DiscoverNuacht Mhall
Nuacht Mhall
Claim Ownership

Nuacht Mhall

Author: Conradh na Gaeilge i Londain

Subscribed: 226Played: 8,398
Share

Description

Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall.
The week's main news stories, read slowly in Irish.
364 Episodes
Reverse
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall.*Inniu an ceathrú lá déág de mhí na Samhna. Is mise Sibéal Dempsey.In Éirinn, cuireadh pleananna le haghaidh stailc san earnáil phoiblí ar fionraí an tseachtain seo tar éis do cheardchumainn teacht ar chomhaontú maidir le dréacht-shocrú pá nua leis an rialtas. Faoin socrú seo, gheobhaidh beagnach leathmhilliún oibrí méaduithe pá de bhreis agus deich faoin gcéad faoi mhí an Mhárta sa bhliain dhá mhíle fiche a naoi. Mar sin féin, beidh an méadú seo níos ísle ná an ráta boilscithe; gheobhaidh oibrithe méadú dhá faoin gcéad don bhliain dhá mhíle fiche a sé, i gcomparáid le ráta boilscithe de ceithre phointe a trí faoin gcéad a bhí ann i mí Dheireadh Fómhair. Áirítear téarmaí eile sa chomhaontú freisin, amhail “comhoibriú maidir le comhtháthú na hintleachta saorga agus athruithe ar chleachtais oibre”. Ní hé seo deireadh an scéil, áfach, mar go gcaithfidh na ceardchumainn éagsúla vóta a iarraidh ar a gcuid ball anois féachaint an nglacfaidh siad leis an gcomhaontú; táthar ag súil go mbeidh torthaí na vótála ar fáil i gceann cúpla seachtain.Gearradh pionós príosúnachta deich mbliana go leith ar Russell Brand as éigniú agus trí chúis d'ionsaí gnéis. Thug roinnt dá íospartaigh ráitis an tseachtain seo; ina measc bhí duine amháin a labhair leis an gcúirt go pearsanta, ó chúl cuirtín. Le linn na trialach, rinne an Breitheamh roinnt ráiteas, ina measc cur síos ar Russell Brand mar “chreachadóir gnéis”, agus an ráiteas: “is cuma cad a chaitheann mná, is cuma cá dtéann siad, agus go deimhin is cuma cad a ólann siad, tá an ceart acu i gcónaí ‘ní hea’ a rá”. Chomh maith leis sin, tá líomhaintí curtha i leith David Walliams an tseachtain seo go ndearna sé creach ar chailíní chomh hóg le cúig bliana déag d’aois. Tharla sé seo tar éis dó cás cúirte a chailleadh ina raibh sé ag iarraidh bac a chur ar fhoilsiú na líomhaintí sin, a tháinig chun solais de thoradh imscrúduithe a rinne ITV agus an Guardian.An deireadh seachtaine seo caite, thairg Donald Trump post rúnaí preasa an Tí Bháin do Dana White, príomhfheidhmeannach an Chraobhchomórtais Sárthrodaíochta (UFC). Dúirt sé ina dhiaidh sin “nach raibh i gceist aige ach magadh” agus go raibh sé i gceist a chur in iúl nach mbeadh tuairisceoirí “chomh dána sin leis”. Bhí an bheirt i láthair le chéile an tseachtain seo i seomra faisnéise an Tí Bháin, áit ar labhair Trump freisin faoin gcogadh san Iaráin, ag maíomh go dtiocfaidh deireadh leis an gcoimhlint go luath. Tá an post folamh le cúpla seachtain anuas, tar éis don rúnaí preasa a bhí ann roimhe seo a bheith curtha faoi bhrú éirí as a post.*Léirithe ag Conradh na Gaeilge i Londain. Tá an script ar fáil i d'aip phodchraolta.*GLUAIS dréacht-shocrú pá - draft pay settlementcomhtháthú - integrationcreachadóir - predatorimscrúduithe - investigationsrúnaí preasa - press secretarypríomhfheidhmeannach an Chraobhchomórtais Sárthrodaíochta - CEO of UFC
