Tạp chí đặc biệt

Tòa án Tối cao Mỹ, ngày 21/02/2026, ra phán quyết bác bỏ chính sách áp đặt thuế quan, trong gần một năm qua, đã được tổng thống Donald Trump sử dụng như một phương tiện làm mưa làm gió chủ yếu để bắt chẹt các quốc gia, các nhóm nước yếu hơn. Suốt tuần qua, Nhà Trắng gia tăng áp lực quân sự, để ngỏ khả năng tấn công Iran, trong bối cảnh ông Trump vừa bị đòn đau về thuế quan, và đàm phán tại Genève không mang lại kết quả mà Washington mong đợi. Tròn 4 năm Nga xâm lược Ukraina trên quy mô lớn. Trong lúc khả năng đạt thỏa hiệp hòa bình còn xa vời, các đồng minh châu Âu tiếp tục khẳng định hậu thuẫn Ukraina. Tuy nhiên, có khác biệt lớn trong nội bộ châu Âu: Anh Quốc muốn hậu thuẫn Ukraina « giành chiến thắng », trong lúc nhiều nước khác, trong đó có Pháp, chủ trương vừa hậu thuẫn Ukraina, vừa mở cánh cửa đàm phán, tìm thỏa hiệp với Nga. Chủ trương phát triển quốc phòng châu Âu của tổng thống Pháp Emmanuel Macron, để khẳng định sự tự chủ về chiến lược, trong một thời gian dài bị coi là ảo tưởng, đã có thêm một số ủng hộ mới. Pháp, Đức, Ý, Ba Lan và Vương quốc Anh đạt thỏa thuận phát triển hệ thống drone phòng thủ bầu trời châu Âu. Theo một khảo sát của Đại học King's College London, các mô hình hàng đầu của Trí tuệ Nhân tạo, từ OpenAI đến Anthropic và Google, đã lựa chọn sử dụng vũ khí hạt nhân trong 95% trường hợp, trong các mô phỏng « trò chơi chiến tranh ». Trên đây là các chủ đề chính của tạp chí Thế giới Đó đây tuần này. Thất bại chính trị đối với người tự coi đứng trên tất cả Ngay sau khi Tối cao Pháp viện Mỹ ra phán quyết bác bỏ chính sách thuế quan, ông Trump lại ban hành chính sách áp thuế quan toàn cầu 10% mới, trong thời hạn tối đa 150 ngày, mở ra một giai đoạn căng thẳng khác với thương mại quốc tế. Chính sách thuế quan gọi là « đối ứng » từng được tổng thổng Trump quảng bá rầm rộ vào « Ngày giải phóng » (02/04/2025), được coi là sẽ giúp nước Mỹ trở lại với thời kỳ « vàng son », tái cân bằng quan hệ thương mại với các nước mà theo ông, đã lợi dụng Hoa Kỳ trong nhiều thập niên. Đọc thêm : TT Mỹ ra sắc lệnh mới áp thuế 10 % với hàng nhập khẩu, ngay sau khi Tòa Án Tối Cao bác "thuế đối ứng" Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ không mang lại ngay lập tức các tác động lớn đối với thương mại quốc tế, bởi Nhà Trắng đã đạt được thỏa thuận song phương với nhiều nước trong thời gian qua, nhờ các đe dọa thuế quan, bên cạnh sắc thuế trả đũa mới (10%). Nhiều nước lo sợ bị trả đũa, không dám đòi Washington xét lại thỏa thuận, đã phải thông qua trong hoàn cảnh bị ép buộc. Tuy nhiên, thực tế này không thể che lấp được thất bại chính trị lớn của tổng thống Trump, người thường xuyên khẳng định đứng trên mọi thể chế, định chế. Trả lời New York Times, ngày 07/01/2026, ông Trump khẳng định « giới hạn duy nhất » với tổng thống là « tinh thần cá nhân », « đạo lý riêng của bản thân », « luật pháp quốc tế không có nghĩa lý gì »… (« My own morality. My own mind. It's the only thing that can stop me». « I don't need international law »). Đọc thêm - Trump: « Đỉnh cao quyền lực » trong một thế giới chia rẽ và thù địch Quyền áp thuế của Trump giờ đây bị thu hẹp đáng kể Ông Pascal Lamy, cựu chủ tịch Tổ chức Thương mại Quốc tế (WTO), nhà điều phối mạng lưới các cơ sở tư vấn Jacques Delors, giải thích vì sao phán quyết nói trên của tòa là một thất bại đau đớn với tổng thống Mỹ (trả lời Đài Phát thanh Truyền hình Thụy Sĩ RTS, ngày 22/02/2026) : « Đây là một chiến thắng đối với những ai cảm thấy rằng ông Trump đã mở rộng quyền lực hành pháp của mình đến mức không còn phù hợp với nền dân chủ Mỹ nữa.  Vì vậy, tất cả những ai trong xã hội chúng ta, gắn bó với nền dân chủ — tức một hệ thống chính trị có sự kiểm soát và đối trọng quyền lực —, đều chỉ có thể hoan nghênh ý nghĩa của phán quyết này về mặt Hiến pháp. Đọc thêm – « Ngày Giải phóng » : Mỹ tăng thuế quan với toàn thế giới Có điều quan trọng cần nhớ là, nước Mỹ ra đời từ một cuộc chiến thương mại. Hiến pháp đã trao cho Quốc Hội quyền áp đặt thuế quan, ngoại trừ trong một số trường hợp nhất định, bao gồm trường hợp có đe dọa nhãn tiền đối với an ninh quốc gia. Tòa án Tối cao phán quyết rằng ông Trump đã sai, khi coi thâm hụt thương mại hiện tại là mối đe dọa với an ninh của nước Mỹ. Phán quyết của Tối cao Pháp viện Mỹ cùng với một loạt những thất bại mà ông Trump phải gánh chịu trong tháng qua, như làn sóng phản đối cảnh sát di trú sau hai vụ bắn chết người ở Minnesota, việc đề cử Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang, và vụ Groenland, cho thấy đây không phải là một tháng tốt lành đối với ông Trump. Đọc thêm - Vụ chủ quyền Groenland: TT Mỹ mềm nắn, rắn buông với châu Âu Cơ hội, mà ông Trump từng có, khi nhắm đến đơn phương áp thuế đối với hàng hóa nhập khẩu toàn thế giới vào Hoa Kỳ, thoạt tiên rất lớn, giờ đã bị thu hẹp đáng kể. Về cơ bản, tôi cho rằng chủ nghĩa tư bản thị trường hiện tại, sẽ tự điều chỉnh được, nếu các rào cản thuế quan chẳng hạn ở mức 10 hoặc 12% với Mỹ, giống như cách thị trường tự điều chỉnh tùy theo sự thay đổi của giá dầu, hoặc mức lương tối thiểu ở Trung Quốc. Hoàn toàn không có chuyện thuế quan của Mỹ có thể gây đảo lộn được nền kinh tế toàn cầu, thương mại toàn cầu, như điều mà ông Trump tuyên truyền ».   Tại Iran, kẻ mong đàm phán có kết quả, người chờ Mỹ tấn công Trong tuần qua tại Iran, trước khi Mỹ - Israel khai hỏa tấn công Iran ngày hôm nay, thứ Bảy, 28/02/2026, nhiều hy vọng đặt vào các đàm phán tại Geneve giữa Teheran và Washington. Ngay cả một thỏa thuận hạn chế cũng có thể cho phép ngăn chặn nguy cơ chiến tranh, nhưng nếu đàm phán thất bại, chiến tranh là khó tránh khỏi. Thông tín viên Shivos Ghazi tường trình từ Teheran : « Chúng tôi gặp Behrouz, một người đàn ông Iran khoảng 40 tuổi, điều hành một cửa hàng quần áo trong khu chợ nhỏ ở Teheran. Nhiều tuần nay, khách hàng rất ít, việc kinh doanh gần như đình trệ. Người chủ cửa hàng nói: “Chợ đóng cửa hoàn toàn vì mọi người đều đang chờ đợi. Liệu chúng ta đang hướng tới chiến tranh, hay sẽ có một thỏa thuận? Không ai dám mạo hiểm cả. Thông thường vào thời điểm này trong năm, trước dịp Tết Năm mới cổ truyền của Iran, chúng tôi có rất nhiều khách hàng, và chúng tôi đặt mua rất nhiều sản phẩm, cửa hàng đầy ắp. Năm nay, chúng tôi chỉ đặt hàng bằng 10% so với mọi năm. Chúng tôi đã có kinh nghiệm về cuộc chiến 12 ngày hồi tháng Sáu. Họ tấn công vào ban đêm, và chúng tôi phải đóng cửa hàng trong 12 hoặc 13 ngày. Hiện tại, mọi người chỉ đang cố gắng để lo cho đời sống hàng ngày của gia đình mình.” Bất ổn và lo âu đã là một phần của cuộc sống hàng ngày. Nhiều người mơ về một thỏa thuận giúp tránh được chiến tranh, nhưng nhiều người khác, đặc biệt là những người đã biểu tình vào đầu tháng Giêng, lại hy vọng Mỹ can thiệp. » Chế độ Hồi giáo Iran đàn áp phong trào đòi dân chủ, hồi tháng 1/2026, khiến ít nhất hàng ngàn người chết, và thậm chí hàng chục ngàn. Cuộc thảm sát này và sự tàn bạo của chế độ thần quyền tại Iran từ nhiều thập niên khiến việc can thiệp quân sự của Mỹ, mang lại hy vọng lật đổ chế độ, trở thành mong mỏi của nhiều người dân Iran.  Tròn 4 năm cuộc xâm lăng: Anh kiên định hỗ trợ Ukraina giành chiến thắng Ngày 24/02/2026 là tròn 4 năm Nga tấn công Ukraina trên quy mô lớn. Nhiều lãnh đạo châu Âu có mặt tại Kiev vào dịp này để khẳng định sự ủng hộ mạnh mẽ và lâu dài với Ukraina. Anh Quốc là một quốc gia đứng hàng đầu châu Âu trong các hậu thuẫn Ukraina. Thông tín viên Nguyễn Giang tường trình từ Luân Đôn : « Sang thăm Kiev vào dịp 4 năm cuộc chiến của Nga đánh Ukraina, ngoại trưởng Anh Yvette Cooper đã công bố thêm 300 biện pháp trừng phạt mới của Anh nhắm vào các cá nhân, doanh nghiệp Nga, đặc biệt trong ngành dầu khí. Trong số này có tập đoàn đường ống dẫn dầu khí lớn nhất thế giới của Nga PGSC Transneft. Cùng ngày, thủ tướng Anh Keirr Stamer đã cùng toàn bộ nội các mặc áo đen dự họp chính phủ và tưởng niệm các nạn nhân cuộc chiến. Ông nói nước Anh sẽ tiếp tục sát cánh cùng người Ukraina ‘‘vì tự do và vì một nền hòa bình công bằng và bền vững’’. Cho tới nay Anh đã chi gần 21,8 tỷ bảng Anh, gồm 13 tỷ cho quân sự trong khuôn khổ một đối tác chiến lược giữa hai nước. Ngoài các khoản viện trợ nhân đạo cấp thời, Anh còn đảm bảo tín dụng để Ukraina có thể tiếp cận hàng trăm tỷ đô la của ngân hàng thế giới. Trên thực tế, Anh đã chi nhiều trăm triệu đô la bốn năm qua để nhà nước Ukraina có thể trả lương cho công chức và quân nhân. Điều đáng chú ý là chính sách ủng hộ Kiev và chống lại chế độ của tổng thống Putin khiến Anh khác hẳn với Hoa Kỳ vốn đang tìm cách đạt thỏa thuận, thậm chí mặc cả với Nga về cuộc chiến này. Đây là lý do mà nửa năm qua thì nước Nga đã coi Anh là ‘‘kẻ đầu trò xấu xa’’, thay thế Hoa Kỳ để duy trì cuộc chiến của NATO ở Ukraina. Một khảo sát vào tháng 2 năm nay cho thấy, sau 4 năm chiến tranh, so với các nước trong Liên Âu, dư luận tại Anh tiếp tục muốn ủng hộ Ukraina ‘‘giành chiến thắng’’ ở mức 70%, cao hơn hẳn. Ở Đức, tỉ lệ này là 51%, ở Pháp tỉ lệ là 45%, Tây Ban Nha 40% và Ý 32% (thăm dò của YouGov, trích ''Four years into the Ukraine war, where does Western European opinion stand?'', 20/02/2026). Sự ủng hộ mạnh của người dân khiến cho chính phủ Anh có thể tiếp tục chọn cách đi của mình khác hẳn Mỹ. Và có lẽ là mạnh mẽ hơn châu Âu, vốn có chia rẽ nội bộ. Anh Quốc coi an ninh của Ukraina gắn bó chặt chẽ với chiến lược an ninh của Vương quốc Anh trên thế giới trong suốt 4 năm qua và còn trong nhiều năm nữa. » Xây dựng nền công nghiệp quốc phòng tự chủ châu Âu: Những đột biến Các cường quốc quân sự châu Âu gia tăng phối hợp để thúc đẩy hợp tác quốc phòng của châu Âu và hậu thuẫn Ukraina. Ngày 20/02 vừa qua, tại thành phố Krakow, Ba Lan, 5 nước Pháp, Đức, Ý, Ba Lan và Vương quốc Anh khẳng định « Đảm bảo chủ quyền và an ninh lâu dài của Ukraina phải là một phần không thể thiếu của thỏa thuận hòa bình, bất luận với giải pháp nào ». Năm quốc gia tham dự cuộc họp, là bộ phận nòng cốt của « Liên minh các nước tình nguyện vì Ukraina », thông qua kế hoạch phát triển drone giá rẻ, để bảo vệ không phận châu Âu, trong khuôn khổ ​​chương trình LEAP (Low-cost Effectors and Autonomous Pla

Đàm phán giữa Nga và Ukraina nhằm tìm giải pháp chấm dứt chiến tranh đột ngột kết thúc ; Nguy cơ xung đột vũ trang Mỹ - Iran tăng cao khi Washington ồ ạt huy động chiến đấu cơ đến Trung Đông ; Donald Trump có kế hoạch lập căn cứ quân sự ở Gaza ? Phải chăng Trung Quốc đã thật sự bí mật thử hạt nhân ? Trên đây là những chủ đề thời sự đáng chú ý trong tuần. Vì sao đàm phán Nga – Ukraina đột ngột kết thúc ? Thứ Ba, ngày 17/02/2026, Matxcơva, Kiev và Washington tiến hàng vòng đàm phán thứ hai tại Geneve, Thụy Sĩ, nhằm tìm kiếm hòa bình cho Ukraina. Tuy nhiên, đến ngày đàm phán thứ hai, thứ Tư 18/02, cuộc thương lượng của các bên đã đột ngột bị rút ngắn mới sau hai giờ bắt đầu mà không cho một kết quả khả quan nào. Cho đến hiện tại, không một chi tiết nào về cuộc họp được tiết lộ. Phát biểu trước báo giới, phía Nga nói đến một cuộc đàm phán « khó khăn nhưng chuyên nghiệp ». Đoàn đàm phán Ukraina thì tuyên bố là có « tiến bộ ». Báo Thụy Sĩ Le Temps, dẫn lời Thomas Greminger, giám đốc Trung tâm Chính sách An ninh tại Geneve, giải thích ba nguyên nhân cho việc kết thúc đột ngột cuộc đàm phán. Thứ nhất là lập trường cứng rắn từ Nga. Ông Greminger cho biết ông không ngạc nhiên về việc không đạt được tiến bộ quan trọng nào trong vế chính trị của cuộc đàm phán, do các bên vẫn còn nhiều bất đồng. Về nguyên tắc, nhà ngoại giao Thụy Sĩ này cho rằng « những tiến bộ về kỹ thuật » là vẫn có thể, chủ yếu ở hai trục, được cho là trọng tâm của cuộc thảo luận : Vấn đề quân sự và Lợi ích kinh tế. Nhưng sự trở lại của ông Vladimir Medinski, cố vấn của tổng thống Nga, nhà tư tưởng học nổi tiếng với những lời phát biểu được cho là xuyên tạc lịch sử, rất có thể đã làm gián đoạn sự năng động của các cuộc thương lượng về quân sự – vốn dĩ đã có những tiến triển trong vòng họp thứ nhất ở Abu Dhabi – bằng cách đưa trở lại bàn đàm phán các vấn đề nhạy cảm như tiếng Nga và Giáo hội Chính thống Nga. Một lựa chọn đã khiến các bên tham gia cảm thấy khó chịu. Theo nhận định của Thomas Greminger, « các yêu cầu của Nga mang tính cực đoan hơn dự đoán ». Thứ hai, theo Le Temps, còn có sự chia rẽ trong nội bộ đoàn đàm phán Ukraina. Theo báo Anh The Economist, một bên do cựu lãnh đạo cơ quan tình báo Ukraina Kyrylo Budanov đứng đầu, đánh giá một thỏa thuận nhanh chóng – ngay cả khi không hoàn hảo – vẫn sẽ tốt hơn trước khi cơ hội vụt mất, bên kia, vẫn còn chịu tác động từ cựu chánh văn phòng Andriy Yermark, tỏ ra ít khoan nhượng hơn. Điều này buộc tổng thống Volodymyr Zelensky phải tìm cách dung hòa hai bên, trong khi vẫn phải chịu áp lực cả từ trong và ngoài nước để tổ chức một cuộc bầu cử tổng thống. Cuối cùng, khuôn khổ các cuộc đàm phán dường như vượt quá khả năng bộ đôi nhà ngoại giao Mỹ, Steve Witkoff và Jared Kushner. Cùng trong một quãng thời gian này, hai đặc sứ Mỹ còn phải đàm phán với Iran về hồ sơ hạt nhân của Teheran  thông qua trung gian Oman. Theo phân tích của Thomas Greminger, « trước đây, họ đã thành công trong việc thu hẹp khoảng cách chính trị, nhưng họ đã đánh giá thấp chuyên môn cần thiết để đạt được một thỏa thuận vững chắc ». Như ví von của một nhà ngoại giao Iran, xin ẩn danh, được Reuters dẫn lại : Cách tiếp cận này của Mỹ chẳng khác gì với việc « tại phòng cấp cứu, một bác sĩ duy nhất với hai bệnh nhân nghiêm trọng và không thể chăm chút lo cho người này hay người kia, nên có nhiều nguy cơ đi đến thất bại ! ». Tấn công Iran : Quân đội Mỹ đã trong tư thế sẵn sàng ? Cũng tại Geneve, Thụy Sĩ, cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran liên quan đến chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Teheran vẫn chưa cho kết quả như tổng thống Mỹ Donald Trump mong muốn. Ngày 19/02/2026, tổng thống Mỹ Donald Trump trong lễ khai mạc phiên họp đầu tiên Hội đồng Hòa bình do ông sáng lập, ra tối hậu thư, Iran chỉ có 15 ngày để từ bỏ chương trình hạt nhân, và ký kết thỏa thuận. Như để gia tăng sức ép đối với Iran, ngoài chiếc hàng không mẫu hạm USS Lincoln đã hiện diện trong khu vực, Hoa Kỳ thông báo điều thêm chiếc mẫu hạm thứ hai USS Ford từ vùng biển Caribê đến Trung Đông. Áp lực quân sự tăng thêm một nấc, khi chỉ trong vòng 24 giờ, theo các hình ảnh vệ tinh, Mỹ triển khai bổ sung một phi đội hùng hậu khoảng 50 chiến đấu cơ từ F-22, F-16 đến F-15, cùng 100 máy bay tiếp liệu và nhiều máy bay trinh sát đến các căn cứ quân sự chính của Mỹ trong khu vực. Quy mô quân sự triển khai lớn đến mức, có khả năng phát động một chiến dịch quân sự lớn chống Iran, khiến truyền thông Mỹ hôm thứ Năm 19/02, hoạt động hết công suất. Nhật báo kinh tế Pháp Les Echos cho biết, các kênh truyền hình CNN và CBS đưa tin rằng quân đội đã sẵn sàng tấn công Iran ngay trong cuối tuần này nếu tổng thống Trump ra lệnh, trong khi tờ Wall Street Journal giải thích đây là lần đầu tiên Mỹ phô trương uy lực không quân lớn đến như vậy kể từ cuộc xâm lược Irak năm 2003. Theo nhận định của đô đốc Nicolas Vaujour, tham mưu trưởng Hải quân Pháp và là tác giả tập sách « Những cuộc chiến trên biển » (Les Guerres des Mers, NXB Tallandier), những động thái quân sự này của Mỹ diễn ra vào một thời điểm chiến lược thú vị, vào lúc các cuộc đàm phán không đi đến kết quả, bất chấp việc triển khai tầu sân bay USS Lincoln. Hành động này của Washington làm sống lại cuộc đối thoại chiến lược, và đây chính là mục đích của tầu sân bay, « một công cụ quyền lực, công cụ thể hiện chủ quyền quốc gia, chứng minh ý chí chính trị của một quốc gia ». Trả lời RFI Tiếng Pháp ngày 17/02/2026, đô đốc Nicolas Vaujour, còn nhấn mạnh rằng kiểu « ngoại giao tầu sân bay » này khẳng định mong muốn áp dụng học thuyết « Hòa bình thông qua sức mạnh » của chính quyền Trump được trình bày trong Chiến lược Quốc phòng công bố hồi tháng 01/2026.   « Gọi đó là ngoại giao tàu sân bay thì chưa hẳn, trước hết đó là một công cụ quyền lực. Mỹ phô trương sức mạnh và Mỹ minh chứng cho ý chí chính trị bằng công cụ này, vốn có nhiều đặc điểm độc đáo : ưu thế trên biển, khả năng tấn công và trên hết là khả năng tiếp cận ngay cả khi một số quốc gia không muốn quý vị hoạt động từ lãnh thổ của họ, thì quý vị vẫn có thể hoạt động từ tàu sân bay của mình. Người Mỹ muốn thực hiện học thuyết mà họ đã thiết lập, được gọi là "hòa bình thông qua sức mạnh". Điều này rõ ràng là một minh chứng cho mong muốn giải quyết một số xung đột, và nếu cần thiết, sẽ đẩy nhanh quá trình này, và do vậy, "tôi trưng bày các công cụ và tôi phô trương sức mạnh của mình để giải quyết vấn đề càng nhanh càng tốt" ». Mỹ có kế hoạch mở căn cứ quân sự ở Gaza ? Ngày 19/02/2026, tổng thống Mỹ Donald Trump chủ trì phiên họp đầu tiên Hội đồng Hòa bình do chính ông thành lập. Khoảng gần 50 quốc gia tham dự phiên họp nhưng không một quốc gia thành viên thường trực Hội Đồng Bảo An nào tham dự, ngoài Mỹ. Khai mạc phiên họp, nguyên thủ Mỹ loan báo đã có chín nước thành viên cam kết đóng góp 7 tỷ đô la viện trợ nhân đạo cho Gaza. Nhiều nước khác như Albani, Kosovo, Kazakhstan, hay Ai Cập được cho là đã hứa sẽ gởi quân đội đến hỗ trợ lực lượng ổn định quốc tế và huấn luyện cảnh sát địa phương. Tuy nhiên, theo nhiều tài liệu được nhật báo Anh The Guardian tham khảo, chính quyền Trump dường như đang nghiên cứu dự án mở một căn cứ quân sự trên một diện tích rộng hơn 141 ha, và có khả năng tiếp nhận đến 5.000 người ở Gaza. Tờ báo Anh khẳng định, căn cứ này sẽ được xây dựng theo từng giai đoạn, « được bao bọc bởi 26 tháp canh bọc thép di động và được trang bị trường bắn súng hạng nhẹ, hầm trú ẩn, và kho chứa thiết bị quân sự. Một hàng rào dây thép gai để bảo vệ toàn bộ căn cứ ». Cũng theo tờ báo Anh này, căn cứ này sẽ được đặt tại một vùng khô cằn ở phía nam Gaza. Theo một nguồn tin ẩn danh với The Guardian, « một nhóm nhỏ doanh nghiệp xây dựng quốc tế có kinh nghiệm tại các vùng chiến sự đã có thể đến khảo sát khu vực ». Về số binh sĩ được triển khai, bản kế hoạch này không nhằm để triển khai quân đội Mỹ, thay vào đó là các thành viên của Lực lượng Bình ổn Quốc tế ISF tương lai. Việc thành lập lực lượng này được quyết định trong khuôn khổ bản kế hoạch hòa bình 20 điểm do ông Trump đề xuất, sau đó đã được Liên Hiệp Quốc thông qua. Trong bối cảnh này, tờ New York Times, nhắc lại « một số nước đã cam kết điều hàng ngàn binh sĩ tham gia ISF », với nhiệm vụ « gìn giữ an ninh » theo lời của Donald Trump. Nhật báo Mỹ cẩn trọng lưu ý rằng, theo các nguồn tin ẩn danh, « các quan chức Mỹ vẫn đang trong quá trình thảo luận về việc xây dựng một căn cứ quân sự cho ISF tại khu vực do Israel kiểm soát ở phía nam Gaza ». Kế hoạch này đã không được ông Trump nhắc đến trong buổi khai mạc phiên họp đầu tiên Hội đồng Hòa bình hôm 19/02/2026 tại Washington. Trung Quốc bí mật thử hạt nhân ? Một thời kỳ căng thẳng hạt nhân mới giữa các đại cường. Vào tháng 6/2020, Hoa Kỳ từng cáo buộc Trung Quốc bí mật thử nghiệm hạt nhân. Hơn bốn năm sau, ngày 17/02/2026, Christopher Yeaw, thứ trưởng Ngoại Giao Mỹ, phụ trách kiểm soát vũ khí và không phổ biến vũ khí hạt nhân, tại hội thảo của Viện Hudston, trụ sở ở Washington, tuyên bố, Hoa Kỳ sẵn sàng tiến hành các vụ thử hạt nhân có sức công phá thấp và chấm dứt lệnh cấm kéo dài hàng thập kỷ để phù hợp với các vụ thử bí mật được cho là của Trung Quốc và Nga. Thông tín viên Clea Broadhurt tại Bắc Kinh tường thuật : « Hoa Kỳ tuyên bố rằng tín hiệu địa chấn được phát hiện vào tháng 6 năm 2020 gần bãi thử hạt nhân Lop Nur ở phía tây Trung Quốc tương ứng với một vụ nổ hạt nhân có công suất thấp. Theo Washington, dữ liệu này không tương ứng với động đất hay hoạt động khai thác mỏ, mà là một vụ thử bí mật có chủ đích, có thể được thiết kế để né tránh các hệ thống giám sát và kiểm chứng quốc tế. Bắc Kinh kiên quyết phủ nhận điều này và cáo buộc Hoa Kỳ bóp méo sự thật để biện minh cho chiến lược hạt nhân của riêng mình. Tuy nhiên, các chuyên gia quốc tế vẫn thận trọng : Các tín hiệu được ghi nhận quá yếu để khẳng định chắc chắn đó là một vụ thử hạt nhân, do thiếu bằng chứng kỹ thuật đầy đủ. Nhưng vấn đề không chỉ dừng lại ở vấn đề khoa học hay kỹ thuật thuần túy. Lời cáo buộc xuất hiện trong bối cảnh việc kiểm soát vũ khí hạt nhân bị bỏ trống, sau khi hiệp ước lớn cuối cùng hạn chế kho vũ khí

