DiscoverProfil
Profil
Claim Ownership

Profil

Author: Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR)

Subscribed: 22Played: 1,207
Share

Description

In’ura cun biografias, destins, istorgias ed experientschas da giuven e vegl ch’han da dir u da raquintar insatge.
293 Episodes
Reverse
La politica da pussanza è enavos ed ils dretgs umans èn sut squitsch. E tuttina datti persunas che na sa laschan betg decuraschar. Ina da quellas è Corsin Blumenthal oriund da Morissen. L’um da 38 onns lavura tar la fundaziun Swiss Peace a Basilea. Là sustegna el tranter auter organisaziuns en l’America latina tar l’organisaziun e digitalisaziun d’archivs. Quels èn impurtants per lavurar si il passà, sclerir malfatgs e render responsabel las persunas culpantas. En il «Profil» da RTR raquinta Corsin Blumenthal da ses viadis en l’America latina e pertge che la lavur d’organisaziuns umanitaras è oz fitg impurtanta.
El è cussegliader da facultad tar la Banca Raiffeisen Cadi. En ses temp liber viva Donat Albin per ses hobis e per il sport: «La fermezza da Trun èn las uniuns», di il president da l'Uniun da scursalets Trun. El raquinta da sias visiuns per la patinera, dal plaschair dal hockey e da ses viadis. En ses temp liber viva il cussegliader da facultad per sias uniuns: «La fermezza da Trun èn las uniuns. I sa mussa adina puspè che las uniuns tegnan ensemen per realisar projects en vischnanca», di il president da l’Uniun da scursalets Trun. La stagiun dal glatsch natiral a Pustget saja bain curta, dentant fitg intensiva - cun bels puncts culminants sportivs che gartegian grazia a bler idealissem dals commembers e da las commembras. La passiun per il hockey sin glatsch è vegnida messa en tgina a Donat Albin: «Cura ch'jau era pitschen, passentava mes bab praticamain tut l’enviern sin il glatsch. Oz è il hockey era mia gronda passiun, ed jau hai plaschair che nossa uniun giauda buna accoglientscha tar la populaziun». Donat Albin raschuna da sia passiun per il sport, da viadis, da sia musica, ma era dal plaschair vid sia lavur sco cussegliader da facultad ed insumma da sia vita privata e professiunala.
Severin Tönett dad Ardez, Anna Capranetti da Ftan e Simon Koller dad Ardez, trais giuvenils da 16 e 17 onns èn la Rümli Gang. Ina furmaziun da musica populara ch'i dat uss dapi quatter onns. La musica populara è la gronda fascinaziun dal trio.
Avant bel e bain 20 onns ha il skiunz lumnezian terminà sia carriera, era pervia da diversas blessuras. Uschia n’ha Franco Cavegn era betg pli pudì realisar il siemi da participar a ses quarts gieus olimpics il 2006 a Turin, insatge che haja dà ditg da morder. Durant var in decenni è el però stà in dals megliers skiunzs svizzers da la cursa rapida ed ha cuntanschì 35 giadas in plaz sut ils top 10. Malgrà ch’il grond success ha mancà, p.ex. cun gudagnar ina cursa da la cuppa mundiala, ina medaglia a campiunadis mundials u a gieus olimpics, saja el losch da sia carriera. Dapi blers onns viva Franco Cavegn cun sia famiglia a Maiavilla. Il sport è adina restà sia gronda passiun. Oz organisescha el cunzunt events da sport sco heliskiing en il Canada u navigar a vela en Svezia, dasperas è chavaltgar in da ses gronds hobis. Plinavant producescha l’anteriur skiunz sursilvan in agen vin.
Il moderatur, affarist e magister da skis patentà da San Murezzan, ha encletg la relaziun disturbada cun ses geniturs pir avant var 5 onns. Alfredo Wolf, savens pli enconuschent sco «Lupo» Wolf è oriundamain da Samedan. Dentant ha el decidì en la vegliadetgna da sis onns dad ir a star tar la famiglia Ronchi a Schlarigna. Quai er causa ch’el na sa sentiva betg bain en l’atgna famiglia. La premissa dals geniturs era dentant, ch’el stoppia ir a scola a Samedan, sa regorda l’um da 71 onns. Daco che la relaziun cun ses geniturs e la sora n’era betg buna e cordiala, sa Alfredo Lupo Wolf entant declerar meglier. Pir avant intgins onns ha el numnadamain realisà tras in’emissiun da televisiun d’ina chasa per uffants a Lai, ch’el na deriva betg da la famiglia Wolf, mabain ch’el è vegnì adoptà. Gugent fiss Alfredo Lupo Wolf daventà pilot. Quai n’hajan ils geniturs dentant betg lubì e sfurzà el da far in emprendissadi sin banca. Silsuenter haja el cumenzà da rebellar cun far festa, rock'n'roll e marihuana durant plirs onns. I saja er stà in'opposiziun encunter ses geniturs, reflectescha l'um sportiv. Entant maina il magister da skis patentà dapi plirs decennis in’atgna agentura per ils pli differents eveniments en val. Tranter auter er faschond sez moderaziuns da las cursas da chavals sin il Lai schelà da San Murezzan u organisond nozzas en Engiadina.
