Tạp chí Kinh Tế

Có hại cho sức khỏe con người, phá hoại môi trường, quá tốn kém về điện, nước trong khi khả năng tạo việc làm lại không bao nhiêu. Đó là những lý do làm dấy lên « làn sóng chống đối data center » bất chấp những khoản đầu tư hàng trăm tỷ đô la. Hơn 70 % người Mỹ chống đối việc xây dựng một trung tâm dữ liệu gần nơi cư ngụ và kết quả bầu cử giữa kỳ 03/11/2026 cho thấy các ứng viên ủng hộ đầu tư vào những data center trên toàn quốc thua đậm. Không chỉ tại Hoa Kỳ, làn sóng phản đối các cơ sở hạ tầng phục vụ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang lan rộng tại châu Âu. Trong hai ngày 06-07/11/2026 hơn 70 cuộc tuần hành đã diễn ra tại 11 nước châu Âu: từ Ireland đến Đức, từ Ba Lan cho đến tận Tây Ban Nha hay Hà Lan... theo kêu gọi của tập hợp mang tên Stop Dirty Data Centers - Ngừng các trung tâm dữ liệu gây ô nhiễm. Riêng tại Pháp, nơi hiện đã có hơn 350 trung tâm xử lý dữ liệu đang hoạt động và có khoảng 60 dự án khác đang hình thành, phe chống đối hoàn toàn không hào hứng như tổng thống Emmanuel Macron. Tháng 6/2026 nhân hội nghị Choose France ông tự hào thông báo Pháp thu hút 93 tỷ euro đầu tư trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và để xây dựng các data center, mở ra viễn cảnh tạo thêm « hơn 15.000 việc làm » cho người dân. 11.000 data center trên toàn cầu Hiện tại nhu cầu về trí tuệ nhân tạo đang « bùng nổ » và vì vậy mà các « ông lớn trong ngành » từ Microsoft đến Google, từ Nvidia đến Anthropic hay OpenAI đều lao vào cuộc đua để xây dựng thêm những trung tâm dữ liệu mới bổ sung cho mạng lưới hơn 11.000 data center đang hoạt động trên thế giới. Chỉ riêng tại Hoa Kỳ theo thẩm định của ngân hàng Goldman Sachs, các nhà cung cấp công nghệ AI đầu tư thêm 755 tỷ đô la trong năm 2026 và số tiền này sẽ được nâng lên tới 920 tỷ vào năm tới. Phần lớn là để xây dựng thêm những trung tâm xử lý dữ liệu. Thế nhưng, theo thăm dò của viện Gallup thực hiện hồi tháng 9/2026, 71 % những người Mỹ được hỏi « phản đối việc xây dựng data center gần nơi họ cư ngụ ». Theo tổ chức chuyên giám sát các hoạt động của những cơ sở hạ tầng phục vụ AI, Data Center Watch, trong quý 1/2026 các hội đoàn và tổ chức dân sự chống data center đã chặn lại 75 dự án tại Mỹ liên quan đến 130 tỷ đô la đầu tư. Tuần báo kinh tế Anh, The Economist báo trước « làn sóng chống đối những data center trên thế giới mới vừa chỉ bắt đầu ». Làn sóng này đã lan sang tới châu Âu vào lúc Lục Địa Già đẩy mạnh các dự án xây dựng data center để thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc. Tại sao những dự án đầu tư bạc tỷ vào một lĩnh vực được cho là đầy hứa hẹn như trí tuệ nhân tạo lại bị một phần công luận ở Mỹ và châu Âu bài xích? Yếu tố đầu tiên là lo ngại đối với môi trường: Những data center là những nguồn tiêu thụ rất nhiều điện và nước. Tổ chức nghiên cứu của Pháp The Shift Project báo động phát triển các dự án cơ sở hạ tầng phục vụ công nghệ số và nhất là trí tuệ nhân tạo có nguy cơ « cản trở những nỗ lực giảm phát thải carbon » và gây thêm căng thẳng trên thị trường điện lực. Trong khi đó thì « những lợi ích về kinh tế mà các trung tâm dữ liệu đem lại không được như mong đợi ». Ophélie Coelho, cộng tác viên của Viện Quan Hệ Quốc Tế và Chiến Lược – IRIS, đồng thời là tác giả cuốn sách mang tựa đề « Géopolitique du Numérique - Địa Chính Trị Kỹ Thuật Số », NXB Les Editions de l’Atelier, trên đài truyền hình Arte giải thích một phần sự hoài nghi của công luận trước những trung tâm dữ liệu, data center : « Từ nhiều năm qua, một số các công trình nghiên cứu do các cơ quan chính phủ thực hiện đã chỉ ra những tác động tiêu cực của các trung tâm dữ liệu đối với môi trường, đối với sức khỏe con người… 50 % các data center tập trung cả ở Hoa Kỳ. Ngày càng có nhiều trung tâm xử lý dữ liệu được xây dựng tại châu Âu nhưng với những điều kiện khá khác biệt so với ở Mỹ. Dù vậy điều khiến mọi người lo ngại hơn cả chính là nghi vấn về mức tiêu thụ điện và nước để những data center có thể hoạt động và những cơ sở này tác động như thế nào đến môi trường. Hiện tại Liên Âu không có những dữ liệu cụ thể cho phép trả lời các câu hỏi trên ». Điện, nước : Khi thông minh nhân tạo cạnh tranh và đe dọa đời sống của con người Theo một bài báo đăng trên tạp chí khoa học The Nature, để hoạt động, một trung tâm dữ liệu quy mô nhỏ, có công suất 1 megawatt, trung bình cần 25,5 triệu lít nước mỗi năm để làm nguội các máy chủ. Lượng nước này tương đương với mức tiêu thụ của khoảng 300.000 người trong một năm. Vấn đề đặt ra là khuynh hướng chung đang thiên về mô hình những data center ngày càng lớn. Cơ Quan Năng Lượng Quốc Tế trong báo cáo công bố hồi tháng 04/2025 thẩm định, năm 2023 thế giới đã phải dành ra 560 triệu lít nước để phục vụ những trung tâm dữ liệu trên toàn cầu. Khối lượng nước này đủ để bảo đảm nhu cầu tiêu thụ của hơn 6,7 triệu dân trên thế giới. Nhà báo Guillaume Grallet, phụ trách mục Khoa Học & Kỹ Thuật trên tuần báo Le Point đã có dịp tham quan một trung tâm data tại Na Uy và ông chia sẻ về sáng kiến tại quốc gia Bắc Âu này : « Na Uy xây dựng các data center tại một địa điểm trước đây từng là căn cứ quân sự của NATO trên một dãy núi. Ý tưởng ở đây là tận dụng khí hậu mát mẻ của núi rừng, tận dụng các nguồn nước thiên nhiên. Tuy nhiên nhu cầu xây dựng các trung tâm dữ liệu, chủ yếu là để phục vụ công nghệ trí tuệ nhân tạo càng lúc càng cao thực sự bất lợi cho môi trường ». Các data center cũng thường xuyên bị chỉ trích « ngốn » điện. Vẫn theo Cơ Quan Năng Lượng Quốc Tế, đến năm 2030 lượng điện cần huy động để phục vụ các data center trên thế giới tương đương với mức tiêu thụ trong một năm của Nhật Bản. Chỉ riêng tại Hoa Kỳ, các trung tâm xử lý dữ liệu sẽ tiêu thụ lượng điện lớn hơn nhu cầu của toàn bộ các ngành công nghiệp