Giữa sự uy nghiêm cung đình và văn hóa dân gian, từ vật dụng thường nhật đến nghi lễ thiêng liêng, Bảo tàng Quai Branly ở Paris có cuộc triển lãm phong phú và độc đáo về « Rồng », một sinh vật được cho là lai tạo, thống trị thế giới động vật siêu nhiên của Trung Quốc trong hàng thiên niên kỷ. Mở cửa đến ngày 01/03/2026, khách tham quan, những người đam mê nghệ thuật Trung Quốc tại Paris lần đầu tiên có dịp khám phá hình tượng « Rồng » trong truyền thuyết Trung Hoa. Khác xa với hình ảnh Rồng phương Tây, hung hãn và phun lửa, sinh vật siêu nhiên Trung Quốc, có thú vui săn tìm ngọc lửa, có số 9 là con số may mắn và toàn bộ vũ trụ là nhà. Sinh vật này, biểu tượng của hoàng cung, còn là hiện thân của sức sống, sức mạnh của vũ trụ, nhưng cũng là cầu nối giữa con người với thế giới thần linh. Trư Long, Thao Thiết : Những phiên bản Rồng nguyên thủy Hiện hữu trong tâm thức dân gian với chiều dài lịch sử hơn 5 thiên niên kỷ, muôn hình vạn trạng của Rồng được thể hiện qua các tác phẩm chạm khắc từ trên chiếc bình gốm đến mũ đội đầu, từ vạc ba chân đến chiếc nghiên mực. Sự hiện diện của những hiện vật này tại Paris là kết quả của một chương trình hợp tác giữa hai bảo tàng, theo như giải thích từ Julien Rousseau, đồng phụ trách triển lãm với RFI Pháp ngữ, : « Một bên là Bảo tàng Quai Branly Jacques Chirac tại Paris và bên kia là Bảo tàng Cố cung Quốc gia Đài Bắc, bên đưa ra ý tưởng ban đầu về cuộc triển lãm và đã đề xuất với chúng tôi như một phần của thỏa thuận trao đổi, hợp tác giữa hai bên. » Lúc thuở ban sơ, ngay từ thời đồ đá mới, hình ảnh Rồng đã được thể hiện qua các đồ trang sức bằng ngọc bích được tìm thấy trong các ngôi mộ của những người quá cố có địa vị cao. Hình dạng của Rồng thời kỳ đó không có vẻ ngoài đẹp như người ta thấy hiện nay, mà là « Trư Long », một con Lợn-Rồng, có mõm và đôi tai nhỏ trên một trong những vật thể đầu tiên mô tả Rồng, có niên đại khoảng 3000 năm trước Công nguyên. Gần hai thiên niên kỷ sau, Rồng bắt đầu có hình dạng quen thuộc hơn. Mô típ mặt nạ phàm ăn, Thao Thiết, được khắc trong chiếc thau đồng trưng bày ở triển lãm. Ra đời từ sự kết hợp của hai con rồng nhìn nghiêng với đôi mắt to lồi, các vật dùng bằng đồng khắc hình Thao Thiết có từ thời nhà Chu, đặc biệt là nhà Thương (1554 – 1064 TCN), theo chú thích, thường được dùng trong các nghi thức tang lễ, cúng bái người quá cố. Đây là một phương tiện để giao tiếp với tổ tiên. Chữ viết xuất hiện thời kỳ đó cho thấy các ký tự để miêu tả Rồng có thể mang tới 268 hình dạng khác nhau (thể hiện Rồng không sừng, thân cong, hoặc ở dạng côn trùng). Được ban cho sức mạnh tiên tri, những ký tự này được sử dụng để dâng sớ lên Ngọc Hoàng. Rồng, sự phối hợp của 9 con vật, kết nối con người với giới siêu nhiên Dần dần, quái vật lai trở thành một trong những linh thú nổi bật trong kho tàng động vật huyền thoại Trung Quốc. Đến thế kỷ thứ 2 sau Công nguyên, triết gia Vương Phụ đã đưa ra hình dạng của Rồng là một linh vật có « sừng hươu, đầu lạc đà, mắt thỏ, thân rắn, bụng sò ốc, vảy cá chép, móng vuốt đại bàng, chân hổ và tai bò ». Một sự kết hợp của 9 loài vật khác nhau. Theo Julien Rousseau, sự tổng hợp đó mang ý nghĩa của khía cạnh vũ trụ học : « Rồng được cho là bao gồm chín yếu tố động vật, vì nghệ thuật Trung Hoa, ngay từ thuở ban đầu, đã rất quan tâm đến vấn đề siêu nhiên này. Ít nhất đó là những gì chúng ta biết từ các di tích khảo cổ được bảo tồn ngày nay, đặc biệt là các đồ đồng. Và đó không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên, vì số chín đồng âm với vô cực trong tiếng Hoa, và số chín cũng là một con số may mắn. » Khả năng biến hóa của Rồng tăng lên qua từng triều đại, và hình dạng của Rồng cũng vì thế cũng nhân lên gấp bội. Rồng có thể nhỏ như con tằm nhưng cũng có thể to lớn như cầu vồng. Với đủ kích cỡ, Rồng là vật cưỡi của các vị tiên, có thể « làm mưa làm gió », có khả năng bay xuyên chín tầng trời, hay đi sâu vào lòng đất. Rồng ôm lấy những chiếc bình rượu, ve vãn mây trên những chiếc gương đồng, khép mình trên hiện vật tráng men hay cưỡi mây đi về phía biển Tây…, như  những gì các bức họa minh chứng. Không chỉ hiện diện trong dân gian, Đạo giáo, Nho giáo và Phật giáo, ba đạo giáo định hình nền tư tưởng Trung Quốc, mỗi trường phái có cách giải thích riêng về Rồng. Khi liên kết với mùa xuân, lửa mang tính dương, Đạo giáo xem Rồng là một trong bốn sinh vật cơ bản, cùng với rùa đen phương Bắc, hổ trắng phương Tây và phượng hoàng đỏ phương Nam. Còn Phật giáo lại đồng nhất Rồng với Naga, rắn thần trong huyền thoại Ấn Độ. Rồng : Biểu tượng quyền lực chính trị Mãi đến triều đại Liêu (907-1125), rồng mới được gắn liền với hoàng đế, dưới hình thức rồng năm móng. Màu vàng rực rỡ của nó tô điểm cho cuộc sống thường nhật của nhà vua. Như đã đề cập, số chín là con số hoàn hảo nhất trong nền văn minh Trung Hoa. Những biểu tượng hài hòa này thấm đẫm mọi chi tiết của hoàng gia. Chín con rồng bay lượn trên y phục triều đình có 81 vảy (9 bình phương). Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh chẳng hạn được cấu tạo từ các công trình có 9 xà, 81 cột và 270 viên ngói, tổng cộng 9.990 phòng. Tất cả những biến thể này đều xoay quanh bình phương của số ba, tượng trưng cho tam hợp trời, đất và người. Trên đài RFI, Julien Rousseau giải thích tiếp : « Đó là con số hoàn hảo, vì nó là bình phương của 3. Con số này đại diện cho sự tóm gọn của vũ trụ. Đây là điều quan trọng cần phải hiểu để có thể hiểu về Rồng : Số 3 là bộ ba của Thiên-Địa-Nhân, nghĩa là người, đất, trời, là nền tảng của vũ trụ và vũ trụ học Trung Quốc. Vì vậy, con số 3 này là một con số đặc biệt quan trọng, tóm tắt toàn bộ thế giới quan, và đó là lý do tại sao Rồng được liên kết với số 9 và nhiều số khác nữa. » Là nền tảng của sự cân bằng vũ trụ, Rồng đóng vai trò là bên trung gian, cũng như hoàng đế. Những họa tiết thêu trên long bào hoàng đế Nhà Thanh (1644 – 1911) cho thấy sự hài hòa phổ quát mà quyền lực hoàng đế phải đảm bảo. Hình ảnh những ngọn núi nhô lên giữa những đại ngàn nguyên thủy, xen kẽ 5 dải màu, đại diện cho năm yếu tố của tự nhiên : Màu xanh dương của Mộc, màu đỏ của Hỏa, vàng của Thổ, trắng của Kim và đen của Thủy. Rồng hoàng cung với năm móng vuốt bay lượn trên những đám mây báo hiệu những cơn mưa màu mỡ. Sự cân bằng các yếu tố tự nhiên Truyền thuyết kể rằng, với vai trò là người bảo vệ sự hài hòa của thế giới, rồng bay lên trời « vào xuân phân rồi lại lao xuống vực sâu vào thu phân ». Theo phong thủy, « mạch máu » của rồng nuôi dưỡng núi non và ban năng lượng cho chúng. Đây là một khái niệm cơ bản để hiểu về tranh phong cảnh Trung Quốc, đặc biệt là tranh phong cảnh thời nhà Thanh (1644-1911), một số cuộn tranh tuyệt đẹp được trưng bày ở triển lãm. Để hiểu rõ hơn về khái niệm này, một video tương tác hấp dẫn thậm chí cho phép trẻ em bay lượn giữa những đỉnh núi đá ngàn từ một trong những bức tranh phong cảnh bằng mực và kết nối với năng lượng của rồng. Triển lãm khép lại với mô hình Rồng bằng giấy to lớn mầu sắc sặc sỡ, được dùng để biểu diễn múa Rồng trong các dịp Tết đến hay trong những sự kiện đặc biệt. Vẫn theo ông Julien Rousseau, múa Rồng vượt lên trên cả biểu tượng nghệ thuật cũng như hành trình tìm kiếm viên ngọc lửa thần kỳ, điệu múa này một lần nữa thể hiện tầm nhìn vũ trụ của người Trung Quốc : Sự cân bằng của các yếu tố tự nhiên:  « Điệu múa Rồng chủ yếu liên quan đến điều mà chúng ta gọi là phong thủy, tức là địa lý học, những quy tắc góp phần vào sự lưu thông đúng đắn của năng lượng tự nhiên ở một nơi. Vì vậy, nó quyết định quy hoạch đô thị, kiến ​​trúc, v.v… một chút về cây xanh trong nhà, nhưng nó còn hơn thế nữa. Đó đơn giản là sự cân bằng của các yếu tố tự nhiên và cũng liên quan đến vị trí của các lăng mộ cổ, đây là một điều quan trọng trong phong thủy. Nhưng trong bất kỳ trường hợp nào, đo rồng được liên kết với năng lượng sống vũ trụ, nó tạo điều kiện thuận lợi cho dòng chảy này. Người ta nói núi chẳng hạn là động mạch của rồng, là kênh dẫn lưu thông năng lượng sống và có lợi này. Do đó, điệu múa rồng tạo điều kiện thuận lợi cho dòng chảy năng lượng lành mạnh này, vì sức khỏe của cư dân. »

Tết Nguyên đán hay Tết Âm lịch ở Hàn Quốc, người Hàn gọi là Seollal (설날), cũng là một ngày lễ quen thuộc với các nước thuộc khu vực văn hóa Đông Á, như Việt Nam, Trung Quốc và Mông Cổ...  Nhưng có một điều ít người biết là đã có một thời gian dài Tết Seollal phải được giữ trong lặng lẽ, người dân Hàn gần như phải “ăn Tết trong nhà” để tránh rắc rối. Để Tết Seollal được công nhận trở lại đúng tên, đúng vị thế của một ngày lễ truyền thống, xã hội Hàn Quốc đã trải qua một hành trình giằng co kéo dài gần một thế kỷ — từ triều vua cuối cùng quyết định chuyển sang lấy Tết Dương lịch là chính, Tết Âm lịch ngày càng ít quan trọng hơn về mặt chính thức, rồi bị cưỡng bức từ bỏ dưới thời Nhật Bản đô hộ, qua giai đoạn hậu giải phóng ưu tiên Tết Dương lịch, cho đến khi tiếng nói của người dân đủ mạnh để “trả lại” Tết Seollal cho đời sống xã hội. Những điều thông tín viên Trần Công, từ Seoul, thuật lại sau đây, ít được biết đến ngay tại xứ Hàn. Việc những chuyện này ít được nhắc lại trên truyền thông hiện nay có thể do những ký ức đầy uẩn khúc liên quan đến việc bài trừ Tết Seollah trong giai đoạn Nhật Bản đô hộ hoặc giai đoạn độc tài quân sự. “Seollal”: Sự mới mẻ, điểm khởi đầu Trong tiếng Hàn, từ “설” thường gắn với cảm giác mới mẻ, mở đầu, đồng thời cũng hàm ý rằng qua Tết là thêm một tuổi, theo quan niệm dân gian. Vì thế, nói đến “Seollal” không chỉ là gọi đúng tên một ngày lễ, mà còn là cách người Hàn trả lại phẩm giá cho Tết Âm lịch sau những giai đoạn từng bị hạ thấp. Trong Tết Seollal, tteokguk — canh bánh gạo — là món “khai niên” kinh điển: ăn một bát tteokguk như một nghi thức bước sang tuổi mới, khởi đầu năm mới bằng sự tròn đầy, may mắn và lời chúc bình an. Tết Seollal cũng là dịp người Hàn hướng về gia đình và tổ tiên. Buổi sáng ngày Tết thường có charye (차례) — lễ cúng tổ tiên để nhắc nhớ gốc rễ; sau đó nhiều gia đình đi seongmyo (성묘) — tức tảo mộ, như một cách nối lại ký ức với đất tổ. Không khí đoàn tụ thể hiện rõ nhất trong sebae (세배): con cháu cúi lạy chúc Tết, người lớn đáp lễ, mừng tuổi và trao lời dặn dò cho năm mới. Bên cạnh nghi lễ, Tết cũng là thời gian của niềm vui: cả nhà chơi yutnori (윷놀이), một trò chơi cá ngựa, để “lấy hên”, dự đoán vận may; cùng các hoạt động dân gian như thả diều, nhảy bập bênh hay hội chơi ở làng/nhà văn hóa — tạo nên một cái Tết vừa trang nghiêm, vừa ấm áp và rộn ràng. Cuối thế kỷ 19: Triều vua Cao Tông đột ngột chuyển sang Lịch Dương Cuối thế kỷ 19, làn sóng “văn minh phương Tây” tràn vào, đã kéo theo một thay đổi tưởng như kỹ thuật, cách người ta đo thời gian, nhưng lại chạm thẳng vào nếp sống của xã hội. Sự kiện đầu tiên đánh dấu việc giới cầm quyền Hàn Quốc xa rời ngày Tết cổ truyền diễn ra vào triều đại cuối cùng của Hàn Quốc. Dưới triều vua Cao Tông, nhà nước bắt đầu chính thức hóa việc dùng Dương lịch như một dấu mốc của “hiện đại hóa” và quản trị mới. Việc “đổi lịch” diễn ra đột ngột đến mức chỉ sau một đêm, xã hội đã bước sang năm mới theo Dương lịch. Đó là vào lúc ngày 16/11/1895 theo Âm lịch vừa khép lại, thì ngày kế tiếp đã được ấn định là 01/01/1896 theo dương lịch. Việc đổi lịch diễn ra trong bối cảnh ảnh hưởng Nhật Bản gia tăng tại Triều Tiên, buộc vương triều vua Cao Tông (Gojong) tiến hành nhiều cải cách (*). Tháng 4/1895, đế quốc Nhật ký hiệp ước Shimonoseki với Nhà Thanh, sau cuộc chiến Trung – Nhật (1894-1895), chấm dứt việc Triều Tiên là phiên thuộc của Nhà Thanh.  Nhưng việc “đổi lịch” không đồng nghĩa “đổi Tết” ngay lập tức. Trong nhiều năm, ở Hàn Quốc tồn tại tình trạng song lịch: trường học, cơ quan, giao thông… vận hành theo lịch dương để đồng bộ với hệ thống hiện đại; còn các nghi lễ, giỗ chạp, lễ tiết – bao gồm Trung Thu, Tết âm – vẫn bám chặt vào lịch truyền thống. Sau khi triều đình Cao Tông mở đường cho việc dùng dương lịch sau cú nhảy lịch nổi tiếng, xã hội Triều Tiên bước vào tình trạng “song lịch”: nhà nước – trường học – cơ quan hiện đại dần dần dùng Dương lịch, còn nghi lễ gia đình vẫn bám vào Âm lịch. Nhưng thói quen này đã thực sự đổi hẳn chỉ khi bán đảo trở thành thuộc địa. Thuộc địa của Nhật Bản: Tết âm thành “Tết cũ”, bị coi là “mê tín” Từ khi bị Nhật bản đô hộ và “phủ thống đốc Choson" thiết lập bộ máy cai trị (1910–1945), việc chuẩn hóa thời gian không còn là “khuyến nghị hiện đại hóa”, mà trở thành một phần của chính sách đồng hóa: Dương lịch được đẩy lên vị trí chính thống trong đời sống công cộng, và mồng 1/1 Dương lịch được định danh là “năm mới” theo chuẩn Nhật. Các tài liệu về lịch sử cũng chỉ ra rằng chính giai đoạn thuộc địa là lúc Dương lịch có được “sức mạnh quyết định” trong quản trị và sinh hoạt công cộng. Đi kèm với thay đổi hành chính là thay đổi cách gọi. “Tết âm” (설날/Seollal) bị đẩy sang bên lề bằng một nhãn dán đầy định kiến: “구정” – ‘Tết cũ’, đối lập với “신정” – '‘Tết mới'’ (tức Tết dương lịch). Bản thân cách gọi “구정” được nhiều tài liệu học thuật ghi nhận là sản phẩm của thời kỳ này, mang sắc thái hạ thấp truyền thống và tạo ấn tượng rằng Tết âm chỉ là thứ tập tục “lạc hậu” cần thay thế. Quan trọng hơn, chính quyền thuộc địa không chỉ “đổi tên”, mà còn định nghĩa lại Tết âm như một dạng “hủ tục/mê tín” để hợp thức hóa việc hạn chế và triệt tiêu. Nhiều nghiên cứu/biên khảo về lịch – lễ tục mô tả rõ lập luận này: khi Âm lịch bị gắn với “mê tín”, các phong tục theo mùa tự động trở thành mục tiêu bị “bài trừ”. Tết âm, cuộc kháng cự bảo vệ ký ức và bản sắc Vì thế, đối với người dân, ăn Tết âm dần biến thành chuyện phải “lách”. Giữ trong phạm vi gia đình, “đi sớm về muộn”, xin nghỉ không chính thức, hoặc chuyển nghi lễ sang ngày gần đó để tránh va chạm với lịch học/lịch làm của bộ máy thuộc địa. Một số bài viết học thuật còn ghi nhận rằng đến cuối thập niên 1930, tập quán “nới tay” cho người Triều Tiên về sớm vào dịp Tết âm ở trường học/cơ quan cũng bị siết lại; thậm chí có nơi còn dùng biện pháp hành chính để ngăn tụ tập và cắt đứt nhịp lễ tục. Nhưng chính nghịch lý đó lại tạo ra một lớp nghĩa mới: Tết âm không chỉ còn là ngày đoàn tụ, mà trở thành biểu tượng của ký ức và bản sắc. Một số nguồn tài liệu diễn giải rằng trong bối cảnh bị ép phải theo lịch Nhật, việc cố giữ Tết âm trong gia đình từng được cảm nhận như một kiểu “kháng cự văn hóa” — không phải bằng khẩu hiệu, mà bằng việc không chịu bỏ ngày Tết của mình. Giải phóng: Tết âm tiếp tục bị ngăn cản Sau giải phóng, chính quyền Hàn Quốc muốn nhanh chóng “chuẩn hóa” nhịp sống theo quỹ đạo quốc tế và bộ máy hành chính mới. Một dấu mốc sớm là năm 1949, nhà nước quy định Tết Dương lịch đầu năm là ngày nghỉ chính thức (thậm chí nghỉ liền vài ngày), trong khi Tết Âm lịch thì không được đối xử như một kỳ lễ chính thức. Nhưng “xóa Tết âm” trên giấy tờ không đồng nghĩa xóa bỏ được Tết này trong đời sống. Vì vậy, thay vì chỉ “không công nhận”, nhà nước bắt đầu tạo áp lực để xã hội không được nghỉ theo Tết âm. Tài liệu lưu trữ cho thấy năm 1954, có chủ trương mang tính “ngăn chặn ăn Tết âm”, coi việc ăn Tết theo Âm lịch là gây lãng phí thời gian/vật chất và đề xuất các biện pháp như đảm bảo cơ quan hoạt động bình thường, hạn chế/không để xảy ra tình trạng nghỉ việc – đóng cửa diện rộng. Công nghiệp hóa: Nhà nước vận động ăn Tết dương, dân giữ Tết âm Giành được chủ quyền không đồng nghĩa với việc khôi phục được tập tục ăn Tết truyền thống. Vì sao? Thời tổng thống Syngman Rhee và sau đó đến giai đoạn công nghiệp hóa dưới Park Chung-hee, khi áp lực càng mạnh hơn, khi nền kinh tế chuyển sang nhịp nhà máy – trường học –công sở, Tết âm bị xem là “thói quen lạc hậu/không phù hợp xu thế” và thường được gói vào lập luận quen thuộc là ăn Tết hai lần là lãng phí. Trong các hồ sơ/ấn phẩm thời kỳ này còn ghi nhận cả những chiến dịch tuyên truyền như khẩu hiệu, thông điệp vận động “ăn Tết dương lịch”, cho thấy đây không chỉ là lựa chọn cá nhân mà là một định hướng nhà nước muốn xã hội đi theo. Nhưng chính ở đây, sức bền của truyền thống lộ rõ: dù bị gây khó, người dân vẫn giữ Tết theo cách của mình. Không nghỉ công khai thì xin phép, đổi ca, nghỉ phép năm, “tranh thủ về quê”, và kết quả là cảnh chen chúc ở nhà ga/bến xe dịp “Tết Âm lịch” vẫn xuất hiện dày đặc trong ảnh tư liệu các thập niên 1960–1970. Rút cục tết âm lịch Seollal dần dần trở lại trong thập niên 80. Quá trình này diễn ra như thế nào?   Điểm rẽ lớn nhất đến vào giữa thập niên 1980, khi làn sóng dân chủ hóa và sức ép bầu cử khiến chính giới không thể tiếp tục “quản” thói quen văn hóa của đa số. Dù nhà nước nhiều năm khuyến khích chỉ ăn Tết Dương lịch với lý do “tránh ăn Tết hai lần”, thực tế là người dân vẫn coi Tết âm là Tết thật và vẫn tìm mọi cách về quê, cúng lễ, sum họp. Seollal được khôi phục hoàn toàn Trong bối cảnh đó, Đảng dân chủ chính nghĩa từng đưa việc “cho nghỉ Tết âm” thành cam kết chính trị, và đến giữa tháng 12/1984 đã chính thức kiến nghị chính phủ công nhận Tết âm là ngày nghỉ. Sau thảo luận ở cấp chính phủ, năm 1985 Tết âm được cho nghỉ 1 ngày, nhưng nhà nước tránh gọi thẳng là Seollal mà dùng tên thỏa hiệp “Ngày dân gian” (cũng có lúc xuất hiện đề xuất kiểu “Ngày tổ tiên”). Tuy nhiên, những cái tên nửa vời không xoa dịu được cảm giác rằng đây vẫn là một truyền thống bị “đặt ra ngoài lề”. Rồi đến 1989, nhà nước chính thức trả lại tên “Seollal” và mở rộng thành 3 ngày nghỉ (trước – trong – sau Tết âm). Nhiều tài liệu nhắc mốc 24/01/1989 như thời điểm quyết định này được công bố rộng rãi, còn về mặt quy định hành chính thì việc đổi tên/đổi chế độ nghỉ đã được ghi nhận qua các điều chỉnh trước đó.  Tết Seollal : Ba ngày là đủ Khác với Việt Nam hay Trung Quốc — nơi mà kỳ nghỉ Tết có thể kéo dài từ một tuần đến mười ngày — Seollal ở Hàn Quốc thường gói trong khoảng 3 ngày. Quỹ thời gian vừa đủ này giúp người Hàn vẫn giữ được truyền thống và bản sắc, nhưng đồng thời cũng nhanh chóng quay lại guồng công việc để bắt nhịp với sự vận hành liên tục của kinh tế toàn cầu, đặc biệt là các thị trường châu Âu và Hoa Kỳ. Và cũng vì ngắn gọn như vậy, Seollal ở Hàn Quốc thường không đặt trọng tâm vào chuyện ăn nhậu kéo dài, mà nghiêng nhiều hơn về đoàn tụ gia đình, thăm hỏi – cúng lễ, rồi nghỉ ngơi và hồi phục sau một năm bậ

Hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân giữa Mỹ và Nga chính thức hết hiệu lực ; Washington và Teheran bắt đầu đàm phán tại Oman về chương trình hạt nhân của Iran ; Đàm phán ba bên Nga, Mỹ và Ukraina tại Abu Dhabi tìm cách chấm dứt chiến tranh Ukraina. Trên đây là những chủ đề thời sự đáng chú ý trong tuần qua. Mỹ – Iran « so găng » trước khi đàm phán Thứ Sáu, ngày 06/02/2026, Hoa Kỳ và Iran chính thức bước vào cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Teheran tại Muscat, thủ đô Oman. Trên đài RFI, chuyên gia về Iran, Clement Therme, trước hết giải thích vì sao Vương quốc Oman lại được chọn làm địa điểm cho cuộc đàm phán Mỹ - Iran. « Qatar là nơi đặt trụ sở Bộ Chỉ huy Quân sự Mỹ cho vùng Trung Đông. Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên của NATO. Do vậy, tác nhân được Cộng hòa Hồi giáo Iran coi là trung lập nhất là Vương quốc Oman, và điều này còn được giải thích bởi mức độ bảo mật mà Vương quốc Oman đảm bảo cho các cuộc thảo luận. Ví dụ như kênh liên lạc Mỹ - Iran, vốn tạo điều kiện cho thỏa thuận hạt nhân năm 2015, đã được giữ bí mật trong suốt giai đoạn 2013-2014, và chỉ được tiết lộ rất lâu sau đó. Vì vậy, khả năng duy trì tính bảo mật các cuộc thảo luận cũng rất quan trọng trong quyết định của các bên khi đồng ý họp tại vương quốc Oman. Vương quốc này có mối quan hệ lâu đời với Iran và có truyền thống muốn duy trì các mối quan hệ hữu hảo với tất cả các bên. Có thể nói, vương quốc Oman là tiền thân của chủ nghĩa đa liên kết mà chúng ta thấy ngày nay, bởi vì, quốc gia vùng Vịnh này có khả năng duy trì quan hệ tốt không chỉ với tất cả các nước trong khu vực mà còn với tất cả các đại cường. » Cuộc đàm phán này diễn ra trong bối cảnh chế độ Iran mất đồng minh Bachar Al Assad ở Syria, phe Hezbollah ở Liban và Hamas ở Gaza bị suy yếu, rồi Hoa Kỳ cùng Israel hồi tháng 6/2025 đã oanh tạc ba cơ sở hạt nhân của Teheran trong cuộc chiến 12 ngày giữa Iran và Israel, cùng với các cuộc biểu tình trên toàn quốc làm rung chuyển chế độ thần quyền Iran nhưng đã bị đàn áp đẫm máu, khiến hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn người thiệt mạng (theo nhiều tổ chức phi chính phủ) và nhiều nghìn người khác bị bắt giữ. Theo AP, hiện tại phạm vi của cuộc đàm phán vẫn chưa rõ ràng. Phía Iran khẳng định chỉ thảo luận về chương trình hạt nhân, nhưng Hoa Kỳ cho biết họ cũng muốn đề cập đến chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, và rộng hơn là sự hỗ trợ của Iran đối với các nhóm dân quân trong khu vực Trung Đông. Đàm phán diễn ra trong bầu không khí căng thẳng khi Hoa Kỳ điều hàng không mẫu hạm USS Abraham Lincoln cùng nhiều tiêm kích, tầu chiến đến Trung Đông, đe dọa tấn công quân sự Iran nếu không đạt thỏa thuận. Chính quyền Iran cũng tỏ ra cứng rắn, tuyên bố sẵn sàng đáp trả nếu bị tấn công. Vào lúc các nước trong khu vực lo âu nguy cơ leo thang xung đột vũ trang Mỹ - Iran có thể biến thành cuộc chiến tranh khu vực mới, tại Iran, người dân tại Teheran tỏ ra hoài nghi về kết quả cuộc đàm phán.  « Ngay trước khi nối lại đàm phán giữa Teheran và Washington, dư luận bị chia rẽ và có rất nhiều người dân không tin vào một bước đột phá thực sự như khẳng định của Ali, 38 tuổi.  Anh nói : "Tôi không nghĩ điều gì đó đặc biệt sẽ diễn ra. Rồi cũng sẽ giống như tất cả cuộc đàm phán khác trong quá khứ. Chuyện gì sẽ xảy ra sau đó, chỉ có Thượng Đế mới biết được. Nếu có một thỏa thuận để chúng tôi có thể sống tốt hơn thì sẽ tốt thôi, nhưng tôi không tin rằng sẽ đạt được điều đó. Ví dụ, Hoa Kỳ muốn hạn chế tầm bắn của tên lửa Iran, nhưng Iran sẽ không chấp nhận điều đó vì Israel." Nhiều người cũng tin rằng thời điểm hiện tại không thích hợp để Hoa Kỳ bắt đầu đàm phán với Iran sau việc hàng ngàn người chết và bị thương trong các cuộc biểu tình gần đây làm rung chuyển đất nước kể từ cuối tháng 12/2025. Đây là trường hợp của Sanaz, một phụ nữ Iran 26 tuổi, người buộc phải bán sô cô la nóng vị dâu tây cùng với bạn mình để kiếm sống. Cô không nghĩ sẽ có kết quả cụ thể nào hoặc tình hình sẽ được cải thiện. "Tất cả mọi người đều buồn bã và đau khổ. Họ không cảm thấy an tâm. Tất cả đều chán nản, lòng nặng trĩu. Không ai có cảm giác tốt về các cuộc đàm phán." Nhưng mọi người đều đang chờ đợi với nỗi sợ hãi và lo lắng, và nhiều người không tin rằng tình hình sẽ được cải thiện trong những tháng tới. » New Start hết hạn và nguy cơ chạy đua vũ khí hạt nhân Nga – Mỹ Thứ Năm, ngày 05/02/2026, Hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân giữa Nga và Mỹ chính thức hết hạn và không được hai bên tiếp tục gia hạn. Được ký kết vào năm 2010, quy định mỗi bên ký kết giới hạn ở mức 800 dàn phóng tên lửa và oanh tạc cơ hạng nặng, cùng 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược được triển khai với một cơ chế kiểm soát. Một hiệp ước mà theo chỉ trích của tổng thống Trump đã được Mỹ dưới thời tổng thống Barack Obama « đàm phán kém » và đã bị « vi phạm nghiêm trọng ». Trên mạng xã hội Truth Social, nguyên thủ Mỹ bác bỏ đề xuất của Nga gia hạn hiệp ước thêm một năm, và đề nghị cả hai nước « cùng nghiên cứu một văn bản mới được cải thiện và hiện đại hóa, có thể tồn tại lâu dài trong tương lai ». Trả lời AFP, nhà nghiên cứu Georgia Cole, chuyên gia về chương trình an ninh quốc tế tại Chatham House, trụ sở tại Luân Đôn, nhận định rằng, « một cuộc chạy đua vũ trang chắc chắn là có thể xảy ra. Ông Trump đã nói rằng ông ấy muốn ký một hiệp ước mới, tốt hơn, nhưng thật không may là điều đó khó có thể diễn ra trong thời gian ngắn. Vì vậy, điều chúng ta đang chứng kiến ​​hiện nay là một khoảng thời gian dài không có hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân nào giữa hai cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới. » Cũng theo quan điểm của nhà nghiên cứu Georgia Cole, cuộc chiến tranh tại Ukraina đã làm gia tăng căng thẳng giữa Nga và phương Tây. Trong suốt cuộc chiến này, tổng thống Nga Putin nhiều lần dọa dùng vũ khí hạt nhân, điều này giải thích lý do vì sao Nga đình chỉ việc tham gia hiệp ước ngay từ đầu cuộc chiến. « Vì vậy, cho đến khi có một giải pháp, tôi nghĩ rằng ông Putin vẫn muốn giữ lực lượng hạt nhân của mình trong tay để đe dọa sử dụng hoặc trong trường hợp xấu nhất là sử dụng. Vì vậy, có lẽ cần phải có một giải pháp cho cuộc chiến tranh trước khi có thể đạt được bất kỳ tiến bộ nào ». Ngoài ra, Hoa Kỳ từ lâu muốn đưa Trung Quốc vào tất cả các cuộc thảo luận tương lai. Thứ trưởng Ngoại Giao Mỹ phụ trách Kiểm soát Vũ khí, Thomas DiNanno, tại Hội nghị Giải trừ Vũ khí của Liên Hiệp Quốc ở Geneve tuyên bố : « Việc Nga liên tục vi phạm Hiệp ước New START, sự gia tăng kho dự trữ hạt nhân toàn cầu, và những thiếu sót trong thiết kế cũng như thực thi hiệp ước này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với Hoa Kỳ trong việc đòi hỏi một cấu trúc mới (…) Hiện nay, toàn bộ kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc là không bị giới hạn, thiếu minh bạch, không được công khai và không được kiểm soát. » Tuy nhiên, đòi hỏi này của Mỹ khó thể thực hiện. Trung Quốc tuyên bố nước này sẽ không tham gia vào việc kiểm soát vũ khí hạt nhân chính thức cho đến khi nào đạt được sự cân bằng với Mỹ và Nga, vốn dĩ được dự kiến không thể xảy ra trước năm 2035. Trong toàn cảnh này, chuyên gia Georgia Cole cảnh báo : « Điều này báo hiệu rằng các cường quốc hạt nhân đang từ bỏ sự kiềm chế và các quốc gia hạt nhân khác sẽ theo dõi sát sao, rõ ràng là Trung Quốc, nhưng cả Anh và Pháp cũng vậy, những nước sẽ lo ngại về tình hình an ninh toàn cầu và có thể cho rằng họ cũng cần tăng cường năng lực hạt nhân của riêng mình, đặc biệt nếu Nga và Trung Quốc cũng làm điều tương tự. » Đàm phán Nga – Ukraina : Abu Dhabi, địa điểm đàm phán lý tưởng Cùng ngày Hiệp ước New Start hết hạn, Nga và Ukraina kết thúc vòng đàm phán thứ hai qua trung gian của Hoa Kỳ tại Abu Dhabi, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất, nhưng chưa cho thấy một kết quả khả quan nào để chấm dứt chiến tranh tại Ukraina do đôi bên vẫn còn bất đồng về vấn đề lãnh thổ. Trên đài RFI, Hasni Abidi, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Thế giới Ả Rập và Địa Trung Hải, trụ sở tại Geneve, Thụy Sĩ, trước hết giải thích việc chọn Abu Dhabi làm địa điểm đàm phán giữa Nga và Ukraina không phải là điều ngẫu nhiên : « Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất được tiếp cận khá tự do. Không giống như nhiều quốc gia khác trong vùng và các nước châu Âu, những nước đã thực hiện các lệnh trừng nghiêm khắc nhắm vào các công dân Nga, tài sản Nga và giao thương của Nga, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất không có một lập trường như thế bất chấp các yêu cầu của Mỹ và châu Âu. Và để cân bằng mối quan hệ này với Nga, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất ngay lập tức đã đề nghị cung cấp hỗ trợ nhân đạo, y tế, xã hội, giáo dục với Ukraina. Ả Rập Xê Út cũng duy trì mối quan hệ hữu hảo với Matxcơva, nhưng Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập được coi là điểm đến an toàn, trước hết là cho các nhà tài phiệt Nga và thứ đến là cho các trao đổi kinh tế giữa hai nước ». Minnepoalis : Chống trả ICE cả bằng âm thanh Chính quyền Hoa Kỳ hôm qua, 04/02/2026, thông báo rút ngay lập tức 700 cảnh sát di trú khỏi Minneapolis sau nhiều tuần căng thẳng tại thành phố này, nơi hai công dân đã bị nhân viên công lực bắn chết. Tổng thống Donald Trump cho biết sẽ có cách « tiếp cận mềm dẻo hơn » về vấn đề này, song nhiều cư dân thành phố vẫn chưa thực sự cảm thấy yên tâm. Tại Minneapolis, sự phản kháng vẫn tiếp diễn, cả bằng âm thanh và âm nhạc. Hàng trăm người biểu tình bên ngoài các khách sạn nơi các nhân viên nhập cư cư trú, sử dụng còi và gõ nồi niêu xoong chảo cho đến 2 giờ sáng, như mô tả của tờ Minnesota Reformer, để ngăn cản nhân viên liên bang ngủ. Những người biểu tình cũng hát bài « Killing in the Name » của ban nhạc Rage Against the Machine. Trang NME ngày 31/01/2026 cho biết, tay guitar của ban nhạc, Tom Morello, thậm chí đã tổ chức một « buổi hòa nhạc đoàn kết và phản kháng để bảo vệ Minnesota » vào những ngày cuối cùng của tháng 01/2026 tại Minneapolis, cùng với ca sĩ Bruce Springsteen.

