Illustere levens

Als dochter van een van de meest toonaangevende kunstenaars van het fin de siècle was Charley Toorop wellicht voorbestemd om uit te groeien tot de belangrijkste schilderes van de twintigste eeuw in Nederland. Wessel Krul maakt in zijn vuistdikke biografie van Charley Toorop duidelijk dat haar levensloop allerminst vanzelfsprekend was. Toorop was eigenzinnig, recalcitrant en karaktervol. Van de katholieke levensovertuiging van haar ouders moest ze niets weten, laat staan van hun afkeer voor haar partnerkeuze (Henk Fernhout). Charley ging haar eigen weg. Dat resulteerde in een rijk oeuvre van (zelf-)portretten, stillevens, sociaal realisme, stadsgezichten en landschappen. Wie was deze vrouw die beweerde dat schoonheid niets anders is dan ‘de waarheid van de ziel’? Eric Palmen is de gespreksleider van dienst.

Rémon van Gemeren, biograaf van onder anderen Louis Couperus, werkt aan een biografie van Herman Hendrik ter Balkt (1938-2015). Op de boerderij van zijn grootouders kreeg Ter Balkt de liefde voor de natuur en het boerenbestaan met de paplepel ingegoten. Maar het is allesbehalve een lieflijke wereld die hij ons in zijn gedichten voorschotelt. ‘Er is zoiets droefs in de wijze / ogen van varkens / dat zij wel profeten lijken voor /de slachttijd.’ Zijn afkeer van de gevestigde poëzie resulteerde in ontboezemingen als: ‘Ik loop liever door brandnetels / dan dat ik poëzie lees, / laat staan schrijf.’ Niettemin werd hij als dichter gelauwerd, onder andere met de P.C. Hooftprijs in 2003. Petra Teunissen gaat met Rémon van Gemeren in gesprek.

Barbara van Houten, oudste dochter van de liberale politicus Samuel van Houten, kreeg haar liefde voor de schone kunsten met de paplepel ingegoten. Ze groeide op bij de Mesdags aan de Laan van Meerdervoort en ging naar de Haagse Academie voor Beeldende Kunst toen ze vijftien was. Jaargenoten waren onder anderen Jozef en Isaac Israëls en George Hendrik Breitner. Hun verzet tegen de classicistische vormleer resulteerde in het Hollandse impressionisme, waarin het dagelijkse leven in al zijn kleurenpracht bezongen werd. In Barbara van Houten en de Mesdags. Het mooie is het leven dat langs je stroomt schets Margreet den Buurman de fascinerende levensgeschiedenis van deze opmerkelijke vrouw. Eric Palmen gaat met haar in gesprek.

Diederik Smit voltooit met het tweede deel van de biografie van Wm Kok, Een leven op eigen kracht, een project dat Marnix Krop (1948-2022) in 2017 begonnen is. Het betreft de periode van de genocide in Sebrenica, de perikelen rondom het koninklijke huwelijk tussen Willem Alexander en Maxima en de moord op Pim Fortuyn. Ook stelde Kok in zijn Den-Uyl-lezing van 1995 de fundamenten van de klassieke sociaaldemocratie ter discussie. Een teloorgang? Joep Boerboom maakt met Diederik Smit – vijf maanden voor het verschijnen van zijn biografie – een eindbalans op.

Erik de Bruin ontdekte al vrij vroeg in zijn leeszame leven het werk van Maarten Biesheuvel. Een fascinatie was geboren. Dit jaar verschijnt zijn biografie Besta ik eigenlijk wel? Het fantastische leven van J.M.A. Biesheuvel.

Zelden veroorzaakte een biografie zoveel reuring als Zwaag. De zeven levens van Joost Zwagerman van Maria Vlaar. Op 8 december was ze onze gaste in Biografie op de bühne. Eric Palmen interviewde haar.

