Açık Mimarlık

Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular bu ay Atina'da katıldıkları “Çalışan Mimar, Mühendis ve Teknik Elemanların Uluslararası Deneyimleri: Çalışma Koşulları, Haklar, Talepler, Mücadeleler” başlıklı etkinlikten yola çıkarak mimarlık alanında uluslararası çalışma koşullarını, emek gündemini ve örgütlü kolektif çabaları gündeme alıyor. Etkinlikte yer alan İtalya, İngiltere, Türkiye ve Yunanistan örnekleri üzerinden mimarlık işçilerinin bu ülkelerdeki en öne çıkan düşük ücretler, işsizlik, ücretsiz fazla çalışma gibi sorunlarını, mimarlığın üretildiği, ekonomik, sosyal ve politik bağlamı ve bir araya gelen bu kolektiflerin çalışmalarını değerlendiriyor. Nihal Evirgen'in moderatörlüğünde Dicle Kumaraslan ve İdil Elkıran mimarlık işçileri arasında artan talepler ve hak mücadelelerinin gelecek açısından önemini ve BIG, Snohetta gibi büyük ofislerdeki sendikalaşma girişimleri ile ABD'deki mimarlık yüksek lisansının profesyonel derece olmaktan çıkarılma kararları üzerinden tartışmaya açıyor.

Kenneth Frampton'ın kült metni "Modern Mimarlık: Eleştirel Bir Tarih" Türkçe'ye çevrilerek Arketon Yayınları'ndan yayımlandı. Kitabın çevirmeni Haluk Uluşan, editörleri Amber Eroyan ve Pınar Gökbayrak ile bu programda kitabın özenli çeviri ve hazırlık serüvenini, niçin çok önemli bir metin olduğunu, Frampton'un 1980 yılında yazdığı bu metinle mimarlık tarihine nasıl yeni kavrayışlar getirdiğini, Türkçe'ye de çevrilen 2007 baskısındaki katkıları konuşuyoruz.

Ömer Selçuk Baz ile Yalın Mimarlık'ın güncel sergisi, kitabı, öğrenci buluşmaları vesilesiyle bir araya geldik; farklı üretimleri ve paylaşımları üzerine konuştuk.

Mekan ve astrolojinin arasında nasıl ilişkiler kurabiliriz? Doğum haritaları nasıl hazırlanıyor, bu haritaların mekansallığını nasıl yorumlarız? Burçların coğrafi sembolizmleri ve mekanla ilişkileri neler? Astro kartografi nedir? Mimar ve akademisyen Ufuk Soyöz ile konuşuyoruz.

Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular ekibi bir yıldır her haftanın ikinci perşembesi Açık Mimarlık'ı devralıyor. Bu haftanın programında Nihal Evirgen, Eylül İnce ve Batuhan Yaşa ekibe öğrencilerin nasıl dahil olduklarını ve şimdiye kadar neler yaptıklarını, Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular'ın nasıl bir alternatif öğrenme ve paylaşım alanı kurduğunu, niçin bu tür alanlara ihtiyaç duyduklarını, toplumsal hareketlere dair öğrencilerin düşüncelerini konuşuyorlar. 

Apaçık Radyo'nun 63. yayın döneminin ilk programında Aslı Serbest, Merve Elveren, Meriç Öner, Metehan Özcan stüdyoda. Merve Elveren ve Meriç Öner’in küratörlüğünde YUNT'ta gerçekleşen ve farklı bölümler halinde bir yıla yayılan VarYok programının ikinci bölümü “VarYok: Halı Altı” 4 Şubat'ta başlıyor. Sergi, Metehan Özcan ile Mona Mahall ve Aslı Serbest’in uzun soluklu araştırmaları üzerinden geçmiş ve geleceğe alternatif bakışlar öneriyor.

Cenk Dereli mimarlık alanındaki araştırmaları da kapsayan güncel fon başvurusu çağrılarını paylaşıyor, 2026 Londra Serpentine Pavyonu'nu kimin yapacağının duyurulması üzerine önceki yıllardaki projelerden ve mimarlarından bahsediyor ve Nobel Merkezi'nin yıllardır devam eden tartışmalı sürecini değerlendiriyor. 