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall.*Inniu an seachtú lá de mhí na Samhna. Is mise Niall Ó Siadhail.Bhí caint ar 'Shúnamaí Gorm' an tseachtain seo agus an Páirtí Daonlathach chun tosaigh i dtoghcháin lár téarma de chuid na Stát Aontaithe. D'éirigh leis na Daonlathaigh tromlach a fháil sa dá theach de Chomhdháil na Stát Aontaithe, rud a choinneoidh srian ar chumhacht an Uachtaráin Donald Trump i mblianta deireanacha a uachtaránachta. Sa tSeanad, beidh ar a laghad 54 as 100 suíochán ag an Pháirtí Daonlathach, agus i dTeach na nIonadaithe, beidh ar a laghad 254 as 435 suíochán acu. Tá roinnt suíochán fós le fógairt sa dá theach, ach tá tromlach soiléir ag na Daonlathaigh. I measc na bpolaiteoirí nuathofa tá Keisha Lance Bottoms, an chéad bhean dhubh le bheith ina Gobharnoir stáit i stair na tíre, Abdul El-Sayed, an chéad Mhoslamach le bheith ina Sheanadóir, agus Deb Haaland, an chéad Dúchasach Meiriceánach le bheith ina Gobharnóir.Tá an reathaí meánraoin Ciara Mageean ar shlí na fírinne, dhá bhliain i ndiaidh di bonn óir a bhaint ag Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta na hEorpa sa Róimh. As Port an Pheire i gContae an Dúin í Ciara, agus d'imir sí camógaíocht nuair a bhí sí óg, sula ndeachaigh sí leis an reathaíocht. Ghlac sí páirt ag na Cluichí Oilimpeacha in 2016 agus 2020 ar son na hÉireann ach bhí uirthi éirí as an chomórtas chéanna in 2024 mar gheall ar ghortú dá teannán Aichill. D'fhógair sí anuraidh go raibh ailse uirthi agus dúirt in agallamh gur thuig sí nach mbainfeadh sí daichead bliain amach. Phós sí a páirtí Thomas Moran trí seachtaine sula bhfuair sí bás Dé Domhnaigh. Thug daoine mór le rá ó shaol an spóirt agus ó shaol na polaitíochta ómós di, ag rá gur dhuine spreagúil í a d'fhág oidhreacht speisialta ina diaidh. Bhí sí ceithre bliana is tríocha d'aois.Tháinig na mílte Gael le chéile an deireadh seachtaine seo caite agus Oireachtas na Samhna ar siúl i gCill Airne, Contae Chiarraí. Féile bhliantúil chultúrtha is ea é an tOireachtas, a reáchtáladh den chéad uair sa bhliain 1897. Ba í an scríbhneoir Áine Ní Ghlinn Uachtarán an Oireachtais i mbliana, ach bhí Uachtarán na hÉireann Catherine Connolly i láthair fosta. I gcomórtais liteartha an Oireachtais, tugadh thart ar €30,000 san iomlán do bheagnach caoga scríbhneoir. Bhí go leor duaiseanna le baint ag na comórtais cheoil, damhsa agus taibhealaíona eile fosta. Beidh an tOireachtas ar siúl i gCill Airne arís an bhliain seo chugainn.*Léirithe ag Conradh na Gaeilge i Londain. Tá an script ar fáil i d'aip phodchraolta.*GLUAISsúnamaí gorm - blue tsunamipolaiteoirí nuathofa - newly-elected politiciansDúchasach Meiriceánach - Native Americanreathaí meánraoin - middle-distance runnerteannán Aichill - Achilles tendontaibhealaíona - performing arts
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall.*Inniu oíche Shamhna. Is mise Oisín Mac Conamhna.Bhí olltoghcháin thábhachtacha ar siúl an tseachtain seo, saBhrasaíl agus in Iosrael. San Bhasaíl, bhí an dara babhta den toghchán uachtaránachta idir Luiz Inácio Lula da Silva, an sealbhóir, agus Flávio Bolsonaro, mac an iar-uachtaráin Jair, atá faoi bhraighdeanas baile ar feadh fiche seacht mbliana tar éis coup a iarraidh i ndiaidh an toghchán dheirneanaigh. Bhí FlávioBolsonaro chun tosaigh sa chéad bhabhta, acht den chéad uair ó ghlac an Bhrasaíl leis an daonlathas sna hochtóidí, níor éirigh le buaiteoir an chéad bhabhta sa dara babhta, agus tháinig Lula ó chúl chun an toghchán a bhuachaint, ar thoradh 51.79% in aghaidh 48.21% do Bolsonaro. Dé Céadaoin i ndiaidh an toghcháin, agus in ainneoin ordú cúirte a phas a ghéilleadh mar chuid d’fhiosrúchán sciúrtha airgid, theith Flávio Bolsonaro ón mBrasaíl go dtí na Stáit Aontaithe, agus dúirt sé gur seisean an “fíor uachtarán tofa”, ráiteas a cáineadh agus a magadh go mór i meáin na Brasaíle.Bhí olltoghchán in Iosrael Dé Máirt, an chéad cheann ó tharlaionsaí Hamas ar an seachtú  lá de mhí Dheireadh Fómhair 2023, an léirscrios Gaza agus na cogaidh