Tháng 1/2026 vừa qua là một thời khắc đặc biệt với chính trị thế giới. Mâu thuẫn nội bộ khối phương Tây dâng lên tột độ sau đe dọa của tổng thống Mỹ Donald Trump xâm chiếm đảo Groenland, thuộc chủ quyền Đan Mạch. Tại Diễn đàn thường niên của giới lãnh đạo kinh tế toàn cầu ở Davos, Thụy Sĩ, ông Trump xuống giọng, tạm thời từ bỏ tham vọng chiếm đoạt. Thăm dò dư luận châu Âu mới nhất cho thấy đa số người châu Âu coi can thiệp Mỹ tại Groenland là xâm lược. Tại Davos, tổng thống Mỹ loan báo kế hoạch thành lập một Hội đồng Hòa bình, do ông làm chủ tịch trọn đời, có mục tiêu giải quyết các xung đột trên giới, nằm ngoài khuôn khổ Liên Hiệp Quốc. Cũng tại diễn đàn này, thủ tướng Canada Mark Carney có bài diễn văn gây chấn động, đoạn tuyệt với chính sách ngoại giao truyền thống, vốn gắn chặt Canada với nước Mỹ. Nhân loại chưa bao giờ gần Tận Thế như hiện nay theo « đồng hồ Tận thế » (Doomsday Clock), sáng kiến của nhà bác học Einstein từ năm 1947. Trên đây là các chủ đề chính của tạp chí Thế giới Đó đây tuần này. Vụ chủ quyền Groenland: TT Mỹ mềm nắn, rắn buông với châu Âu Sau chiến dịch tấn công chớp nhoáng bắt tổng thống Venezuela đưa về Mỹ, Nhà Trắng đe dọa chiếm Groenland với lý do an ninh quốc gia, để ngăn chặn tham vọng của Nga và Trung Quốc, và đặt thời hạn hai tháng. Các nước châu Âu, sau ít ngày đầu choáng váng, đã có nhiều phản ứng phối hợp để ngăn cản tham vọng của Donald Trump. Tại diễn đàn Davos, tổng thống Mỹ rút cục gạt sang một bên chủ trương dùng vũ lực. Đọc thêm : Tổng thống Mỹ từ bỏ sử dụng vũ lực thâu tóm Groenland, dừng đánh thuế trả đũa các nước châu Âu ủng hộ Groenland  Vì sao tổng thống Mỹ lùi bước ? Bà Muriel Domenach, thành viên của hội đồng tư vấn Globsec (cơ sở tổ chức GLOBSEC Bratislava Forum một trong những diễn đàn an ninh quốc tế hàng đầu thế giới) và viện tư vấn Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, cựu đại sứ Pháp tại NATO (2019 – 2024) đưa ra một số lý giải: « Châu Âu đã thành công, thứ nhất thể hiện thái độ kiên quyết, bao gồm cả việc chấp nhận rủi ro, thứ hai là tinh thần đoàn kết tập thể trong nội bộ châu Âu. Và tôi muốn bổ sung thêm sự tham gia của Canada. Và một điểm quan trọng khác là tôi tin rằng cộng đồng doanh nghiệp ở châu Âu, bao gồm cả ở Pháp, đã thể hiện sẵn sàng ủng hộ. Trái ngược với thái độ dè dặt hồi mùa xuân năm ngoái, trong thời gian đàm phán về thỏa thuận thương mại Mỹ-Liên Âu. Lần nay, cộng đồng doanh nghiệp thể hiện sẵn sàng, không chỉ với đe dọa áp dụng các biện pháp liên quan đến hàng nhập khẩu từ Mỹ với tổng trị giá 93 tỷ euro, mà còn cả với việc Liên Âu đe dọa kích hoạt các biện pháp trả đũa « chống cưỡng ép thương mại ». Bên cạnh đó, là việc triển khai các lực lượng vũ trang, dù chỉ mang tính biểu tượng, ở Groenland, điều đó góp phần làm tăng cái giá phải trả, nếu Nhà Trắng quyết định can thiệp quân sự. Và cả yếu tố ngoại giao khéo léo, hoặc thậm chí là sự tâng bốc mà tổng thư ký NATO đã thể hiện, khi đưa ra một lối thoát, để tránh làm cho tổng thống Mỹ mất mặt, nhằm giảm leo thang, nhưng đây là điều mà tôi e chỉ là tạm thời. » Đọc thêm - Dựa Mỹ để bảo vệ Ukraina hay bảo vệ Groenland chống Mỹ: Châu Âu bị đẩy vào thế đường cùng Bảo vệ hòa bình: Trump vừa khen ngợi « tiềm năng » của LHQ, vừa phá hủy LHQ Một mặt đe dọa xâm chiếm Groenland, một mặt tổng thống Mỹ khẳng định mình là người nỗ lực bảo vệ hòa bình thế giới. Cũng tại diễn đạn Davos, ngày 22/01/2026, ông Trump rầm rộ thông báo thành lập Hội đồng hòa bình, không chỉ cho Gaza, như dự kiến ban đầu, mà là cho toàn thế giới.   Phát biểu tại Davos, tổng thống Mỹ khẳng định như người thiết tha với hòa bình, và sẽ phối hợp với Liên Hiệp Quốc trong sứ mạng này : « Chúng tôi sẽ làm điều đó phối hợp với Liên Hiệp Quốc. Các bạn biết đấy, tôi luôn nói rằng Liên Hiệp Quốc có tiềm năng rất lớn, nhưng họ chưa sử dụng hết tiềm năng đó. Về tám cuộc chiến mà tôi đã chấm dứt, tôi chưa bao giờ nói chuyện với Liên Hiệp Quốc. Tôi cho rằng họ đã cố gắng trong một số cuộc chiến, nhưng họ đã không làm đủ, nhưng Liên Hiệp Quốc có tiềm năng rất lớn. Và tôi nghĩ sự kết hợp giữa Liên Hiệp Quốc và Hội đồng Hòa bình có thể tạo ra một điều gì đó rất, rất độc đáo cho thế giới. » Trên thực tế, kể từ khi lên cầm quyền, tổng thống Mỹ đã tấn công một cách hệ thống vào các định chế quốc nói chung, và Liên Hiệp Quốc nói riêng. Không chỉ cắt hay giảm đóng góp tài chính, đầu tháng này, Nhà Trắng tuyên bố rút khỏi hơn 60 tổ chức quốc tế, trong đó có 31 « tổ chức Liên Hiệp Quốc », như các ủy ban về kinh tế, các cơ quan nhân đạo phụ trách giải quyết hậu quả của các xung đột vũ trang, và đặc biệt phải kể đến Công ước khung của Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC), hiệp ước nền tảng của tất cả các thỏa thuận quốc tế khác về khí hậu. Thủ tướng Canada chống lại Trump, đề xuất « con đường thứ ba » Tại Davos, bài phát biểu của thủ tướng Canada Mark Carney gây nhiều chú ý, khi nhấn mạnh đến « sự tan vỡ của trật tự quốc tế », và khởi đầu của một « hiện thực tàn khốc », nơi chuyện cá lớn nuốt cá bé ngày trở thành thực tế phổ biến. Bài phát biểu trực diện lên án đường lối của tổng thống Trump cũng đề xuất một con đường thứ ba cho nhân loại, không đứng về phía các đại cường hành xử theo luật rừng, cũng không chấp nhận thân phận nạn nhân của kẻ chiếu dưới : « Hôm nay tôi sẽ nói về sự sụp đổ của trật tự thế giới, sự kết thúc của một ảo tưởng dễ chịu, và sự khởi đầu của một thực tế tàn khốc, nơi hành xử địa chính trị của các đại cường không còn bị ràng buộc bởi bất kỳ giới hạn nào. Nhưng tôi cũng muốn chỉ ra rằng các quốc gia khác, đặc biệt là các cường quốc bậc trung như Canada, không phải là bất lực. Các quốc gia này có khả năng xây dựng một trật tự mới bao gồm các giá trị của chúng ta, như tôn trọng nhân quyền, phát triển bền vững, tình đoàn kết, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia. Những thế lực yếu hơn sở dĩ có được sức mạnh trước hết nhờ ở sự trung thực. » Đồng hồ báo nguy của Einstein:  Nhân loại gần giờ Tận Thế hơn bao giờ hết Cạnh tranh ngày càng quyết liệt giữa các đại cường, các chuẩn mực quốc tế hình thành từ sau Thế chiến thứ Hai ngày càng bị chà đạp : Thế giới đứng trước các đại hiểm họa chưa từng có. Cách nay gần 80 năm, năm 1947, trong bối cảnh vũ khí hạt nhân đe dọa sự tồn vong của nhân loại, các nhà khoa học nguyên tử (Bulletin of the Atomic Scientists - BAS) Mỹ, theo sáng kiến của nhà bác học Albert Einstein, đã lập ra chiếc đồng hồ biểu tượng để báo động nhân loại trước đe dọa sống còn. Hàng năm đồng hồ điều chỉnh kim vào tháng 1. Ngày 27/01 năm nay, kim đồng hồ chỉ còn cách nửa đêm (tức giờ Tận Thế) có 85 giây, gần hơn 4 giây so với năm ngoái. Hơn cả thời điểm nguy cơ chiến tranh hạt nhân bùng nổ giữa Mỹ và Liên Xô trong thập niên 1950, khi hai bên liên tục thử bom nhiệt hạch. Bà Alexandra Bell, chủ tịch kiêm giám đốc điều hành của Bulletin of the Atomic Scientists, cơ sở phụ trách Đồng hồ Tận Thế, giải thích về việc điều chỉnh năm nay: « Rủi ro hiện nay là lớn hơn bao giờ hết. Vì vậy, chúng tôi phải đẩy chiếc kim đồng hồ lên. Đồng hồ Ngày Tận thế là một công cụ để truyền đạt mức độ gần kề của chúng ta với thời khắc thế giới bị hủy diệt bằng chính những công nghệ do con người tạo ra. Những rủi ro mà chúng ta phải đối mặt, từ vũ khí hạt nhân, biến đổi khí hậu đến các công nghệ đột phá, hiện tại đều đang gia tăng. Mỗi giây còn lại đều quý giá, mà quỹ thời gian của chúng ta đang cạn kiệt.  Đây là một sự thật khó lòng chấp nhận, nhưng đó là thực tế mà chúng ta phải đối mặt. Bây giờ chỉ còn 85 giây nữa là đến nửa đêm, tức thời khắc Tận Thế. Đây là thời điểm mà thế giới tiến gần đến thời khắc Tận Thế nhất từ ​​trước đến nay. » Thông báo của BAS nhấn mạnh đến việc Nga, Trung Quốc, Hoa Kỳ và các quốc gia lớn khác « ngày càng trở nên hung hăng, thù địch và dân tộc chủ nghĩa hơn », « các thỏa thuận quốc tế khó khăn lắm mới đạt được đang sụp đổ, đẩy nhanh cuộc cạnh tranh quyền lực giữa các cường quốc theo kiểu ‘‘kẻ thắng ăn cả”, làm suy yếu sự hợp tác quốc tế cần thiết để giảm thiểu rủi ro của chiến tranh hạt nhân, biến đổi khí hậu, lạm dụng công nghệ sinh học, mối đe dọa tiềm tàng của trí tuệ nhân tạo và các mối nguy hiểm tận thế khác ». Nhà báo điều tra Philippines Maria Ressa, giải Nobel Hòa bình 2021, nhấn mạnh đến cuộc « khủng hoảng thông tin, được tiếp sức bởi các công nghệ mang tính hủy diệt, làm lan truyền những lời dối trá nhanh hơn sự thật và kiếm lợi từ sự chia rẽ của chúng ta », khiến giờ « Tận Thế » càng thêm đến gần. « Thời khắc Groenland »: Sự hung hãn của Trump khiến nội bộ cực hữu châu Âu phân hóa Các chính sách bạo lực hung hãn của tổng thống Mỹ gây bất bình mạnh mẽ tại châu Âu, theo một thăm dò dư luận tại bốn nước châu Âu (Pháp, Đức, Ý và Tây Ban Nha), của Eurobazooka, cho trang mạng Le Grand Continent, chuyên về chính trị quốc tế. Sau Venezuela và Groenland, 73% người châu Âu hiện tin rằng Liên Hiệp Châu Âu phải hoàn toàn dựa vào bản thân để bảo vệ nền độc lập. Người châu Âu tuyên bố sẵn sàng sử dụng vũ lực để làm điều đó, kể cả chống lại đồng minh lịch sử Hoa Kỳ. 81% tin rằng chiến dịch quân sự tấn công Groenland là « một hành động chiến tranh chống lại châu Âu », 63% ủng hộ việc đưa quân đến hòn đảo này để phòng thủ. Một kết luận khác được rút ra từ cuộc thăm dò dư luận này, theo Le Grand Continent, « chính quyền Trump, tự coi là lực lượng tiên phong của chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa bảo thủ quốc tế, đang gây hiệu ứng ngược lại với những gì họ dự định với châu Âu ». Cụ thể là thái độ hung hãn đe dọa xâm lăng của Nhà Trắng gây « phân hóa sâu sắc », một mặt « làm rối loạn nội bộ các đảng phái cực hữu », trước « thời khắc Groenland » vốn tin tưởng nhiều vào Donald Trump, và mặt khác khiến các lực lượng chính trị ôn hòa, vốn thường chia rẽ theo ranh giới tả hữu truyền thống, nay có nhiều khả năng đoàn kết lại. Le Grand Continent cũng để ngỏ vấn đề : Tương lai sắp tới của chính sách đối ngoại Mỹ sẽ quyết định liệu sự phân hóa ghê gớm nói trên « chỉ mang tính thời điểm hay sẽ trở thành một tác nhân định hình đời sống chính trị tại các nước châu Âu ». Trong bối cảnh này, chuyến đi Paris của tỉ phú công ng

Quan hệ xuyên Đại Tây Dương rạn nứt vì những tham vọng của tổng thống Mỹ Donald Trump đối với Groenland ; Tại Việt Nam, Tô Lâm tái đắc cử tổng bí thư đảng Cộng Sản, và trước ngưỡng cửa quyền lực tuyệt đối ; Nga, Mỹ và Ukraina lần đầu tiên đàm phán ba bên tại Abu Dhabi. Trên đây là những chủ đề thời sự đáng chú ý trong tuần. Trump : Đồng minh « điên rồ », châu Âu lao đao Từ một tuần nay, châu Âu và người dân Groenland sống theo nhịp độ các lời dọa dẫm của tổng thống Mỹ Donald Trump, từ việc tuyên bố sử dụng vũ lực chiếm đảo Groenland đến dọa áp thuế đối với 8 nước châu Âu, những nước đã phản đối các tham vọng của ông mua lại đảo tự trị của Đan Mạch. Đặc biệt là với Pháp, tổng thống Mỹ đe dọa áp thuế 200% đối với rượu vang và sâm banh nhập khẩu vào Mỹ. Hôm 22/01 Trump bất ngờ đổi giọng, tuyên bố không sử dụng vũ lực chiếm Groenland, và dừng đe dọa áp thuế. Với những tuyên bố trên, châu Âu và Groenland tạm thời thở phào nhẹ nhõm. Theo nhận định từ truyền thông và giới chuyên gia tại châu Âu, việc Donald Trump đột ngột « hạ nhiệt » căng thẳng với các đồng minh trước hết là do áp lực từ thị trường tài chính và từ các chính phủ châu Âu. Trên đài RFI, Philippe Etienne, cựu đại sứ Pháp tại Mỹ giai đoạn 2019-2023, giải thích : « Tôi nghĩ rằng những diễn biến kinh tế, đặc biệt là xu hướng thị trường, đã góp phần gây ra những thay đổi đột ngột này. Giá cổ phiếu, kể cả trên thị trường Phố Wall, đã giảm mạnh vào thời điểm căng thẳng leo thang xung quanh khả năng Mỹ hành động chống lại Groenland, và tôi nghĩ điều này rất quan trọng đối với tổng thống Trump và bộ trưởng Tài Chính của ông. Rồi còn có một mối liên hệ khác – và đây là bài học cho chúng ta – là châu Âu đã nhất trí tuyên bố rõ ràng rằng họ không chỉ phản đối việc sử dụng vũ lực chống lại Groenland, mà còn phản đối cả việc chuyển giao chủ quyền của Groenland cho Hoa Kỳ. Và điểm thứ ba giải thích cho sự lùi bước này dường như là nhờ vào hành động của tổng thư ký NATO. Ông Mark Rutte đã làm mọi thứ có thể để tìm ra các giải pháp trong đó Hoa Kỳ vẫn cam kết đảm bảo an ninh châu Âu và hỗ trợ Ukraina. » Theo mô hình quy chế Anh Quốc ở Síp Mặt khác, trong phát biểu, nguyên thủ Mỹ nhắc đến việc đạt được một thỏa thuận khung với NATO. Theo giải thích từ trang L’Humanité, thỏa thuận này dự trù việc thực thi chủ quyền của Mỹ đối với các căn cứ quân sự của họ trên lãnh thổ Groenland, dựa theo mô hình hai căn cứ quân sự Akrotiri và Dhekelia có chủ quyền của Anh trên đảo Síp. Vậy mô hình đó là gì ? Thông tín viên đài RFI, Emeline Vin, tại Luân Đôn giải thích cụ thể : « Vương quốc Anh đã sở hữu hai vùng lãnh thổ trên đảo Síp kể từ khi quốc đảo này giành độc lập năm 1960 : Tổng cộng 250 km vuông, nằm ở phía nam của đảo, thuộc phần lãnh thổ Cộng hòa Síp, nơi đặt các căn cứ quân sự Akrotiri và Dekhelia. Những căn cứ này, nằm trên bờ biển, được bao phủ bởi mạng lưới đường sá tấp nập khách du lịch – không có hải quan, không có trạm kiểm soát… Nhưng không thể không nhận thấy là tên đường rất đậm chất Anh như Phố Queen và King, Đường Albion, Hẻm Jubilee… Trên thực tế, điện thoại cũng tự động chuyển sang giờ Luân Đôn. Sự hiện diện này không đơn thuần mang tính biểu tượng. Chính từ những căn cứ này, quân đội Anh đã phát động các chiến dịch chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo IS ở Irak và Syria, và là nơi tổ chức các hoạt động cứu trợ nhân đạo cho Gaza trong suốt cuộc chiến. Bị Síp tranh chấp, sự hiện diện của Anh trên đảo vẫn phải tuân thủ các điều kiện được thiết lập bởi thỏa thuận năm 1960, nghĩa là không được phát triển các căn cứ cho mục đích nào khác ngoài quân sự, không được thiết lập biên giới, và không được xây dựng sân bay hoặc khu thương mại. Những điều kiện này có thể được dùng làm mô hình cho một thỏa thuận giữa Hoa Kỳ và Groenland. » Theo giải thích của New York Times được L’Humanité dẫn lại, trong bản ghi nhớ ký kết giữa Mỹ và NATO còn bao gồm các điều khoản : Đề nghị Đan Mạch nhượng một phần lãnh thổ cho Washington để họ có thể lập các căn cứ quân sự mới ở đó, Đan Mạch cam kết đàm phán về quyền ưu tiên tiếp cận các nguồn tài nguyên khoáng sản quan trọng của Greenland, và cuối cùng, hệ thống Golden Dome (lá chắn tên lửa), hiện vẫn đang trong giai đoạn lập kế hoạch, sẽ được mở rộng đến Groenland. Và theo sáng kiến ​​của Mark Rutte, Đan Mạch sẽ đưa ra các cam kết « đảm bảo rằng Nga và Trung Quốc không bao giờ có thể thiết lập sự hiện diện kinh tế hoặc quân sự trên đảo ». Dù vậy, chính quyền Đan Mạch và vùng lãnh thổ tự trị đã cảnh báo, NATO trong bất kể trường hợp nào cũng « không có quyền đàm phán về bất cứ điều gì mà không có sự tham dự của người Groenland ». NATO khủng hoảng nội bộ, Nga – Trung hài lòng Tất nhiên, đây là một giải pháp cực kỳ có lợi cho Mỹ. Nhưng trong bối cảnh Nga và Trung Quốc đang nỗ lực gia tăng ảnh hưởng trong vùng Bắc Cực trước sự cạnh tranh từ Hoa Kỳ, sự hỗn loạn trong liên minh là có lợi cho Nga và Trung Quốc. Theo quan sát của thông tín viên Clea Broadhurst tại Bắc Kinh, « từ nhiều năm nay, đầu tư của Trung Quốc tại Groenland đã bị Hoa Kỳ và Đan Mạch ngăn chặn. Điều quan trọng là hiệu ứng domino : sự suy yếu của quan hệ xuyên Đại Tây Dương và những rạn nứt trong nội bộ NATO, một cột trụ an ninh của phương Tây. Trong mắt Bắc Kinh, mỗi hành động thể hiện quyền lực của tổng thống Mỹ Donald Trump đều làm suy yếu cấu trúc của các liên minh phương Tây, trở ngại chính cho sự trỗi dậy của Trung Quốc. Đây là một lợi thế chiến lược cho Bắc Kinh mà không cần đối đầu trực tiếp. » Đối với Nga, những lời đe dọa liên tục của Donald Trump đòi sáp nhập đảo Groenland là một quà quý giá, theo như tường thuật của thông tín viên Anissa El Jabri tại Matxcơva : « Việc Donald Trump tuyên bố chủ quyền đối với Greenland, trước hết và trên hết, là một cơ hội rõ ràng để Matxcơva hợp thức hóa luận điệu của mình về các vùng lãnh thổ Ukraina mà họ cũng tuyên bố chủ quyền. Hôm thứ Tư 21/01, ngoại trưởng Nga tuyên bố : "Như Trump đã nói, Groenland rất quan trọng cho an ninh của Hoa Kỳ. Crimée cũng quan trọng cho an ninh của Nga không kém gì Groenland đối với Mỹ." Chỉ có một lập luận từ chủ nhân Nhà Trắng nhận được phản hồi tiêu cực : Đó là mối đe dọa từ Nga đối với lãnh thổ này. Họ nói rằng mối đe dọa đó không tồn tại ở Matxcơva. Về cơ bản, Nga quan sát mối quan tâm quân sự này của Mỹ ở Bắc Cực với sự nghi ngờ. Nga tự coi mình là cường quốc thống trị ở đó, và do đó, có quyền phân bổ các lời kêu gọi tùy theo lợi ích của riêng mình. Đây là những gì đã diễn ra trong nhiều năm qua với Trung Quốc, thông qua tuyến đường biển phía Bắc và các tàu phá băng kết nối Nga với Trung Quốc. Điều đó vẫn đúng vào năm 2025 khi đưa ra đề nghị với Washington về việc cùng khai thác các nguồn năng lượng của vùng Bắc Cực thuộc Nga. Nhưng cuối cùng, điều đó vẫn chưa mấy quan trọng ở giai đoạn này, vì căng thẳng trong NATO là một màn kịch làm hài lòng Nga. Châu Âu, trong khi đang tìm cách phản ứng, cũng sẽ ít quan tâm đến Ukraina hơn. » Có thể nói, lần đầu tiên trong 80 năm lịch sử quan hệ xuyên Đại Tây Dương, châu Âu phải nhọc nhằn đối mặt với một « đồng minh điên rồ » như hàng tít lớn trên trang nhất báo L’Humanité ! Hội đồng Hòa bình cạnh tranh với Liên Hiệp Quốc ? Cũng tại Diễn đàn Davos, tổng thống Mỹ thông báo thành lập Hội Đồng Hòa Bình do chính ông điều hành nhằm giải quyết các xung đột trên thế giới và cạnh tranh với Liên Hiệp Quốc. Lễ ký kết Hiến Chương thành lập Hội đồng diễn ra tại Davos ngày 22/01 với sự tham dự của khoảng 20 quốc gia. Không giống như Liên Hiệp Quốc, mỗi thành viên có một tiếng nói, và 5 đại cường có quyền phủ quyết, Hội đồng Hòa bình này không những chỉ do Mỹ điều hành mà đích thân Donald Trump là người có tiếng nói sau cùng. Trả lời AFP, nhà quan sát Daniel Forti thuộc tổ chức International Crisis Group, nhận định : « Rõ ràng là Trump muốn lách luật bằng cách bỏ qua các quyền phủ quyết khác trong Hội đồng Bảo an và thiết lập một tổ chức quốc tế mà trong đó ông ấy và chính phủ Mỹ sẽ có ảnh hưởng đáng kể đến các vấn đề lớn về hòa bình và an ninh quốc tế. » Đối với nhà chính trị học Ian Hurd, trường đại học Northwestern, Hội đồng Hòa bình của Trump sẽ không thể cạnh tranh với Liên Hiệp Quốc : « Donald Trump có rất ít tính chính đáng, không có nền tảng thể chế và không có lịch sử tổ chức. Trump không xây dựng một cơ quan quyền lực hợp pháp lâu dài có thể tồn tại sau khi ông ấy qua đời. Những gì ông đang xây dựng chỉ là sự tuân thủ ngắn hạn, mang tính giao dịch đối với các yêu cầu được đưa ra dưới sự đe dọa. Ngay khi những lời đe dọa đó biến mất, người đưa ra chúng cũng sẽ biến mất, và sẽ không còn lòng trung thành nào đối với dự án đó nữa. » Chiến tranh Ukraina : Đàm phán ba bên đầu tiên Sáng ngày 23/01/2026, điện Kremlin xác nhận cuộc đàm phán ba bên đầu tiên giữa Nga, Mỹ và Ukraina, bắt đầu ngay trong ngày tại Abu Dhabi, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất. Thông báo được đưa ra sau cuộc gặp tại Matxcơva giữa tổng thống Nga Vladimir Putin với đặc sứ Steve Witkoff của tổng thống Mỹ và Jared Kushner, con rể ông Trump. Cuộc đàm phán trực tiếp đầu tiên giữa Nga và Ukraina được dự báo đầy khó khăn. Vài giờ trước khi bước vào cuộc thương lượng, Nga đòi Ukraina phải rút quân khỏi vùng Donbass. Phát ngôn viên điện Kremlin Dmitri Peskov khẳng định, « đây là một điều kiện quan trọng. Nếu không giải quyết được vấn đề lãnh thổ (...) thì việc hy vọng đạt được một thỏa thuận lâu dài là vô ích ». Điều gây bất bình cho giới bình luận ở Pháp là hôm qua, tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky, tại Davos, trong một động thái hiếm hoi đã công khai chỉ trích các nước đồng minh châu Âu của mình, khi cho rằng khu vực này vẫn là « một bức tranh muôn màu muôn vẻ nhưng rời rạc của các quốc gia nhỏ và vừa » với « những tranh chấp nội bộ không ngừng và những vấn đề không nói ra » ngăn cản « sự đoàn kết của châu Âu. » Và ông kết luận : « Châu Âu trông như đang lạc lối khi cố gắng thuyết phục tổng thống Mỹ thay đổi. Châu Âu thích bàn luận về tương lai, nhưng lại tránh hành động ngay hôm nay. » Việt Nam : Tô Lâm trước ngưỡng cửa quyền lực tuyệt đối Ngày 23/01/2026, đảng Cộng Sản Việt Nam đã nhất trí tuyệt