Anita Simeon Lutz (53) è creschida si a Lantsch e viva oz cun ses dus fegls a Neerach en il chantun Turitg. La Surmirana è architecta ETH ed anteriura schefredactura dal magazin per architectura, design e cultura d’abitar «Das ideale Heim». Anita Simeon Lutz ha dentant er auters interess che l'architectura. Ella è ina da las fundaturas ed organisescha las emnas da design Turitg. Sia incumbensa principala dentant è il mument la lavur sco schefredactura da la revista dals samaritans svizzers. Ditg è ella er stada organisatura dals Dis da litteratura rumantschs. Il motiv ch'ella è sa retratga ha er da far cun il destin da ses um. Avant 10 onns è el mort sieva d'ina malsogna maligna.
Sco organisatur d’events enconuscha el las sfidas e dinamicas che sa dattan durant sairas sco quellas da Son Silvester. Actualmain è l’um da 27 onns responsabel per tut ils eveniments da partis cun DJ’s e concerts live sco era per ils eveniments en connex cun art e cultura al «Laax Open». Tge consequenzas che la disgrazia en il Vallais ha per questa ediziun e co ch’el va enturn cun stress e squitsch durant quels dis raquinta il Sursilvan, che ha ins stretga colliaziun cun Siat e che ha sez fatg musica cun Mattiu, Giganto e Sirius en il «Profil».
Durant 40 onns è Gian Gilli da Bever s'engaschà per il sport. El ha studegià magister da sport. El è stà divers onns trenader tar la federaziun svizra da skis. El era schef de mission da numerus gieus olimpics. Organisatur da campiunadis mundials e promotur da gieus olimpics en Grischun.
Gianna Olinda Cadonau è manadra da la partiziun da cultura e commembra da la direcziun da la Lia Rumantscha. Ed ella è er autura, scriva cudeschs e tocs da teater. La lavur per la Lia Rumantscha ed er la promoziun da cultura èn fitg politics. I va er per daners publics. E perquai èsi dad ir enturn cun grond respect. En ina communitad uschè pitschna è tut fitg visibel, di Gianna Olinda Cadonau en il profil. Ils giavischs dad ella èn modests. Scriver, far viadis e passentar temp cun sia famiglia. Ses viadis mainan ella savens en l’Asia, magari er en l’India nua ch’ella ha sias ragischs. «Tschertas ingredienzas èn schon da là. Per exempel la fulla dad umans che guarda ora sco jau. E quai fa bain.» I saja las pitschnas chaussas: co ils corps sa movan, tge che vegn mangià, co sa vestgì, cun tge colurs. «A mes corp vai bain en l’India. Mia pel, mes chavels, la digestiun. Il corp è quiet. Na betg ch’jau stess mal en Svizra. Ma igl è insatge che croda davent en l’India.»
«Igl è stà in sentiment fitg curius da stuair far la valischa per adina. Questa giada, betg per far vacanzas, mabain per turnar a chasa a Domat», di Livio Niedermann. Il temp tar la Guardia svizra è sta ina buna scola da la vita. «Jau sun ì a Roma sco uffant e sun turnà sco um». L’emprim da settember da l’onn 2022 è Livio Niedermann da Domat entrà sco giuven gardist tar la Guardia svizra en il Vatican a Roma. Quai, suenter avair terminà ses giarsunadi da scolaziun commerziala e suenter avair absolvì la scola da recrut tar l’Armada svizra. Ils 6 da matg 2023 ha el engirà curaschi e fidaivladad al papa en linguatg rumantsch. 39 mais è el restà fidaivel al servetsch da la Guardia svizra. Durant quest temp ha el protegì e servì a papa Francestg, el ha stuì prender cumià da «ses papa» glindesdi da Pasca. Ils 6 da matg han el e ses cumpogns da la guarida pudì festivar l’elecziun da papa Leo XIV. L’onn 2025 saja stà in onn cun blera lavur e gronda preschientscha per il corp da la Guardia papala. Ma Livio Niedermann vesa quest temp a Roma sco ina vaira scola per la vita: «Jau sun ì a Roma sco uffant e sun turnà sco um». Surtut dal temp cun papa Francestg restan muments nunemblidaivels: «Durant las notgs da guardia era papa Francestg bun da far ina surpraisa. Ina giada ha el offri a mai in glatsch, e quai la damaun a las tschintg», sa regorda Livio Niedermann cun bucca da rir. Pertge che papa Francestg è stà ses fil cotschen durant il temp a Roma, ma era davart il nov vent che papa Leo ha purtà tar la Guardia svizra, dal temp liber sco gardist e co ch’ils plans per il futur sa preschentan uss per il giuven um da Domat, ans raquinta el en il «Profil».