éagsúla eile a tharla inadhiaidh. In aghaidh na sealbhóra, Benjamin Netanyahu agus a bhloc go mór ar an eite dheas, bhí bloc an fhreasúra, faoi cheannaireacht Gadi Eisenkot, iarcheann foirne airm Iosrael a chaill a mhac in  Gaza, agus na páirtithe Arabacha. Vótáil 77.7% de na toghthóirí, an líon is airde ó bhí 1999 ann. Tá córas ionadaíocht chionmhar in olltoghcháin in Iosrael, agus níor bhain éinne tromlach de 61 suíocháin amach. Fuair an bloc le Netanyahu 53 suíocháin, an bloc le Eisenkot 48, agus na páirtithe Arabacha naoi gcinn déag. Dúirt Likud, an páirtí le Netanyahu, go raibh na páirtithe Arabacha ag iarraidh an t-olltoghchán a ghoid, tar éis dóibh an toradh is fear riamh a fháil. Anois beidh tréimhse idirbeartaíochta idir na páirtithe éagsúla chun rialtas a chur le chéile.Bhí searmanas bronnta shárimreoirí peile agus iománaíochta nabliana ar siúl san RDS i mBaile Átha Cliatha oíche Dé hAoine. Sa pheil, fuair curaidh na hÉireann sé áit ar fhoireann na bliana. Fuair Ciarraí trí cinn, agus fuair an Iarmhí, Lú, Ard Mhacha, Tír Eoghain, Baile Átha Cliatha agus Muineachán ceann amháin an contae. Roghnaíodh Ryan O’Donoghue ó Bhéal an Mhuirthead, laochna himeartha an chluiche ceannais, mar pheileadór na bliana; agus roghnaíodh Darragh Beirne ó Chlár Chlainne Mhuiris, a d’aimsigh a cúl cáiliúil sa chluiche ceannais a chuir Muigh Eo chun tosaigh go cinniúnach, mar pheileadór óg na bliana. San iománaíocht, fuair Luimneach naoi ngradam ar fhoireann na bliana, tar éis feachtas ceannasach; fuair Gaillimh trí cinn, Corcaigh dhá cheann, agus an Clár ceann amháin. Fuair Gearóid Hegarty, ó chathair Luimnigh, gradam iománaí na bliana, agus bronnadh an gradam d’iománaí óg na bliana ar Jason Rabitte ó Bhaile Átha an Rí.*Léirithe ag Conradh na Gaeilge i Londain. Tá an script ar fáil i d'aip phodchraolta.*GLUAISfaoi bhraighdeanas baile - under house arrestdaonlathas - democracytoghthóirí - votersionadaíocht chionmhar - proportional representationcuraidh na hÉireann - champions of Irelandcinniúnach - decisive
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall.*Inniu an ceathrú lá is fiche de mhí Dheireadh Fómhair. Is mise Alanna Ní Ghallachóir.Bhí eagraíochtaí agus gnóthaí ag déanamh deifir le huasdátú a dhéanamh ar a gcuid córas, tar éis do lochtanna cibearshlándála a tháinig chun solais i dteanga ríomhchlárúcháin, PHP, atá in úsáid go coiteann ar fud an domhain. Tarraingíodh suíomhanna idirlíne as líne Dé Céadaoin agus Déardaoin i ndiaidh fógra ó forbróirí PHP gur thánghas ar “leochaileachtaí criticiúla” sa chúlteanga, atá úsáidte i bhfórbairt ghréasáin leis na blianta fada anuas. Níor tuairiscíodh ionsaithe rathúla go dtí seo, ach deir saineolaithe nach mbeidh an tionchar le feiceáil go soiléir go ceann tamaill, b’fhéidir i gceann míonna. Mar gheall air sin, tá eagraíochtaí ag cur paistí i ngníomh - ach ní chomh gasta is a bheadh ag tnúth leis go domhanda. In Éirinn le linn na seachtaine, thug an Stiúrthóireacht Naisiúnta um Bainistíocht Dóiteáin agus Éigeandála rabhadh faoi thuillte agus coinníollacha deacra taistil mar gheall ar Stoirm Austen. Bhí údaráis áitiúla i mbun ullmhúcháin i rith an lae Déardaoin, le haghaidh fearthainn throm agus gaoth a bhaineann leis an stoirm. Thug Met Éireann foláireamh faoi bhaol tuillte suntasach dá bharr duilleoga tite agus draenacha blocáilte. Dúirt réamhaisnéiseoir sinsearach Met Éireann, Gerry Murphy, nach mbeidh “fíorlagú” ar an fhearthainn i rith an deireadh seachtaine agus go mbeifear ag tnúth le coinníollacha gaofara ag maratón Bhaile Átha Cliath Dé Domhnaigh. Fógraíodh gearrliosta 2026 de Ghradaim Leabhar na