Theo khẳng định của Nhà Trắng hôm 15/01/2026, do tổng thống Donald Trump đe dọa là sẽ có hành động mạnh mẽ và rằng chế độ Teheran sẽ hứng chịu những hậu quả nghiêm trọng nếu tiếp tục đàn áp, giết hại người biểu tình, nên chính quyền Iran đã đình chỉ hành quyết 800 người biểu tình. Trước đó 2 ngày, trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cổ vũ người biểu tình Iran và hứa là « rất nhiều sự trợ giúp đang đến », dù không nêu rõ chi tiết. Trong khi đó, theo thông tin ngày 14/01 từ phóng viên của News Nation tại Nhà Trắng, Kellie Meyer, nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln của Hoa Kỳ, vừa tới Biển Đông đã được điều đến Trung Đông. Nếu can thiệp vào Iran, liệu Mỹ có tiến hành các vụ oanh tạc như hồi tháng 06/2025 nhắm vào các cơ sở hạt nhân của Iran không ? Trên đài RFI ngày 14/01, phó chủ tịch của viện đào tạo Temiis, chuyên về các vấn đề hòa bình và an ninh, đại tá Peer de Jong, cũng là giảng viên hợp tác với Trường Chiến tranh Kinh tế, phân tích :  « Nếu Mỹ dùng đến giải pháp này, mà tôi cho là mang tính quân sự mạnh mẽ, thì cần phải tạo được một hiệu ứng gây chấn động. Và cơn chấn động này cần phải tạo ra được chỉ sau ít giờ đồng hồ, ví dụ như chỉ sau một đêm, giống như điều Mỹ đã làm ở Venezuela.  Nhưng thật là tiếc cho Mỹ, hoặc là không may cho người biểu tình Iran : Iran là một quốc gia rộng lớn với 87 triệu dân, nên chúng ta có thể hiểu được tại sao tổng thống Mỹ Donald Trump một lần nữa đang trong giai đoạn chờ đợi và quan sát. Chắc chắn Mỹ đang tính toán các hệ quả, được xem là vô cùng nghiêm trọng, bởi vì vị trí địa lý có vai trò quyết định. Chúng ta có thể thấy rõ là Iran nằm ở rìa Vịnh Ba Tư, có các tên lửa có tầm phóng sang Ả Rập Xê Út, tất cả các tàu của các nước châu Âu và quốc tế ở Vịnh Ba Tư. Iran có thể kiểm soát eo biển Hormuz. Điều này có thể tác động trực tiếp đến giá dầu lửa. Hiện tại, giá một thùng dầu hỏa là 62 đô la. Nếu giá tăng lên thành 100, 150, thậm chí 200 đô la/thùng, thì đó sẽ là một thảm họa. Như vậy, chúng ta hình dung rằng sẽ có hàng loạt hậu quả cực kỳ nghiêm trọng, có thể nói là sẽ dẫn đến một tình trạng bất ổn và một nước Iran hỗn loạn ». Về phía các nước dầu mỏ vùng Vịnh, do lo sợ về « các tác động dây chuyền », Ả Rập Xê Út, Qatar và Oman đã tích cực vận động để chính quyền Mỹ không tấn công quân sự Iran. Chuyên gia Peer de Jong phân tích tiếp về nguy cơ các nước Trung Đông đồng minh của Mỹ hứng đòn trả đũa của Iran : « Thứ nhất, Hoa Kỳ có quân đội riêng được triển khai ở Địa Trung Hải và các khu vực khác. Hoa Kỳ có sự hiện diện quân sự cực kỳ mạnh mẽ, ví dụ ở Djibouti và các nơi khác nữa. Thứ hai, Hoa Kỳ có một mạng lưới liên minh cực kỳ mạnh mẽ với Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất và nhất là với Ả Rập Xê Út. Điều này có nghĩa là Hoa Kỳ có sẵn các căn cứ để hỗ trợ, tấn công, hoặc dự trữ … ở các nước Trung Đông. Trên thực tế, có thể sẽ xảy ra các hoạt động trả đũa của quân đội Iran, nhưng quân đội Iran lại không được trang bị tốt, không đủ năng lực, thiếu khả năng tác chiến. Iran có rất ít máy bay, chỉ có khoảng 40 phi cơ hoàn toàn đã lỗi thời. Iran không có lực lượng không quân. Thế nhưng, vấn đề đối với Ả Rập Xê Út và các đối tác của Mỹ là Iran sở hữu một số lượng lớn drone, ví dụ drone tấn công Shahed. Ngoài ra, Teheran có một kho tên lửa rất đáng kể. Quý vị đừng quên là năm ngoái Iran đã bán hơn 300 tên lửa cho Nga. Iran sở hữu các tên lửa tầm trung có khả năng phóng đến hàng loạt quốc gia ở Trung Đông. Thế nên, đúng là hiện giờ Iran có khả năng trả đũa nhiều quốc gia ở Trung Đông, bao gồm cả các căn cứ của Mỹ ». Áp lực thôn tính của Hoa Kỳ đưa Groenland và Đan Mạch xích lại gần nhau hơn ? Sau cuộc họp hôm 14/01 với phó tổng thống Mỹ J.D. Vance, ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, và thủ tướng Groenland, Jens-Frederik Nielsen, trên mạng Facebook ngày 15/01, thủ tướng Đan Mạch, Mette Frederiksen, cho biết « đã có sự bất đồng cơ bản » với Mỹ về tương lai của lãnh thổ tự trị Groenland. Bà khẳng định « tham vọng của Mỹ về việc chiếm Groenland vẫn không thay đổi ». Dù đôi bên không đạt tiến triển, nhưng trên đài RFI ngày 13/01, giáo sư chính trị học Marc Lanteigne, đại học Bắc Cực ở Tromso, Na Uy, nhắc lại là trong những ngày qua, mỗi bên đã có chiến thuật riêng của mình : « Một chiến thuật mà chúng tôi quan sát thấy rõ ở Hoa Kỳ là việc Washington tuyên bố rằng Đan Mạch đã không biết cách quản lý đảo Groenland một cách phù hợp, và điều này tạo cảm tưởng rằng Hoa Kỳ đang cố gắng gieo rắc bất hòa giữa chính phủ Groenland và chính quyền trung ương Đan Mạch. Nhưng theo tôi, việc Hoa Kỳ gây áp lực đối với Groenland như hiện nay lại đang đưa Groenland và Đan Mạch xích lại gần nhau hơn, khi mà cả Groenland và Đan Mạch đều nói « Không, đó không phải là điều chúng tôi muốn ». Cũng từ góc nhìn này, tôi nghĩ rằng thủ tướng Groenland đã xử lý tình huống rất tốt. Trước hết, ông ấy thực sự cố gắng truyền tải suy nghĩ rằng đang tồn tại một mặt trận thống nhất giữa các đảng chính trị chính của Groenland và Đan Mạch. Một điều khác mà ông ấy muốn truyền tải : người dân Groenland mong muốn là cuối cùng thì sẽ được độc lập trong khi vẫn duy trì quan hệ tốt với Hoa Kỳ. Thông điệp là « Chúng tôi sẵn sàng hợp tác thương mại và quốc phòng với Hoa Kỳ, nhưng chúng tôi không muốn trở thành một vùng lãnh thổ của Mỹ ». Anh có thuyết phục được Hoa Kỳ chọn phương án mềm với Đan Mạch về Groenland ? Tuần qua, trước những diễn biến mới nhất như cuộc họp tại Nhà Trắng của lãnh đạo ngành ngoại giao Đan Mạch và Groenland với phó tổng thống Mỹ JD Vance, ngoại trưởng Marco Rubio không đạt kết quả gì, Anh quốc đã quyết định tham gia cuộc diễn tập quân sự cùng Đan Mạch và các nước NATO châu Âu để tỏ tình đoàn kết với Đan Mạch. Thế nhưng, việc Anh chỉ cử đúng một sĩ quan trinh sát cấp thấp, dự cuộc diễn tập, đặt ra nhiều câu hỏi Luân Đôn muốn làm gì để bảo vệ NATO ở châu Âu mà Anh là thành viên, trước nguy cơ Groenland thuộc Đan Mạch bị Hoa Kỳ dọa chiếm bằng vũ lực. Thông tín viên Nguyễn Giang có bài phân tích gửi về từ Luân Đôn : « Sự kiện Anh chỉ cử đúng một sĩ quan trinh sát dự cuộc diễn tập quân sự Arctic Endurance, cùng Pháp, Đức và các đồng minh trong NATO ở Bắc Âu đã gây là những đồn đoán rằng Luân Đôn sẽ chỉ phản ứng lấy lệ, một cách hình thức nếu Đan Mạch có va chạm với Mỹ mạnh hơn về Groenland. Một mặt, Anh tỏ tình đoàn kết với châu Âu tại NATO và giữ quan điểm tương lai đảo Groenland phải do người dân ở đó quyết định và các báo Anh đăng nhiều điều tra dư luận nói đa số người dân không muốn trở thành công dân Mỹ, trước tin Hoa Kỳ có thể hoặc mua đứt, hoặc đem quân chiếm Groenland, bất chất nước chủ nhà Đan Mạch muốn hay không. Mặt khác, về ngoại giao, thủ tướng Anh đã 2 lần điện đàm với tổng thống Donald Trump về Groenland và muốn giúp Mỹ tăng cường phòng thủ vùng Bắc Cực để ngăn sự “xâm nhập của Nga”. Nữ nhà báo Anh Katherine Butler viết rằng “rất có thể nước Anh sẽ đóng vai trò tích cực hơn để giải tỏa khủng hoảng” (we may see the UK play a more active role to defuse this crisis).  Chính phủ Starmer, theo bà, đang hy vọng làm trung gian để châu Âu đạt được một “quy chế hòa hoãn” (modus vivendi) với Washington. Đó cũng là lý do Anh không muốn làm phật lòng Mỹ và gần như không lên tiếng sau vụ Mỹ bắt ông Maduro ở Venezuela. Anh làm vậy để Mỹ không còn cớ tự mình chiếm Groenland về quân sự. Bởi nếu Hoa Kỳ đi tới quyết định đơn phương đó thì NATO ở châu Âu coi như tan vỡ, khi Hoa Kỳ, thành viên chủ chốt của liên minh quân sự này, tấn công Đan Mạch, một thành viên khác. Về pháp lý, Anh cũng muốn đóng vai trò thúc đẩy Hoa Kỳ áp dụng các điều khoản đã có trong Hiệp định quân sự với Đạn Mạch ký năm 1951 để triển khai thêm quân, từ một căn cứ hiện nay, ra những nơi Mỹ muốn, mà không phải chiếm hòn đảo. Đây là phương án đỡ xung đột nhất nhưng chứa đựng rủi ro, trong khi Pháp muốn làm mạnh hơn để gửi thông điệp tới chính quyền Mỹ về tính tự chủ của châu Âu. Trên thực tế thì thủ tướng Anh không phải chỉ cử một sĩ quan dự tập trận “Arctic Endurance” của NATO châu Âu - cuộc diễn tập hình thức, không rõ ngày bắt đầu và ngày kết thúc - mà đã cử nữ ngoại trưởng Yvette Cooper, nhân vật cao cấp trong đảng Lao Động, thăm Na Uy tuần qua, để đánh giá tình hình.  Bà Cooper không tới Đan Mạch để không gây căng thẳng với Hoa Kỳ mà trả lời phỏng vấn báo chí hôm 15/01 nói Anh muốn ủng hộ hoạt động “Canh gác Bắc Cực” (Arctic Sentry) của NATO, gồm Groenland để phòng ngừa Nga. Thế nhưng, các nhà bình luận ở Anh cho rằng trong khi nói tới nhu cầu “chống lại Nga”, Anh cần xem xét mình sẽ dám đi xa tới đâu để chống lại Mỹ nếu ông Trump vẫn muốn “ra quân” chiếm Groenland. Có ý kiến nói chính thủ tướng Starmer nên thăm Groenland để tỏ ra quyết tâm đứng về phía Đan Mạch. Mọi tính toán của Anh, dù với tinh thần xây dựng và dụng ý tốt, đều có thể không hiệu quả gì khi mà quan hệ Mỹ và châu Âu đang ngày càng rạn nứt.  Tổng thống Mỹ vẫn muốn nói về “quyền sở hữu” (ownership) với đảo Groenland dù mới nhất đây lại nói về “thỏa thuận vào đó” (a deal), còn Pháp và Đức muốn tỏ ra cứng rắn hơn với Mỹ. Cựu phó thủ tướng Đức, ông Robert Habeck, mới đây có bài viết trên báo Anh về nhu cầu trở lại ‘machtpolitik’ (power politics - chính trị bằng sức mạnh) của thời kỳ đối đầu Đông-Tây, còn Pháp thì tham gia ngày càng sâu vào việc hỗ trợ quân sự trực tiếp cho Đan Mạch sau khi đã mở lãnh sự quán ở Groenland.  Căng thẳng hai bờ Đại Tây Dương như thế chắc chắn sẽ còn tiếp tục và vai trò trung gian hòa giải của Anh được chấp nhận tới đâu sẽ tùy vào các biến động sắp tới. Trung Quốc 2025: Thặng dư kỷ lục nhưng tiêu dùng bấp bênh Xuất khẩu được xem là một trong những động lực của nền kinh tế Trung Quốc nhưng đối với nhiều đối tác thương mại của Bắc Kinh khắp nơi trên thế giới, đây lại là nguồn gây lo ngại, ví dụ Liên Âu sợ nguy cơ biến thành thị trường tiêu thụ lượng hàng hóa dư thừa của Trung Quốc. Trên thực tế, năng lực xuất khẩu vô song của Trung Quốc còn phản ánh sự bấp bênh của nhu cầu tiêu dùng trong nước. Từ Bắc Kinh, thông tín viên Cléa Broadhurst ngày 14/01 gửi về bài tường trình : « Năm 2025, Trung Quốc ghi nhận thặng dư thương mại lớn chưa từ

Sự kiện gây chấn động công luận thế giới trong tuần qua là vụ lực lượng Mỹ hôm 03/01/2026 đột kích Venezuela bắt cóc vợ chồng tổng thống Nicolas Maduro về Mỹ xét xử và Washington tuyên bố « quản trị » Venezuela. Bất chấp những nghi vấn về tính hợp pháp của vụ đột kích và bắt cóc ông Maduro, đại đa số cộng đồng người Venezuela lưu vong tại Hoa Kỳ hoan nghênh quyết định của Donald Trump. Thông tín viên Vincent Souriau có cuộc trao đổi với một người từng là nhà hoạt động chống chủ nghĩa Chavez và gửi về bài tường thuật từ Washington ngày 08/01 : « Người phụ nữ này tên là Maria Gonzalez, 25 tuổi. Trước khi đến Hoa Kỳ vào năm 2023, cô Maria Gonzalez là thành viên của một đảng đối lập ở Venezuela. Cô rất vui khi thấy Nicolas Maduro bị giam giữ ở New York. Maria Gonzalez nói : « Tôi nghĩ ông ta sẽ phải cảm nhận và trả giá cho tất cả những nỗi đau khổ mà người dân Venezuela đã phải chịu đựng. Ở đất nước chúng tôi, có rất nhiều tù nhân chính trị bị tra tấn, không được bác sĩ khám bệnh. Có quá nhiều người đã chết trong tù. Dĩ nhiên, ở đây (Hoa Kỳ) thì sẽ không giống như vậy. Ông ta (Maduro) sẽ có những đặc quyền, như được tiếp cận chăm sóc sức khỏe, thực phẩm, những thứ mà các tù nhân ở Venezuela không được hưởng. Nhưng chúng tôi cảm thấy nhẹ nhõm khi thấy rằng lần đầu tiên công lý được thực thi ». Những phát biểu của Donald Trump, việc Nhà Trắng điều hành Venezuela cũng không làm cô Maria Gonzalez quá choáng váng. Trái lại, cô hy vọng ông Trump sẽ siết chặt lên vòng vây để Venezuela có một quá trình chuyển đổi chính trị thực sự. Cô nói tiếp : « Không, thành thật mà nói, tôi nghĩ rằng chúng tôi đang nằm trong tay tổng thống Mỹ Donald Trump và ông ấy đang làm điều đúng đắn cùng với ngoại trưởng Marco Rubio. Điều chúng tôi chờ đợi là họ đàm phán để chấm dứt sự tồn tại của chế độ Maduro. Và đó là niềm hy vọng của người dân Venezuela chúng tôi. Chúng tôi hy vọng một cuộc đàm phán sẽ diễn ra để một quá trình chuyển giao quyền lực phù hợp có thể diễn ra và Edmundo Gonzalez, vị tổng thống mà tất cả người dân Venezuela đã bầu chọn vào ngày 28/07/2025 có thể trở về nước ». Nỗi sợ hãi duy nhất của cô Maria Gonzalez là ông Trump sẽ quyết định trục xuất tất cả di dân Venezuela, khi mà giờ đây Nicolas Maduro không còn nắm quyền ở đất nước mình nữa. Washington « quản trị » Caracas, Bắc Kinh có thể đành xóa nợ cho Venezuela Cùng với Nga, Trung Quốc là nước liên đới có thể gánh chịu nhiều tác động từ vụ Mỹ bắt giữ Maduro và kiểm soát ngành dầu mỏ Venezuela. Từ Bắc Kinh, thông tín viên Cléa Broadhurst giải thích về nguy cơ Trung Quốc phải xóa nợ cho Venezuela : « Trong suốt nhiều năm, mối quan hệ giữa Trung Quốc và Venezuela dựa trên một giao dịch đơn giản : dầu mỏ đổi lấy tiền. Bắc Kinh đã bơm hơn 100 tỷ đô la vào nền kinh tế Venezuela, chủ yếu thông qua các khoản vay được bảo đảm bằng xuất khẩu dầu thô. Nhưng mô hình này đã sụp đổ. Sản lượng sụt giảm, các lệnh trừng phạt của Mỹ, thiếu khả năng thanh toán : Caracas vẫn còn nợ Trung Quốc khoảng 10 tỷ đô la. Khả năng chi trả của Venezuela càng trở nên bất định từ khi Nicolas Maduro bị Hoa Kỳ bắt. Đối mặt với cú sốc chính trị này, Bắc Kinh đã yêu cầu các ngân hàng Trung Quốc đánh giá mức độ ảnh hưởng. Đó là một tín hiệu rõ ràng cho thấy Trung Quốc đang chuẩn bị cho nguy cơ mất tiền, đặc biệt là khi chính quyền Washington thời Donald Trump hiện giờ cho thấy họ muốn giành quyền kiểm soát lĩnh vực dầu mỏ của Venezuela. Liệu Trung Quốc có thể thu hồi lại tiền của mình ? Có lẽ là phần nào, nếu các lệnh trừng phạt của quốc tế được dỡ bỏ và dầu được khai thác trở lại. Nhưng Bắc Kinh hiện không còn lệ thuộc nhiều vào dầu thô như hồi đầu những năm 2000. Do đó, Trung Quốc có thể sẽ đồng ý xóa bỏ một phần nợ để tránh một cuộc đối đầu trực tiếp với Hoa Kỳ và khép lại một canh bạc năng lượng đã trở thành vấn đề địa chính trị ». Bắc cực : Trận mới giữa Nga - Trung và Mỹ ? Quốc tế chưa hết bất ngờ về vụ biệt kích Mỹ xâm nhập, bắt cóc tổng thống Venezuela, thì nỗi lo ngại lại dấy lên do tổng thống Mỹ một lần nữa công khai đòi thâu tóm lãnh thổ tự trị Groenland của Đan Mạch, hòn đảo nằm ở vùng Bắc Cực. Lý do ông Trump đưa ra là để chống các tham vọng của Trung Quốc và Nga ở Bắc cực.  Trả lời câu hỏi liệu trong bối cảnh căng thẳng gia tăng, Bắc cực có thể trở thành mặt trận mới giữa Nga - Trung và Mỹ hay không, Hervé Baudu, giáo sư về hàng hải, thành viên Viện Hàng Hải, khẳng định là Không. Trên đài RFI ngày 07/01, ông phân tích trên đài RFI ngày 07/01, phân tích về các lợi ích chiến lược tại vùng Bắc cực : « Không có thách thức nào liên quan đến việc chiếm hữu các nguồn tài nguyên, dù đó là tài nguyên biển và đã được biết đến, bởi vì chúng thuộc về các quốc gia, theo Công ước Luật Biển của Liên Hiệp Quốc. Công ước này trao cho mỗi quốc gia quyền đối với tài nguyên trên một khu vực rất rộng lớn. Vì vậy, không có căng thẳng nào liên quan đến tài nguyên. Trái lại, có thể nói là có những căng thẳng ở cận Bắc Cực : căng thẳng giữa các cường quốc lớn, như với Trung Quốc và Nga. Đây không phải những căng thẳng nghiêm trọng như thời Chiến tranh Lạnh, chúng ta có thể thấy rõ điều đó qua các cuộc đàm phán mà tổng thống Putin hiện đang cho tiến hành. Nhưng vấn đề nằm ở các phát biểu của ông Trump : thực chất đó là sự căm ghét khi thấy Trung Quốc ngày càng chiếm dụng không gian này cho nhu cầu phát triển tuyến hàng hải, và cho mục đích nghiên cứu, như chúng ta đã biết, đặc biệt là với các tàu phá băng, đang hiện diện rất nhiều ở Bắc Cực. Đó là điều khiến Trump khó chịu. Trung Quốc cũng hiện diện mạnh mẽ trên các phương tiện truyền thông. Do đó, vấn đề Trump đưa ra là lập luận chính trị hơn là một thực tế khách quan. Ngoài ra, còn có Nga, quả thực quốc gia này mong muốn có thể tạo ra cái gọi là « một pháo đài », một hệ thống ngăn chặn tiếp cận, ví dụ để bảo đảm sự tự do di chuyển của họ ». Chiến tranh Ukraina : Cảng Odessa, mục tiêu tấn công chiến lược của Nga Các cuộc đàm phán vẫn tiếp diễn bên phía Ukraina và các đồng minh, gần đây nhất là tại Paris, Liên minh tình nguyện hỗ trợ Ukraina, gồm 35 quốc gia, hôm 06/01 đã đạt thỏa thuận tham gia bảo đảm an ninh cho Ukraina, với sự « hậu thuẫn » của Mỹ, một khi Kiev và Nga đạt được thỏa thuận hòa bình. Trên thực địa, Nga vẫn tiếp tục tấn công dồn dập Ukraina, nhắm vào các thành phố và cơ sở hạ tầng của đối phương. Người ta nói nhiều đến hệ thống điện bị tác động, nhưng trên thực tế toàn bộ hệ thống kinh tế của Ukraina đều bị ảnh hưởng : đường sắt, đường bộ và cảng biển … Thành phố Odessa, cách chiến tuyến 150 km, là nơi đặt khu phức hợp cảng lớn nhất toàn quốc. Hầu hết hàng xuất khẩu của Ukraina đều được chuyên chở qua đây, chủ yếu là ngũ cốc hay quặng sắt. Chính vì thế, trong năm 2025, thành phố Odessa với một triệu dân đã phải hứng chịu nhiều cảnh báo không kích hơn là thủ đô Kiev. Thông tín viên Théo Renaudon ngày 07/01 gửi về bài tường trình từ Odessa : « Odessa là một thành phố đang sống với nỗi lo sợ bị tấn công. Mục tiêu đó chính là cảng biển nằm ngay gần trung tâm thành phố. Cảng Odessa đóng vai trò kinh tế quan trọng, nên dĩ nhiên thu hút các drone và tên lửa của Nga, ngày cũng như đêm. Các cuộc không kích diễn ra thường xuyên. Đây là khu vực cực kỳ quan trọng của Ukraina, các nhà báo không thể tiếp cận. Hàng đêm, và đôi khi cả ban ngày, cảng Odessa đều bị các drone tấn công cảm tử như Shahed nhắm đến, như trong video tôi đang quay. Trong một video khác, do một công nhân bến cảng quay, bom bay rớt xuống các cần cẩu, tàu chở hàng và kho chứa ngũ cốc. Ở phía bên kia, pháo phòng không của Ukraina cố gắng bắn hạ drone Nga, nhưng thường thì không thành công. Vào dịp Giáng Sinh vừa qua, 8 công nhân làm việc tại cảng đã thiệt mạng do tên lửa của Nga (…). Cảng Odessa cũng là một cảng quân sự. Nơi đây là căn cứ của hải quân Ukraina, lực lượng có ưu thế đáng kể so với quân đội Nga trên chính lãnh thổ của mình. Hắc Hải nằm trong tay Ukraina, thế nhưng điều này không ngăn cản Vladimir Putin đe dọa phong tỏa tuyến đường nối từ cảng Odessa ra Hắc Hải ». Anh quốc tịch thu điện thoại của người nhập cư trái phép “để truy tìm băng đảng buôn người” Tuần qua, câu chuyện thuyền nhân và di dân đã trở lại báo chí Anh sau khi chính phủ của đảng Lao động nói luật mới, có hiệu lực từ đầu năm nay (2026), trao cho họ thẩm quyền tịch thu điện thoại và thẻ SIM của thuyền nhân vượt biển vào Anh nhằm thu thập thông tin, dữ liệu để chống “nạn buôn người”. Nhưng đây có phải là một tiến triển trong chính sách mà Luân Đôn đưa ra để cắt giảm số người di cư bằng xe thùng và đường biển từ châu Âu ? Thông tín viên Nguyễn Giang từ Luân Đôn cho biết :  « Trong tuần làm việc đầu tiên của năm mới, bộ Nội Vụ Anh thông báo với công luận rằng luật mới về an ninh biên giới và di cư cho phép giới chức khám tư trang và thu điện thoại của những người tới Anh trái phép bằng đường biển từ Pháp và châu Âu. Phía Anh giải thích rằng số liệu thu thập từ điện thoại sẽ được tải xuống ở trại tạm cư để xác định các tuyến đưa người lậu vào Anh, giúp phá các án buôn người và “chống nô lệ thời hiện đại”.  Theo thứ trưởng chuyên trách về an ninh biên giới (border security), ông Alex Norris hôm 05/1/2026, thủ tục này được áp dụng ban đầu tại trại tạm cư Manston ở hạt Kent, có biên giới biển giáp nước Pháp, và là điểm đến đầu tiên của đa số người di cư qua eo biển từ Pháp và Bỉ sang Anh.  Đây là một thay đổi quan trọng trong cách đối xử với người vượt biên vào Anh. Vì theo luật cũ, ai vào Anh không có thị thực đều bị cho là “nhập cư trái phép”, nhưng cũng luật Anh cho phép ai đặt chân tới Anh được xin tỵ nạn, và ngay lập tức, mọi quyền của họ, gồm quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền không bị khám tư trang, hành lý, thu điện thoại, được bảo đảm.  Thủ tục mới này, theo giới chức Anh, không xâm phạm các quyền đó của người xin tỵ nạn mà chỉ có tính chất hành chính, để nhà chức trách tăng hiệu năng của công tác chống buôn người.  Ngay lập tức, các nhóm nhân quyền nói rằng việc thu điện thoại và SIM card sẽ khiến người xin tỵ nạn mất liên lạc với thân nhân của họ và như thế, nước Anh trở nên thiếu tình người (compassion) v