Rico Arpagaus ha fatg ses emprendissadi en in affar da sport a Savognin. Gnanc 10 onns pli tard ha el surpiglià l’affar da famiglia e maina quel ussa cun dapli persunal che l’entschatta sco schef. Sin la naiv spetga Rico Arpagaus mintgamai cun brama. La stagiun d’enviern quinta passa dus terz da la svieuta annuala ed uschia saja quella da fitg gronda impurtanza per in affar da sport. Impurtant saja franc er stà d’avrir la filiala dar a fit skis gist sper la staziun a val da las pendicularas. Sper la vendita d'artitgels da sport è per il bab d’in mat da trais onns er sia famiglia fitg impurtanta. Pertge che Rico Arpagaus resta il pli gugent en la regiun e pertge ch’el ha fatg avant paucs onns la patenta da chatscha raquinta el en il Profil. Ina part ha en mintga cas da far cun il sentiment d’encreschadetgna.
«L'onn 2025 è stà fitg intensiv. In onn, nua ch'ins ha gì da decider bler, e nua ch'ins è era crudà in pèr giadas.» Sco mainafatschenta da la Sedrun Solar SA ha el scrit quest onn istoria d'energia. Ensemen cun ses team èsi gartegià da realisar sco pitschna interpresa sisum la Surselva l'emprim grond parc solar alpin en Svizra. Decisiv saja stà d'avair gì il curaschi da decider, da gughegiar e far! Quai valia per el dal reminent era en il sport. Blers onns ha il bab da trais figlias creschidas fatg cursas extremas sco ultramaratons e realisà era là che bler che paria nunpussaivel a l'entschatta sa laschia realisar cun l'endretga tenuta, preparaziun e strategia. En il Profil lascha l'um da 60 onns repassar quest onn turbulent cun tut sias sfidas e dat era in'invista en sia vita privata.
Antonetta Battaglia-Janutin ha preschentà avant curt ses cudesch «Ein Goldesel wäre mir lieber gewesen. Kindertage in Riom». L’autura dad 84 onns raquinta dal bun e dal schlet ch’ella ha fatg tras durant sia uffanza a Riom.
Mattiu Defuns da Trun è musicist, chantadur, chantautur rumantsch e cumponist. Il mument lavura el vi da ses proxim album che sa numna «Aura». Quel vegn edì il favrer 2026 e fin lura cumparan adina puspè singles che vegnan ad esser sin quest album, in process ch’ha cuzzà dus onns. Mattiu Defuns di da sasez ch’el saja in artist da vita. El manegia cun quai ch’el vegn da finanziar sia vita cun chaussas ch’el fa gugent. Ma el saja en emprima lingia schon musicist. Sia vusch descriva Mattiu Defuns sco rauca, loma e chauda. Ses stil da musica saja quel da chantautur, cun influenzas sfericas e tuns lungs, cumbinà cun registraziuns audiovisualas da la natira e maschadà cun in zic indi. Pia ina maschaida da singer-songwriter-sferic-indi.
30 maratons en 30 dis. Il davos mais è Ruedi Frehner currì 1291 kilometers per rimnar daners per la Fundaziun Sonnenschein, che sustegna uffants ch’han cancer e lur famiglias. Igl è in dals gronds projects ch’il Sursilvan ha organisà, dapi ch’el ha fundà il 2011 sia atgna fundaziun «Ruedi Rennt». Dapi dus onns è Frehner pensiunà, quai suenter avair lavurà passa 30 onns sin banca, il davos sco manader da la banca UBS a Cuira. Oz è Ruedi Frehner dentant er anc da viadi sco moderatur e speaker tar occurrenzas da sport. Sia vita è fixada cumplainamain sin sport e famiglia.
Tgi n’ha betg gia ina giada tschertgà sasez en l’internet. Be gia per guardar tge ch’ins chatta tut là da sasez. Jau hai en tutta cas chattà cun tschertgar mamez mes giast dal «Profil». Pertge tut quai che jau hai chattà da mes numalin en la rait ha animà mai d’emprender d’enconuscher in zic meglier quest Gion Caviezel da Haldenstein. Pertge el n’è betg mo stà manader da la scola a Singapur, inspectur da scola en il chantun da Schaffusa ed ha avant curt era manà il consorzi da scola da Laax, Falera, Sagogn e Schluein. El ha era manà plirs onns la federaziun d’unihockey dal Grischun, è scrivent e dat ussa cun 61 onns puspè scola a giuvnas persunas fugitivas a Cazas. Co quai è da puspè dar scola, daco ch’el è gia currì ina giada 100 kilometers al toc e daco ch’el è tuttina puspè turnà en Svizra suenter diesch onns a Singapur, ses segund dachasa, gliez ed anc bler dapli raquinta Gion Caviezel en quest «Profil».