hÉireann An Post, agus ainmniúcháin do scríbhneoirí agus maisitheoirí leabhar thar 19 catagóir. Is iad ficsean, stair, beathaisnéis, neamhfhicsean, stíl mhaireachtála, spórt, coirscéalta, leabhair do pháistí, litríocht do dhéagóra agus d'aosaigh óga, fiscean Gaeilge, filíocht agus gearrscéaltaí na catagóirí atá i gceist. Tugann na gradaim aitheantas do leabhair agus dá gcruthaitheoirí i scríbhneoireacht na hÉireann atá aitheanta agus agus atá ag teacht chun cinn. Tá cúig leabhar ar an liosta do Gradam Love Leabhar Gaeilge Leabhar Ficsin Gaeilge na Bliana: Faraor Géar nár Cailleadh Mé le Micheál Ó Conghaile; Rúnaí an Aire le Brian Ó Tiomáin; Eoghan Béal le Darach Ó Scolaí, ealaín le Alé Mercado; Sí le Seán Ó Muireagáin agus An Cláirseoir le Diarmuid Johnson.*Léirithe ag Conradh na Gaeilge i Londain. Tá an script ar fáil i d'aip phodchraolta.*GLUAISlochtanna cibearshlándála - cybersecurity defectsteanga ríomhchlárúcháin - programming languagean Stiúrthóireacht Naisiúnta um Bainistíocht Dóiteáin agus Éigeandála - the National Directorate for Fire and Emergency Managementréamhaisnéiseoir sinsearach - senior forecastermaisitheoirí - illustratorscoirscéalta - crime stories
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall.*Inniu an seachtú lá déag mé mhí Dheireadh Fómhair. Is mise Liam Ó Brádaigh.Tá an foilsitheoir, Faber, tar éis ráiteas a eisiú ag deimhniú nach mbeidh siad ábalta leabhair Sally Rooney a chur ar fáil do shiopaí leabhair sa Ríocht Aontaithe mar gheall ar an tacaíocht phoiblí a thugann Rooney don eagraíocht ‘Palestine Action’. I mí Iúil 2025, cuireadh an grúpa agóide gníomhaíochta dírí, Palestine Action, faoi chois sa Ríocht Aontaithe mar eagraíocht sceimhlitheoireachta. Ó shin i leith, tá breis agus 3,500 duine sa Ríocht Aontaithe curtha faoi ghabháil as tacaíocht a léiriú don ghrúpa. Tá sé ráite ag Rooney go bhfuil sé i gceist aici cuid de na ríochíosanna óna saothar a bhronnadh ar Palestine Action, agus go bhfuil an baol ann, dá bhrí sin, go sáróidh sí an dlí má fhanann a cuid leabhar ar fáil sa Ríocht Aontaithe. Tá rabhadh tugtha ag ceannairí ceardchumann go bhféadfadh “díospóid fhada dheacair” a bheith i ndán d’Éirinn mura dtagtar ar réiteach sna cainteanna pá. Chuaigh 300,000 seirbhíseach poiblí, ina measc altraí, dochtúirí, múinteoirí agus státseirbhísigh, ar stailc Dé Céadaoin. Dúnadh scoileanna, cuireadh coinní ospidéil ar ceal agus bunaíodh línte picéid ar fud na tíre le linn na stailce 24 uair an chloig. Dúirt an Taoiseach, Micheál Martin, go bhfuil an Rialtas “oscailte do chaibidlíocht leis na ceardchumainn i ndiaidh na gníomhíochta tionsclaíche.Gearradh pianbhreith 15 bliana ar iar-cheannaire an Pháirtí Aontachtaigh Daonlathaigh Déardaoin, tar éis dó a bheith ciontaithe in 18 gcúis a bhain le mí-úsáid ghnéis, éigniú san áireamh, in aghaidh beirt bhan nuair a bhí siad ina bpáistí. Beidh Donaldson ag cur a phianbhreithe de i bPríosún Maghaberry, in aice le Lios na gCearrbhach, ach ní chaithfidh sé ach leath na tréimhse sin taobh thiar de bharraí. Dúirt Catherine Kierans, ceannaire an PSNI, go léiríonn an cás gur féidir mí-úsáid ghnéasach a cheilt taobh thiar de chló na hurraime, ach freisin “nach bhfuil aon duine — is cuma cén post, stádas nó cáil phoiblí atá acu — thar theacht an dlí.”*Léirithe ag Conradh na Gaeilge i Londain. Tá an script ar fáil i d'aip phodchraolta.*GLUAISgrúpa agóide gníomhaíochta dírí - direct action protest groupríochíosanna - royalty paymentsceannairí ceardchumann - trade union leaderscaibidlíocht - negotiationpianbhreith - sentencecló na hurraime - impression of respectability
loading
Comments