sử dụng điện năng (luyện kim, hóa chất, sản xuất xi-măng…) ». Kèm theo đó là lượng thải khí CO2 từ các data center cũng rất đáng lo ngại. Cuối tháng 10/2026 cổng tìm kiếm Google thông báo cộng tác với Voltus, một nền tảng cung cấp năng lượng theo hợp đồng. Voltus sẽ cung cấp hơn 1.000 megawatt điện cho Google nhưng theo điều tra của báo New York Times, để có được lượng điện này Voltus phải sử dụng mạng lưới điện năng « kết nối 13 bang khác nhau, phục vụ 67 triệu khách hàng » và yêu cầu những khách hàng truyền thống hạ thấp mức tiêu thụ để « nhường điện » cho Google… Nói một cách dễ hiểu, Google như thể đang cạnh tranh với các khách hàng truyền thống của nhà cung cấp điện Voltus. Pháp khác so với Mỹ ? Vào lúc các tập đoàn công nghệ của Mỹ liên tục thông báo chọn Pháp là điểm đến cho các dự án đầu tư hàng tỷ đô la, chính các cơ quan phân phối điện báo động: một trung tâm dữ liệu cần rất nhiều điện để vận hành. Theo thẩm định sơ khởi, 350 data center tại Pháp hiện nay cần 10 terawatt/g, tương đương với 2 % tổng lượng điện tiêu thụ trên toàn quốc. Cơ quan quản lý mạng lưới điện quốc gia của Pháp RTE báo động, nhu cầu của các data center trên đất Pháp sẽ « nhân lên gấp đôi vào ngưỡng 2030 do các trung tâm dữ liệu phục vụ AI cần một khối lượng điện cao hơn từ 4 đến 5 lần so với những trung tâm xử lý dữ liệu thông thường khác ». Điều đó cũng có nghĩa là dân cư tại những khu vực gần với các cơ sở AI phải trả tiền điện cao hơn, theo luật cung-cầu trên thị trường. Nhà nghiên cứu Ophélie Coelho viện IRIS nói đến một sự cạnh tranh giữa người tiêu thụ bình thường với các trung tâm xử lý dữ liệu « kích cỡ XXL ». « Chúng ta không biết một cách chính xác rằng các trung tâm xử lý dữ liệu cần bao nhiêu điện, cần bao nhiêu nước để hoạt động. Cũng không biết rằng khí thải CO2 từ các trung tâm này sẽ làm hâm nóng trái đất đến mức độ nào nhưng có điều chắc chắn là nhu cầu xây dựng thêm các data center để phục vụ lĩnh vực trí tuệ nhân tạo đang gia tăng theo cấp số nhân. Khuynh hướng chung là mỗi trung tâm dữ liệu càng lúc càng đồ sộ, càng ngốn điện. Vấn đề đặt ra là các quốc gia trên thế giới đang đẩy mạnh tiến trình điện khí hóa và khí hậu đang bị hâm nóng dưới tác động của hiệu ứng lồng kính. Điều đó có nghĩa là các data center sẽ tranh giành nguồn điện với các nhà máy công nghiệp, tranh giành với cả tư nhân… như vậy, những trung tâm này phá hỏng những nỗ lực chống biến đổi khí hậu ». Dù vậy Michael Reffay đại diện của Hiệp hội những Data Center tại Pháp bác bỏ khả năng kịch bản cạnh tranh này sẽ xảy ra bởi vì Pháp là một nguồn cung cấp điện quan trọng tại châu Âu, điện của Pháp lại « vừa rẻ, vừa sạch », một ưu thế mà theo ông, ngay cả Hoa Kỳ cũng không có được. « Pháp sản xuất và xuất khẩu điện. Mỗi năm Pháp có thể xuất khẩu điện đủ bảo đảm tiêu thụ cho một quốc gia như là vương quốc Bỉ, tương đương với 90 terawatt (TW). Theo các nghiên cứu thì các data center cần 10 TW và trong những dự phóng xấu nhất nhu cầu tiêu thụ điện lực cho các trung tâm xử lý dữ liệu sẽ lên tới 35 terawatt vào ngưỡng 2035. Điều đó cho thấy trong trường hợp tệ nhất Pháp vẫn đủ khả năng cung cấp điện cho tất cả các khách hàng. Cho nên không cần phải lo xảy ra xung đột giữa nhu cầu từ phía các trung tâm dữ liệu và mức tiêu thụ nội địa của Pháp ». Về câu hỏi cuối cùng những data center có đem lại công việc làm cho dân chúng địa phương hay không, nhà báo trên tờ Le Point, Guillaume Grallet trả lời là không : « Đúng là mọi người thường nói các data center tạo thêm việc làm nhưng điều ấy chỉ đúng trong ngắn hạn. Nhìn xa hơn thì các trung tâm này chỉ cần ít nhân sự. Hiện tại data center lớn nhất thế giới đang được đặt tại Trung Quốc, chính xác hơn là tại vùng Nội Mông và trung tâm này tương đương với 140 sân đá bóng. Các cơ sở ở Mỹ không lớn bằng so với Trung Quốc, nhưng Hoa Kỳ có khuynh hướng xây dựng những trung tâm càng lúc càng quy mô. Riêng Pháp và châu Âu thì hướng tới những data center nhưng lại có nhiều cơ sở hơn. Chúng được đặt rải rác tại nhiều nơi trên toàn lãnh thổ để trở thành một mạng lưới các data center. Hiện tại mới chỉ có một sáng kiến sử dụng lại khí thải từ các trung tâm này để sưởi vào mùa đông, qua đó tiết kiệm được năng lượng. Nhưng xin nói rõ, đây chỉ là một sáng kiến mà chúng ta thì lại cần có nhiều sáng kiến, nhiều phát minh tương tự. Thành thử các data center không phải là nguồn tạo ra nhiều

Đời sống đắt đỏ là mối bận tâm hàng đầu của các cử tri Mỹ trong cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 03/11/2026. Nửa đầu nhiệm kỳ 2 dưới chính quyền Donald Trump, chính sách kinh tế, thương mại và kể cả chính sách nhập cư đều gây thất vọng. Về phía đối lập, mỗi ứng viên đảng Dân Chủ đều ý thức được rằng, nỗi bất mãn của cử tri khi phải đổ xăng hay đi chợ là phương tiện hiệu quả nhất để giành lại đa số ở Quốc Hội lưỡng viện. Tăng trưởng và lạm phát cùng gia tăng Cử tri Hoa Kỳ được kêu gọi bầu lại toàn bộ 435 đại biểu ở Hạ Viện, 1/3 Thượng Viện và các thống đốc tại khoảng 40 bang trên toàn quốc. Các thăm dò trên những trang mạng chuyên theo dõi các cuộc bầu cử (Decision Desk HQ - thực hiện hôm 02/11/2026, hay Cook Political Report…) đều dự báo « một làn sóng xanh », tức là đảng Dân Chủ có nhiều triển vọng giành thắng lợi. Thành công này có được do một phần lớn cử tri Mỹ « mệt mỏi » với chính sách bảo hộ thương mại, vì cuộc « xung đột không hồi kết tại Trung Đông » đẩy chỉ số giá cả tăng thêm 3,7 % so với cùng thời kỳ năm ngoái. Theo thăm dò gần đây nhất do trường đại học Michigan thực hiện, chỉ số tin tưởng của người tiêu dùng ở Mỹ rơi xuống mức tệ nhất từ 5 tháng trở lại đây. Thực tế này che khuất những thành tựu kinh tế vĩ mô của siêu cường số 1 thế giới. GDP của Mỹ trong quý 3/2026 tăng mạnh hơn các dự báo, đạt 3,4 %. Một nền kinh