Thông điệp mừng năm mới của lãnh đạo các nước phản ánh bức tranh địa chính trị năm 2026 đầy rủi ro ; Quân đội Miến Điện tổ chức cuộc bầu cử để hợp pháp hóa quyền lãnh đạo dù đất nước chìm trong khủng hoảng ; Biểu tình lớn ở Iran phản đối vật giá leo thang ; New York có tân thị trưởng theo đạo Hồi, với lập trường chống Trump... Trên đây là những chủ đề chính trong mục tạp chí thế giới đó đây tuần này. Thế giới chính thức bước sang năm 2026, lãnh đạo các nước từ khắp các châu lục gửi thông điệp chúc mừng năm mới đến người dân, mong một năm mới ổn định. Những lời chúc phản ánh bối cảnh toàn cầu hiện nay, kêu gọi hòa bình tại những vùng chiến sự, nhưng cũng cho thấy những nguy cơ leo thang xung đột trong năm mới. Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố có thể giành chiến thắng trong cuộc chiến tại Ukraina. Lãnh đạo chính quyền Kiev Volodymyr Zelensky thì khẳng định mong muốn hòa bình, nhưng không phải « với bất cứ giá nào », trong bối cảnh đàm phán qua trung gian của tổng thống Donald Trump vẫn chưa có hồi kết. Chủ tịch Bắc Triều Tiên Kim Jong Un, về phần mình, ca ngợi các binh sĩ đã củng cố “liên minh bất khả chiến bại” với Nga, đồng thời kêu gọi họ chiến đấu “vì nhân dân Nga anh em”.  Khi được hỏi về động lực của năm 2026, tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định mục tiêu của ông là « hòa bình trên thế giới ». Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres kêu gọi các lãnh đạo khắp thế giới, « hãy nghiêm túc đứng về phía người dân, với Trái đất này, thay vì lựa chọn nỗi đau ». Ông Guterres nhắc lại một năm 2025 đầy biến động đã khép lại, với tổng kết chi tiêu quân sự toàn cầu tăng vọt lên 2,7 ngàn tỷ đô la. Trong thông điệp năm mới đầu tiên kể từ khi nhậm chức Giáo hoàng Lêô XIV đặt trọng tâm vào « Hòa bình không vũ trang và giải trừ vũ khí », kêu gọi thế giới từ bỏ « logic chiến tranh » và các tín hữu « giải trừ vũ khí trong tâm hồn » để chấm dứt vòng xoáy bạo lực. Căng thẳng giữa Đài Loan và Trung Quốc càng trở nên rõ rệt hơn trong bài phát biểu mừng năm mới của chủ tịch Tập Cận Bình. Lãnh đạo Trung Quốc nhấn mạnh ý định sáp nhập Đài Loan : “Chúng ta, những người Hoa ở cả hai bên eo biển Đài Loan, có chung quan hệ huyết thống, và họ hàng,…, thống nhất đất nước là xu hướng của thời đại và là điều không thể ngăn cản”. Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức cam kết chống lại “tham vọng bành trướng” của Trung Quốc và gia tăng khả năng tự vệ, răn đe của hòn đảo.  Trung Quốc và tham vọng chiếm lại Đài Loan bằng vũ lực Trung Quốc đã kết thúc năm 2025 bằng cuộc tập trận « Sứ mệnh Công lý 2025 », trong hai ngày hồi đầu tuần này, điều động nhiều vũ khí hạng nặng, mô phỏng cuộc phong tỏa Đài Loan. Trong một bài đăng trên trang mạng xã hội Weibo của Trung Quốc, Bộ Tư lệnh Chiến khu Đông Bộ, đặc trách khu vực eo biển Đài Loan, đã tuyên bố mạnh mẽ rằng: « Tất cả những kẻ âm mưu giành độc lập sẽ bị tiêu diệt khi chạm trán với lá chắn công lý! » Cuộc tập trận này diễn ra không lâu sau khi Hoa Kỳ phê duyệt thương vụ bán vũ khí cho Đài Loan, trị giá hơn 1 tỷ đôla. Giảng viên tại đại học Sciences Po Lyon Stéphane Corcuff nhận định cuộc tập trận này cho thấy « Trung Quốc đã ra quyết định và đang làm những gì cần thiết để đạt được mục tiêu quân sự, đủ khả năng tiến hành xâm chiếm Đài Loan », hòn đảo mà Trung Quốc luôn coi là một phần lãnh thổ của mình. Ông nói thêm :  « Rào cản thực sự hiện nay chính là yếu tố răn đe, tức khả năng Hoa Kỳ sẽ can thiệp. Đó là điều có thể rút ra từ các tuyên bố của các bên liên quan. Tuy nhiên, theo tôi, tổng thống Trump đã nhận thức rõ, ngay cả trước khi trở lại cầm quyền, rằng một cuộc chiến liên quan đến Đài Loan sẽ dẫn đến sự sụp đổ của trật tự thế giới hiện nay, và sẽ gây tổn hại nghiêm trọng tới Hoa Kỳ, từ vị thế bá quyền cho tới sức mạnh kinh tế. Vì vậy, mục tiêu của ông là làm mọi cách để tránh kịch bản đó, bằng việc răn đe Trung Quốc lâu nhất có thể. Do đó, ông buộc phải đối thoại với Trung Quốc, thể hiện vai trò là một bên đối thoại trực tiếp với chủ tịch Tập Cận Bình, đồng thời phân chia vai trò rõ ràng: ông giữ vị thế trung gian, không trực tiếp nhấn mạnh cam kết bảo vệ Đài Loan trong trường hợp Trung Quốc tấn công, mà giao trọng trách này cho ngoại trưởng, nhà ngoại giao cao nhất, và bộ trưởng Quốc Phòng. Tuy nhiên, các tài liệu chiến lược của Hoa Kỳ hiện nay, kể từ khi ông Trump nắm quyền, đã nêu rõ rằng ưu tiên số một, sau việc bảo vệ lãnh thổ và lợi ích quốc gia của Hoa Kỳ, chính là ngăn chặn Trung Quốc tấn công Đài Loan. » Kinh tế Miến Điện ngày càng suy yếu sau 5 năm nội chiến Vẫn tại châu Á, hồi đầu tuần này, 29/12/2025, đảng thân với chính quyền quân sự ở Miến Điện tuyên bố đã giành chiến thắng trong đợt một của cuộc bầu cử lập pháp. Kết quả cuối cùng sẽ được công bố sau hai đợt bầu cử kế tiếp, dự trù vào cuối tháng Giêng. Nhiều nước và các nhà quan sát quốc tế đã chỉ trích cuộc tuyển cử này, lên án tình trạng đàn áp, dọa nạt người dân tham gia vào một cuộc bỏ phiếu với kết quả đã được định đoạt trước. Chính quyền quân đội Miến Điện muốn tổ chức cuộc bầu cử này để hợp pháp hóa quyền lãnh đạo đất nước, 5 năm sau khi tiến hành đảo chính lật đổ chính quyền dân sự của Aung San Suu Kyi. Miến Điện chìm trong nội chiến đẫm máu giữa quân đội và các nhóm phiến quân, bị cô lập trên trường quốc tế. Không chỉ bất ổn về chính trị, nước này còn đối mặt với khủng hoảng kinh tế. Kinh tế của Miến Điện phụ thuộc vào ngành dệt may, chủ yếu để xuất khẩu, vốn đã phát triển mạnh trong hơn 10 năm “dân chủ”.  Đòn thuế quan của tổng thống Mỹ đã giáng mạnh vào nền kinh tế mong manh sau cuộc đảo chính. Trả lời RFI Pháp ngữ, bà Elsa Lafaye de Micheaux, giảng viên về kinh tế chính trị Đông Nam Á tại trường INALCO, cho biết : “Donald Trump đã áp đặt mức thuế quan rất cao đối với hàng nhập vào Mỹ từ khắp nơi trên thế giới, đặc biệt là Đông Nam Á. Cam Bốt và Việt Nam đã có thể đàm phán để hạ thấp mức thuế này, nhưng Miến Điện và cả Lào đều không thể làm được điều đó. Cho nên, trên thực tế, nước này phải chấp nhận một mức thuế rất cao.” Miến Điện cũng trở thành tâm điểm chú ý gần đây “nhờ” nền kinh tế phi chính thức. Các trung tâm lừa đảo qua mạng, lợi dụng sự bất ổn chính trị, thiếu kiểm soát an ninh, đã mọc lên khắp các khu vực biên giới. “Mọi người đều cho rằng các trung tâm lừa đảo này do mafia Trung Quốc đầu tư tiền để thành lập. Nhưng chúng tôi cũng phải nêu ra khả năng các trung tâm này, để hoạt động, phụ thuộc vào mối quan hệ với chính quyền địa phương. Vì vậy, có khả năng là quản lý của các trung tâm đó đưa tiền cho cho chính quyền hoặc các nhóm vũ trang để được phép hoạt động ở đó”. Miến Điện đã trải qua một năm 2025 không dễ dàng. Đặc biệt là trận động đất hồi tháng Ba, xảy ra tại miền trung nước này, khiến 1600 người bỏ mạng. Biểu tình lớn tại Iran phản đối giá cả leo thang Nhìn sang khu vực Trung Đông, tại Iran, các cuộc biểu tình phản đối lạm phát tăng cao, đồng tiền mất giá, đã bắt đầu từ Chủ Nhật tuần trước và kéo dài trong suốt tuần qua, hiện đã lan rộng khắp cả nước. Theo trung tâm thống kê Iran, trong tháng 12, giá cả đã tăng trung bình 52 % so với cùng kỳ năm ngoái, đặc biệt là các mặt hàng thiết yếu tăng đến hơn 70 %. Vào thứ Ba tuần này, đồng rial cũng đã tuột dốc, chạm mức thấp kỷ lục. Những người biểu tình hô vang các khẩu hiệu, thường được thấy nhiều nhất là “Tôi không hy sinh mạng sống của mình, vì Iran, hay cho Gaza, hay Liban”. Nhiều người biểu tình phản đối sự ủng hộ của chế độ Hồi giáo ở Teheran đối với lực lượng Hamas ở Gaza và Hezbollah ở Liban. Họ cho rằng các liên minh này không mang lại lợi ích cho Iran, mà huy động nguồn lực của nước này “hy sinh nhu cầu trong nước”, trong khi Iran đang phải trải qua khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng. Lực lượng Vệ Binh Cách Mạng kiểm soát 60 % kinh tế của đất nước, vốn đã suy yếu do các lệnh trừng phạt của phương Tây từ nhiều thập kỷ qua do chương trình hạt nhân của Iran. Để tìm ra lối thoát của cuộc khủng hoảng này, chuyên gia về Iran, Bernard Hourcade, trả lời RFI Pháp ngữ giải thích : Có những giải pháp cụ thể cho nền kinh tế Iran, về giá dầu, nước và lương thực thiết yếu. Tuy nhiên, mấu chốt của vấn đề là nền kinh tế Iran đã phải chịu nhiều lệnh trừng phạt trong nhiều năm, đặc biệt là từ năm 2018 khi Hoa Kỳ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân. Nói cách khác, một quốc gia chịu lệnh trừng phạt quốc tế như Iran khó có thể tồn tại. Vì vậy phải đàm phán với Hoa Kỳ để qua đó mở khóa nền kinh tế Iran và sau đó người dân Iran sẽ có thể làm những gì họ muốn về mặt chính trị. Nói cách khác, điều cần thiết là làm cho tất cả các phe phái trong chính phủ hiểu rằng Teheran phải hành động. Chính quyền Iran đã ra lệnh đóng cửa các cơ quan hành chính, ngân hàng, trường học, viện dẫn lý do là thời tiết lạnh và cần tiết kiệm năng lượng. Nhiều cuộc đụng độ giữa cảnh sát và người biểu tình đã xảy ra. Tính đến ngày 01/01, ít nhất 6 người đã thiệt mạng. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã dọa sẽ can thiệp vào nước này, “để bảo vệ người dân”, nếu Teheran “xả súng vào những người biểu tình ôn hòa như thường lệ”. Thách thức của tân thị trưởng New York Tại Hoa Kỳ, một trong những sự kiện đáng chú ý trong tuần này là New York có tân thị trưởng với lập trường “chống Trump”. Được bầu vào tháng 11/2025, ông chính thức nhậm chức vào ngày 01/01/2025 với nhiệm kỳ 4 năm và trở thành thị trưởng New York đầu tiên theo đạo Hồi. Với ít kinh nghiệm trên chính trường, Zohran Mamdani sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực hiện các lời hứa tranh cử của mình, vốn đã tạo ra kỳ vọng lớn trong công chúng.  Từ New York, thông tín viên Loubna Anaki tường trình : “Hãy bắt đầu làm việc ! Đó là tuyên bố của Zohran Mamdani trong một trong những video mà ông đăng tải gần đây. Nói đến công việc thì tân thị trưởng New York Mamdani có rất nhiều. Những cử tri ủng hộ Mamdani hy vọng có thể sớm thực thi chương trình mà ông đề ra khi tranh cử. Một người đàn ông cho hay : «  Tôi hy vọng thành phố sẽ có những thay đổi mang tính quyết định, liên quan đến đời sống đắt đỏ và chênh lệch giàu nghèo. Tôi hy vọng Mandani sẽ có thể khẳng định rằng những người dân bình thường quan trọng hơn người giàu ». Ông Mandani đã

Từ Công chúa Mononoke đến Người hàng xóm Totoro, từ Vùng đất Linh hồn đến cả bộ phim sau cùng Thiếu niên và Chim diệc, ra mắt vào năm 2023, điện ảnh của Miyazaki có những góc nhìn đa diện. Ông dẫn dắt người xem đi đến những suy ngẫm về chiến tranh, về những tiến bộ công nghệ - kỹ thuật, cũng như là cách con người tổ chức xã hội. Ông bị mê hoặc bởi những cỗ máy bay và vượt lên trên mọi giới hạn bởi các nữ nhân vật chính. Và một trong những chủ đề chính của bậc thầy hoạt hình Nhật Bản là mối quan hệ giữa thiên nhiên và nhân loại. Thay vì lý tưởng hóa một thiên nhiên hoang sơ, Miyazaki mô tả một môi trường ở đó con người và thiên nhiên phải cùng tồn tại. Dù vậy, Miyazaki chưa bao giờ tự nhận và cũng không chấp nhận bị gán nhãn « nhà bảo vệ môi trường ». Và ông có một tầm nhìn hoàn toàn khác biệt với phương Tây, vốn tuân theo lôgic chủ nghĩa tự nhiên, theo cách, « khi thành lập các công viên quốc gia, người ta di dời người dân bản địa và bảo tồn những mảnh vỡ của hệ sinh thái, những khu rừng bất khả xâm phạm, bằng cách phá vỡ mọi thứ xung quanh », như giải thích của Raphael Colson, cây bút xã luận độc lập, trên đài RCF. Theo nhà nghiên cứu về thế giới Miyazaki, đạo diễn người Nhật không chủ trương trở lại với kiểu rừng nguyên sinh nơi con người bị gạt sang một bên. Nhưng thiên nhiên cũng không đơn độc, tồn tại cùng với con người. Vấn đề về mối quan hệ của con người với thiên nhiên hiện hữu trong gần như toàn bộ các câu chuyện của Miyazaki. Đó có thể là một cuộc chiến của con người chống thiên nhiên, nhưng đó cũng có thể là cuộc đấu tranh của thiên nhiên chống nhân loại. Nausicaa, Mononoke : Hai nhân vật, hai cuộc chiến Trong câu chuyện Công chúa Mononoke ra mắt năm 1997, ông đề cập đến vấn đề rừng bị tàn phá bởi những hoạt động con người, như giải thích của Gabriel Bortzmeyer, tốt nghiệp trường Ecole Normale Supérieure, chuyên ngành văn học hiện đại, tiến sĩ nghiên cứu điện ảnh, trên đài France Inter năm 2023 : « Đấy là một bộ phim tái hiện lịch sử, một dạng khảo cổ học quốc gia (…) Phim tái hiện một cảnh tượng nguyên thủy trong lịch sử Nhật Bản cụ thể là nạn phá rừng, nhưng những người chịu trách nhiệm cho nạn phá rừng trong câu chuyện của Miyazaki không phải là những con người độc ác mà là những kẻ bị ruồng bỏ đang tìm cách lấy lại sức mạnh và xây dựng lại cuộc sống của mình ». Mononoke lại là hình ảnh phản chiếu của « Nausicaa, công chúa thung lũng gió » ra mắt năm 1984, ở đó, thiên nhiên được tái tạo chống lại con người. Lấy bối cảnh tương lai, nhân loại sụp đổ sau một cuộc đại chiến, xảy ra 1000 năm trước. Hệ sinh thái bị tổn thương do những hoạt động phát triển công nghiệp quá mức đến nỗi một khu rừng độc hại ra đời. Về điểm này, Gabriel Bortzmeyer, tốt nghiệp trường Ecole Normale Supérieure, nhấn mạnh thêm rằng, « đó là vì Miyazaki đã lớn lên trong một thế hệ đã trải qua thảm họa Minamata trong những năm 1950, và một trong những nguồn cảm hứng chính cho bộ phim Nausicaa là Vịnh Minamata, bị nhiễm độc thủy ngân. Nhà đạo diễn đã bị ảnh hưởng rất nhiều bởi điều này. Miyazaki đặc biệt ấn tượng bởi việc vịnh Minamata, theo một cách nào đó đã được thanh lọc sau đó. Ông đã đọc một bài báo về điều này, và ý tưởng về khu rừng Nausicaa, như một hệ thống miễn dịch của thiên nhiên tự phục hồi, xuất phát từ đó ». Không giống như phương Tây, vấn đề môi trường có thể là những vấn đề nhậy cảm, gây căng thẳng xã hội. Trong các tác phẩm của Miyazaki, hầu như không có một sự phản bác nào đối với chủ nghĩa nhị nguyên bên Thiện, bên Ác. Thiên nhiên không phải lúc nào cũng thân thiện hay hợp tác, và mỗi nhân vật đều có lý do riêng của mình. Camille Rollens, nghiên cứu về triết lý giáo dục trong các tác phẩm của Miyazaki, trên đài RCF, nhận định rằng, « khi nói về Nausicaa hay Mononoke, chẳng có một nhân vật "phản diện thuần túy" nào. Ví dụ trong phim hoạt hình Công chú Mononoke, quý bà Eboshi muốn giết Thần Hươu, phá hủy rừng, bắn hạ các loài động vật. Nhưng bà cũng là một người làm những việc mà ngày nay người ta gọi là hành động xã hội. Bà ấy tham gia vào việc tái hòa nhập cộng đồng cho những người từng là gái mại dâm, chăm sóc những người mắc bệnh phong, phát triển một thung lũng biệt lập mà ở đó người dân đang chết vì đói ». Thiên nhiên : Nơi trú ẩn Nếu như các câu chuyện của Miyazaki phảng phất đôi nét văn hóa phương Tây, như « Nhà vua và Chim nhại » của đạo diễn Paul Grimault, phóng tác theo tác phẩm của Jacques Prévert, hay « Hai mươi vạn dặm dưới đáy biển » của Jules Verne, vị trí của thiên nhiên trong các tác phẩm của ông mang nặng ảnh hưởng của văn hóa Thần đạo và Thuyết Vật linh. Thiên nhiên đối với ông còn là một lối đi hay nơi trú ẩn cho các nhân vật tìm nơi lánh nạn trong quá trình khám phá bản thân. « Không gian khép kín » này tạo nên một không gian sống, để rồi từ đó, người ta trốn thoát để khám phá ra những không gian khác, những vùng đất có những cộng đồng khác sinh sống. Lối đi đầu tiên giống như một chướng ngại vật mà khách lữ hành phải vượt qua để đến phần còn lại của thế giới. Có thể nói, thiên nhiên là một nơi ẩn náu, một « oku », một khu vườn bí mật, một không gian khép kín tự bảo vệ mình khỏi loài người và là nơi các nhân vật đang trải qua thử thách tìm đến trú ẩn. Thế nên, đâu chỉ có những tầm nhìn ảm đạm, về một thế giới hậu tận thế, hoang tàn, bị con người tàn phá bởi những hoạt động khai thác quá mức, Miyazaki còn có những bộ phim nói về sự chữa lành. Theo nhà nghiên cứu điện ảnh Gabriel Bortzmeyer, « một mặt, những bộ phim về sự đối kháng, kể về bản năng hiếu chiến, giết chóc của nhân loại, và nhưng mặt khác bên cạnh đó, chúng ta có Người hàng xóm Totoro, Cô bé người cá Ponyo, tất cả những bộ phim này, ngược lại, kể về một sự hài hòa giữa nhân loại với thiên nhiên ». Thiên nhiên và Con người : Một mối quan hệ « cân bằng » Một gấu Totoro trông giống yêu tinh, chuyên trồng cây và dạy trẻ em cách trồng cây, một Cô bé người cá Ponyo thích được làm người và kết bạn với người, đó là những nhân vật đóng vai trò trung gian giữa hai thế giới, được tìm thấy trong nhiều bộ phim của Miyazaki. Đối với cây bút xã luận Raphael Colson, đây là một trong những yếu tố thiết yếu. Trong các tác phẩm của Hayao Miyazaki, luôn có ba điểm cốt lõi : Mối quan hệ của con người với thiên, với xã hội và với nền văn minh. « Bất kể qua ví dụ Nausicaä hay Mononoke, ông ấy luôn đề cập đến vấn đề cân bằng này. Tôi luôn có xu hướng liên hệ các tác phẩm của Miyazaki với khái niệm Đạo, con đường Trung đạo. Và trong các bộ phim của Miyazaki, tất cả các nhân vật, những hình tượng trung gian này, đều tìm kiếm sự cân bằng trong mối quan hệ giữa thiên nhiên, xã hội và văn minh. Văn minh hủy hoại thiên nhiên. Thiên nhiên rất quan trọng. Tất cả những yếu tố này đều hiện diện. Và từ đó, chúng ta có thể trích dẫn hầu hết các bộ phim của ông, từng cảnh một, liên quan đến thiên nhiên, và gợi lên sự trao đổi này, sự tìm kiếm sự cân bằng này, và các nhân vật trung gian ở đó để truyền tải, để cố gắng thiết lập sự cân bằng này. »

Những màn pháo hoa độc chiếm sân khấu “bầu trời đêm” từ hàng thập kỷ qua đang dần bị drone xâm lấn. Năm 2025 đánh dấu một cuộc cách mạng về công nghệ từ những màn trình diễn mang tính thử nghiệm, thành những tiết mục quy mô lớn ngoạn mục, phá vỡ nhiều kỷ lục thế giới. Nhiều “show diễn” của drone cũng hướng tới việc phối hợp cùng pháo hoa, tia laser và âm nhạc, đằng sau những kỹ thuật, toán học, để đưa ra những cách kể chuyện bằng ánh sáng mới mẻ trong những dịp lễ. Những năm gần đây, những màn trình diễn drone ngày càng thu hút sự chú ý, không chỉ bởi quy mô mà cả tính sáng tạo thẩm mỹ mà những “con nhện” công nghệ có thể tạo ra, thắp sáng bầu trời đêm. Tại Trung Quốc, hôm 16/10/2025 vừa qua, hơn 16 000 drone đã vẽ ra những bức tranh khổng lồ tại Lưu Dương, Hồ Nam, tập hợp thành một cây đại thụ khổng lồ. Ngay sau đó, những tràng pháo hoa tuôn trào từ những tán cây, như những dòng thác bạc. Màn trình diễn này đã lập kỷ lục Guiness thế giới về đội hình drone có gắn pháo hoa lớn nhất thế giới (hơn 7000 drone được gắn pháo hoa). Tại Việt Nam, hồi tháng Tư vừa qua, hơn 10 500 drone cũng đã được huy động trình diễn trên bầu trời của thành phố Hồ Chí Minh, nhân kỷ niệm 50 năm kết thúc chiến tranh, thống nhất đất nước. Buổi lễ tổng duyệt đã diễn ra tốt đẹp và cũng được Kỷ lục Guiness ghi nhận là “Màn trình diễn ánh sáng có số lượng máy bay không người lái nhiều nhất”. Tuy nhiên, trục trặc kỹ thuật vào đêm “biểu diễn” chính thức đã buộc ban tổ chức phải dừng tiết mục, thu hồi lại drone để bảo đảm an toàn. Các màn trình diễn ánh sáng cũng đạt được bước tiến ngoạn mục, khi kết hợp với công nghệ thực tế ảo tăng cường. Tại triển lãm công nghệ CES (Consumer Electronics Show) ở Hoa Kỳ, khi drone tạo hình một chiếc xe bay (như của Xpeng Aeroht) trên bầu trời Las Vegas, khán giả có thể mở ứng dụng sự kiện hoặc quét mã QR. Qua màn hình điện thoại, chiếc xe do drone tạo ra, không chỉ là những đốm sáng mà hiện lên với đầy đủ chi tiết, màu sắc và hiệu ứng khói lửa kỹ thuật số. Khán giả có thể tương tác bằng điện thoại, ví dụ thay đổi màu sắc của drone hoặc xem thông tin kỹ thuật của thiết bị đang hiển thị trên trời. Tại châu Âu, phải kể đến màn trình diễn kết hợp drone và pháo hoa nhân ngày Quốc khánh 14/07 ở Pháp. Thành phố Paris đã sử dụng hơn 1000 drone, một số được gắn trên tháp Eiffel, để tái hiện những khoảnh khắc lịch sử về Cách Mạng Pháp, những câu chuyện lịch sử mà pháo hoa khó có thể làm được. Để hiểu rõ về tính năng và hậu trường những màn trình diễn ánh sáng này, RFI Tiếng Việt đã phỏng vấn bà Chloé LORENTZ đại diện của Alpha Drones France, một công ty tổ chức sự kiện tại Pháp, đứng sau nhiều trình diễn lễ Quốc Khánh tại một số thành phố ở miền bắc cũng như các sự kiện tại một số thành phố nơi diễn ra lễ rước đuốc Olympic trong kỳ Thế Vận Hội mùa hè 2024. Công ty ban đầu được thành lập với hoạt động chủ yếu là ghi hình bằng drone, nhưng do nhu cầu từ khách hàng gia tăng, đã nhanh chóng đã chuyển sang thiết kế, thực hiện các màn trình diễn, với số lượng 1000 drone. Để thực hiện một màn trình diễn drone, cần trải qua những bước nào ? Những kỹ thuật nào được sử dụng ? Chloé LORENTZ: Có nhiều bước trong quy trình này. Khi đã đạt được thỏa thuận với khách hàng, chúng tôi bắt đầu thiết kế, và giai đoạn này gồm nhiều bước nhỏ. Đầu tiên là tạo kịch bản, vở diễn và storyboard (kịch bản phân cảnh). Chúng tôi tiếp cận theo hướng nghệ thuật: một màn trình diễn drone không chỉ là những hình dáng nối tiếp nhau trên bầu trời trong 15 phút, mà phải kể được một câu chuyện cho khán giả.  Chủ đề thường do khách hàng quyết định. Dựa trên chủ đề này, chúng tôi xây dựng cốt truyện và storyboard, mô tả chi tiết từng cảnh, màu sắc, hiệu ứng ánh sáng, chuyển cảnh… Mỗi bước đều được khách hàng duyệt. Khi storyboard được phê duyệt, chúng tôi tiến hành thiết kế trên máy tính, dựng các hình dạng dưới dạng lưới 3D, xác định vị trí và quỹ đạo của drone, giúp màn trình diễn dần hình thành. Song song với giai đoạn này là phần hành chính. Để có giấy phép sử dụng drone, chúng tôi phải chuẩn bị hồ sơ xin phép gửi Cục An toàn Hàng không dân dụng. Đồng thời, phải xin giấy phép đặc biệt từ chính quyền địa phương để bay đêm, vì tại Pháp drone không được phép hoạt động sau khi trời tối. Tất cả đều là những thủ tục cần chuẩn bị kỹ lưỡng. Đâu là những thách thức, khó khăn chính đối với việc thực hiện một màn trình diễn drone ? Chloé LORENTZ: Giống như pháo hoa, trình diễn drone ngoài trời luôn phụ thuộc vào điều kiện khí hậu, và đó là yếu tố duy nhất chúng tôi không thể kiểm soá được. Drone mà chúng tôi sử dụng có thể bay trong gió tối đa 40 km/h, tức là gió khá mạnh và có khả năng chịu mưa nhẹ. Tuy nhiên, mưa quá lớn sẽ ảnh hưởng đến hệ thống điện của drone. Ngay cả khi bay được, các drone vẫn cần được định vị trên không trung với độ chính xác đến từng centimet, trong khi khu vực trình diễn có thể rộng hàng trăm mét và mỗi drone chỉ nhỏ bằng 20 cm. Với số lượng lên đến 1.000 drone, việc giữ đúng vị trí trong suốt màn trình diễn là thách thức lớn. Gió làm drone bị xô lệch, và các drone sẽ cố giữ vị trí, dẫn đến tiêu tốn nhiều pin hơn. Vì vậy, khi thiết kế một màn trình diễn, chúng tôi phải dự phòng khả năng có gió và không sử dụng tối đa năng lượng pin, đảm bảo màn diễn kéo dài từ đầu đến cuối. Đây là một trong những hạn chế kỹ thuật quan trọng nhất trong trình diễn drone. Trong những màn trình diễn drone lập kỷ lục Guiness ở Trung Quốc và Việt Nam gần đây, những tiết mục ngoạn mục mãn nhãn người xem không thể tránh khỏi những sự cố kỹ thuật. Nhiều video loan tải cho thấy các drone “mất kiểm soát”, rơi tự do. Trong trường hợp này, đâu là những biện pháp bảo đảm an toàn, tránh rủi ro cho người xem ?  Chloé LORENTZ: Các biện pháp an toàn cho trình diễn drone tại Pháp và châu Âu hoàn toàn khác so với Trung Quốc hay Việt Nam. Ở Trung Quốc, khâu an toàn mang tính “thủ công”, còn tại Pháp, mọi thứ rất nghiêm ngặt, gắn liền với thủ tục hành chính và cấp phép bay. Cục An toàn Hàng không dân dụng kiểm soát cực kỳ chi tiết các biện pháp an toàn trong suốt quá trình bay. Trước hết là thiết lập vùng an toàn xung quanh khu vực bay. Vùng này hoàn toàn cấm người ngoài ra vào. Nếu drone rơi, chúng sẽ rơi xuống đất, không gây nguy hiểm cho khán giả. Kích thước vùng an toàn khoảng 90 - 98 m, tùy thuộc vào độ cao của khu vực bay. Chúng tôi phối hợp với khách hàng, và thường là chính quyền địa phương, để bảo đảm vùng này được “khóa kín”, với lực lượng công an, cảnh sát, thậm chí tình nguyện viên triển khai xung quanh, ngăn khán giả xâm nhập. Đây là biện pháp an toàn quan trọng nhất cho một màn trình diễn drone.   Trong những năm tới, bà đánh giá thế nào về loại công nghệ này, liệu drone có thể thay thế pháo hoa, hay là “cộng tác” cùng pháo hoa ? 24:38 Chloé LORENTZ: Hiện nay đã có sự cộng sinh giữa drone và pháo hoa. Không hiếm màn trình diễn drone kết hợp với những màn pháo hoa nhỏ, nên sự kết hợp này đã trở nên quen thuộc. Tuy nhiên, pháo hoa gặp hai vấn đề chính. Thứ nhất là tác động của thời tiết. Pháo hoa thường được bắn vào mùa hè, dịp lễ Quốc khánh 14/7 hay 15/8, nhưng các vùng như miền Nam nước Pháp đang chịu hạn hán nghiêm trọng, khiến thảm thực vật dễ cháy. Nhiều chính quyền địa phương phải ra lệnh cấm pháo hoa để tránh nguy cơ cháy rừng, dẫn đến nhiều màn trình diễn bị hủy. Pháo hoa truyền thống đang đứng trước nguy cơ biến mất. Trừ khi công nghệ phát triển để làm pháo hoa ít gây hại, ít ô nhiễm và an toàn hơn với thiên nhiên, nếu không, tương lai của pháo hoa sẽ rất khó khăn. (…) Màn trình diễn drone không thay thế pháo hoa, mà là một hình thức hoàn toàn khác. Drone không tạo được những vụ nổ lớn trên trời như pháo hoa, và ngược lại, pháo hoa cũng không thể kể chuyện hay tạo các hình ảnh nghệ thuật chính xác như drone. Chúng tôi không muốn pháo hoa biến mất, ngược lại, hy vọng những màn trình diễn này vẫn tiếp tục tồn tại, song song với sự phát triển của nghệ thuật drone. Liệu bà có thể đưa ra ước tính khi xét đến chi phí giữa trình diễn drone và bắn pháo hoa ? Chloé LORENTZ: Một màn trình diễn drone thường đắt hơn khoảng 30% so với một màn pháo hoa tương đương, vì cần so sánh các loại hình tương thích. Hiện nay có những gói pháo hoa giá rẻ, chỉ khoảng 4, 5 nghìn euro, nhưng với mức giá đó, không thể nào thực hiện được một màn trình diễn drone.  Với 150 drone, một màn trình diễn có chi phí khoảng 18.000 euro. Ngoài chi phí thiết bị, còn có cả logistics và công việc chuẩn bị phức tạp đi kèm. Sau 3 năm hoạt động cho đến nay, bà đánh giá thế nào về nhu cầu sử dụng drone ? Chloé LORENTZ: Tôi đã làm một số thống kê, dựa trên dữ liệu Google, tức số lượt truy cập trang web của chúng tôi trong năm 2025 so với 2024, chỉ tính với từ khóa “spectacle de drone”. Chúng tôi ghi nhận tăng 280%. Trên trang web của chúng tôi, riêng mục trình diễn drone đã đạt 17.000 lượt ấn vào trong năm 2025. Con số này vượt ngoài mong đợi, cho thấy mọi người quan tâm đến cách thức hoạt động của loại hình này và đồng thời cũng quan tâm đến chi phí. Xu hướng sử dụng drone ngày càng được ưa chuộng hơn khi xét đến những áp lực môi trường. Các màn trình diễn bằng drone dù không hoàn toàn “xanh”, nhưng ít khói bụi hơn pháo hoa truyền thống, có thể tái sử dụng và kiểm soát nhờ công nghệ. Trong khi nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng pháo hoa có thể làm tăng ô nhiễm không khí lên 42%, làm tổn hại tầng ozone và làm tăng bụi mịn PM2.5 lên đến mười lần, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng không khí, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu trên tạp chí Pacific Conservation Biology nhấn mạnh đến những tác động “gây hại nghiêm trọng” của pháo hoa. Những màn trình diễn khiến chim chóc hoảng sợ bỏ tổ, và gây khó chịu cho các loài động vật khác bởi ánh sáng và tiếng ồn đột ngột, thậm chí ảnh hưởng đến việc sinh sản của động vật. Trước tình trạng biến đổi khí hậu, thời tiết nóng lên, các mảnh vụn do pháo hoa để lại sau khi phát nổ cũng là nguy cơ tiềm tàng cho các vụ cháy rừng. Hiệp hội Phòng cháy chữa cháy của Mỹ cho biết pháo hoa đã gây ra 19.500 vụ cháy và thiệt hại tài sản lên tới 105 triệu đô la ở Hoa Kỳ chỉ riêng t