Quella ha il schurnalist engiadinais tant per la lavur sco er en sia vita privata. Senza passiun na funcziunassi betg, di l’um da 52 onns. Scriver e rapportar da tut quai che capita ed occupa la populaziun en Engiadina è la professiun da Nicolò Bass, e quai dapi stgars 20 onns. Cun ses artitgels en vallader e tudestg contribueschia el er ina part a las trais ediziuns emnilas da la gasetta Engadiner Post / Posta Ladina. Quella lavur fetschia el cun gronda passiun, savend ch'el è adina il «schurni» er en ses temp liber. Oriundamain ha Nicolò Bass emprendì d’ir enturn cun cifras. El ha fatg in emprendissadi mercantil en in biro fiduziari. Daco ch'el avess era pudì daventar coiffeur e tge che ses bab al ha anc mussà curt avant sia mort, raquinta il bab da dus uffants creschids en il «Profil».
Beni Thurnheer, Whitney Houston e la crisa da finanzas. Quai èn mo intgins chavazzins or da la vita da Reto Martinelli. Ina vita che mussa a moda exemplarica che betg tut sto ir tenor plan e ch’i dovra mintgatant er il curaschi da far in pass en il nunenconuschent. Reto Martinelli ha 49 onns, viva cun sia dunna Diana a Walchwil al Lai da Zug e lavura tar l’organisaziun «Wohnen Schweiz». En il «Profil» vai per la mancanza d’abitaziuns pajablas e co ch’ins pudess meglierar la situaziun per famiglias indigenas. Reto Martinelli raquinta era da ses temp sco giugader dad american football e tradescha, pertge che Whitney Houston ha dà in sigl pervi dad el.
Jon Fadri Tönett dad Ardez è scrinari e restauratur, el è musicant, chantadur, e tranter auter era president da la vischnanca burgaisa da Scuol. Jon Fadri Tönett n'è dentant betg mo apicultur, ma era custodi. En il suler da sia chasa tipica engiadinaisa cun ina gronda porta e cun arvieuts a crusch stattan veglias stgaffas cun picturas u entagls d'annadas. Ina da quellas stgaffas veglias è perfin vegnida salvada dals proprietaris d'antruras dal grond fieu a Sent l'onn 1921. En il suler da la chasa da Jon Fadri Tönett ad Ardez stattan però er in gìun, vaiders cun mel d'avieuls, veglias iseglias ed inquala antiquitad sco per exempel chalderas d'arom. Il suler da la chasa engiadinaisa da Jon Fadri Tönett è quasi in spievel dals interess dal giast dal «Profil». Creschì si è Jon Fadri Tönett ad Ardez en Engiadina Bassa. Ensemen cun dus fragliuns pli giuvens ha el passentà ina bella uffanza. Gia baud ha Jon Fadri Tönett decidì da vulair emprender il mastergn dal falegnam. Sche insatge era rut a chasa, cumadava quai il giuven Jon Fadri. Suenter il giarsunadi e las emprimas experientschas tar ina falegnamaria a Cuira è el alura turnà en Engiadina Bassa. E dapi blers onns lavura il giast dal «Profil» en ina falegnamaria ch'è spezialisada sin restauraziuns. Bleras stgaffas, blers balcuns torts, bleras stgalas e fanestras, bancs pigna, palantschieus e plafonds en Engiadina Bassa èn vegnids restaurads da Jon Fadri Tönett.
Tgi n’enconuscha betg quest sentiment da betg propi sa sentir bain perquai che tut enturn ins è anc ester e nunenconuschent. Ins è en in nov lieu, n’enconuscha betg la glieud e chapescha forsa gnanc tge ch’ella di. Quest sentiment che blers enconuschan magari da las vacanzas, enconuscha Anja Caminada (43), oriunda da Vattiz, fitg bain da sia lavur. Ella è numnadamain scolasta da classa integrativa da lungatg a Cuira, nua ch’ella gida ad uffants d’auter pajais da sa sentir in zic pli fitg da chasa tar nus cun mussar tudestg. Quant gronda che questa sfida è magari sch’ils uffants vegnan dals pli differents pajais dal mund, dentant er quant bel ch’igl è, sche l’entir mund è sin visita, raquinta la mamma ch’ha duas giadas schumellins e ch’è dapi dus onns separada da l’um en il “Profil” da questa sonda.
loading
Comments