tế, hai tốc độ Bốn ngày trước bầu cử giữa kỳ, trả lời RFI Tiếng Việt, chuyên gia kinh tế Pháp, Jean -François Boittin, thuộc cơ quan tư vấn chuyên về thương mại quốc tế, La Fabrique de l’Exportation, từ Washington phân tích về toàn cảnh kinh tế Mỹ hiện nay. Jean-François Boittin : « Tôi cho rằng vấn đề mà chính quyền Trump đang phải đối mặt là các số liệu tăng trưởng kinh tế của Mỹ rất thú vị. GDP trong quý III tăng mạnh hơn mong đợi, đạt 3,4%. Tuy nhiên, người Mỹ trung bình lại hoàn toàn không cảm nhận được điều đó. Trái lại, đại đa số đang phải đối mặt với cuộc sống ngày càng khó khăn vì lạm phát và sức mua bị sụt giảm khi mà lương tăng chậm hơn so với vật giá trên thị trường. Người dân có ít tiền hơn để chi tiêu. Nhưng nhìn chung, chỉ số tiêu thụ trên toàn quốc vấn vững chắc nhờ tầng lớp giàu có. Đó là những người có thu nhập cao vì có cổ phần chứng khoán. Tài sản của số này gia tăng cùng với đà tăng trưởng kinh tế ở Mỹ. Cùng lúc, tăng trưởng kinh tế tại Hoa Kỳ 2 năm nay phụ thuộc rất lớn vào một lĩnh vực duy nhất, đó là trí tuệ nhân tạo (AI) ». RFI : Làm thế nào giải thích tăng trưởng của Mỹ rất ngoạn mục, đạt 3,4% nhưng người dân bình thường thì lại có cảm tưởng là cuộc sống chật vật hơn trước. Liệu điều này có ảnh hưởng hay không, và ảnh hưởng như thế nào đến kết quả bầu cử giữa kỳ lần này ? Jean-François Boittin : « Đầu tư của doanh nghiệp đang tăng ở mức 13%. Đây là mức tăng mạnh nhất từ khi đại dịch COVID-19 kết thúc. Tuy nhiên, trong khi đầu tư công nghiệp tăng 13%, thì ở lĩnh vực xây dựng đầu tư lại giảm 3%. Người Mỹ đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm và đầu tư vào bất động sản, đặc biệt là mua nhà. Cách đây vài năm, trung bình 29 tuổi là người Mỹ đủ sức để mua nhà. Giờ đây, phải đợi đến 40 tuổi mới thực hiện được giấc mơ này. Nguyên nhân là giá bất động sản ngày càng đắt đỏ, khiến người dân phải tiết kiệm trong thời gian dài hơn nhiều trước khi có thể mua được một căn nhà cho riêng mình. Hai năm trước, một trong những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn lớn của Donald Trump đối với cử tri (ngoài các vấn đề liên quan đến nhập cư...) là việc ông từng gây dựng được khối tài sản lớn trong lĩnh vực bất động sản. Vì vậy, nhiều cử tri cho rằng ông là người đáng tin cậy để điều hành nền kinh tế Mỹ một cách hiệu quả. Thế nhưng, trên thực tế, tình hình hiện nay lại hoàn toàn không diễn ra như vậy. Cử tri Mỹ ngoài ra đặc biệt quan tâm đến giá xăng dầu tăng cao. Đây là một yếu tố hết sức quan trọng vì hệ thống giao thông công cộng chưa phát triển rộng khắp, ngoại trừ các thành phố lớn. Người dân bình thường cần sử dụng ô tô và xăng dầu để đi làm cũng như phục vụ rất nhiều nhu cầu thiết yếu khác trong cuộc sống. Do đó, khi giá xăng tăng mạnh, như đã xảy ra sau khi cuộc chiến chống Iran bắt đầu, người dân Mỹ phải chịu áp lực chi phí sinh hoạt ngày càng lớn ». Nhìn lại nửa đầu nhiệm kỳ 2 của tổng thống Trump, tiêu biểu nhất là chính sách thuế quan, các biện pháp bảo hộ áp nhắm tới « toàn cầu » : Chính sách này ảnh hưởng thế nào đến kinh tế Hoa Kỳ ? « Điều rất đáng chú ý : Đây cũng là một trong những quan điểm nhất quán trong chính sách của Donald Trump. Trước khi tham gia chính trường, cách đây khoảng 20 năm, ông từng lên án tình trạng thâm hụt thương mại của Mỹ, coi đó là hành vi ‘trộm cắp’ nước ngoài gây ra, bòn rút Hoa Kỳ. Donald Trump có một cách nhìn hoàn toàn phi kinh tế học về các hoạt động nhập khẩu và xuất khẩu. Trên thực tế, điều đang diễn ra là mặc dù người Mỹ trung bình không mấy quan tâm đến các số liệu xuất khẩu hay nhập khẩu, nhưng nhiều cuộc thăm dò dư luận cho thấy công luận Mỹ đánh giá chính sách thương mại của ông Trump rất tệ, còn tệ hơn cả chính sách kinh tế của ông. Đây chính là minh chứng rõ ràng trong thực tế cho thấy người dân cũng nhận thức được rằng các mức thuế quan được áp đặt đang khiến giá hàng hóa tăng lên, và xét ở một khía cạnh nào đó, chính họ là những người trực tiếp phải gánh chịu tác động này ». Ông sống và làm việc lâu năm tại thủ đô Washington, theo ông có những điểm nổi bật nào cần chú ý trong cuộc bầu cử Midterms lần này ?   « Thực ra có ba hiện tượng đáng chú ý. Thứ nhất là động lực đi bầu của cử tri. Trong tất cả các cuộc mít-tinh vận động tranh cử, Donald Trump luôn nhấn mạnh lời kêu gọi mọi người hãy bỏ phiếu như thể chính ông cũng có tên trên lá phiếu. Tuy nhiên, nhiều nghị sĩ không dám nói thẳng với tổng thống Hoa Kỳ rằng ông không nên nói như vây. Các thăm dò dư luận cũng cho thấy rất rõ rằng phát biểu này càng làm gia tăng thái độ phản đối của cử tri đảng Dân Chủ và những cử tri độc lập, và bất lợi cho các ửng cử viên của đảng Cộng Hòa. Hiện tượng thứ hai là có một số lượng không nhỏ cử tri đảng Cộng Hòa từng bỏ phiếu cho ông Trump cách đây 2 năm, nhưng hiện nay lại hối hận, thậm chí cảm thấy xấu hổ vì đã bỏ phiếu cho ông Trump hồi năm 2024. Hiện tượng thứ ba, cũng rất quan trọng, là tỷ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu. Ở đây, có một nghịch lý là đối với một cử tri đảng Cộng Hòa, càng bất mãn vì tình hình hiện nay thì họ lại càng không đi bỏ phiếu. Dù sao đi nữa, tỷ lệ cử tri tham gia bầu cử tại Mỹ nhìn chung khá thấp. Nếu tỷ lệ này đạt 60% thì đã được xem là một kết quả rất tốt. Vì vậy, nhiều khả năng sẽ có một bộ phận đáng kể cử tri tự nhận mình thuộc đảng Cộng Hòa không đi bỏ phiếu vào Thứ Ba 3/11/2026 ». Ngoài yếu tố kinh tế có những lý do nào khác khiến người Mỹ bất mãn với chính sách của lãnh đạo Nhà Trắng từ tháng 1/2025 tới nay ? « Về những nguyên nhân khiến cử tri bất mãn, có thể nói là có bốn vấn đề chính. Thứ nhất là kinh tế, như vừa đề cập ở trên, nhưng đồng thời gắn liền với vấn đề kinh tế thì cử tri cũng ngày càng tức giận trước tình trạng tham nhũng. Đặc biệt, lần này những cáo buộc tham nhũng