Mimarlık eğitimini de etkileyecek kökten değişiklikler hem Türkiye'de hem dünyada gündemde. ABD'de Trump yönetiminin "Big Beautiful Bill" torba yasa tasarısı, aralarında mimarlığın da olduğu kimi üniversite bölümlerinin profesyonel derece olmaktan çıkarılmasını öneriyor. Bu değişiklikle mimarlık bölümlerinin öğrenci kredi sistemleri değişecek ve mevcut vize güçlükleri ile öğrenci kaybeden mimarlık okullarında okumak daha da "masraflı" hale gelecek. Türkiye'de ise üniversitelerin üç yıla düşürülmesi planlanıyor. Oysa mimarlık eğitiminin 5 yıl olması gerektiğine dair UIA (Uluslararası Mimarlık Birliği) 2017 yılında görüş sunmuştu. Bu gelişmeleri yapay zekanın mesleki demografiye etkisi, ekonomik şartlar, sektör güdümlü eğitim, beşeri bilimlerin yaşadığı küresel sorunlarla beraber konuşuyoruz, Evren Uzer ve Cenk Dereli stüdyoda.

Evren Uzer ile beraber bu programda, New York The New School'da açılan "Making Space as Matrix" sergi ve sempozyumu vesilesiyle, konu ettiği feminist mimarlık pratiklerine bakıyoruz. Sergide arşivleri sunulan, 1980 yılında Londra'da kurulan Matrix Feminist Tasarım Kooperatifi'nin ve New Yorklu mimar Susana Torre'nin pratiklerinde sorguladığı konular bugün de güncelliğini koruyor. Mimarın rolü ve kimliği, öğrenerek yapmak, süreç odaklı ve açık uçlu tasarım, kolektiflik, mimarlığın dili ve temsili, mimarlık disiplininin politika ile ilişkisi gibi konulara dair feminist tavırlarını, güncel bağlamlarla beraber tartışıyoruz.

Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular ekibi bu ay çalışmalarının ikinci dönemine geçiş yapıyor ve 19 Mart süreci sonrasında bu defa üniversite dışına çıkarak düzenledikleri atölyeleri konu ediyor. Toplumsal ve politik hareketlerin içinden geçilen süreçte üniversite gençliğinin rolü, Ankara'da kamusal mekanların toplumsal hareketlere nasıl sahne olduğu ve üniversite kampüslerinin önemi gibi çok sayıda husus bir bütünlük içinde ele alınıyor. Gençlerin politize olmasının arkasında yatan geleceksizlik ve güvencesizlik konusunu karamsar bir tespit olmanın ötesinde kendi geleceğine sahip çıkma iradesi üzerinden okuyan ekip, kendi çalışmalarını da bu kapsamda yeniden tartışmaya açıyor. Nihal Evirgen'in moderatörlüğünde, E. Merve Nalçakar ve İpek Bengisu Kumaş, kamusal mekan ve toplumsal hareketleri aynı zamanda mimarlık, planlama ve üniversite eğitimi ile de ilişkilendirerek değerlendiriyor. 

2026 yılının ilk gününde Cenk Dereli ile beraber geçtiğimiz yılın mimarlık gündemini konuşmaya devam ediyoruz. Yıl boyunca okuduklarımız, izlediklerimiz, dinlediklerimiz, paylaştıklarımız, şaşırdıklarımız ve şaşırmadıklarımız...  

Cenk Dereli ile beraber her ayın son programında mimarlık gündemi konuşurken aralık ayını 2025 yılı değerlendirmesine ayırıyoruz. Geçirdiğimiz yılda olanları, yeni yıldan beklentilerimizi, ve geçtiğimiz günlerde kaybettiğimiz Frank Gehry'yi konuşuyoruz.  