Tháng 10/2025, cuộc thi dương cầm quốc tế mang tên nhạc sĩ thiên tài Ba Lan Frederic Chopin lần thứ 19 diễn ra ở Warsaw, Ba Lan, thu hút sự chú ý của hàng triệu người yêu nhạc cổ điển trên toàn cầu.   Đây là một trong số ít cuộc thi nhạc cổ điển cho đàn dương cầm danh giá nhất thế giới, với kỷ lục hơn 640 nghệ sĩ từ 54 quốc gia đăng ký dự thi, và giải nhất đã về tay nghệ sĩ Mỹ Eric Lu. Ngoài âm nhạc của Chopin, đây là dịp thân thế và cuộc đời ông, gồm các cuộc tình không thành, được dư luận nhắc lại. Anh Nguyễn Giang, người có 10 năm sống ở Ba Lan, đã tìm hiểu về đề tài này. RFI : Xin anh cho biết cuộc đời và âm nhạc của Chopin được đánh dấu bởi những thang bậc tình cảm gì? Nguyễn Giang: Xin chào RFI Tiếng Việt. Nhân cuộc thi đàn dương cầm mang tên Chopin vừa xảy ra tháng 10 năm nay, tôi đọc thấy giới nghiên cứu cho rằng nhạc của Frederic Chopin khó, khó về kỹ thuật chơi và khó về trình độ thể hiện cảm xúc của các nghệ sĩ dương cầm, “Tâm hồn Ba Lan” thể hiện qua nhạc của ông là thứ không dễ nắm bắt và trình bày trên phím đàn dương cầm. Vì thế, ai thắng giải cuộc thi Chopin ở Ba Lan đều được người Ba Lan và giới thạo nhạc cổ điển châu Âu coi là “đạt đến đỉnh cao của sự nghiệp”, kể cả với các tay đàn chưa tới 20 tuổi. Đây là một hiện tượng không thường xảy ra trong văn hóa âm nhạc thế giới. Vì sao lại có điều đó và nhạc của Chopin chịu ảnh hưởng của những yếu tố gì? Nói về thể loại thì nhạc Chopin thuộc trường phái lãng mạn, có ở châu Âu, từ khoảng năm 1780 đến 1910. Đây là thời gian không dài nhưng nhưng đầy biến động, rất nhiều chiến tranh, tàn phá và đau khổ, cũng là thời kỳ sản sinh ra nhiều nhà soạn nhạc lớn cho châu Âu. Ngoài Chopin vừa là nhà soạn nhạc, vừa là nghệ sĩ trình diễn (thần đồng đàn dương cầm từ năm 7 tuổi), thì trường phái Romanticism có Tchaikovsky, Grieg, Brahms, Liszt, Dvořák, Wagner, Schubert, Mendelssohn và sang thế kỷ 20 có Rachmaninoff. Với Chopin thì cuộc đời khá ngắn của ông, chỉ có 39 năm – ông sinh năm 1810, mất năm 1849 – là giai đoạn Ba Lan mất nước. Vì Chopin phải bỏ quê mẹ và là nơi ông sinh ra là Ba Lan, sang quê cha là nước Pháp (cha ông, Nicolas Chopin, là thầy giáo người Pháp ở Warsaw), sống lưu vong năm 20 tuổi và chết ở đó 19 năm sau, nên tình yêu nước với Ba Lan, sự mất mát quê hương làm cảm xúc bao trùm cuộc đời và âm nhạc của ông. Bên cạnh đó thì là các cuộc tình không mấy hạnh phúc với một loạt phụ nữ mà tôi sẽ kể ra sau. Có thể nói nhạc Chopin là những tình khúc cho quê hương và cho phụ nữ. Trước khi nói về các cuộc tình của Chopin thì anh cho biết là cuộc đời của ông ở Pháp là như thế nào? Chopin sang Pháp cùng một làn sóng trí thức Ba Lan bỏ chạy khỏi quê hương sau cuộc Khởi nghĩa tháng 11 năm 1830 chống lại quân Nga bất thành. Họ tạo ra phong trào Di cư Vĩ đại (Wielka Emigracja) đưa hàng nghìn trí thức, quý tộc, văn nghệ sĩ người Ba Lan sang sống ở  Pháp, Bỉ, Anh và cả Mỹ, trong số các đại diện nổi bật có các nhà văn Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Zygmunt Krasiński i Cyprian Norwid, họa sĩ Piotr Michałowski và nhạc sĩ Frederic Chopin (trẻ nhất, chưa tới 20 tuổi). Chopin tích cực tham gia phong trào vận động phục quốc cho Ba Lan, và bản Étude op. 25 No. 11 được ông sáng tác để kỷ niệm Khởi nghĩa tháng 11/1830, nên còn có tên là Étude Cách mạng. Có thể nói toàn bộ các tác phẩm Chopin sáng tác trong cả quãng đời ở Pháp thấm đượm tình yêu nước, nhưng là yêu nước bằng nỗi buồn nhiều hơn là các thang bậc tình cảm khác. Bản nhạc nổi tiếng, được cho là thể hiện tinh thần Ba Lan nhất của ông là Polonaise As-Dur op 53 tức Polonaise Anh hùng. Còn về các cuộc tình của Chopin và vai trò của những phụ nữ trong nhạc của ông thì sao, anh có thể chia sẻ thêm những tìm hiểu của mình về chủ đề này? Vâng, đầu tiên xin nhắc lại là hồi năm 2010, nhân 200 năm ngày sinh Ba Lan, có một công trình nghiên cứu cho rằng nhạc Chopin có chiều sâu triết lý của trường phái lãng mạn châu Âu, nhưng cũng có sức hút lớn và nhiều hơn với người nghe nhạc cổ điển là phụ nữ. Đó là vì ông yêu phụ nữ, và đã sáng tác tặng cho họ một số tác phẩm của mình. Mối tình của ông với nữ văn sĩ Pháp, George Sand (Aurore Dupin), đã để lại nỗi buồn trong nhạc của ông. Các nữ ca sĩ thời đó như Pauline Viardot và Jenny Lind đã có ảnh hưởng về mặt nghệ thuật với sáng tác của ông. Dư luận Pháp chú ý nhiều tới mối quan hệ tình ái mang nhiều điều tiếng của ông với nữ văn sĩ Pháp George Sand (tên thật là Aurore Dupin), người đã có hai con riêng. Thế nhưng, người Ba Lan lại nhắc nhiều đến tình yêu đơn phương của ông hồi trẻ (năm 19 tuổi) dành cho giọng ca soprano ở Warsaw, Konstancja Gladkowska. Sau đó, ông gần “thành công” nhất trong tình trường khi cầu hôn Maria Wodzinska ở Đức. Hai người đã chính thức đính hôn nhưng cuộc hôn nhân không thành và cho suốt đoạn đời còn lại Chopin là người chính thức độc thân. Tuy thế, ông đã đưa Maria Wodzinska vào nhạc, qua bản Étude in F minor, Op. 25 No. 2. Ngày nay, khi các dàn nhạc trình diễn bài này người ta còn đăng luôn chân dung của bà. Vào thế kỷ 19, giới quý tộc, trí thức, văn nghệ sĩ châu Âu, mà Chopin là một thành viên, đã giao lưu, yêu đương và cầu hôn ra sao? Năm 1836, Chopin đi thăm Đức, có gặp cả Robert Schumann, nhà soạn nhạc trẻ hơn và rất ngưỡng mộ ông. Tại Dresden, Chopin thăm một gia đình quý tộc lưu vong từ Ba Lan như ông – và gặp cô Maria Wodzinska, một họa sĩ. Ông ngỏ lời cầu hôn nhưng gia đình cô thấy ông sức khỏe yếu (Chopin chết vì lao phổi hơn 10 năm sau đó), và cũng rất nổi tiếng ở Paris nên e ngại và ra điều kiện buộc ông chờ 1 năm để phục hồi sức khỏe và thực sự là người trung thành với lời cam kết. Khi trở về Paris thì ông không hề thay đổi mà vẫn “sống gấp” trong ánh đèn nghệ thuật của Kinh đô Ánh sáng. Câu chuyện cầu hôn của Chopin được giới nghệ sĩ cả châu Âu thời đó biết. Schumann đã phải thốt lên là Chopin về Paris sẽ không thay đổi gì để cưới vợ đâu. Sau khi có tin Chopin dính líu vào cuộc tình với George Sand thì gia đình cô Maria Wodzinska bác bỏ chính thức lời cầu hôn của Chopin. Năm 1837 vì buồn bã Chopin đã soạn bản Hành khúc tang lễ (Marche funèbre - Funeral March). Cuối cùng thì Chopin chết trong cô đơn? Không hẳn như thế, sau khi chia tay với George Sand thì Chopin vẫn có những người phụ nữ, ta tạm gọi là “yêu thầm nhớ trộm” hay đơn giản là bạn thân hoặc người ngưỡng mộ tài năng của ông. Ông chết trong sự thương mến và chăm sóc của ít nhất hai phụ nữ khác, đều là quý tộc, một Ba Lan, một Scotland mà tôi xin kể ra đây. Đầu tiên là nữ bá tước Delfina Potocka, người Ba Lan sống ở Ý và Pháp. Bà được Chopin đề tặng cả một bản concerto cho đàn piano (F minor op. 21). Mà câu chuyện về quan hệ của họ, nhiều khả năng là tình cảm ngưỡng mộ lẫn nhau hơn là chuyện tình ái, chưa dừng lại khi họ chết. Tới tận sau Thế Chiến 2 có người tự nhận là hậu duệ của bà bá tước Delfina Potocka đó và công bố một loạt “thư tình do Chopin viết tặng bà”. Giới nghiên cứu cho rằng những lá thư đó là đồ giả. Còn người thứ nhì, có tình cảm thật với Chopin và để lại một di sản có ý nghĩa cho tới bây giờ về nhạc của ông là một cô gái quý tộc Scotland. ‘Nàng thơ’ cuối cùng của đời Chopin là Jane Stirling, con gái Sir John Stirling of Kippendavie. Là sinh viên học đàn pianio với Chopin, Jane học không quá giỏi, chỉ được coi là dân chơi đàn amateur, đã đem lòng yêu thầy và hỗ trợ tài chính rất nhiều cho ông giai đoạn cuối đời, nghèo và bệnh tật. Nhờ Jane Stirling và những người hâm mộ Chopin ở đảo Anh mà tên tuổi ông lan tỏa sang xứ sở sương mù từ rất sớm. Dự án The Jane Stirling Project mang tên bà ngày nay còn đóng vai trò gìn giữ di sản và tình cảm của Jane với Chopin ở Vương quốc Anh. Mới tháng 7/2024, họ đã tái dựng lại buổi trình diễn năm 1848 của Chopin ở London, nhưng lần này là ở dinh thự Drummhor House, Scotland, với sự tham dự của các nữ nghệ sĩ Ba Lan, Anna Debowska và Katarzyna Oles-Blacha. Có thể kết luận rằng di sản âm nhạc và tình yêu đơn phương với Chopin xem ra có sức sống xuyên thế kỷ. Dù ông chỉ có mặt trên trần gian 39 năm, nhưng nghệ sĩ thiên tài này đã sống và chết thật sự là lãng mạn.  

Rossano tự hào là một trong năm thành phố lưu trữ một trong số sách Phúc Âm quý giá nhất thế giới. Codex Purpureus Rossanensis, 1.500 tuổi, nổi tiếng với sắc tím đỏ của giấy da, được viết theo chữ Hy Lạp cổ bằng mực vàng và bạc và đặc biệt là có nhiều hình minh họa. Năm 2025 đánh dấu tròn 10 năm sách Phúc Âm mang tên thành phố Rossano được UNESCO công nhận là di sản thế giới và được ghi vào danh mục Ký ức Thế giới (Memory of the World, MOW, ngày 09/10/2015). Cho đến tháng 06/2026, du khách có thể được ngắm trực tiếp Codex Purpureus Rossanensis hàng nghìn năm tuổi tại Bảo tàng Giáo phận và Sách cổ (Museo Diocesano e del Codex) ở Rossano, tỉnh Cosenza, miền nam Ý. Cuốn sách được đặt trong tủ kính, mở đến trang có hình Đối chiếu bốn sách Phúc Âm. Tuy nhiên, nhờ những hình ảnh đã được số hóa hiện trên màn hình cảm ứng, khách tham quan có thể được một hướng dẫn viên giải thích từng chi tiết. Nghệ sĩ Darya Pauliuchenka, đang nghiên cứu tại bảo tàng, đã giới thiệu cho RFI Tiếng Việt về cổ vật “độc nhất vô nhị” này. “Sách Phúc Âm này được làm tại xưởng chép sách của người Byzantine vào thế kỷ VI sau Công nguyên. Các học giả không thống nhất được địa điểm chính xác. Có lẽ là ở Constantinople, hoặc ở Palestine, hoặc ở Syria, có nhiều giả thuyết khác nhau. Nhưng dù sao thì vào thế kỷ VIII, sách đã được đưa đến Rossano, Ý do phong trào bài trừ thánh tượng từ thời hoàng đế Lêô III, người đã ra lệnh phá hủy các hình ảnh thánh, cho nên gọi là phong trào bài trừ thánh tượng. Và vì cuốn Phúc Âm có rất nhiều hình minh họa, mô tả Chúa, các thánh và các nhà tiên tri, nên các tu sĩ đã mang đến Ý để bảo quản. Đáng tiếc là không phải bất kỳ người Hy Lạp hiện đại nào cũng có thể đọc được văn bản này, bởi vì là chữ Hy Lạp cổ. Và vì đây là bản Phúc Âm trước khi được dịch sang tiếng Latinh và những ngôn ngữ khác, do đó văn bản này rất quý giá, được tín hữu coi trọng vì là một trong những phiên bản Kinh Thánh đầu tiên mà chúng ta có thể thấy”. Kiệt tác của nghệ thuật Byzantine Một điểm rất đặc biệt là tác phẩm được đóng thành quyển, tức “codex”, thay vì cuộn và bỏ trong ống. Trong cùng cuốn sách, giấy da dùng để viết chữ mỏng hơn giấy da để vẽ hình. Giấy da dày tạo nên một lớp nền vững chắc cho màu sắc. Màu vẽ mờ hơn để tránh các hình minh họa bị nhìn xuyên qua mặt kia của trang giấy. Chính những hình ảnh minh họa rực rỡ, được coi là kiệt tác của nghệ thuật Byzantine, đã giúp cuốn Codex càng thêm quý giá. Tên gọi “Purpureus” xuất phát từ màu đỏ của các trang giấy, màu đặc trưng của hoàng gia Byzantine. Mỗi trang gồm 20 dòng chữ, bốn dòng đầu được viết bằng mực vàng, những dòng còn lại được viết bằng mực bạc. Sách được viết bằng chữ in hoa (uncial). Đây là kiểu chữ có từ thế kỷ II và trở nên phổ biến từ thế kỷ III đến thế kỷ IX, theo giải thích của Darya Pauliuchenka : “Sách Phúc Âm Rossano có 188 tờ, trong đó 15 tờ đầu tiên là hình ảnh về cuộc sống của Chúa suốt cả tuần, cũng như hình ảnh của các vị tiên tri, đều phù hợp với những mô tả về cuộc đời của Chúa. Ý tưởng của những bức tranh này là cố gắng kết nối Kinh Cựu Ước và Kinh Tân Ước trong cùng một cuốn sách. Và tôi nghĩ đó là một ý tưởng rất tuyệt vời”. Trong số 15 tranh minh họa có 12 bức miêu tả sự kiện trong cuộc đời Chúa Giêsu (sự phục sinh của Laxarơ, Chúa Giêsu vào thành Giêrusalem, Chúa Giêsu đối chất với các thầy tế lễ thượng phẩm và việc thanh tẩy đền thờ, dụ ngôn mười trinh nữ, Bữa tiệc ly và lễ rửa chân, sự hiệp thông của các tông đồ, Chúa Giêsu trong vườn Ghếtsimani, việc chữa lành người mù bẩm sinh, dụ ngôn người Samari nhân hậu, phiên tòa Phi-lát, Baraba và Chúa Giêsu). Tiếp theo là một bức trang tiêu đề của các điều răn, và bức cuối cùng là chân dung của thánh sử Mác, chiếm toàn bộ trang. Trên màn hình cảm ứng, Darya Pauliuchenka kéo đến tranh Bữa tiệc ly rất nổi tiếng và giải thích một chi tiết rất thú vị, khác với những tác phẩm nổi tiếng sau này : Ví dụ trong bức tranh Bữa tiệc ly này - được coi là một trong những bức đầu tiên còn được lưu giữ - điều thú vị là Chúa Giêsu không ngồi ở giữa như trong các tranh được Léonard de Vinci và nhiều nghệ sĩ nổi tiếng khác vẫn vẽ. Ngài ngả trên chiếc ghế dài kiểu La Mã ở bên trái. Và cũng có Phêrô và dĩ nhiên là cả Giuđa, người đang lấy bánh từ cùng đĩa với Chúa Giêsu và điều đó có nghĩa là ông ta sẽ phản bội Ngài. Tôi là một nghệ sĩ, đối với tôi, những bức tranh này rất đẹp và tôi có thể thấy rõ có một chuyển động, kiểu như các nhân vật được xếp liền mạch giống như phim hoạt hình hay truyện tranh. Các nghệ sĩ cũng sử dụng rất nhiều cách thú vị để miêu tả các nhân vật. Ví dụ, có hai người, nhưng lại chỉ có hai chân, cho nên nếu khép bức tranh này lại, nó giống như chỉ còn một hình người hoàn chỉnh. Nếu ta khép kín hình này lại, thì cũng sẽ thành một hình hoàn chỉnh”. Sau bức tranh Bữa tiệc ly, Darya Pauliuchenka giải thích tranh chúa Giêsu đến Vườn Giếtsimani để cầu nguyện. “Bức tranh này được coi là quan trọng vì là một trong những bức tranh miêu tả cảnh ban đêm đầu tiên trong nghệ thuật Kitô giáo và cho thấy Chúa Giêsu trong vườn vào đêm trước khi bị bắt. Tranh có bố cục đồng thời, có nghĩa là cùng lúc thể hiện hai khoảnh khắc khác nhau. Ở đây, Chúa Giêsu đang cầu nguyện, và bên cạnh là Ngài đang đánh thức các tông đồ. Và ở chính giữa là màn đêm, chúng ta có thể thấy Mặt trăng, các vì sao và bóng tối ở ngay giữa bức tranh. Tôi nghĩ bức tranh này rất giàu tính ẩn dụ và thể hiện rất rõ cảm xúc của Chúa Giêsu, sự bất an của Ngài về tương lai… Bức tranh này cũng được coi là rất quan trọng bởi vì nó thể hiện khái niệm của cuốn sách”. Một bức tranh khác là một vòng tròn có hình của Mátthêu, Mác, Lu-ca, Gioan ở bốn phía của vòng tròn và có tên Đối chiếu bốn sách Phúc Âm, có nghĩa là Tin Mừng của bốn tác giả được viết bằng những từ ngữ khác nhau nhưng có chung ý tưởng. Hình ảnh vòng tròn này thường được sử dụng để minh họa cho Codex Purpureus Rossanensis. “Sau 15 bức tranh nhỏ, có thể thấy toàn bộ Phúc Âm Mátthêu (Tin Mừng theo Thánh Mátthêu) còn nguyên vẹn, cũng như chân dung của nhà truyền giáo Mác cùng hình ảnh một vị thần thông thái đang chỉ dẫn những điều cần viết. Sau đó là Phúc Âm Mác, nhưng không đầy đủ mà chỉ có một phần. Các học giả tin rằng có bốn sách Phúc Âm, không chỉ Phúc Âm Mátthêu và Phúc Âm Mác, mà còn có cả Phúc Âm Luca và Phúc Âm Gioan. Đáng tiếc là ngày nay, hai bộ này không còn”. “Ngủ quên” cả thiên niên kỷ Sách Phúc Âm Rossano có tầm quan trọng đặc biệt về mặt kinh thánh, tôn giáo, nghệ thuật, chữ viết cổ và lịch sử. Bản thảo đến Rossano vào thế kỷ VIII, cùng với các tu sĩ dòng Basilian, từ Constantinople hoặc Ai Cập hoặc từ Bắc Phi Hồi giáo. Cũng có giả thuyết khác cho rằng bản thảo đến thị trấn khi Rossano trở thành Giáo phận, vào thế kỷ X. Đây cũng là thời kỳ huy hoàng nhất của thành phố. “Và từ đó, sách được lưu giữ trong nhà thờ cho nên không ai biết đến nó trong thời gian dài và sách cũng chỉ được dùng ở địa phương, cho đến những năm 1840. Sau đó, năm 1883, hai học giả người Đức Oskar von Gebhardt và Adolf Harnack giới thiệu Phúc Âm đến cộng đồng khoa học. Họ nhanh chóng nhận ra rằng đó là một tài liệu vô cùng quý giá bởi vì có rất nhiều trang và nhiều hình minh họa, tất cả đều được bảo quản khá tốt. Cho nên đây là tập Phúc Âm độc nhất vô nhị”. Nhiều chỗ trên giấy da đã bị phai màu, do nhiều yếu tố, chẳng hạn như độ ẩm. Darya Pauliuchenka cho biết từ thế kỷ XIX, sau khi được phát hiện là tài sản quý giá, sách bắt đầu được trưng bày, phục chế. Cần phải nói là sách Phúc Âm này đã được phục chế một phần, từ năm 2012 đến 2016. Điều này giải thích cho việc màu sắc lại sống động như vậy. Hiện giờ, sách Phúc Âm được trưng bày tại bảo tàng. Có thể thấy trong phòng triển làm này điều kiện bảo quản rất tốt, an toàn, nhiệt độ thấp hơn bên ngoài. Và cứ ba tháng một lần sách lại được lật trang. Kinh thánh Rossano được coi là một di sản tư liệu quan trọng chứng minh  vùng Calabria, ở miền nam Ý, là nơi giao thoa văn hóa phương Đông và phương Tây. “Sách Phúc Âm Rossano được UNESCO công nhận là di sản quan trọng vào năm 2015. Từ đó đến nay đã diễn ra rất nhiều sự kiện, người dân đến đây tham quan, nhờ đó cơ sở hạ tầng và thành phố cũng đã thay đổi. Nhà thờ và bảo tàng là một địa điểm quan trọng đối với người dân địa phương. Tháng 10/2025, thành phố đã kỷ niệm 10 năm sách Phúc Âm Rossano được ghi vào Chương trình Ký ức Thế giới. Sự kiện được tổ chức quy mô, nhiều vị thị trưởng đã đến tham dự, họ phát biểu rằng sách Phúc Âm Rossano không chỉ là một di sản của Giáo hội Công giáo mà còn tượng trưng cho sự kết nối giữa các nhánh khác nhau của Giáo hội”.

Khi Giáng Sinh đến gần, những truyền thống ẩm thực lại được khơi gợi, đôi khi ở rất xa nơi bắt nguồn. Tại kinh đô ánh sáng Paris, nơi của sự giao thoa văn hóa, hương vị Giáng Sinh từ khắp thế giới lan tỏa trong các gian bếp. Từ Colombia đến Anh Quốc, các món bánh tráng miệng, dù được làm tại nhà hay bởi các đầu bếp chuyên nghiệp, còn mang theo câu chuyện về quê hương, về bản sắc và có chung một dư vị : niềm vui sum vầy bên người thân. Giáng Sinh là dịp lễ đoàn viên, rất được chú trọng ở nhiều nước phương Tây hoặc theo Kitô giáo, kể cả với những người không theo đạo. Đây là dịp để cùng nhau thưởng thức những món ăn truyền thống, được lưu truyền từ ngàn đời. Đọc thêmChợ Noël vùng Alsace : Chốn thần tiên thời hiện đại Trên khắp thế giới, những hương vị của Giáng Sinh khơi gợi những ký ức tuổi thơ. Những bàn ăn thịnh soạn mỹ vị nhân gian với gà tây nướng hay ly rượu sâm panh không thể thiếu đi những nốt trầm ngọt, kích thích vị giác. Ở Pháp, có bánh Bûche de Noel, ở Ý có bánh panettone, còn ở Colombia là bánh Natillas.  “Nhìn này, sữa đã sôi rồi. Giờ chúng tôi sẽ cho tất cả hỗn hợp vào, rồi khuấy đều, khuấy đều, cho đến khi đạt được độ sánh mịn và béo ngậy.  Đối với những người con xa xứ, dù ở đâu trên thế giới, trong dịp lễ này họ đều nhớ về nguồn cội. Cô Gineth đã rời Colombia và định cư cùng gia đình ở Paris từ hơn 10 năm qua, nhưng hàng năm vẫn tự tay nấu món ăn đậm vị quê hương. Trong một căn hộ ven thủ đô Paris, cô Gineth tụ họp cùng những người bạn, làm bánh Natillas, một loại bánh truyền thống ở Colombia nhân dịp lễ Giáng Sinh. Mùi quế, hương lật lan tỏa trong khắp căn bếp xen lẫn với những tiếng cười đùa của con trẻ. “Mỗi khi chúng tôi làm món này, rất nhiều kỷ niệm ùa về, bởi mùi hương của bánh tỏa ra, báo hiệu Giáng Sinh đã đến. Tuy sinh sống ở Pháp, nhưng chúng tôi vẫn tiếp tục làm món này, vì đây là món ăn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.Hầu hết các ngôi nhà ở Colombia đều có sân sau, đặt bếp ở đó, ông bà chúng tôi xây bếp gạch, đặt một cái nồi lớn, và nhóm lửa. Tất cả anh chị em, bạn bè, và bố mẹ tôi, đều khuấy đều, bằng một chiếc thìa gỗ”.  Natillas là món tráng miệng phổ biến ở các nước châu Mỹ Latinh, nhưng tại Colombia, món bánh này mang tính biểu tượng, được coi là loại bánh ngọt được yêu thích nhất. Với trứng sữa béo ngậy, món bánh được thưởng thức cùng những viên bột chiên giòn nóng hổi buñuelos. Tại Colombia, đại đa số người dân theo Kitô giáo, do đó lễ Giáng Sinh vô cùng quan trọng. Nhiều truyền thống vẫn được duy trì, ví dụ như ngày lễ thắp nến Día de las Velitas 07/12 hàng năm, báo hiệu mùa lễ Giáng Sinh chính thức bắt đầu. Hàng ngàn ngọn nến nhỏ được xếp dọc theo các con phố ở Colombia, soi đường cho Đức Mẹ Maria đến thăm và ban phước lành cho các gia đình. Cô Gineth kể rằng, tại nhiều khu phố ở nước Nam Mỹ, bên cạnh những ánh nến lung linh đó, mọi người đốt củi, cùng nhau nấu Natillas ở ngoài trời, giao lưu với hàng xóm, tạo nên bầu không khí ấm cúng lan tỏa khắp nơi. Cô cho biết : “Năm nào chúng tôi cũng nấu món này bởi vì Natillas là một trong những món ăn truyền thống nhất của đất nước chúng tôi và đó là một trong những món ăn ngon nhất, có vị ngọt. Ông bà chúng tôi thường làm món này cho bố mẹ chúng tôi. Chính món ăn này cho phép chúng tôi đến nhà ai đó, quây quần bên nhau và chia sẻ khoảnh khắc cùng nhau. Người khuấy bột, người thì canh lửa, người thì trò chuyện, chờ món ăn ngon này chín tới. Khi đã nấu xong, tất cả mọi người cầm thìa chạy ra nếm thử, vét sạch đáy nồi. Với tôi, đó là khoảnh khắc lý tưởng, mọi người quây quần bên nhau, dành thời gian cho gia đình. Không phải món bánh tráng miệng nào cũng có thể dễ dàng làm tại nhà. Tại Anh Quốc, không thể quên Mince Pie khi nói đến bánh ngọt mùa Giáng Sinh. Ăn Mince Pie vào dịp Giáng Sinh là điều hiển nhiên. Tôi lớn lên cùng với món bánh này  và với tôi, Giáng Sinh là phải có Mince Pie. Đêm Giao thừa, khi cùng ăn bữa tối với gia đình, vợ con tôi bên cạnh háo hức mở quà, và lúc đó, tôi chỉ cần một chiếc Mince Pie và một ly rượu Whiskey, chứ không cần quà hay bất cứ thứ gì khác. Đọc thêmTruyền thống Giáng Sinh tại nhiều vùng ở Pháp: Không ông già Noel hay gà tây David là một đầu bếp người Anh, mở tiệm bánh Project Sausage từ 3 năm qua tại quận 11 ở trung tâm thủ đô Paris, giới thiệu những món ăn mang hương vị Anh Quốc đến thực khách Pháp, trong đó có Mince Pie. Những người đầu bếp nghiệp dư có thể tự làm bánh này tại nhà, nếu không quản ngại thời gian chuẩn bị. Bởi vì điểm đặc biệt trong loại bánh này là phần nhân bánh, phải chuẩn bị trước vài ngày, thậm chí là vài tuần, trước khi nướng bánh. Để tạo ra hương vị truyền thống nhất, nhân bánh cần thời gian “nghỉ”, cho các loại trái cây khô được hoà trộn, ủ trong các hương liệu như quế đinh hương và rượu. Anh chia sẻ : Kể từ ngày 01/12 hàng năm, tiệm của tôi bắt đầu bán bánh Mince Pie. Nhân bánh được chuẩn bị từ 4 đến 6 tuần trước đó. Tôi cho việt quất, mộc qua, táo để để tạo vị ngọt, và thêm nho khô, các gia vị Giáng Sinh, và đường nâu, làm dậy lên hương vị rượu rum ở trong đó. Rất nhiều người Anh yêu thích loại bánh này, họ có thể để bánh vào vali mang từ Anh sang Pháp, trên tàu Eurostar. Riêng ngày 24/12, chúng tôi thường có đơn hàng lớn, có thể lên tới 200 - 300 chiếc. Vào mùa Giáng Sinh năm ngoái, tôi đã bán khoảng 2000 chiếc. Lịch sử bánh từ mặn sang ngọt Bánh Mince Pie đã xuất hiện từ thời Trung Cổ với hình bầu dục, tượng trưng cho máng cỏ nơi Chúa Giêsu ra đời. Ban đầu bánh kết hợp mặn ngọt, chứa thịt băm (thường là thịt cừu hay thịt bò), mỡ và trái cây khô, cùng các gia vị trượng trưng cho lễ vật Ba Vua, như quế, đinh hương, nhục đậu khấu,… Đó là những hương liệu trước đây rất đắt đỏ và chỉ dùng vào những dịp đặc biệt. Trong nhiều thế kỷ, vỏ bánh không để ăn, mà được làm giống như một hộp bảo quản, dày, cứng, dùng để giữ ẩm và bảo quản nhân khi nướng. Trước kia, bánh có thể bảo quản đến một năm. Đến đầu thế kỷ 18, đường trở nên rẻ hơn và phổ biến nhờ các đồn điền mía, công thức bánh Mince Pie ngọt được ưa chuộng hơn và duy trì cho đến ngày nay, chỉ còn trái cây khô, rượu và các hương liệu, không có thịt. Anh nói : “Khi tôi kể câu chuyện về Mince Pie, mọi người cảm nhận được tình yêu mà tôi dành cho bánh. Họ tò mò và muốn thử. Tôi đã mất một năm để xây dựng niềm tin với khách Pháp và giờ họ tin tôi, tin rằng tôi có thể nấu món ăn Anh chất lượng (…) Quán của tôi cũng dần được cộng đồng người Anh sống ở Paris biết đến. Tôi có nhiều khách đã đặt bánh Mince Pie trước cho Giáng Sinh… Nhiều người thường nghĩ rằng dân Anh không biết nấu ăn và ẩm thực Anh Quốc không ngon, nhưng thực ra chúng tôi cũng có nhiều món ngon. Tôi muốn loại bỏ rào cản định kiến đó và quảng bá cho ẩm thực Anh tại Paris. Tôi nghĩ rằng tôi sẽ làm được điều đó, vì nhiều người đã biết đến quán của tôi. Theo truyền thống dân gian Anh Quốc, người ta truyền miệng nhau rằng ăn một chiếc Mince Pie mỗi ngày trong 12 ngày lễ Giáng Sinh, (từ 25/12 đến 05/01) mang lại may mắn trong năm mới.