nhắm trực tiếp vào tổng thống, bởi một số số liệu đã được công bố cho thấy : trong khi phần lớn người dân Mỹ đang phải trải qua tình cảnh kinh tế khó khăn, thì tài sản của Donald Trump và gia đình lại không ngừng lớn lên trong thời gian gần 2 năm qua, nhờ đầu tư vào tiền mã hóa trong lúc Donald Trump giữ chức tổng thống và nhờ vào những thương vụ kinh doanh đang được đàm phán và triển khai hiện nay với Nga … Do đó, vấn đề tham nhũng cũng trở thành một chủ đề quan trọng, có khả năng thúc đẩy và tạo động lực cho cử tri tham gia bầu cử. Lý do gây bất mãn thứ ba lại chính là vấn đề nhập cư. Thực ra mọi người đều đồng tình với việc trục xuất những người nhập cư có hành vi phạm tội ra khỏi nước Mỹ. Tuy nhiên, phần lớn người dân không hình dung rằng chính quyền lại tiến hành truy quét cả những người hàng xóm của họ - những người cũng đi làm, đóng thuế và sinh sống bình thường như bao người khác. Vì vậy, chính sách nhập cư này không nhận được sự ủng hộ rộng rãi trong dư luận, ngoại trừ một bộ phận ngày càng thu hẹp những người bị có tư tưởng phân biệt chủng tộc. Cuối cùng, yếu tố thứ tư là cuộc chiến tại Iran. Đối với một bộ phận cử tri, trong đó có cả những người thuộc phong trào MAGA (Make America Great Again từng ủng hộ dảng Cộng Hòa, việc Trump quyết định cùng Israel tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran đã gây ra sự bất mãn bởi đó là một sự can thiệp quân sự của Mỹ ở nước ngoài và cũng là điều tối kỵ đối với một bộ phận cốt lõi trong lực lượng cử tri ủng hộ ông. Số này từng nghĩ rằng Trump chỉ chăm lo cho nước Mỹ, chấm dứt chính sách đối ngoại mà Washington đã theo đuổi trong nhiều thập kỷ, đặc biệt kể từ sau chiến tranh Việt Nam, chấm dứt can dự vào các cuộc xung đột quân sự ở nước ngoài ». Xin một câu hỏi chót. Về phía phe đối lập, liệu đảng Dân Chủ có thể khai thác được những bất mãn chồng chất vừa nêu để giành được thắng lợi về chính trị hay không ? « Chiến lược mà Đảng Dân chủ lựa chọn và tập trung triển khai rất rõ ràng trong chiến dịch tranh cử trên khắp cả nước là vấn đề chi phí sinh hoạt. Đảng này liên tục đặt câu hỏi với cử tri là tại sao xăng dầu đắt đến như vậy ? Xăng dầu rất quan trọng đối với dân Mỹ, đặc biệt là tại các vùng nông thôn : người ta có thể dễ dàng nhìn thấy những biển quảng cáo rất lớn hiển thị giá xăng và dầu diesel. Giá dầu diesel còn đáng lo ngại hơn, bởi đây là loại nhiên liệu được sử dụng trong hoạt động vận tải hàng hóa bằng xe tải. Vì vậy, giá diesel tăng sẽ kéo theo sự gia tăng giá của hàng loạt sản phẩm mà người tiêu dùng mua sắm. 46% các mặt hàng cần thiết nhất đối với người tiêu dùng ở Mỹ bị tăng gia và tăng hơn 3 %. Để so sánh, tại Liên Hiệp Châu Âu chỉ có 36% các mặt hàng này bị lạm phát.   Điều đó có nghĩa là lạm phát ở Mỹ cao hơn so với những nơi khác trên thế giới, ít ra là so với những quốc gia có điều kiện kinh tế tương đương với Hoa Kỳ ». RFI Việt ngữ thành thật cảm ơn chuyên gia kinh tế Jean-François Boittin, thuộc cơ quan tư vấn chuyên về thương mại quốc tế La Fabrique de l’Exportation, trả

Chính phủ Pháp bị « mắc kẹt » vì ngân sách, cuối trào của thời đại Macron, uy tín chính trị sứt mẻ trước nhiều lớp phẫn nộ của công luận. Tăng trưởng đình trệ, lạm phát gia tăng, những hình ảnh « bạo lực đô thị » sau cuộc biểu tình ngày 17/10/2026 bào mỏng thêm niềm tin của giới tài chính và các nhà đầu tư vào tiềm lực tăng trưởng của nền kinh tế thứ 2 trong Liên Hiệp Châu Âu.    Phát biểu cuối tháng 8/2026 bộ trưởng Kinh Tế Pháp Roland Lescure phác họa ra một bức tranh u ám về thực trạng kinh tế Pháp : « Các thống kế của mùa hè năm nay cho thấy tình trạng cực kỳ tồi tệ : Nông dân Pháp trong một số lĩnh vực và tại một số vùng bị mất mùa. Viện Thống Kê Quốc Gia hạ dự báo tăng trưởng trong quý 1 và quý 2. Tác động sẽ kéo dài sang quý 3 ». Không tiền, bế tắc ở phía trước GDP trong quý 1 giảm 0,3 % ở quý 2 là 0 % và báo trước tình hình khó khăn trong quý 3. Từ đầu năm đến nay, Paris luôn phải đi vay với lãi suất cao hơn so với Đức và Ý. Cũng từ 2002 Pháp mới phải đi vay tín dụng 10 năm với lãi suất hơn 5 %. Có ba yếu tố giải thích vì sao vào những tháng cuối nhiệm kỳ, chính quyền của tổng thống Macron và thủ tướng Le Cornu phải đi vay với lãi suất cao như vậy. Giới đầu tư trông thấy bế tắc « ở phía trước » của chính phủ để tìm được đồng thuận cho ngân sách 2027, mục tiêu thu hẹp bội chi ngân sách xuống còn 5 % GDP « hoàn toàn bất khả thi » cùng lúc bất mãn trong công luận Pháp dâng cao. Giới học sinh, sinh viên đòi chính phủ đầu tư thêm vào cải tổ hệ thống giáo dục. Là một trong những nền kinh tế tiên tiến nhất thế giới nhưng ngân sách giáo dục hiện tại của Pháp là 64 tỷ euro một năm. Trong lúc đó, năm 2025 Paris đã phải rót 80 tỷ để thanh toán tiền lãi cho các chủ nợ. Với mức chi tiêu hiện tại, năm 2028 tiền lãi phải trả cho chủ nợ của nước Pháp sẽ vượt ngưỡng 100 tỷ euro theo thẩm định của cơ quan quan sát tình hình kinh tế Pháp Rexecode (55 % nợ công của Pháp do các đối tác nước ngoài nắm giữ.) Uy tín chính trị sứt mẻ trước nhiều lớp phẫn nộ của công luận Thêm vào đó là những « lớp phẫn nộ chồng chất ». Các cuộc xuống đường trên toàn quốc hôm 17 và 24/10/2026 đã dẫn đến bạo động là sự « tích tụ của rất nhiều những bất mãn trong xã hội » và chẳng may cho những người biểu tình, họ đã bị « các thành phần muốn gây bạo loạn, những tay trộm cướp và cả những chính khách muốn khơi dậy hận thù lợi dụng » như giải thích của bà Marie Lajus, cựu phó lãnh đạo cảnh sát Paris. Trong khi đó thì bất bình vì đời sống đắt đỏ, vì giá xăng dầu, giá thực phẩm, nông phẩm tăng cao là có thực. Hình ảnh khoảng 3.000 cửa hàng trên toàn quốc bị đập phá, bị đốt hay bị cướp, hơn 2.400 người bị câu lưu và khoảng 1000 nhân viên an ninh bị thương trong cuộc biểu tình hôm 17/10 là « một đòn mạnh