Willem Otterspeer schreef met In alles ben ik groot een biografie van zijn dierbare vriend Michaël Zeeman, de schrijver, dichter, recensent en presentator die 2009 op 50-jarige overleed. Of Otterspeer vanwege die persoonlijke band de nodige distantie heeft weten te betrachten is ongetwijfeld een vraag die we hem zullen stellen in deze aflevering van Biografie op de bühne. Zelf schrijft hij erover. ‘Het enige leesbare wat ik erover kan zeggen, is dat dit boek geen pleidooi is voor Michaël Zeeman, geen poging om zijn donkere kanten te verdoezelen of zijn feilen goed te praten. (…) Dit boek is vooral een poging hem te begrijpen.’ Liliane Waanders is de interviewer van dienst.

Toen schrijfster, essayiste en activiste Cornélie Huygens (1848-1902) zichzelf in een vijver van het Vondelpark verdronk, nog geen maand na haar huwelijk, stonden de kranten er vol van. Tegenwoordig kennen slechts enkelen nog de ‘rode freule’. Die bijnaam heeft ze met name te danken aan haar bekendste werk, Barthold Meryan (1897). Die roman leest als een gefictionaliseerde geschiedenis van de vroege sociaaldemocratische beweging én van Huygens’ eigen ontwikkeling tot socialiste. Carla Stiekema schrijft de biografie van deze markante vrouw.

Samen met Evert de Vos en Zoran Bogdanovic buigt Erik Schaap zich over de vraag of André Engwirda goed of fout was in de oorlogen waarin hij partij koos. Engwirda vocht tijdens de Spaanse Burgeroorlog tegen Franco, maar werkte tijdens de Bezetting voor de Gestapo. Hij was een man van extremen, en schrok er niet voor terug om de opdracht om Tito te vermoorden op zich te nemen. Wat maakte dat hij van links naar rechts opschoof?

Martine van Poeteren houdt zich al enkele jaren bezig met het leven van Afra Geiger, studente Filosofie bij Martin Heidegger en Karl Jaspers. Geiger gaf haar studie op nadat Edmund Husserl haar niet wilde toelaten tot zijn lessen. Heidegger en Jaspers hebben nog voor haar geprobeerd om Husserl over te halen, maar zonder succes. Over vrouwen in de filosofie, het noodlot van de tijd en de volharding van een biografe

Peter van der Aa schreef een biografie van Ageeth Scherphuis, prominent journaliste en boegbeeld van de tweede feministische golf.

Larisa Pans hoopt in 2026 te promoveren op haar biografie van Mary Zeldenrust-Noordanus, voorzitster van de NVSH in de jaren zestig. In Biografie op de bühne maakten we een tussenbalans op.

Catharina Th. Bakker werkt aan een biografie van Fré Dommisse die in 1929 debuteerde met haar autobiografische roman Krankzinnigen. Op 16 juni was ze onze gast in Biografie op de bühne.

Florette Dijkstra houdt zich al dertig jaar bezig met kunstenaar Marlow Moss, tijdgenoot van Piet Mondriaan. De weerslag van die fascinatie is haar boek De sprong in het licht. Op 16 juni was Florette onze gast in Biografie op de bühne.

In deze aflevering van Biografie op de bühne praat Petra Teunissen met Yra van Dijk en Judit Gera over hun biografie in wording van Marga Minco, die in 1957 een onuitwisbare indruk maakte met haar oorlogsnovelle Het bittere kruid.

Op 12 mei interviewde Hans Renders Victor Laurentius over zijn onlangs verschenen biografie van Peter Tazelaar: Engelandvaarder, verzetsheld en maatje van Soldaat van Oranje Erik Hazelhoff Roelzema.

Tot diep in de jaren zestig van de vorige eeuw was Willem Pijper (1894-1947) de toonaangevende componist in Nederland. Totdat de Notenkrakers de – in hun ogen – gezapige muziekcultuur wilden opschudden en vernieuwen. Met Een lied dat niet sterven zal schreef Arthur van Dijk een biografie van Willem Pijper. Eric Palmen interviewt hem.

Componist, bandleider en pianist Misha Mengelberg (1935-2017) heeft de wonderlijke wereld van de geïmproviseerde muziek in Nederland een gezicht gegeven. Muziekjournalist Erik van den Berg werkt aan zijn biografie.

Arjen Fortuin over Louis Paul Boon by Biografieportaal

Han van Bree Greet Hofmans by Biografieportaal