Tổng thư ký NATO tuyên bố các nước châu Âu phải sẵn sàng đối phó với một cuộc đại chiến do Nga phát động. Thông báo được đưa ra ngày 11/12/2025 tại Berlin. Cùng ngày Liên Âu ra quyết định phong tỏa vô thời hạn hơn 200 tỉ tài sản của Nga tại châu Âu, tạo điều kiện thuận lợi cho việc khối 27 nước ra quyết định vay 90 tỉ euro, ít ngày sau đó, để tài trợ cho cuộc kháng chiến của Ukraina. Trong bối cảnh tiếng nói của châu Âu bênh vực Kiev trong các đàm phán về hòa bình cho Ukraina, dựa trên kế hoạch của chính quyền Trump, có trọng lượng hơn, phía Mỹ đã chấp nhận có các « hỗ trợ về an ninh » cho Kiev, một khi thỏa thuận hòa bình được thông qua, sau các thương lượng tại Berlin (ngày 14 và 15/12). Đây là một điều kiện tiên quyết trước mọi thương lượng liên quan đến lãnh thổ Ukraina, điều mà các đồng minh châu Âu của Kiev đòi hỏi. Đọc thêm: Châu Âu đề nghị Mỹ có « các bảo đảm an ninh » cho Kiev trước mọi đàm phán với Nga về lãnh thổ Ukraina Một thách thức lớn khác: Đoàn kết của Liên Âu bị đe dọa do bất đồng về Hiệp định thương mại với các nước Nam Mỹ (Mercosur), với hy vọng hình thành một khu vực mậu dịch tự do lớn nhất thế giới. Việc phê chuẩn Hiệp định rút cuộc đã được 27 nước thống nhất dời lại, do áp lực của nông dân từ nhiều nước, đặc biệt từ Pháp. Mâu thuẫn cao độ giữa Pháp và Đức, hai quốc gia trụ cột của Liên Hiệp Châu Âu, nổi bật trong hồ sơ này. Trên đây là các chủ đề chính Tạp chí Thế giới Đó đây tuần này. NATO cảnh báo dân Liên Âu nguy cơ đại chiến: « An ninh của Ukraina là an ninh của chúng ta » Tại Berlin, ngày 11/12, tổng thư ký khối NATO Mark Rutte có bài phát biểu đáng chú ý, hướng đến toàn thể công dân Liên Hiệp Châu Âu, nhấn mạnh đến việc toàn dân cần ý thức được về nguy cơ chiến tranh nhãn tiền, với đe dọa từ Nga: « Các thế lực độc tài hắc ám đang trỗi dậy trở lại. Hôm nay tôi ở đây để nói với các bạn về lập trường của khối NATO, và việc chúng ta cần phải làm gì để ngăn chặn một cuộc chiến trước khi nó bắt đầu. Để làm được điều đó, chúng ta cần phải hiểu rõ ràng về mối đe dọa. Chúng ta sẽ là mục tiêu tiếp theo của Nga. Xung đột đang ở ngay trước cửa nhà chúng ta ! Nga đã mang chiến tranh trở lại châu Âu. Vì vậy, chúng ta phải chuẩn bị cho một cuộc chiến tranh với quy mô mà các thế hệ ông bà, cụ kỵ của chúng ta từng phải chịu đựng. Hãy hình dung rõ ràng về điều này : Một cuộc xung đột lan đến mọi nhà, mọi nơi làm việc. Tàn phá là khủng khiếp, hàng triệu người phải di tản, đau thương lan rộng và tổn thất cực kỳ lớn. » Đọc thêm : Cuộc chiến vệ quốc chống Nga: Ukraina và Liên Âu ngày càng ‘‘vận mệnh tương liên’’ Trang mạng BFMTV, trong bài « Diễn văn khiến châu Âu ớn lạnh… », nhận định : « Bức tranh mà tổng thư ký NATO chủ ý phác họa mang màu sắc ảm đạm. Bài phát biểu của ông nhằm mục đích gây ra một cú sốc chính trị và xã hội ở châu Âu. Kết luận của ông tóm gọn tất cả: ‘‘An ninh của Ukraina là an ninh của chúng ta.’’ Một thông điệp rõ ràng: cùng với cuộc chiến ở Ukraina, cấu trúc an ninh của toàn châu Âu hiện đang bị đe dọa - và cái giá phải trả nếu Ukraina thất bại có thể cao hơn nhiều so với những gì mà người châu Âu hiện đang hình dung. » Theo tổng thư ký NATO, quá nhiều người châu Âu đang ngủ quên trong vầng hào quang, không nhận ra « tính khẩn cấp chiến lược hiện tại ». Cảnh báo này nhắc gợi một thông điệp mạnh mẽ khác, của người đoạt giải Nobel Hòa bình, cô Oleksandra Matviychuk, người Ukraina, được trang mạng Le Grand Continent trích dẫn: « Tại các nước châu Âu, thế hệ hiện nay được thừa hưởng nền dân chủ từ cha mẹ và ông bà. Họ chưa từng đấu tranh cho nó. Họ coi nhân quyền và tự do là điều hiển nhiên. Thế hệ hiện nay đã trở thành những người tiêu thụ nền dân chủ. » Nói một cách khác, nhiều người châu Âu coi nền dân chủ là « điều hiển nhiên », tiêu thụ nó như một sản phẩm, giống như mua sắm trực tuyến trên các dịch vụ Shein hay Temu, mà quên mất rằng nền dân chủ vốn mong manh, và bảo vệ nó tốn kém như thế nào.  Cùng ngày Liên Âu phong tỏa vô thời hạn hơn 200 tỉ euro tài sản Nga Một diễn biến đáng chú ý khác diễn ra cùng ngày tại Bruxelles : Đa số các nước thành viên Liên Hiệp Châu Âu đã gỡ bỏ quy định gia hạn sáu tháng một lần việc phong tỏa khối tài sản Nga ở châu Âu, vốn đòi hỏi phải được sự đồng thuận của 27 nước thành viên. Điều 122 của Hiệp ước Liên Âu cho phép Liên Âu, trong các trường hợp khẩn cấp, phong tỏa các tài sản này vô thời hạn. Đây là điều giúp cho Liên Âu loại trừ nguy cơ các tài sản đó bị sử dụng trong kế hoạch hòa bình của Mỹ và đặc biệt là tránh được nguy cơ việc một số nước châu Âu thân Nga, như Hungary, không ủng hộ kéo dài phong tỏa (bài « En bloquant définitivement les actifs russes, l'UE joue enfin de la fermeté/ Bằng cách đóng băng vô thời hạn Nga, Liên Âu rút cuộc đã sử dụng biện pháp cứng rắn », Euronews, ngày 13/12/2025).  Các tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga bị đóng băng tại châu Âu ước tính ít nhất 210 tỷ euro, chủ yếu được giữ tại Bỉ. Bỉ không ủng hộ việc kéo dài vô thời hạn việc phong tỏa, vì cho rằng chủ trương của Ủy Ban Châu Âu, cung cấp cho Ukraina các hỗ trợ tài chính dựa trên tài sản của Nga, là không đủ vững chắc về mặt pháp lý. 90 tỉ euro cho Ukraina: Bảo lãnh nhờ tài sản Nga phong tỏa vô thời hạn Theo nhiều nhà quan sát, việc đa số các nước Liên Âu ủng hộ kéo dài vô thời hạn việc phong tỏa các tài sản Nga đã mở đường cho việc Thượng đỉnh Liên Âu ngày 18/12 vừa qua chấp thuận việc vay tiền trên thị trường với tổng số tiền lên đến 90 tỉ euro, để tài trợ cho Ukraina trong hai năm 2026 – 2027 với lãi suất 0%. « Liên Âu sẽ sử dụng các tài sản bị đóng băng để bảo lãnh khoản vay 90 tỷ euro cho Ukraina, được giải ngân trong hai năm tới », báo Pháp dẫn lại New York Times. Ukraina chỉ phải hoàn trả khoản tiền này, nếu nhận được tiền bồi thường của Nga, sau khi chiến tranh kết thúc (theo La Dépêche, 19/12/2022). Đọc thêm - Chấm dứt xung đột tại Ukraina: Mỹ, Nga đổ dồn trách nhiệm lên châu Âu Trong bối cảnh Nga không có dấu hiệu từ bỏ tham vọng, và Hoa Kỳ gần như ngừng hẳn các viện trợ quân sự cho Kiev, phần đóng góp của Liên Âu là chủ yếu và có ý nghĩa quyết định, không chỉ vì Ukraina, mà còn vì nền an ninh của chính châu Âu. Liên Hiệp Châu Âu bị dồn vào chân tường không có đường lùi. Chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen trước cuộc họp của Hội Đồng Châu Âu tuyên bố: « Chúng ta phải tìm ra giải pháp ngay hôm nay. Chủ tịch Hội Đồng Châu Âu đã nói, và tôi ủng hộ ông ấy, rằng chúng ta sẽ không rời khỏi Hội Đồng Châu Âu chừng nào không có giải pháp cho việc tài trợ cho Ukraina trong hai năm tới. Chúng ta có hai phương án, một trong hai phương án sẽ phải được thông qua tại Hội đồng Châu Âu ! » (phương án A là sử dụng trực tiếp số tài sản Nga bị phong tỏa và phương án B là vay tiền với bảo lãnh là tài sản bị đóng băng). Nhóm nước « tằn tiện », đứng đầu là Đức, thoạt tiên không ủng hộ phương án B rút cục đã thông qua. Ba nước Hungary, CH Séc và Slovakia, không tham gia vào nỗ lực vay tiền, nhưng cũng không chống. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhấn mạnh : « Khoản vay này cũng là một khoản đầu tư vào an ninh của chính chúng ta, bởi vì Ukraina đang ở tuyến đầu, bảo vệ toàn bộ châu Âu. » Tiếng nói châu Âu có trọng lượng hơn, Mỹ chấp nhận « hỗ trợ an ninh » Quyết tâm ngày càng mạnh hơn và rõ ràng hơn của nhiều nước châu Âu trong việc xây dựng lực lượng quốc phòng để đối phó với Nga, và hậu thuẫn Ukraina về quân sự, với các nguồn lực tài chính như trên dường như khiến tiếng nói của châu Âu trong các đàm phán về một kế hoạch hòa bình cho Ukraina, dựa trên sáng kiến của Mỹ, có thêm trọng lượng. Một bước tiến đáng chú ý trong các đàm phán giữa Mỹ, Ukraina và châu Âu đầu tuần vừa qua, là lần đầu tiên Washington khẳng định sẽ mang lại « hỗ trợ về an ninh » cho Kiev. Đây là điều mà Liên minh các nước tình nguyện vì Ukraina, theo sáng kiến do Pháp và Anh chủ trì, liên tục đòi hỏi từ đầu năm nay (Anh Quốc vẫn cố giành được cam kết từ tổng thống Donald Trump đảm bảo vai trò « hậu vệ » cho một thỏa thuận hòa bình tương lai. Nếu Mỹ cam kết bảo vệ NATO ở châu Âu bằng không lực và hỏa lực tầm xa (tên lửa định vị chính xác), thì châu Âu có thể yên tâm đưa quân sang đất Ukraina..., RFI, 11/03/2025).  Đọc thêm : Mỹ vẫn chưa cam kết cụ thể hỗ trợ châu Âu bảo đảm an ninh cho Ukraina (thông tin hồi tháng 9/2025) Trả lời trang mạng của Thượng Viện Pháp (Public Senat) ngày 16/12, tướng Jérôme Pellistrandi, tổng biên tập tạp chí Défense nationale, giải thích ý nghĩa của việc « hỗ trợ an ninh » Mỹ có thể mang lại cho Ukraina : « Các cuộc đàm phán ở Berlin đã cho phép làm rõ một số điểm, đặc biệt là về các đảm bảo an ninh mà Kiev yêu cầu, và được Paris cùng Luân Đôn ủng hộ. Giới thân cận với tổng thống Emmanuel Macron còn nói về "tiến triển" trong việc đảm bảo an ninh, nhờ vào nỗ lực của Liên minh các nước tình nguyện vì Ukraina, và việc làm rõ sự hỗ trợ của Mỹ. Thuật ngữ ‘‘sự hỗ trợ của Mỹ’’ ở đây không liên quan đến việc triển khai quân đội Mỹ trên mặt đất, mà là sự hỗ trợ có ý nghĩa quyết định về tình báo, hậu cần, lực lượng phòng không mặt đất và phối hợp chiến lược. Đây chính là những yếu tố tạo nên uy lực cho lực lượng răn đe của châu Âu. Việc thiết lập vùng cấm bay đang được xem xét, điều này sẽ mang lại một thay đổi lớn. Các đảm bảo an ninh được nêu ra hiện nay là lớn hơn nhiều so với những gì mà Matxcơva chấp nhận trong giai đoạn đầu của các cuộc đàm phán. Đây cũng là lý do tại sao trong hiện tại Nga cực kỳ thận trọng với kế hoạch hòa bình này. » Đọc thêm : Lời hứa mơ hồ bảo đảm an ninh cho Ukraina đẩy Donald Trump vào thế kẹt Hãng thông tấn Nhà nước Nga TASS hôm 16/12 cũng ghi nhận việc, theo một số nguồn tin Mỹ, các đảm bảo an ninh dành cho Ukraina trong phiên bản mới nhất của thỏa thuận hòa bình là các bảo đảm tốt nhất mà nước này từng có được, « các đảm bảo thực sự mạnh mẽ - giống như Điều 5 của Hiến chương NATO, cùng khả năng răn đe rất mạnh, về quy mô quân đội và vũ khí ». Sau cuộc họp ở Berlin, tổng thống Zelensky một mặt hoan nghênh bước tiến của Mỹ trong các bảo đảm an ninh, mặt khác hối thúc chính quyền Trump làm rõ hơn các bảo đảm, và những điều này phải

Động cơ chính trị trong xung đột giữa Thái Lan và Cam Bốt; Châu Âu đề xuất một kế hoạch hòa bình cho Ukraina; Chiến lược “thân Trump” của chủ nhân giải Nobel hòa bình 2025; Anh Quốc khởi động chương trình cho giới trẻ hai bên sang làm việc và học tập…, trên đây là những chủ đề chính trong tạp chí thế giới đó đây tuần này. Trong tuần vừa qua, tình hình tại biên giới giữa Thái Lan và Cam Bốt căng thẳng trở lại, với các vụ đụng độ quân sự gây thương vong cho cả hai bên, hàng ngàn người phải đi sơ tán. Hai nước cáo buộc nhau là bên vi phạm lệnh ngừng bắn do tổng thống Mỹ Donald Trump làm trung gian. Tại sao xung đột bùng nổ trở lại vào lúc này, theo chuyên gia về Đông Nam Á, bà Christine Cabasset, nghiên cứu tại trung tâm Đông Nam Á (CASE), thuộc đại học EHESS của Pháp giải thích : “Thủ tướng Thái Lan, một trong những lãnh đạo của phe bảo thủ, tức là phe liên minh giữa hoàng gia và quân đội, sẽ ra tranh cử. Toàn bộ người dân Thái Lan sẽ đi bỏ phiếu trong vào tháng 3 năm 2026, và do đó, chính quyền Bangkok hiện nay có lợi, nếu có thể nói như vậy, trong việc củng cố lập trường của mình đối với Cam Bốt, biến Cam Bốt thành một quốc gia đối thủ. Chính vì vậy tôi nghĩ rằng đợt giao tranh này có nhiều động cơ chính trị. Thực tế, cũng giống như vài tháng trước khi bạo lực giữa hai nước bùng phát, chẳng hạn như từ tháng 5 đến tháng 7, và chính cựu thủ tướng Cam Bốt, Hunsen, từng nắm quyền trong một thời gian rất dài, đã công khai tiết lộ cuộc điện thoại mà ông đã ghi âm mà không có sự đồng ý của thủ tướng Thái Lan, Phaong Tarn Shina Guattara”.  Giữa lúc giao tranh, vấn đề bom mìn trong khu vực cũng được coi là một điểm nóng, khiến căng thẳng leo thang, theo tường thuật của New York Times. Phía Thái Lan cáo buộc binh sĩ nước này bị thương do bom mìn mới được gài dọc biên giới trong bối cảnh căng thẳng giữa hai nước từ 6 tháng qua. Về phần mình, Cam Bốt kiên quyết phủ nhận, khẳng định rằng những quả mìn đó là tàn dư từ cuộc nội chiến kết thúc năm 1999. Phía Cam Bốt cũng cho biết rằng những quả mìn được phát hiện và gây thương tích nằm ở khu vực do Thái Lan kiểm soát, và Cam Bốt không thể tiếp cận. Cả hai nước đều ký kết Hiệp ước Ottawa, cấm mìn sát thương, tuyên bố đã phá hủy kho dự trữ loại vũ khí này và dọn sạch hầu hết bom mìn trên mặt đất. Thế nhưng, câu hỏi đặt ra là những quả mìn đó đến từ đâu và ai đã đặt chúng ở đó. Khu vực biên giới phía tây bắc của Cam Bốt giáp với Thái Lan còn được biết đến với tên gọi vành đai mìn K5 trong những năm 1980. Chính phủ Phnom Penh do Việt Nam hậu thuẫn rải mìn tại đây, để ngăn chặn lực lượng Khmer Đỏ. Ban đầu, đó là những quả mìn được Liên Xô cung cấp cho Việt Nam. Báo Mỹ kết luận rằng điều này cho thấy một thách thức kép: vừa phải xử lý di sản chiến tranh, vừa đối phó với cáo buộc quân sự hóa khu vực. Châu Âu đề xuất kế hoạch hòa bình mới cho Ukraina để “thử Putin” Trong tuần này, hôm 11/12, tổng thư ký Liên Minh Bắc Đại Tây Dương, Mark Rutte đã đến Berlin, để thảo luận về chiến tranh Ukraina, đặc biệt là đề xuất của Mỹ, đề nghị Kiev nhượng bộ lãnh thổ. Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh Hoa Kỳ gần đây thay đổi chiến lược an ninh, dường như « sẵn sàng hy sinh an ninh của châu Âu », để đạt được thỏa thuận với Nga. Mất đi sự ủng hộ từ Mỹ, uy tín của NATO dường như đang suy giảm. Tại thủ đô Đức, ông Mark Rutt đã kêu gọi « thử » tổng thống Nga Vladimir Putin để xem liệu ông ấy muốn hòa bình hay không, bằng cách lập ra một kế hoạch được cả châu Âu và Hoa Kỳ ủng hộ, sau đó đề xuất với Kiev, nhằm chấm dứt chiến tranh. Trong bài phát biểu tại Berlin, ông cũng lấy làm tiếc rằng « quá nhiều thành viên của NATO » không hiểu được mức độ đe dọa của Nga ở châu Âu. Về phía Đức, thủ tướng Friedrich Merz cho biết đã gửi đến tổng thống Trump một bản kế hoạch hòa bình mới cho Ukraina. Từ Berlin, thông tín viên Thibault Pascal tường trình : « Thủ tướng Đức hoan ngênh một ‘động lực mới’, trước các cuộc thảo luận nhằm tìm lối thoát cho cuộc chiến tại Ukraina. Ông Merz nhấn mạnh rằng cần phải đạt được một giải pháp khả dĩ, phải bao gồm châu Âu và nhận được sự ủng hộ của Ukraina. Lãnh đạo Đức cũng giữ lập trường ngoại giao, khi được hỏi về việc ông Donald Trump đã tỏ ra mất kiên nhẫn, sau khi hội đàm với các lãnh đạo Đức và Pháp một ngày trước đó. Về cuộc họp mà các nước châu Âu muốn tổ chức vào cuối tuần này, đã được Đức xác nhận. Tổng thống Mỹ vẫn chưa quyết định liệu tham dự hay không, và ông Trump đã nói « chúng tôi không muốn mất thời gian ». Ông Friedrich Merz cho biết đã gửi một đề xuất cho Hoa Kỳ, sửa đổi các đề nghị của Mỹ. Ông nói : « Trước hết, đó là những khả năng nhượng bộ lãnh thổ mà Ukraina sẵn sàng chấp nhận. Nhưng đó là vấn đề mà tổng thống Ukraina và người dân Ukraina phải tự quyết định. Chúng tôi đã nhắc lại điều đó với ông Trump. Ông Merz không tiết lộ chi tiết về những đề nghị của Kiev, trong khi chờ đợi phản ứng chính thức của Washington.  Tuy nhiên, văn bản sửa đổi này, chắc chắn khác biệt với kế hoạch hòa bình ban đầu của ông Trump, vốn dự trù việc nhượng cho Nga những vùng lãnh thổ mà Matxcơva, hiện vẫn chưa kiểm soát được. Đề xuất đó đã bị Kiev và các nước châu Âu bác bỏ và bị đánh giá là có lợi cho Nga. Chiến lược “thân Trump” của chủ nhân giải Nobel Hòa Bình 2025 Một sự kiện đáng chú ý trong tuần vừa qua là lễ trao giải Nobel được tổ chức tại Oslo, với sự hiện diện của chủ nhân giải Nobel hòa bình, bà Maria Corina Machado. Đây là lần đầu bà xuất hiện trước công chúng kể từ nhiều tháng qua, sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2024. Thuộc phe đối lập với tổng thống Nicolas Maduro, bà đã phải sống ẩn dật trong thời gian qua, và đã tìm cách bí mật rời khỏi Venezuela, với sự hỗ trợ của Mỹ, để đến Na Uy nhận giải. Được ghi nhận vì những đóng góp cho quá trình chuyển đổi dân chủ ở Venezuela, bà Maria Corina Machado cũng đã gây không ít tranh cãi, với những quan điểm ủng hộ Donald Trump. Trong bài phát biểu sau khi giải thưởng được công bố, bà đã bày tỏ lòng biết ơn đến ông Trump và những đồng minh khác, và « dành tặng giải thưởng » về mặt tinh thần cho ông Trump vì những ủng hộ của ông đối với phong trào dân chủ. Những nhận định này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Hoa Kỳ và chính quyền của Maduro (không được Mỹ và một số nước châu Mỹ La Tinh công nhận) đã leo thang trong thời gian gần đây, khi Mỹ điều động quân sự đến ngoài khơi Venezuela, tấn công vào tàu của Venezuela, nhân danh cuộc chiến chống ma túy. Về lập trường của lãnh đạo phe đối lập Venezuela, giảng viên Thomas Posado, tại trường đại học Rouen, trả lời RFI Pháp ngữ, nhận định : « Tại Venezuela có những nhà lãnh đạo chính trị phản đối Nicolás Maduro, phản đối việc lương chỉ khoảng một euro, phản đối một số biện pháp bắt giữ, hay cái chết của một số nhà lãnh đạo chính trị trong trại giam, một số tù nhân chính trị, nhưng họ không tán thành chính sách của Donald Trump, không cảm ơn Donald Trump về các vụ đánh bom ở vùng biển Caribé, và không cảm ơn Donald Trump khi lên nhận giải Nobel Hòa bình, và chiến lược của họ là không thuyết phục Donald Trump hành động, bao gồm cả hành động quân sự, chống lại đất nước của họ. Nhưng đó là chiến lược mà Maria Corina Machado đã chọn. Đó là một chiến lược gây tranh cãi, nhất là khi tự coi mình là một người theo chủ nghĩa hòa bình và là người đoạt giải Nobel Hòa bình. Nhưng trên thực tế, điều này lại tạo điều kiện dễ dàng hơn cho Donald Trump áp dụng chủ nghĩa can thiệp quân sự chống lại kẻ thù của ông ở Mỹ Latinh. Toàn bộ hệ tư tưởng « Trumpist » ủng hộ Trump, góp phần hình sự hóa người Venezuela, hoặc ở Hoa Kỳ, đó là chiến lược chính trị mà Maria Corina Machado đã chọn. » Liên Hiệp Quốc : Nhân quyền bị đe dọa nghiêm trọng Trong bối cảnh các vụ vi phạm nhân quyền ngày càng gia tăng ở các khu vực bị ảnh hưởng bởi xung đột trên toàn thế giới, Cao Ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc, hôm 10/12 vừa qua, đã đưa ra bản tổng kết đáng quan ngại, nhận định rằng quyền con người “đang trong tình trạng sinh tồn”, bị đe dọa nghiêm trọng do  bị cắt giảm ngân sách đáng kể từ các nhà tài trợ quốc tế. Từ Genève, thông tín viên Jérémie Lanche tường trình : Cao Ủy Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc chỉ chiếm 4 % ngân sách của Liên Hiệp Quốc. Tuy nhiên, do thiếu kinh phí, cơ quan này đã buộc phải sa thải 300 nhân sự từ đầu năm nay và còn có thể tiếp tục cắt giảm. Ngoài ra, cũng phải kể đến việc di dời những văn phòng tại Genève, đến Vienne hoặc Naironi. Đó là vấn đề nhân sự. Cuộc khủng hoảng ngân sách cũng cản trở công việc của những nhà điều tra của tổ chức này. Ủy viên Volker Turk giải thích : « Hiện, chúng tôi chỉ có 50-60 % kinh phí cần thiết. Điều này đồng nghĩa với việc giảm khả năng điều tra, ghi lại những vụ vi phạm nhân quyền. Ví dụ, tại Cộng Hòa Công Gô, chúng tôi không có kinh phí để triển khai một ủy ban điều tra (được thành lập hồi đầu năm nay). Đúng vậy, hệ quả thật sự rất nặng nề. » Nguồn lực suy giảm, trong khi các lực lượng phản đối nhân quyền ngày càng gia tăng, và hiện diện rõ ràng hơn, và đáng lo ngại là họ không gặp khó khăn trong vấn đề gây quỹ. Ông Turk giải thích : « Tại châu Âu, các nhóm chống nhân quyền hoặc phản đối bình đẳng giới, đã nhận được gần 1,2 tỷ đô la trong giai đoạn từ năm 2019 đến 2023. Phần lớn các khoản tài trợ này đến từ những nhà quyên góp ở châu Âu, Nga và Hoa Kỳ ». Trước việc nhiều nhà lãnh đạo quay lưng lại với nhân quyền, ủy viên Volker Turk kỳ vọng vào một liên minh tập hợp các Nhà nước, thành phố, cũng như là xã hội dân sự và các nhà hảo tâm để đưa nhân quyền trở lại vị trí trung tâm trong các hoạt động công. Cấm trẻ vị thành niên dùng mạng xã hội có khả thi hay không ? Úc là nước đầu tiên trên thế giới ra lệnh cấm mạng xã hội đối với trẻ vị thành niên, dưới 16 tuổi, liên quan đến tất cả các ứng dụng như Snapchat, TikTok Twitch, Instagram, Facebook THreads, Kick, X hay Youtube. Quy định này được coi là hình mẫu cho nhiều nước noi theo, dù nhiều chuyên gia phản đối. Vấn đề chính là làm sao có thể thực thi luật trên thực tế khi giới trẻ tiếp cận được nhiều loại công nghệ cho phép lách luật dễ dàng. Thông tín viên Grégory Plesse từ Sydney, cho biết thêm : Theo luật Úc, những nề