vào niềm tin của thị trường và các nhà đầu tư nước ngoài đối với tương lai của Pháp ». Về thiệt hại vật chất mà cuộc biều tình cách nay 10 ngày gây ra, Quỹ IFRAP chuyên nghiên cứu và phân tích về chính sách công của Pháp ước tính, hơn 1 tỷ euro đã không cánh mà bay do các cửa hàng bị phá hoại, do các hoạt động buôn bán bị gián đoạn tại các thành phố lớn từ Paris đến Marseille… Vòng xoáy bạo lực Điều nguy hiểm hơn nữa như chuyên gia về luật Benjamin Morel, giảng dậy tại đại học Paris Sorbonne 2 ghi nhận trên đài truyền hình Arte, từ loạt bạo động vừa qua, người ta có cảm tưởng « bạo lực » là một công cụ đấu tranh hiệu quả, vì chính phủ phải nhượng bộ và một khi mà chính quyền đã nhượng bộ rồi thì người ta có thể tiếp tục khai thác công cụ đó để đòi hỏi nhiều hơn nữa. Chính cảm giác này đe dọa uy tín của nước Pháp trong lúc các nhà đầu tư ý thức được rằng, chính quyền Emmanuel Macron chỉ tồn tại cho đến bầu cử tổng thống lần tới vào tháng 5/2027 cho nên, những « đối thoại » chính phủ đang mở ra với giới công đoàn, với đại diện của phong trào học sinh sinh viên, chẳng qua chỉ nhằm « làm hạ nhiệt tình hình ». Chính trong bối cảnh đó Viện Thống kê Quốc gia INSEE trong thông cáo hôm 27/10/2026 lưu ý « chỉ số phản ánh niềm tin của các hộ gia đình đã giảm 5 điểm trong tháng 10/2026. Đây là mức thấp nhất kể từ tháng 6 năm 2013 ». Trên đài truyền hình Pháp, France 24 Anne Sophie Alsif, kinh tế trưởng công ty tư vấn BDO -Paris không mấy lạc quan : « Nhìn vào những yếu tố tạo ra tăng trưởng thì gồm có sức mua của các hộ gia đình và đầu tư từ phía các doanh nghiệp. Hiện tại tiêu thụ của các hộ gia đình vẫn tương đối ổn định nhờ mọi người có tiền tiết kiệm. Nhưng cũng không thể nói là dân Pháp hào hứng chi tiêu. Riêng về đầu tư từ các doanh nghiệp, thì đây là một vấn đề. Chính vì thế mà các dự phóng tăng trưởng của Pháp sa sút ».    Nhìn từ phía các chủ doanh nghiệp, Charles Znaty, phát ngôn viên hiệp hội các giới chủ MEDEF sáng lập viên hệ thống bánh ngọt nổi tiếng mang tên Pierre Hermé giải thích : Thực trạng kinh tế của Pháp không đến nỗi tệ nhưng điều tối kỳ là « khủng hoảng niềm tin».  « Phần lớn các chủ doanh nghiệp hiện nay bị ảnh hưởng về mặt tinh thần, thiếu tự tin. Đây là một vấn đề kép : tăng trưởng bị đóng băng, đồng thời giới chủ không tin tưởng đề đầu tư. Tâm trạng bất an nay đang dâng cao đến mức tối đa, nhất là vào thời kỳ trước bầu cử - đặc biệt là trước những cuộc bầu cử tổng thống. Như thể là có thêm một lớp sương mù khiến tình hình càng khó khăn hơn ». Thế kẹt của các công ty xuất khẩu Vẫn trên đài truyền hình Pháp France 24 Eric Delannoy, điều hành một công ty tư vấn với hơn 60 nhân viên nói rõ hơn về nỗi băn khoăn của những người điều hành và các nhà sản xuất và hiện tại có hai lĩnh vực được coi là vững chắc : Ngân hàng, và các tập đoàn sản xuất vũ khí. Phần còn lại với những công ty xuất khẩu, số này vừa phải đối mặt với cạnh tranh của nước ngoài, với những biện pháp bảo hộ … nhưng đôi khi các thị trường ở hải ngoại cũng khá năng động. Olivier Schiller, chủ nhân Septodont, chuyên về dược phẩm và thiết bị y tế nha khoa giải thích rõ hơn : « Một công ty hoạt động trên thương trường quốc tế vừa bị các đối thủ, như Mỹ hay Trung Quốc, cạnh tranh và chèn ép: Xuất khẩu của họ gặp khó khăn. Cùng lúc, họ bị cạnh tranh ngay trên thị trường nội địa. Thành thử bằng mọi giá phải khôi phục khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp Pháp để hàng Made in France tồn tại, để Pháp thực hiện mục tiêu tái công nghiệp hóa ». Eric Delannoy thuộc tập đoàn Tenzing Conseil chuyên tư vấn cho các chủ doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp nói đến sự bất cập trong các chương trình đào tạo nhân sự tại Pháp « Vấn đề chính ở Pháp là công tác đào tạo và điều này ảnh tác động trực tiếp đến thị trường lao động. Đào tạo và giáo dục là chìa khóa cho phép giải quyết thất nghiệp. Rất nhiều các thân chủ của tôi không tìm được đúng những người có tay nghề và chuyên môn thích hợp. Chỉ riêng trong lĩnh vực công nghiệp, Pháp hiện đang rất cần một số những tài năng chuyên môn ». Olivier Schiller thuộc tập đoàn dược phẩm Septodont giải thích thêm và đưa ra một thí dụ cụ thể :   « Điều đáng tiếc là chúng ta có những biện pháp hữu hiệu để giải quyết vấn đề nhưng rồi những điều khoản đó đã bị dẹp bỏ. Thí dụ như là để đào tạo cho thanh niên, chính phủ đã hỗ trợ cho doanh nghiệp -để khuyến khích họ tuyển dụng và đào tạo cho các lớp trẻ. Nhưng rồi sau bầu cử Quốc Hội trước thời hạn hồi 2024, thì biện pháp tài trợ cho doanh nghiệp để khuyến khích đào tạo cho sinh viên, học sinh này lại bị dẹp bỏ. Nói là chính phủ giúp đỡ cho doanh nghiệp, nhưng thực ra chỉ là giảm bớt gánh nặng xã hội cho họ mà thôi. Cụ thể là để trả 100 euro tiền lương cho nhân viên thì một ông chủ ở Pháp phải đóng góp cho nhà nước 145 euro. Ở Đức khoản này chỉ là 122 euro ». Từ 2017 khi lên cầm quyền, tổng thống Emmanuel Macron đã nỗ lực tô điểm hình ảnh của nước Pháp trong mắt các nhà đầu tư quốc tế qua việc tổ chức các hội nghị Choose France, thu hút chú ý của các ông chủ tên tuổi nhất trong giới công nghệ, tài chính, dược phẩm ... Chính quyền Macron cũng đã xây dựng những công cụ để tạo điều kiện cho giới trẻ dễ chen chân vào thị trường lao động, đẩy lùi thất nghiệp, tạo điều kiện để Paris cạnh tranh với Luân Đôn trong lĩnh vực tài chính... Nhưng rồi phong trào Áo Vàng Gilet Jaune 2018, đại dịch Covid-19 và giờ đây là làn sóng phẫn nộ vào cuối nhiệm kỳ. Hình ảnh ngọn tháp ở tòa thị chính thành phố Limoges bốc cháy, cảnh tượng cửa hàng bị cướp ... khiến báo New York Times nói đến cảnh tượng « một trong những cuộc bạo loạn lớn nhất từ nhiều năm qua ». Nhật báo Thụy Sĩ Le Temps thì xem ngày 17/10/2026 là « một buổi chiều tà bất tận bao phủ lên nước Pháp ».

