Chin, gdzie robotaksówki już konkurują z tradycyjnymi kierowcami. Dla pracowników takich branż pytanie o technologiczne bezrobocie przestaje więc być wyłącznie prognozą dotyczącą dalekiej przyszłości.Jednocześnie wpływ AI nie będzie wszędzie taki sam.Inaczej może wyglądać w Warszawie i największych ośrodkach technologicznych, inaczej w małych miejscowościach, przemyśle, usługach czy zawodach wymagających pracy fizycznej. Rozwój sztucznej inteligencji nie oznacza też automatycznie końca zapotrzebowania na pracowników. Paneliści:prof. dr hab. Dominik Batorskiprof. dr hab. Izabela Grabowskadr Konrad MajProwadzenie: prof. dr hab. Aleksandra Przegalińska#SztucznaInteligencja #AI #RynekPracy #Praca #Automatyzacja #Robotyzacja #BezrobocieTechnologiczne #PrzyszłośćPracy #GeneratywnaAI #AleksandraPrzegalińska #KonradMaj #DominikBatorski #IzabelaGrabowska #FestiwalNauki #Wszechnica

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [23 września 2026 r.]Czy wojna zaczyna się dopiero wtedy, gdy przekraczają granicę czołgi? A może współczesny konflikt trwa dużo wcześniej – poprzez drony, cyberataki, sabotaż, dezinformację, zakłócenia infrastruktury i testowanie odporności państwa?W kolejnej rozmowie z cyklu #RozmowyWszechnicy Piotr Szczepański i Jerzy Marek Nowakowski rozmawiają o tym, jak może wyglądać współczesna wojna i czy Polska jest na nią przygotowana.Punktem wyjścia są pytania widzów pozostałe po poprzednich spotkaniach. Rozmowa szybko prowadzi jednak do znacznie szerszego problemu: bezpieczeństwo nie zależy wyłącznie od liczby czołgów, samolotów czy rakiet. Współczesna obrona to cały połączony system – radary, obrona przeciwlotnicza i przeciwrakietowa, satelity, dowodzenie, rozpoznanie, łączność i możliwość szybkiego podejmowania decyzji.Jerzy Marek Nowakowski omawia znaczenie systemów Patriot oraz programów Wisła, Narew i Pilica, ale podkreśla, że pojedynczy element uzbrojenia nie zapewnia bezpieczeństwa, jeśli nie jest częścią sprawnie działającej całości. Dużo miejsca poświęcono również dronom, które w ostatnich latach zmieniły sposób prowadzenia działań wojennych i stawiają przed systemami obrony zupełnie nowe wyzwania.Rozmówcy zastanawiają się także nad pojęciem „wojny nowego typu” – stanu pomiędzy pokojem a klasyczną wojną. Co zrobić, gdy dochodzi do prowokacji, naruszeń przestrzeni powietrznej, sabotażu czy ataków na infrastrukturę, ale formalnie wojna nie została wypowiedziana? Czy polskie prawo i procedury pozwalają wystarczająco szybko reagować w takich sytuacjach?Ważnym tematem jest również odporność państwa i społeczeństwa.Co zrobić, gdy zabraknie prądu?Czy wiemy, gdzie znajduje się najbliższe miejsce schronienia?Czy mieszkańcy wiedzą, dokąd udać się po usłyszeniu syren alarmowych?Czy przygotowanie „plecaka ewakuacyjnego” wystarczy, jeśli nie wiadomo, dokąd właściwie się ewakuować?Szczepański i Nowakowski rozmawiają o bardzo praktycznych problemach: niedziałających bramach i windach podczas awarii prądu, dostępie do wody, zapasie leków i dokumentów, miejscach ukrycia, lokalnych planach ewakuacyjnych oraz przygotowaniu gospodarstw domowych i społeczności lokalnych na sytuacje kryzysowe.Pojawia się również perspektywa mieszkańców wsi. Co w sytuacji długotrwałej awarii prądu ma zrobić gospodarstwo posiadające kilkadziesiąt krów? Gdzie znajduje się lokalny punkt ewakuacyjny? Jak funkcjonować, kiedy przestają działać usługi, od których na co dzień jesteśmy całkowicie zależni?Rozmowa dotyczy także:– polskiego przemysłu zbrojeniowego i możliwości zwiększenia produkcji,– przygotowania wojska do nowych sposobów prowadzenia wojny,– znaczenia NATO i pomocy sojuszniczej,– bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej,– wojny Rosji przeciwko Ukrainie i rosyjskiej strategii nacisku,– roli dezinformacji i konfliktów społecznych,– przygotowania obywateli do sytuacji kryzysowych,– schronów i miejsc ukrycia,– tego, czego państwo powinno wymagać od siebie, a czego obywatel powinien wymagać od władz lokalnych.To nie jest rozmowa o tym, kiedy wybuchnie wojna. Jest raczej próbą odpowiedzi na pytanie, jak wygląda bezpieczeństwo w czasach, gdy granica pomiędzy pokojem a wojną staje się coraz mniej oczywista.Jerzy Marek Nowakowski i Piotr Szczepański przedstawiają własne oceny i scenariusze dotyczące rozwoju sytuacji międzynarodowej oraz przygotowania Polski. Wiele z nich ma charakter interpretacji i prognoz, a nie stwierdzeń o przesądzonym biegu wydarzeń.„Porozmawiajmy o wojnie” - Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim#RozmowyWszechnicy, 23 września 2026 r.#Bezpieczeństwo #Wojna #Polska #Ukraina #Rosja #NATO #ObronaCywilna #Drony #ObronaPrzeciwlotnicza #BezpieczeństwoPaństwa #OdpornośćSpołeczna #Geopolityka #JerzyMarekNowakowski #PiotrSzczepański #Wszechnica

Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem dr Zofii Król, dr hab. Michała Łuczewskiego, dr Piotra Sadzika, mgr Agnieszki Wiśniewskiej i dr hab. Pawła Rodaka [18 września 2026 r.]Czy polskość jest czymś gotowym, odziedziczonym raz na zawsze - czy raczej czymś, co trzeba nieustannie przemyśliwać i tworzyć na nowo?W debacie otwierającej XXX Festiwal Nauki w Warszawie rozmówcy wracają do Jerzego Giedroycia, Juliusza Mieroszewskiego i środowiska paryskiej "Kultury", ale nie po to, by urządzić rocznicowe wspomnienie. Punktem wyjścia jest pytanie znacznie bardziej współczesne: co z ich sposobu myślenia może być użyteczne w Polsce roku 2026?Jednym z najważniejszych tematów jest polityka wschodnia "Kultury" i koncepcja ULB - Ukrainy, Litwy i Białorusi. Giedroyc i Mieroszewski przekonywali, że warunkiem bezpieczeństwa i podmiotowości Polski jest uznanie pełnej niezależności jej wschodnich sąsiadów oraz rezygnacja zarówno z rosyjskiego, jak i polskiego myślenia imperialnego.W czasie wojny Rosji przeciwko Ukrainie te idee brzmią wyjątkowo aktualnie. Ale uczestnicy debaty pytają również, czy nie zostały już sprowadzone do łatwych haseł. Czy wystarczy dziś powtarzać „doktrynę Giedroycia”, czy trzeba - zgodnie z duchem samej "Kultury" - pójść krok dalej i spróbować na nowo zrozumieć współczesną Ukrainę, Białoruś i Rosję?Pojawia się także pytanie o zmieniające się relacje polsko-ukraińskie, narastające postawy antyukraińskie, historyczną nostalgię za Kresami oraz o to, czy polska kultura naprawdę potrafi patrzeć na Wschód inaczej niż z własnej perspektywy.Ważnym przykładem jest wydane przez Instytut Literacki "Rozstrzelane odrodzenie" - antologia ukraińskiej literatury, która miała przywrócić pamięć o twórcach zamordowanych przez sowiecki reżim. Ten gest pokazuje coś charakterystycznego dla Giedroycia: nie tylko formułowanie idei, lecz także przekładanie ich na konkretne działania.Druga część rozmowy dotyczy literatury i kultury. "Kultura" była przecież nie tylko projektem politycznym. To na jej łamach publikowali m.in. Czesław Miłosz, Witold Gombrowicz, Gustaw Herling-Grudziński, Józef Czapski czy Konstanty Jeleński.Piotr Sadzik przypomina Gombrowicza jako pisarza, którego - mimo ogromnej liczby opracowań - wciąż można czytać na nowo. Nie tylko przez szkolne hasła "gęby" czy "pupy", ale jako niezwykle przenikliwego diagnostę kryzysów społecznych i kulturowych. Pada również pytanie o miejsce rosyjskiej kultury w Europie po agresji na Ukrainę oraz o potrzebę mocniejszego wsłuchiwania się w głosy kultur wcześniej marginalizowanych przez rosyjskie imperium.Rozmówcy przyglądają się również samemu fenomenowi pracy Giedroycia. "Kultura" powstawała dzięki tysiącom listów, nieustannym rozmowom, sporom, redagowaniu tekstów i budowaniu sieci ludzi rozsianych po całym świecie. Idee nie pojawiały się tam w gotowej postaci - były wypracowywane w dialogu.Pada znamienne określenie: Giedroyc nie chciał tylko redagować pisma. Próbował również "redagować Polaków" - zmieniać sposób myślenia o narodzie, sąsiadach, historii, nacjonalizmie, antysemityzmie i własnych mitach.Czy współczesna Polska potrzebuje podobnej pracy? Czy istnieje dziś jeszcze przestrzeń dla zaangażowanej inteligencji i ambitnych czasopism kształtujących debatę publiczną? Czy zamiast powtarzać gotowe idee Giedroycia powinniśmy przede wszystkim przejąć jego metodę: ciekawość świata, krytycyzm wobec własnej wspólnoty, odwagę i konsekwencję w działaniu?I wreszcie - co dzisiaj właściwie znaczy "wymyślać Polskę na nowo"?W debacie udział biorą:dr Zofia Króldr hab. Michał Łuczewski, prof. ucz.dr Piotr Sadzikmgr Agnieszka WiśniewskaProwadzenie: dr hab. Paweł Rodak, prof. ucz.Debata odbyła się 18 września 2026 roku podczas XXX Festiwalu Nauki w Warszawie.#JerzyGiedroyc #KulturaParyska #JuliuszMieroszewski #Polskość #Ukraina #Literatura #HistoriaIdei #FestiwalNauki #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://wszechnica.org.pl/