Mekanda Adalet Derneği, konut kooperatifçiliğinin potansiyelleri üzerine iki önemli çalışma yayımladı. "Türkiye'de Konut Kooperatifçiliği: Sınırlar, İmkanlar, Öneriler" başlıklı raporu Emrah Altınok yazdı; bu rapor Türkiye'nin mevcut hukuki ve kentsel koşullarında ihtiyaca yönelik alternatif çözüm önerileri geliştirilmesi için kooperatif temelli politika önerileri sunuyor. Beyond İstanbul süreli yayının son sayısı da "Mekanda Adalet ve Konut Kooperatifçiliği" temasıyla yayımlandı. Hüseyincan Eryılmaz ve Ulus Atayurt'un konuk editörlüğündeki sayıda Türkiye tarihinden ve dünyadan örnekler aktarılıyor ve bugünün koşullarındaki potansiyelleri tartışılıyor. Bahar Bayhan, Emrah Altınok, Hüseyincan Eryılmaz ile bir araya geldik; konut kooperatifçiliğinin güncel barınma krizine nasıl bir çözüm olabileceğini, bu örgütlenme modelinin ortaya çıkışını ve bugün nasıl uygulanabileceğini konuşuyoruz.

Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular ekibi bu ay mimarlıkta örgütlenme temasını gündemine alıyor ve Mimarlar Odası'na odaklanıyor. Oda seçimlerinin yaklaşması nedeniyle yaptıkları örgütlenme ve odaya üyelik çağrısı çerçevesinde mimarları meslek örgütlerinde bir araya gelmeye davet ediyor. Odanın tarihsel ve güncel durumunu ele alarak sınırlılıklarını ve potansiyellerini değerlendiren ekip, mimarlık işçilerinin mevcut sorunlarına ortak çözümler arayabilmesi için odanın nasıl bir zemin olabileceğini tartışmaya açıyor. Berk Bulut'un moderatörlüğünde Nihal Evirgen ve İdil Elkıran emek ve meslek ekseninde Odalarda başlayacak örgütlenmenin sendikal ve politik örgütlülüklere dönüşme imkanları ve kentsel ortaklıkların oluşturulması için stratejiler gibi çok sayıda konuyu ele alıyor.

Konuğumuz Gürbey Hiz ile doktora çalışmasının konusu olan, Servet-i Fünun dergisindeki kent anlatıları üzerine konuşuyoruz. 1891-1944 yılları arasında yayımlanan Servet-i Fünun, pek çok önemli edebiyatçıyı tanınır ettiğinden öncelikle edebiyatı akla getirse de aslında döneminin bilimsel gelişmelerini halkın anlayabileceği bir dille aktarmak amacıyla kurulmuş bir resimli dergi. Bu nedenle hem dönemi için çok üstün teknolojilerle yüksek kalitede üretilmiş bol görsel içeriyor hem de modern kentlere dair pek çok yeniliğe sık sık yer veriyor. Böyle bir ilgiyle Gürbey Hiz, doktora çalışmasında 1891-1910 yılları arasında yayımlanan sayılardan kent anlatılarını sahne, panayır, sergi gibi farklı temalar üzerinden inceledi, sonrasında bu araştırma genişleyerek Manifold'da "A'dan Z'ye Servet-i Fünun Manzaraları" başlıklı bir yazı dizisine dönüştü. Araştırmadan yola çıkarak ürettiği işler YUNT'ta 11 Ekim tarihinde açılan VarYok sergisinde yer alıyor; sergi 16 Ağustos 2026 tarihine kadar ziyaret edilebilir.

Cenk Dereli ile her ayın son haftasında olduğu gibi mimarlık gündeminden olayları konuşuyoruz: Ankara'da viral olan Ayrancı-Dikmen-Kızılay tabelası yere dair bize ne söylüyor? Aralarında Moda İskelesi, Müze Gazhane gibi yeniden işlevlendirilmiş kültür varlıklarının olduğu 100'den fazla yapının niçin İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nden alınması gündemde? New York seçimlerinde belediye başkanı seçilen Zohran Mamdani'nin kampanyasındaki sosyal adalet vurgusu neden önemli, barınma hakkı ve sosyal konuta dair hangi önerileri var, bu öneriler niçin tartışma yarattı? Türkiye'deki güncel sosyal konut projelerinde güncel durum ne?

Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular ekibi bu ay mimarlıkta toplumsal cinsiyet temasını gündemine alıyor ve yalnız mimarlık ve kent alanında değil yaşamın her anında bir mücadele konusu olan bu gündemi iki başlık üzerinden tartışmaya açıp sorular soruyor. İlki mimarlık eğitimi ve çalışma yaşamında toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin nasıl ortaya çıktığı, mimarlıktaki güç ilişkilerinin tahakkümü yeniden üretmesi yerine gücün paylaşılarak çoğalmasının mümkün olup olmadığı konusu, ikincisi ise toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması için mekanın ve mekan üretim sürecinin etkisi. Nihal Evirgen'in moderatörlüğünde Elif Bek ve Duygu Gören bu iki başlık üzerinden pedagojik açıdan ikili karşıtlıklar yerine çoklu olasılıkları değerlendirerek mimarların ve mimarlığın dönüştürücü rolüne vurgu yapıyor ve en sonunda 25 Kasım'da herkesi "Kadına yönelik şiddete karşı uluslararası mücadele günü"nde alanlara davet ediyor. 

Türkiye mimarlık kültüründe çok önemli yeri olan, 1989 yılından beri yayımlanan Arredamento Mimarlık dergisi, mevcut ekonomik koşulların ağırlığı gerçekçesiyle mayıs ayında yayınına "mola" verdiğini duyurdu. Yayına ara verme kararı nasıl alındı, bu duyurudan sonra hangi gelişmeler oldu? Bu durum bize mimarlık yayıncılığının bugünüyle ilgili neler gösteriyor, Türkiye'de ve dünyada durum nasıl, yeni eğilimler ve potansiyeller neler? Arredamento Mimarlık, Betonart ve bi_özet’i yayımlayan Binat Mimarlık Medya Grubu kurucusu Banu Binat ile konuşuyoruz.

Cenk Dereli ile her ayın son haftası mimarlık gündeminden gelişmeleri değerlendirdiğimiz programlardan bir yenisini sunuyoruz. 2-5 Ekim tarihleri arasında gerçekleşen ve Cenk'in de bir panelinde yer aldığı Kayseri Mimarlık Festivali'nden izlenimleri, 3-9 Kasım tarihleri arasında düzenlenecek Antalya Mimarlık Bienali'nden haberleri paylaşıyoruz. Malatya'nın Darende ilçesindeki 4 bin yıllık tarihe sahip Aslantaş heykellerinin Malatya Müzesi'ne taşınması kararı sonrasındaki tepkileri, Göbeklitepe'deki GT2 alanının ziyarete açılmasını konuşuyoruz. Paris'teki Centre Pompidou'nun Moreau Kusunoki ve Frida Escobedo tarafından yenilenmek üzere 5 yıllığına ziyarete kapanması üzerinden yapının mimarlık tarihindeki önemini, yeni müze projesini, benzer başka örnekleri tartışıyoruz.

İlhan Tekeli Şehircilik Kültürü Vakfı'nın düzenlediği Ankara Şehircilik Bienali, bu yıl 13-19 Ekim tarihleri arasında gerçekleşti. Paneller, kent yürüyüşleri, belgesel gösterimleri, odak grup çalışmaları, yuvarlak masa tartışmaları gibi farklı etkinliklerin olduğu bienal ayrıca, şehircilik ve kent tarihi alanlarında emek vermiş hocaların armağan kitaplarının lansmanlarına ev sahipliği yaptı. Ali Cengizkan, Ayda Eraydın, Murat Güvenç, Semahat Özdemir, Ali Türel'in armağan kitapları İdealkent Yayınları'ndan çıktı. Konuğumuz Ankara Şehircilik Bienali genel koordinatörü Funda Erkal ile bienali değerlendiriyor ve geleceğe dair düşüncelerini konuşuyoruz.