Không có dầu hỏa như Venezuela, không có vốn và cũng không có đồng minh : La Habana có thể cầm cự được bao lâu trước áp lực tối đa của Mỹ ? Bóp nghẹt kinh tế Cuba, Hoa Kỳ đánh cược vào kịch bản người dân vùng lên, lật đổ chế độ Cộng Sản liên tục cầm quyền từ cuộc Cách Mạng năm 1959. Washington vẫn cân nhắc một giải pháp quân sự và theo đuổi mục tiêu biến Cuba thành một vùng « bảo hộ ». Cuối tháng 9/2026 Mỹ siết chặt thêm các biện pháp trừng phạt nhắm vào Cuba : Washington cấm mọi giao dịch tài chính - kể cả gián tiếp - bằng đô la với các thực thể của Cuba căn cứ trên danh sách đen của bộ Tài Chính Hoa Kỳ. Trái với một điều khoản đã thông qua từ 2024, từ nay trở đi, người dân Cuba không còn được phép mở và duy trì tài khoản ngân hàng tại Mỹ. Ngành du lịch, các hoạt động kinh tế tư nhân cũng bị ảnh hưởng dây chuyền. Lệnh cấm mới thậm chí được áp dụng cả với các ngân hàng hoạt động ngoài lãnh thổ Hoa Kỳ. Điều đó có nghĩa là mọi dịch vụ thanh toán giữa hòn đảo này trong vùng biển Caribe với các đối tác quốc tế càng gặp nhiều trở ngại. Thiếu xăng dầu ... Cuba không chỉ mất điện Vấn đề đặt ra đối với Cuba là chính những khoản giao dịch tài chính này có vai trò sống còn đối với một nền kinh tế đang bị thiếu hụt từ năng lượng đến thực phẩm, thuốc men …     Từ đầu năm 2026 Hoa Kỳ phong tỏa nghiêm ngặt mọi nguồn cung cấp dầu hỏa của Venezuela, Mêhicô, Nga cho Cuba. Ngay tại thủ đô La Habana, có những hôm tình trạng mất điện kéo dài 22 giờ trong một ngày, tác động trực tiếp đến các phương tiện giao thông, đến các nhà máy cung cấp nước, đến các hoạt động thu gom rác thải … Các trường học, bệnh viện, các nhà máy sản xuất, cũng bị xáo trộn. Ngành du lịch xuống cấp khi các chuyến bay quốc tế không được tiếp liệu xăng dầu, khi mà hệ thống khách sạn không có điện nước để hoạt động. Các hoạt động sản xuất, du lịch cũng bị xáo trộn. Mất thu nhập ngoại tệ nhờ « xuất khẩu dịch vụ y tế » Tại một quốc gia từng « xuất khẩu dịch vụ y tế » như Cuba, mà giờ đây người dân thiếu từ ống tiêm đến viên thuốc. Nguồn thu nhập nhờ xuất khẩu các dịch vụ y tế của La Habana cũng đã bị chựng lại dưới áp lực của Hoa Kỳ. Đồng tiền quốc gia liên tục bị mất giá. Đối với một quốc gia phải nhập khẩu đến 70 % lương thực thực phẩm thì đây là một tai họa. Theo các số liệu chính thức, lạm phát tại Cuba trong tám tháng đầu năm 2026 tăng 25 % so với cùng thời kỳ năm ngoái, nhưng theo giới phân tích, thực tế còn phũ phàng hơn rất nhiều. 80 % dân số tại quốc gia từng rât tự hào về mô hình kinh tế xã hội chủ nghĩa này, nay sống dưới ngưỡng nghèo khó. Chính quyền Trump hy vọng tạo ra một tình thế khó khăn nhất, để buộc chính quyền ở La Habana phải mở cửa kinh tế, cởi trói về chính trị và qua đó biến hòn đảo này thành một « đối tác thuộc vùng ảnh hưởng của Hoa Kỳ », thậm chí là được đặt dưới sự « bảo hộ » của Uncle Sam. Cuba cải tổ để tồn tại  Riêng Donald Trump, hôm 16/03/2026, đã tuyên bố ông thực sự tin là sẽ có vinh dự « tiếp quản » Cuba « dưới một hình thức nào đó », có thể là Hoa Kỳ « giải phóng » hoặc « chiếm lấy hòn đảo này ». Vậy trong hoàn cảnh đó chính quyền của chủ tịch Miguel Diaz Canel có thể làm được những gì để duy trì ổn định trong xã hội và nhất là sự tồn tại của chế độ ? Trên đài phát thanh Pháp France Culture Laurine Chapon, chuyên gia về châu Mỹ Latinh trường Sư Phạm -Normale Sup và Viện Nghiên Cứu Châu Mỹ (Institut des Amériques) ghi nhận: La Habana đang cố gắng đưa ra một số các biện pháp cải tổ : « Dân số Cuba đã giảm đi đôi chút đang từ 11 triệu dân năm 2022 nay chỉ còn từ 9 cho đến 9,5. Gần 2 triệu người đã di tản và đây là một yếu tố hết sức quan trọng về phương diện kinh tế. Những người bỏ xứ ra đi là thành phần vừa có một chút tiền, vừa được đào tạo. Họ có chuyên môn. Mất đi nguồn nhân lực này, Cuba mất đi một phần nguồn lao động. Trái lại cộng đồng người Cuba lưu vong, chủ yếu là sống ở Hoa Kỳ, thì họ gửi tiền nhiều hơn về Cuba để giúp đỡ gia đình. Chính quyền La Habana ý thức được rằng đây là một cột trụ của kinh tế cho nên đã bắt đầu sửa đổi luật pháp theo hướng cởi trói cho kinh tế, khuyến khích đầu tư tư nhân, nhất là đầu tư của người Cuba sống ở hải ngoại. Đây là một sự thay đổi triệt để đối với quốc gia mà từ cuộc Cách Mạng năm 1959 đến nay, người Cuba lưu vong luôn bị coi là thành phần phản Cách Mạng, là những kẻ phản bội …Mãi đến 2010 chế độ vẫn còn có cái nhìn tiêu cực về những người Cuba lưu vong. Nhưng hiện tại, tình hình đã thay đổi hoàn toàn. Cộng đồng Cuba ở hải ngoại được chào đón và có một chỗ đứng vững chắc hơn trong các hoạt động kinh tế ». Laurine Chapon nói đến một bức tranh kinh tế rất u ám tại Cuba hiện nay :  « Gần một nửa dân số Cuba tuổi đã ngoài 60. Điều này có những hậu quả đối với cả chính sách phòng thủ lẫn chiến lược kinh tế của hòn đảo này (…) trong khi đó thì những người ở lại, bị đẩy vào cảnh khốn cùng : Cuba đang thiếu đủ mọi thứ từ lương thực, thực phẩm, thuốc men, điện, nước … 80 % dân số sống dưới ngưỡng nghèo khó ». Chuyên gia Laurine Chapon phân tích những tác động khác nhau của cuộc khủng hoảng đối với các thành phần xã hội:  « Một bên là những người có cơ hội để tiếp cận với ngoại tệ, như euro và đô la. Đó là tiền mà thân nhân ở hải ngoại gửi về giúp đỡ. Số này sống tương đối tốt. Họ có thể mua tất cả mọi thứ, kể cả hàng nhập khẩu từ nước ngoài. Từ 2024 Nhà nước đã cho phép tư nhân tự do nhập khẩu máy móc, thuốc men, đồ gia dụng … Miễn là có tiền, ở thủ đô La Habana gần như là cái gì cũng có. 60 % thực phẩm ở Cuba được nhập của nước ngoài. Đây là một sự thay đổi rất lớn so với thời điểm 2021/2022. Bên cạnh đó thì đại đa số còn lại trong xã hội, họ không được thân nhân ở nước ngoài tiếp tế. Số này thực sự khó khăn trong lúc mà đời sống đắt đỏ, các dịch vụ của Nhà nước về y tế, về lương thực thì không ngừng xuống dốc … Thành phần này thiếu thốn đủ mọi thứ ». Trên đài RFI Pháp ngữ, nhà chính trị học Janette Habel Học Viện về Châu Mỹ Latinh IHEAL – Paris cũng không mấy lạc quan trước tình trạng Cuba ngày càng bị cô lập với phần còn lại của thế giới :  « Tình trạng hiện tại hoàn toàn tệ hại đối với đại đa số người dân Cuba. Hoa Kỳ theo đuổi chính sách bóp ngẹt hòn đảo này về phương diện kinh tế, thương mại. Bằng những đòn trừng phạt, bằng các biện pháp phong tỏa và tài chính, Mỹ cô lập hoàn toàn Cuba với phần còn lại trong số các quốc gia ở châu Mỹ và với toàn thế giới ». Về tiến trình cải tổ kinh tế của Cuba, cựu đại sứ Pháp tại Cuba Jean Mendelson nhấn mạnh đến hoàn cảnh mà ông gọi là « bất đắc dĩ » :  « Tất cả những biện pháp cải tổ đang tiến hành đã được đưa ra trong hoàn cảnh ép buộc. Phần lớn đều phù hợp với những quyết định được đưa ra từ thập niên 2010, tức là thời kỳ mà mà cha đẻ của cuộc Cách Mạng Cuba, Fidel Castro còn sống với hy vọng mang lại một động lực mới cho kinh tế Cuba ». Nhà chính trị học Gaspard Estrada Trường Kinh Tế và Khoa Học Chính Trị Luân Đôn nói đến một sự tiếp nối trong chính sách cải tổ của Cuba : Từ thập niên 2010 La Habana dưới thời chủ tịch Raoul Castro, La Habana thực ra đã tiến hành cải tổ trong giai đoạn đàm phán bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ. « Chúng ta thấy rõ, chế độ Cuba đang bị thực tế dồn vào chân tường. La Habana bắt buộc phải đưa ra những biện pháp cải tổ và mở cửa kinh tế. Nhưng thực ra chế độ Castro đã ý thức được điều này và đã bắt đầu công cuộc cải cách, cởi trói cho thị trường từ những năm 2010 và nhất là giai đoạn 2015/2016 để bình thường hóa quan hệ dưới thời tổng thống Mỹ Barack Obama. Điều thực sự quan trọng đối với hòn đảo này là tương lai chính trị nào cho Cuba, La Habana có những phương tiện nào để vực dậy kinh tế ? Khác với Venezuela vốn có dầu hỏa, tài nguyên của Cuba không nhiều. Làm thế nào tái thiết đất nước ? Trong hoàn cảnh đó bản thân Hoa Kỳ cũng đang cân nhắc khả năng can thiệp quân sự vào Cuba ». Mỹ do dự trước khi can thiệp vào Cuba    Trong nhiệm kỳ đầu (2017-2020) tổng thống Mỹ Donald Trump đã ban hành thêm 243 biện pháp trừng phạt nhắm vào Cuba. Ở nhiệm kỳ 2, ông vẫn ấp ủ tham vọng dễ dàng « chiếm » được Cuba như đã kiểm soát Venezuela sau chiến dịch quân sự hồi tháng 01/2026. Có điều Cuba không có dầu hỏa như Venezuela, hiện tại Washington cũng không có một đối tác đủ vững chắc tại La Habana như đã có thể trông cậy vào quyền tổng thống Venezuela Delcy Rodriguez ở Caracas và quan trọng hơn nữa, Washington ý thức được rằng nếu hòn đảo với khoảng 10 triệu dân cư này bị đẩy vào một cuộc khủng hoảng về chính trị, thì nước Mỹ của ông Trump sẽ phải đối mặt với một « làn sóng người nhập cư » từ Cuba tràn sang Hoa Kỳ. Đó là kịch bản mà Washington muốn tránh bằng mọi giá. Trừng phạt hay để bán dầu cho Cuba ?  Song có một thực tế phũ phàng : Washington cắt các nguồn tiếp liệu dầu hỏa của Cuba để hòn đảo này phụ thuộc nhiều hơn vào năng lượng của Hoa Kỳ. Theo các số liệu chính thức được công bố, Mỹ hiện là nguồn cung cấp nhiên liệu lớn nhất cho chế độ mà thực ra vẫn trong tay gia đình Castro : Tháng 08/2026 Mỹ xuất khẩu gần 75 triệu đô la dầu hỏa sang Cuba vượt xa 60 triệu đô la trong cùng thời kỳ một năm trước đó. Các chuyên gia Pháp nghiên cứu về Cuba đồng loạt nhận định, chính sách của Mỹ với hòn đảo này là một sự tiếp nối từ học thuyết Monroe được chính quyền Trump cập nhật hóa hồi tháng 11/2025. Riêng Jean Jacques Kourliansky, giám đốc Đài Quan Sát Châu Mỹ Latinh - Caribe, Quỹ nghiên cứu Jean Jaurès nhắc đến nét đặc biệt trong quan điểm của Donald Trump về Cuba « Điều mà không mấy ai nhắc đến là từ 2011 ông Donald Trump đã liên hệ với Cuba

Hoa Kỳ quan niệm « Năng lượng là chìa khóa để thống lĩnh thế giới, khoáng sản chiến lược là nền tảng của sức mạnh ». Đối với Trung Quốc, Con Đường Tơ Lụa Mới thế kỷ 21 là « ống hút » đưa nguyên liệu từ khắp nơi trên thế giới về Hoa Lục. Bắc Kinh và Washington đang cùng lao vào cuộc chạy đua bảo đảm các nguồn cung ứng về dầu khí, khoáng sản chiến lược và nguyên liệu. Phát biểu ngày 07/08/2026, tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố : « Trong nhiệm kỳ đầu của tôi, chúng ta đã bảo đảm được cho nước Mỹ tự chủ về mặt năng lượng. Giờ đây, liên quan đến những khoáng sản chiến lược cho tương lại, Hoa Kỳ sẽ không còn phải phụ thuộc vào bất kỳ một quốc gia thù nghịch nào. Nước Mỹ dư thừa tài nguyên. Các khoáng sản thiết yếu là nền tảng sức mạnh, là nguyên liệu đầu vào cho mọi thứ, từ các hệ thống vũ khí tiên tiến đến xe ô tô. Các khoáng sản này phải được khai thác, tinh luyện và chế tạo thành sản phẩm ngay tại đây, trên lãnh thổ Hoa Kỳ ». Nguyên thủ Mỹ nhấn mạnh « các khoáng sản thiết yếu là nền tảng của sức mạnh ». Hôm 24/09/2026, tiếp chủ tịch Trung Quốc tại Nhà Trắng, những bất đồng về thương mại Mỹ - Trung, nhu cầu về dầu hỏa và năng lượng của hai cường quốc kinh tế kinh tế hàng đầu thế giới, khoáng sản chiến lược là những hồ sơ mà ông Donald Trump đã đề cập đến với ông Tập Cận Bình. Kinh tế và địa chính trị càng lúc càng gắn chặt với nhau. Xung đột tại Trung Đông và eo biển Hormuz bị phong tỏa, eo biển Bab el Mandeb dậy sóng, chiến tranh tại Ukraina... đang làm lộ rõ những nhược điểm trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Dầu hỏa, khí đốt, đồng, nhôm, thép và kim loại hiếm đang trở thành những yếu tố cấu thành sức mạnh của các siêu cường trên thế giới. Trên đài RFI, nhà nghiên cứu Emmanuel Hache, Viện Quan Hệ Quốc Tế và Chiến Lược của Pháp - IRIS, trước hết đặt lại cuộc đua tranh giành tài nguyên giữa Mỹ và Trung Quốc trong bối cảnh địa chính trị căng thẳng hiện nay với nhiều cuộc xung đột vũ trang nhất từ sau Thế Chiến Thứ Hai đến nay : « Thế giới lâm vào tình cảnh như hiện tại là do từ tháng 9/2026 đến nay, Trung Quốc ráo riết lấp đầy trở lại các kho dự trữ. Thị trường dầu hỏa tương đối ổn định từ cuối tháng 2 cho đến tháng 8 vừa rồi. Đó là thời điểm Bắc Kinh huy động các kho dự trữ chiến lược để bảo đảm nhu cầu tiêu thụ nội địa ». Tác động dây chuyền và như một vết dầu loang đẩy kinh tế toàn cầu vào tình trạng căng thẳng. Chuyên gia Emmanuel Hache phân tích tiếp : « Chẳng hạn như khí đốt là một nguồn năng lượng đầu vào cho ngành luyện kim, cho nên khí đốt tăng giá sẽ ảnh hưởng dây chuyền đến những thị trường khác, thí dụ như giá của một số các kim loại như nhôm, thép … cũng sẽ tăng theo. Qua đó là cả chuỗi sản xuất, cả nền kinh tế của một quốc gia, và thương mại toàn cầu bị tác động ». Cạnh tranh ở nhiều cấp  Hoa Kỳ và Trung Quốc cùng lao vào một cuộc đua bảo đảm các nguồn tài nguyên thiết yếu. Đây cũng chính là tâm điểm của mọi cuộc tranh hùng trong thế kỷ XXI. Cuộc cạnh tranh này liên quan đến các loại nhiên liệu hóa thạch, khoáng sản chiến lược, kim loại thiết yếu cho công nghiệp, vật liệu dùng trong sản xuất pin, đất hiếm và các công nghệ cần thiết cho quá trình chuyển dịch năng lượng. Đối với cả Washington và Bắc Kinh, vấn đề cốt lõi hiện nay không chỉ còn là sở hữu tài nguyên thiên nhiên, mà còn là kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng từ khâu khai thác đến các kỹ thuật tinh luyện, từ khâu chế biến đến sản xuất linh kiện, cho đến các dịch vụ vận chuyển, lưu trữ và tái chế. Theo giới quan sát đây không đơn thuần là một cuộc chạy đua để « chiếm » tài nguyên mà là một sự cạnh tranh « nhiều tầng » vì an ninh năng lượng quốc gia, vì an ninh công nghiệp, vì tự chủ công nghệ và khả năng kháng cự trước những áp lực về kinh tế, ngoại giao và thậm chí quân sự.  Chiến lược tự chủ về kim loại hiếm từ thập niên 1950 Có điều, tuy theo đuổi cùng một mục đích là bảo đảm các nguồn cung cấp tài nguyên, từ quặng mỏ, nguyên liệu thô, đến tài nguyên thiên nhiên, khoáng sản …, Mỹ và Trung Quốc lại có những phương pháp rất khác nhau. Tuyên bố của tổng thống Donald Trump hôm 07/08/2026 một lần nữa nhấn mạnh đến một sự tự chủ đối với kim loại hiếm và mọi khoáng sản chiến lược của các « quốc gia thù nghịch ». Về điểm này, nhà nghiên cứu Emmanuel Hache viện IRIS đánh giá, chiến lược của lãnh đạo Nhà Trắng hiện nay không có gì mới lạ so với hơn 70 năm về trước : « Phát biểu của tổng thống Mỹ như thể ông đang đọc lại từng câu chữ từ báo cáo Paley năm 1952. Tài liệu mang tựa đề ‘Resouces for freedom - Tài nguyên phục vụ tự do’ , do chủ tịch Ủy Ban Chính Sách Tài Nguyên của phủ tổng thống, William Paley, đệ trình. Tài liệu này đã nhấn mạnh những khoáng sản chiến lược mang tính quyết định đối với nền văn minh Hoa Kỳ. Từ thập niên 1950, ở Mỹ đây đã là mối quan tâm hàng đầu. Trong số 55 khoáng sản chiến lược, thì có tới 30 loại mà Hoa Kỳ hoàn toàn phụ thuộc vào các nguồn nhập khẩu của nước ngoài. Đó là lý do vì sao lãnh đạo Nhà Trắng nhấn mạnh đến sự tự chủ - nhất là Mỹ có nhiều tài nguyên và cũng có thể là một nguồn cung cấp rất lớn cho thế giới. Vấn đề là Hoa Kỳ hiện nay là đang bị phụ thuộc vào Trung Quốc, vào khoáng sản của Canada ».   Về phần giáo sư Yves Jégourel, Học Viện Công Nghệ và Mỹ Thuật Quốc Gia CNAM – Paris, ông giải thích vì sao tổng thống Mỹ thứ 47 liên tục đòi « thôn tính » Groenland của Đan Mạch, tuyên bố Canada là « bang thứ 51 của Hoa Kỳ » và cụ thể hơn là đã đạt được thỏa thuận về dầu hỏa Venezuela với chính quyền tại Caracas trong tay quyền tổng thống Delcy Rodriguez :  « Kim loại chiến lược từ rất lâu nay đã là một vấn đề đối với Hoa Kỳ. Đầu thế kỷ 20 Mỹ đã lao vào một cuộc chạy đua tranh giành quyền khai thác các mỏ thiếc với Anh Quốc. Thiếc là nguyên liệu cần thiết để sản xuất từ những cạp lồng đựng đồ ăn cho lính đến bình xăng xe vận tải quân sự … Trong quan niệm của người Mỹ làm chủ năng lượng là chìa khóa cho phép một quốc gia trở thành một siêu cường trên thế giới. Lịch sử công nghiệp cũng đã chứng minh rằng năng lượng là chìa khóa để thống lĩnh toàn cầu. Làm thế nào để kiểm soát năng lượng của thế giới ? Hoặc là kiểm soát các nguồn năng lượng hóa dầu, hoặc là làm chủ các nguồn năng lượng sạch. Trong lĩnh vực năng lượng xanh, năng lượng tái tạo, hiện thời Trung Quốc đang dẫn đầu cuộc đua. Do vậy có khả năng là chính quyền Trump quyết tâm đẩy mạnh mục tiêu thâu tóm các giếng dầu trên thế giới - điển hình là các mỏ dầu của Venezuela, để vừa giải quyết các nhu cầu trong ngắn hạn, vừa làm chậm lại tiến độ phát triển của Trung Quốc về năng lượng xanh … Và để đạt được các mục tiêu này, Hoa Kỳ không ngần ngại huy động cả quân đội vào cuộc, như đã thấy trong trường hợp với Venezuela ». Washington sẵn sàng thay đổi các mối liên minh vì khoáng sản ?  Vào lúc căng thẳng về thương mại giữa Mỹ và Canada dâng cao, Hoa Kỳ vốn hoàn toàn phụ thuộc vào muối kali của Canada được dùng để sản xuất phân bón, Nhà Trắng sẵn sàng đàm phán về một « big deal » với Belarus… và như giáo sư Jégourel ghi nhận : Quyết tâm giành lại quyền kiểm soát hay khai thác tài nguyên thiên nhiên của chính quyền Washington ảnh hưởng đến nhiều quốc gia từ Venezuela (dầu hỏa) đến Belarus (muối kali) hay Groenland của Đan Mạch (đất hiếm, kim loại thiết yếu, tiềm năng uranium và các khoáng sản công nghiệp), hay Cộng Hòa Nhân Dân Congo (đồng, thiếc, coban …). OBOR, ống hút tài nguyên của thế giới  Trong khi đó, tại Bắc Kinh, từ hàng chục năm nay, Trung Quốc đã chủ trương đầu tư vào các khu khai thác quặng mỏ ở từ châu Phi đến châu Mỹ Latinh. Trong khi các nhà máy lọc dầu, các nhà máy luyện kim của Âu Mỹ thi nhau đóng cửa thì Trung Quốc đẩy mạnh chuỗi cung ứng, phát triển khâu tinh luyện kim loại hiếm … để trở thành nguồn cung cấp gần như độc quyền cho thế giới trong nhiều lĩnh vực. Trên đài RFI Pháp ngữ, Emmanuel Hache, chuyên nghiên cứu về năng lượng và kim loại, thuộc viện IRIS, so sánh chiến lược của Mỹ và Trung Quốc với cùng một mục tiêu : « Tháng 1/2025 một trong những sắc lệnh đầu tiên mà Donald Trump đặt bút ký khi trở lại cầm quyền mang tên ‘Thống trị năng lượng’ và tiếp theo đó tất cả những quyết định của nguyên thủ Mỹ đều đi theo hướng này. Washington liên tục tìm kiếm tài nguyên, tìm kiếm các nguồn cung cấp năng lượng và khoáng sản. Như trong chiến dịch ở Venezuela, như những đòn o ép Ukraina hay những hợp đồng với một vài nước châu Phi. Ở góc đài bên kia thì Bắc Kinh từng bước phát triển chính sách công nghiệp và từ đầu những năm 2000 đã trở thành nguồn nhập khẩu nguyên liệu lớn nhất trên thế giới. Trong rất nhiều lĩnh vực, Trung Quốc thậm chí là khách hàng số 1 mua khoáng sản, dầu hỏa, khí đốt … Cùng lúc, Trung Quốc cũng đã phát triển các cơ sở hạ tầng để tinh luyện khoáng sản để trở thành một nguồn cung cấp quan trọng nhất cho thế giới (…) Con Đường Tơ Lụa Thế Kỷ 21 mà Bắc Kinh đề xướng đơn giản là một ‘ống hút’ để đưa khoáng sản, nguyên liệu, dầu khí từ mọi nơi về Hoa Lục. Trong hoàn cảnh hiện tại, xung đột ở Trung Đông cho thấy Trung Quốc đã hoàn toàn có lý đầu tư và xây dựng cả một mạng lưới thay thế để đưa nguyên liệu về Hoa Lục và đa dạng hóa các nguồn cung cấp ».   Chuyên gia Emmanuel Hache, cũng như giáo sư Yves Jégourel, cùng ghi nhận : Trên con đường chinh phục những nguồn tài nguyên của thế giới, dưới những hình thức khác nhau, Hoa Kỳ và Trung Quốc đều đang theo đuổi chính sách mà hai chuyên gia này gọi là « Chủ nghĩa đế quốc mới ». Tuy nhiên, Hoa Kỳ là một trong những nhà sản xuất lớn của thế giới trong một số lĩnh vực, (như đồng, kẽm …), chủ trương khoáng sản Mỹ phải được khai thác trên đất Mỹ để phục vụ các nhà máy quốc gia. Hoa Kỳ muốn giảm bớt mức độ phụ thuộc vào ba nhà cung cấp chính, mà quan trọng nhất là Trung Quốc (ở một cấp độ thấp hơn là Canada và Brazil). Trái lại, thế mạnh của Trung Quốc là vừa đa dạng hóa các nguồn cung cấp, qua các dự án đầu tư ở nước ngoài, vừa duy trì và nâng cao vị thế của mình trong chuỗi giá trị công nghiệp toàn cầu.