Dầu mỏ của Nga là trọng tâm của cuộc họp thượng đỉnh hôm 05/12 giữa thủ tướng Ấn Độ, Narendra Modi, và tổng thống Nga, Vladimir Putin. New Delhi đang mắc kẹt giữa nhu cầu mua dầu lửa giá rẻ của Nga và các lệnh trừng phạt của Mỹ, đồng thời phải khẳng định nguyên tắc tự chủ chiến lược. Để bảo vệ đối tác - đồng minh Ấn Độ, TT Nga Putin đã không ngần ngại « chĩa mũi dùi » vào Mỹ, đẩy chính quyền của TT Donald Trump vào cảnh « gậy ông đập lưng ông ». Từ Matxcơva, thông tín viên Anissa El Jabri cho biết thêm : « Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã chờ đón tổng thống Nga Vladimir Putin ngay dưới chân máy bay. Theo truyền thông Nga, đây là một sự chào đón bất ngờ. Và thêm một sự chế giễu đối với chuyến đi gây tranh cãi trên xe của tổng thống Mỹ Donald Trump khi tổng thống Nga Vladimir Putin đến Alaska hồi tháng 08 vừa qua : vẫn theo truyền thông Nga, ông Putin đã di chuyển bằng xe của thủ tướng Ấn Độ cùng với ông Modi mà không có phiên dịch viên đi cùng. Ngay sau khi đến, ông Putin đã cho thấy một bầu không khí nồng nhiệt. Kênh truyền hình Ấn Độ « India Today » phát một cuộc phỏng vấn nguyên thủ quốc gia Nga, trong đó có thông điệp ủng hộ New Delhi, với bản dịch của kênh truyền hình này. Ông Putin nói : « Về việc Ấn Độ mua các nguồn năng lượng từ Nga, tôi muốn lưu ý rằng chính Hoa Kỳ là nước luôn mua nhiên liệu hạt nhân của chúng tôi cho các nhà máy điện của họ. Đó cũng là năng lượng. Đó là uranium cho các lò phản ứng điện hạt nhân đang hoạt động tại Hoa Kỳ. Nếu Hoa Kỳ có quyền mua năng lượng của chúng tôi, tại sao Ấn Độ lại không có quyền tương tự ? Câu hỏi này cần được xem xét kỹ lưỡng, và chúng tôi sẵn sàng thảo luận về điều này, kể cả với tổng thống Donald Trump ». Lời lẽ ủng hộ này rõ ràng cũng là một sự chế giễu nhắm vào Hoa Kỳ. Washington đã áp đặt lệnh cấm vận đối với uranium làm giàu của Nga hồi tháng 08/2024, nhưng sau đó do lệ thuộc vào nguyên liệu của Nga nên chính quyền Mỹ đã cấp phép đặc biệt để nhập khẩu uranium của Nga cho đến năm 2028. Theo dữ liệu do Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế IAEA công bố vào cuối tháng 09 vừa qua, 20% uranium làm giàu được sử dụng trong các lò phản ứng dân sự của Mỹ có xuất xứ từ Nga ». Chiến tranh Ukraina : Ngoại giao không đạt kết quả, căng thẳng leo thang ở Hắc Hải Trước khi công du Ấn Độ, tổng thống Nga Vladimir Putin đã đón tiếp tại điện Kremlin phái đoàn đàm phán của Mỹ, trong đó có đặc sứ Steve Witkoff của tổng thống Mỹ, và Jared Kushner, con rể của ông Trump. Các cuộc thảo luận tìm lối thoát cho chiến tranh Ukraina đã kéo dài tới 5 giờ đồng hồ, nhưng không đạt được kết quả cụ thể nào, cho dù được Matxcơva và Washington đánh giá là « hữu ích », « mang tính xây dựng » và « có hiệu quả ». Trở về từ Nga, đặc sứ Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể của tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 04/12 đã có cuộc trao đổi với Rustem Umerov, nhà đàm phán chính của Ukraina, tại Florida. Trong khi các hoạt động ngoại giao liên tục diễn ra, tình hình bất ngờ nóng lên tại Hắc Hải, liên quan đến các vụ Urkaina tấn công vào tàu chở hàng của Nga, trong đó có các tàu chở dầu. Đáp lại, các lực lượng Nga tăng cường oanh tạc Odessa, nơi có cảng biển quan trọng nhất của Ukraina nhìn ra Hắc Hải.   Từ Odessa, thông tín viên Théo Renaudon giải thích tình hình : « Một câu nói ngắn gọn của tổng thống Nga Vladimir Putin được đưa ra tối thứ Ba (02/12) nhưng hầu như không mấy được chú ý. Ông cáo buộc hải quân Ukraina có các hành vi tấn công tàu biển và đe dọa : « Giải pháp triệt để nhất là cắt đứt Ukraina khỏi biển. Về nguyên tắc, làm được như vậy thì Ukraina sẽ không còn có thể tấn công các tàu ». Các cảng biển của Ukraina hiện đang bị quân đội Nga nhắm mục tiêu. Mỗi ngày, hàng chục drone Shahed nhắm bắn vào các cảng ở Odessa, nơi ngũ cốc và khoáng sản được xếp lên tàu biển và được vận chuyển, mang lại nguồn thu cho Kiev để hỗ trợ nỗ lực chiến tranh. Drone và tên lửa được lực lượng Nga phóng đi từ bán đảo Crimée đã chiếm của Ukraina. Chỉ mất vài phút để drone và tên lửa phóng đến mục tiêu, tấn công cơ sở hạ tầng của Ukraina. Các vụ oanh tạc khiến nhiều nhân viên bốc dỡ hàng hóa bị thương, đôi khi là tử vong. Nhưng mỗi lần như vậy, phía Ukraina đều xây dựng lại cơ sở hạ tầng bị hư hại trong thời gian ngắn kỷ lục. Và những cần cẩu khổng lồ của Odessa vẫn tiếp tục bốc xếp hàng hóa lên các tàu chở hàng sẽ đi qua Thổ Nhĩ Kỳ. Năm ngoái, các cảng biển của Ukraina đã xuất khẩu gần 100 triệu tấn hàng hóa : một con số cao kỷ lục ». Tập Cận Bình từ chối để bị lôi kéo trách nhiệm vào việc chấm dứt chiến tranh Ukraina Trong khi tổng thống Nga Putin công du Ấn Độ, thì nguyên thủ Pháp có chuyến thăm cấp Nhà nước đến Trung Quốc. Cùng với thương mại, chiến tranh Ukraina là 1 trong 2 trọng tâm của cuộc họp thượng đỉnh Pháp - Trung. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron hôm thứ Năm 04/12 đã thúc giục chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dùng ảnh hưởng đối với Matxcơva để chấm dứt chiến tranh Ukraina. Tuy nhiên, theo đặc phái viên RFI Nathanael Vittrant từ Bắc Kinh, ông Tập đã « phản đối mọi ý đồ muốn quy trách nhiệm cho người khác ». Trung Quốc luôn tuyên bố mong muốn hòa bình, nhưng một số nước châu Âu cáo buộc Trung Quốc cung cấp linh kiện, thiết bị quân sự cho Nga. Vậy lập trường thực sự của Bắc Kinh về cuộc chiến ở Ukraina là gì ? Trả lời RFI Pháp ngữ ngày 04/12, nhà địa lý học Emmanuel Véron, chuyên gia về Trung Quốc đương đại, nhà nguyên cứu hợp tác với Viện Inalco, thành viên của Viện nguyên cứu của Pháp về Đông Á (IFRAE), phân tích : « Cho đến nay, tức là tính đến tháng 12/2025, Bắc Kinh chưa bao giờ lên án chiến tranh và hành động xâm lược của Nga ở Ukraina. Đó là điểm đầu tiên. Và điểm thứ hai là giờ đây, chúng ta có thể dễ dàng nói ra điều sau đây, bởi vì có một số tài liệu nguồn mở cho thấy, rõ ràng là Trung Quốc hỗ trợ rất nhiều cho ngành công nghiệp quốc phòng của Nga. Nhìn chung thì nền kinh tế Nga, trong đó có tài chính của Nga, tạo ra doanh thu cho phép Nga duy trì mức độ hoạt động công nghiệp và kinh tế nhất định trong bối cảnh chiến tranh với Ukraina. Hiện tại, ở cấp độ chiến lược và quốc tế, rõ ràng là giới ngoại giao Pháp, ít nhất là từ phía tổng thống Macron, có mong muốn đưa Trung Quốc vào các cuộc đàm phán liên quan đến một triển vọng hòa giải hoặc hòa bình cho xung đột ở Ukraina. Thế nhưng, cố gắng lôi kéo Trung Quốc vào đối thoại để tách Bắc Kinh ra khỏi mối quan hệ song phương rất chặt chẽ với Nga, việc này đã không phát huy tác dụng. Nhìn vào các cuộc gặp ngoại giao từ năm 2022 - 2023 đến nay, cái gọi là kế hoạch hòa bình nổi tiếng của Trung Quốc, hay thậm chí là từ « hòa bình », còn không xuất hiện ở đâu cả. Đó là một logic về sự hòa giải, chứ không phải hòa bình. Chúng ta có thể thấy rõ ràng là chúng ta đã thất bại hết lần này đến lần khác ». Năng lượng mặt trời : Trung Quốc và tham vọng biến sa mạc Sahara thành trung tâm công nghiệp toàn cầu  Về chuyển đổi năng lượng, Trung Quốc mới đây đã đánh dấu một cột mốc quan trọng trong lĩnh vực năng lượng mặt trời : Hơn 1,1 terawatt điện mặt trời đã được lắp đặt và 220 gigawatt được bổ sung chỉ trong vòng 7 tháng - nhanh hơn gấp 5 lần so với điện than. Tham vọng của Bắc Kinh là biến Trung Quốc thành trung tâm của quá trình chuyển đổi năng lượng và biến chuyển đổi năng lượng thành đòn bẩy để tạo ảnh hưởng toàn cầu. Từ Bắc Kinh, thông tín viên Cléa Broadhurst ngày 03/12 cho biết thêm : « Chỉ riêng công nghệ quang điện của Trung Quốc cũng có thể giúp hạn chế sự nóng lên toàn cầu ở mức 1,5°C. Đây là điều mà Giang Khả Quân (Jiang Kejun), một nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Năng lượng, khẳng định. Chuyên gia Giang Khả Quân cho biết : « Nhờ công nghệ quang điện của Trung Quốc, hiện đang có giá thấp ở mức khó có thể thấp hơn nữa, nhiên liệu hóa thạch gần như có thể biến mất khỏi bức tranh năng lượng. Ngày nay, đầu tư vào năng lượng mặt trời hoặc năng lượng phi carbon đã rẻ hơn nhiều so với sản xuất điện từ nhiên liệu hóa thạch ». Ông nhắc lại là 60% công suất điện quang điện mới của thế giới trong năm nay được lắp đặt tại Trung Quốc. Nhà nghiên cứu này tin rằng điều đó sẽ có thể gây ra « những cú sốc rất đáng kể » cho ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch trong những năm tới. Ông Giang Khả Quân cũng cho rằng đối với Bắc Kinh, lợi ích sẽ vượt xa biên giới quốc gia. Trung Quốc có thể sẽ là « một trong những lựa chọn duy nhất » để các nước đạt được các mục tiêu về khí hậu, đặc biệt là ở nam bán cầu (các nước đang phát triển), nơi các tấm pin mặt trời của Trung Quốc vẫn duy trì vị thế vượt trội về giá cả. Ông nói : « Bất chấp những rào cản do Hoa Kỳ và Châu Âu dựng lên đối với các sản phẩm quang điện của Trung Quốc, không có lý do gì phải lo lắng. Nhu cầu trên thế giới là vô cùng lớn, và Bắc Kinh hiện giờ tập trung vào các thị trường không đóng cửa với Trung Quốc ». Bắc Kinh còn đi xa hơn nữa : họ đang nghiên cứu liệu sa mạc Sahara có thể trở thành một trung tâm công nghiệp trong tương lai của thế giới, mà năng lượng được cung cấp không phải nhờ công nghệ phương Tây mà là từ điện mặt trời của Trung Quốc, hay không ».

Thời sự quốc tế tuần qua nổi bật với sự kiện « tối hậu thư » về hòa bình cho Ukraina, của tổng thống Mỹ Donald Trump, buộc chính quyền Kiev phải trả lời trước dịp lễ Tạ Ơn, ngày 27/11/2025. Nhiều hoạt động ngoại giao dồn dập diễn ra đặc biệt tại châu Âu sau « tối hậu thư » của tổng thống Mỹ. Sự kiện nói trên diễn ra đúng vào lúc mâu thuẫn gia tăng trong nội bộ phe cầm quyền của tổng thống Trump. Tối hậu thư về chiến tranh Ukraina của tổng thống Mỹ được tung ra đúng vào dịp diễn ra thượng đỉnh của nhóm G20, gồm 19 nền kinh tế lớn nhất thế giới, cùng Liên Hiệp Châu Âu (và Liên Hiệp Châu Phi, mới gia nhập từ năm 2023). Washington tẩy chay thượng đỉnh G20 tại Nam Phi. G20 ra tuyên bố chung bất chấp phản đối của Mỹ. Tối hậu thư của tổng thống Mỹ cũng được đưa ra đúng vào giai đoạn chót đầy căng thẳng của Hội nghị Khí hậu COP30 của Liên Hiệp Quốc tại Brazil, khi cộng đồng quốc tế, bị chia rẽ về vấn đề lộ trình từ bỏ năng lượng hóa thạch, có nguy cơ không ra được Tuyên bố chung. COP30 rút cục tái khẳng định Hiệp định Paris 2015 là kim chỉ nam trong hành động Khí hậu, « ngọn hải đăng » của cộng đồng quốc tế trong công cuộc chuyển đổi sang mô hình kinh tế xanh. Đọc thêm - Hành động Khí hậu – Công lý Khí hậu : Vì sao ví Hiệp định Paris 2015 như « Ngọn hải đăng » ? (Phần đóng khung trong bài) Giáo hoàng Lêô XIV dành chuyến công du quốc tế đầu tiên cho Thổ Nhĩ Kỳ, cũng là nơi diễn ra dịp kỉ niệm 1.700 năm Công đồng Nicea I, một thời điểm quan trọng bậc nhất trong lịch sử đạo Thiên Chúa. Trên đây là các chủ đề chính của Tạp chí Thế giới Đó đây tuần này. Kế hoạch cho Ukraina tiếp theo kế hoạch Gaza Kế hoạch hòa bình cho Gaza theo đề xuất của chính quyền Mỹ được Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc thông qua ngày 17/11/2025. Ít ngày sau, chính quyền Trump tung ra kế hoạch hòa bình 28 điểm cho Ukraina, mà nhiều nhà quan sát coi là thiên hẳn về lợi ích của điện Kremlin. Cá nhân tổng thống Trump công khai gây áp lực, và thậm chí buộc Kiev phải trả lời trong ít ngày, và đe dọa nếu bác bỏ, Ukraina sẽ phải gánh chịu hậu quả nặng nề. Phía Nga ngay lập tức hoan nghênh sáng kiến 28 điểm của Mỹ. Tổng thống Ukraina một mặt tỏ ra hưởng ứng, mặt khác báo động trước toàn dân về nguy cơ phải lựa chọn, hoặc chấp nhận  mất chủ quyền, rơi vào thân phận chư hầu của Nga, hoặc bị mất đi một « đồng minh lớn », ngụ ý chỉ Mỹ. Các nước châu Âu đồng minh chủ chốt của Ukraina nỗ lực tìm kiếm một giải pháp ngoại giao để hóa giải áp lực của tổng thống Mỹ. Đọc thêm - Chiến tranh Ukraina: Châu Âu hóa giải kế hoạch "hòa bình" áp đặt của Mỹ như thế nào « Hỏa mù » tối hậu thư Ukraina: Một « vở bi hài kịch » ? Chính quyền Trump ngay sau đó đã tỏ ra xuống nước, chấp thuận nhiều sửa đổi từ phía Ukraina, và hoan nghênh các đóng góp của châu Âu. Tuy nhiên, theo nhiều nhà quan sát về chính trị quốc tế, những gì diễn ra nói trên trên thực tế có thể chỉ là một vở kịch trên truyền thông, không hứa hẹn mang lại giải pháp cho chiến tranh Ukraina. Quan điểm sau đây của nhà báo đài Pháp France Inter, Bertrand Gallicher, trong một cuộc trả lời đài TF1, ngày 24/11, được nhiều nhà quan sát chia sẻ: « Kế hoạch hòa bình này ngày càng giống một vở kịch tồi, mà chúng ta không biết liệu đó là một vở hài kịch bi đát hay một bi kịch, bởi vì dĩ nhiên chiến tranh vẫn tiếp tục trong thời gian này. Chúng ta không biết tác giả của vở kịch này là ai, không biết tác giả của kế hoạch hòa bình này là ai. Là Donald Trump hay Vladimir Putin? Chúng ta cũng không thực sự biết kết thúc của vở kịch này là gì, có thể nó chỉ đơn giản là một lời mời tham dự một hội nghị hòa bình mới. Tất cả những gì chúng ta biết là có những diễn viên, đó là những người tham gia các đoàn đàm phán đã có mặt hôm qua tại Geneva. Nhưng về bản chất, vẫn còn rất nhiều câu hỏi chưa có lời giải. Có lẽ ngoại trừ ý chí của tổng thống Nga Vladimir Putin không muốn đạt được kết quả. Người ta có thể hình dung rằng kế hoạch hòa bình này, trong tình hình hiện tại, chắc chắn sẽ thất bại. Cần phải thay đổi triệt để để thành công, nhưng đây là điều cực kỳ khó xảy ra. » Kế hoạch hòa bình của Mỹ cho Ukraina thực hư ra sao là câu chuyện còn để ngỏ, trước chuyến công du Matxcơva của đặc sứ của tổng thống Trump, nhưng màn tối hậu thư tỏ rõ là một hỏa mù. Phe của tổng thống Trump: Mâu thuẫn nội bộ chưa từng có Điểm ít được chú hơn trong vụ tối hậu thư Ukraina là sáng kiến ngoại giao này được tung ra đúng vào lúc nội bộ phe Cộng hòa của tổng thống Trump rơi vào mâu thuẫn nội bộ chưa từng có, kể từ khi ông Trump trở lại nắm quyền. Nhà báo Lê Ngọc từ Washington cho biết cụ thể : « Khó ai có thể nghĩ rằng nhà lãnh đạo uy quyền nhất trong đảng Cộng Hòa kể từ thời cố tổng thống Ronald Reagan lại bị chính các thành viên trong đảng chống đối. Đầu tháng này, gần như đa số các dân biểu Cộng hòa đã cùng với các dân biểu Dân chủ bỏ phiếu đòi công khai hồ sơ Epstein, tội phạm tình dục, đã bị kết án, bất chấp phản đối quyết liệt của ông Trump lúc đầu. Chính trong bối cảnh này, chính quyền Trump đã đưa cho tổng thống Volodymyr Zelenskyy bản kế hoạch hòa bình 28 điểm. Bản kế hoạch, mà theo đó Ukraina buộc phải nhường lãnh thổ cho Nga, hạn chế quy mô quân đội và không được gia nhập NATO, đã vấp phải sự phản đối dữ dội từ nhiều thành viên Cộng Hòa. Mitch McConnell, cựu lãnh đạo phe Cộng Hòa tại Thượng viện, thành viên Cộng hòa có ảnh hưởng, phẫn nộ về việc tổng thống Trump để ‘‘uy tín chúng ta bị đe dọa. Các đồng minh và đối thủ đang nhìn: Liệu Mỹ sẽ kiên quyết phản đối xâm lược hay sẽ tưởng thưởng kẻ xâm lược ?" Chưa kể đến ‘‘sự cố rò rỉ đoạn ghi âm’’ của Steve Witkoff, đặc phái viên của ông Trump về Ukraina. Dân biểu Cộng Hòa Don Bacon xem Steve Witcoff không khác nào một điệp viên Nga, và kêu gọi không để Witkoff dẫn dắt các đàm phán. Kế hoạch cho Ukraina và việc công bố hồ sơ Epstein chỉ là hai trong một loạt sự việc, như đòi hỏi của ông Trump, trong vụ ‘‘shutdown’’, bãi bỏ “filibuster”, tức quy định lâu đời về việc cần phải có 60/100 phiếu để một dự luật được đưa ra biểu quyết ở Thượng viện, cho đến ý tưởng cho mỗi người dân 2.000 đô la lấy từ tiền thu thuế quan... Một liên minh các dân biểu Cộng Hòa ở Hạ Viện, do dân biểu Brian Fitzpatrick đứng đầu, yêu cầu bỏ phiếu ở Hạ Viện dự luật trừng phạt Nga ngay sau Lễ Tạ Ơn ngày 27/11, bất chấp kế hoạch 28 điểm. Tóm lại, phản đối mạnh trong nội bộ cũng như từ các đồng minh châu Âu khiến khả năng kế hoạch hòa bình 28 điểm cho Ukraina của tổng thống Trump được thông qua, mà không có sửa đổi đáng kể, gần như là điều bất khả. » Mâu thuẫn giữa chính quyền Trump và châu Âu có còn là chuyện « nội bộ » phương Tây ? Thái độ nhiều phần đứng hẳn về phía điện Kremlin của chính quyền Trump, nhất quán từ khi lên nắm quyền đến nay, ngày càng đặt ra vấn đề : Liệu các mâu thuẫn giữa Washington và các đồng minh châu Âu của Ukraina có còn là chuyện « nội bộ » của phương Tây ?   Giới chuyên gia phương Tây dường như đang bị chia rẽ triệt để trong cách hiểu về vấn đề này. Tiêu biểu cho quan điểm coi đây là chuyện « nội bộ » của phương Tây là ý kiến của các chuyên gia như Natasha Lindstaedt, Đại học Essex (Anh Quốc). Trong cuộc trả lời đài France 24, bà Natasha Lindstaedt nhận định : « thế nào thì Putin cũng đều thắng : hoặc Ukraina chấp nhận kế hoạch ban đầu thiên về có lợi cho phía Nga, hoặc Zelensky từ chối và Matxcơva có thể chứng tỏ mình là bên bị cản trở thúc đẩy hòa bình, đồng thời gieo rắc chia rẽ giữa Mỹ và châu Âu ». Đọc thêm - Kế hoạch hòa bình cho Ukraina: Sự hỗn loạn ngoại giao của phương Tây có lợi cho Nga Ngược lại, nhà cựu ngoại giao Pháp Michel Duclos, chuyên gia địa chính trị Viện Montaigne, khẳng định kế hoạch 28 điểm cho Ukraina mà phe cầm quyền tại Mỹ bàn thảo với Nga, cho thấy tổng thống Donald Trump đã « lộ rõ bộ mặt thật », đặc biệt với điều khoản thứ tư, khi Hoa Kỳ tự đặt mình ra ngoài hệ thống bảo vệ an ninh châu Âu, « các nước châu Âu không còn thực sự là các đồng minh » của nước Mỹ thời Donald Trump. Nói mâu thuẫn nội bộ giữa Mỹ và châu Âu chỉ đúng với những ai còn đặt niềm tin vào chính quyền Trump. Nhà báo Pierre Haski, đài Radio France, mới đây đưa ra diễn đạt « jeux des dupes » để nói về quan hệ Mỹ - Âu (tạm dịch là : « một trò lừa nhau giữa các bên, nhưng ai cũng giả vờ như không biết »). Châu Âu phụ thuộc nhiều vào Mỹ về mặt an ninh, và bị nước Mỹ của Donald Trump đe dọa về nhiều phương diện. Vừa phải cố gắng để không bị Mỹ ngoảnh mặt, vừa không để bị Mỹ thao túng là thách thức với châu Âu, như nhận định của Michel Duclos.  Thượng đỉnh G20 ở Nam Phi ra tuyên bố chung bất chấp Mỹ: Thắng lợi của hợp tác đa phương ? Hội nghị thượng đỉnh G20 họp tại Johannesburg, Nam Phi, bế mạc ngày 23/11/2025, đúng vào ngày Mỹ đàm phán với các nước châu Âu về kế hoạch 28 điểm cho Ukraina tại Genève, đã ra một Tuyên bố chung, với nội dung chính là kêu gọi thúc đẩy hợp tác đa phương, để chung tay hóa giải các thách thức toàn cầu, đặc biệt là bảo vệ hòa bình, giải quyết khủng hoảng khí hậu. Bất chấp phản đối của Mỹ, quốc gia tẩy chay thượng đỉnh, Tuyên bố chung đã được thông qua. Nước chủ nhà Nam Phi xem đây là một chiến thắng của hợp tác đa phương, và đặc biệt là của các nước phương Nam. Nam Phi, Trung Quốc siết chặt quan hệ Cũng trong dịp thượng đỉnh này, Trung Quốc tuyên bố đẩy mạnh hợp tác với Nam Phi. Thông tín viên Clea Broadhurst tường trình từ Johannesburg : « Tại Johannesburg, thủ tướng Trung Quốc đã tuyên bố đẩy mạnh quan hệ đối tác với Nam Phi, tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng mới, xe ô tô điện, y tế, kỹ thuật số và cơ sở hạ tầng. Bắc Kinh cũng hứa sẽ mở cửa thị trường rộng hơn cho các sản phẩm của Nam Phi. Đây là một hỗ trợ quan trọng đối với chính quyền Pretoria đang tìm cách nâng cao chất lượng sản phẩm, và giảm sự phụ thuộc vào việc bán nguyên liệu thô. Động thái này không phải là đơn lẻ, mà nằm trong chiến lược tăng cường ngoại giao với các nước thuộc Nam Bán cầu do Trung Quốc chủ trương. Trước các cạnh tranh gay gắt từ Mỹ và Liên Hiệp Châu Âu, Bắc Kinh đặt cược vào Nam Phi, một thành viên có ảnh hưởng của nhóm các cường quốc đang trỗi dậy BRICS, để củng cố sự hiện diện kinh tế

Hôm 20/11/2025, một phái đoàn của Mỹ đến Kiev để thảo luận về kế hoạch của chính quyền Donald Trump nhằm chấm dứt chiến tranh Ukraina. Kế hoạch vãn hồi hòa bình gọi là « mới » của Mỹ gồm 28 điểm, từ lực lượng vũ trang, lãnh thổ, đến tôn giáo, ngôn ngữ … Trong 28 điểm đó, có yêu sách Kiev nhượng bộ lãnh thổ cho Nga, Ukraina phải cắt giảm 50% quân số, binh sĩ nước ngoài không được triển khai tại Ukraina, Kiev từng bước bị Mỹ cắt giảm viện trợ - bắt đầu từ vũ khí tầm xa có khả năng tấn công sang lãnh thổ Nga ; tiếng Nga thành ngôn ngữ chính thức của Ukraina, giáo hội Chính thống giáo Nga được công nhận hợp pháp tại Ukraina … Dù Mỹ gọi là kế hoạch để vãn hồi hòa bình cho Ukraina, nhưng nhìn từ Kiev, đây chẳng khác nào yêu sách đòi Ukraina đầu hàng kẻ xâm lược trên nhiều phương diện, sau gần 4 năm chịu nhiều tổn thất lớn về nhân mạng, cơ sở hạ tầng. Kế hoạch mà Mỹ đề xuất liệu có thể khả thi ? Trên đài RFI ngày 20/11, Peer de Jong, cựu đại tá thủy quân lục chiến - phó chủ tịch Viện đào tạo Themiis về an ninh - quốc phòng, nhận định kế hoạch mới này không có bất kỳ cải tiến lớn nào và với tình hình hiện nay thì có rất ít khả năng thành công : « Tổng thống Mỹ Donald Trump mở rộng các đề xuất mà ông ấy đã từng đưa ra ngay từ đầu, bao gồm : thứ nhất là đóng băng mặt trận, thứ hai là khả năng chấp nhận việc Ukraina mất Donbas và Crimée, điều mà Nga xem là điều kiện tối thiểu. Và còn một khía cạnh thứ ba, rất quan trọng, đó là một kiểu trung lập hóa Ukraina, có nghĩa là Ukraina sẽ không thể trở thành thành viên Liên Minh Bắc Đại Tây Dương NATO, và dĩ nhiên là Ukraina sẽ phải chấp nhận những điều kiện gắt gao. Thế nên, hiện giờ quả bóng đang ở trên sân của tổng thống Ukraina Zelensky, nhưng tôi không nghĩ là Ukraina sẽ chấp nhận đề xuất này của Mỹ, điều mà họ đã bác bỏ ngay từ đầu. Và cũng phải nhắc lại là Mỹ vẫn còn đang tham gia cuộc chơi bởi vì kế hoạch của họ dĩ nhiên là bán vũ khí cho Liên Hiệp Châu Âu, và sau đó để Liên Âu cấp cho Ukraina ». Về phía Ukraina, trên đài RFI ngày 19/11, giáo sư Tetyana Ogarkova, trưởng bộ phận Quốc tế của tổ chức phi chính phủ Ukraine Crisis Media Center, nhấn mạnh cho dù đây là thời điểm rất khó khăn của Kiev, nhưng Ukraina sẽ không dễ dàng chấp nhập thất bại như vậy : « Hiện giờ, đây là thời điểm tồi tệ nhất đối với Ukraina, bởi họ đang phải hứng chịu vụ bê bối tham nhũng nghiêm trọng. Ngay từ đầu, tổng thống Mỹ Donald Trump đã tìm cách chấm dứt cuộc chiến này nhưng theo cách đứng trên lưng Ukraina, có phải vậy không nhỉ ? Thế nên, đây không phải điều khiến chúng ta ngạc nhiên. Ukraina đã không nhượng bộ hồi tháng 02/2025. Đã từng có một cảnh tượng diễn ra tại Phòng Bầu Dục và trở nên nổi tiếng. Cũng đã có những thời điểm khó khăn khác. Có lúc, Ukraina đã nhượng bộ trước những yêu sách của Nga, mà thực ra lại là những yêu cầu của Mỹ. Vì vậy, giờ đây, họ lại tìm cách thử lại vào thời điểm khó khăn hơn một chút cho Ukraina, nhưng đây sẽ có thể là một thất bại ». Khủng hoảng ngoại giao Tokyo - Bắc Kinh xen vào đời sống người dân Trung Quốc Quan hệ Trung - Nhật trong tuần qua vẫn chưa được cải thiện. Căng thẳng dấy lên trở lại sau phát biểu của thủ tướng Nhật Sanae Takaichi trước Quốc Hội hôm 07/11, rằng nếu Bắc Kinh thôn tính Đài Loan bằng sức mạnh quân sự, thì đây có thể được xem là một yếu tố đe dọa đến « sự tồn vong » của Nhật Bản, nên Tokyo có thể sẽ tính đến một giải pháp quân sự để phòng vệ.  Không chỉ muốn thủ tướng Nhật Sanae Takaichi rút lại tuyên bố, qua các đòn đáp trả Tokyo, Bắc Kinh còn muốn đe nẹt, ngăn cản các nước khác bày tỏ sự ủng hộ đối với Đài Loan mà Bắc Kinh luôn xem là một phần lãnh thổ của Trung Quốc. Những ngày qua Trung Quốc liên tục gây sức ép đối với Tokyo : từ khuyến cáo người dân Trung Quốc tránh đến du lịch ở Nhật Bản, hoãn cho trình chiếu tại Trung Quốc 2 bộ phim của Nhật, tạm đình chỉ nhập khẩu hải sản của Nhật, ngừng thương lượng về việc nhập khẩu trở lại thịt bò của Nhật. Nhìn từ Trung Quốc, người dân nhìn nhận thế nào về những quyết định nói trên của chính quyền. Từ Bắc Kinh, thông tín viên Cléa Broadhurst gửi về bài phóng sự : « Các chuyến bay bị hủy, những bộ phim bị tẩy chay, căng thẳng giữa Bắc Kinh và Tokyo đã leo thang trong những ngày gần đây. Đối với người đàn ông tên là Đường này, việc đến Nhật Bản bây giờ là điều không thể. Ông nói : « Tôi sẽ không đi. Không phải là vào lúc này. Nếu chính sách của họ là thù địch với Trung Quốc, thì làm sao mà tôi có thể đến đó mà tiêu tiền được cơ chứ ? Đi mua sắm, chi tiền cho một quốc gia không tôn trọng đất nước chúng tôi thì cũng giống như chấp nhận một sự xúc phạm vậy ». Quan điểm này lan truyền trên mạng xã hội, trong bối cảnh căng thẳng ngoại giao leo thang. Nhưng cũng có những người tỏ ra chừng mực hơn, ví dụ cô Lý, một người thường xuyên đi du lịch. Cô chia sẻ : « Tôi sẽ không thay đổi kế hoạch ngay lập tức chỉ vì diễn biến thời sự. Nhưng nếu đi du lịch, tôi sẽ chờ đợi thêm chút thời gian rồi mới đi. Tôi sẽ tìm hiểu các khuyến cáo chính thức, diễn biến dư luận ra sao để xem liệu có tác động thực sự nào không ». Cuối cùng, một số người từ chối để chính trị chi phối đời sống văn hóa của họ, như trường hợp của Nhạc, một người khoảng 40 tuổi, mê phim ảnh. Anh nói : « Nếu chúng tôi phải điều chỉnh lựa chọn văn hóa của mình cho phù hợp với từng phát ngôn chính trị, thì chúng tôi sẽ chẳng còn có thể xem bất cứ bộ phim nào nữa. Điều quan trọng nhất là duy trì sự độc lập trong tâm trí. Chính trị là chính trị, và cuộc sống là cuộc sống ». Tẩy chay, thận trọng hay xa lánh : cuộc khủng hoảng Trung - Nhật đang xen vào cuộc sống thường nhật của người dân Trung Quốc, nhưng mỗi người tự quyết định để cuộc khủng hoảng tác động vào đời sống của mình ở mức nào ». Thông qua luật mới về tỵ nạn, chính phủ Anh vấp phải nhiều phản đối Chính phủ Anh, qua lời bộ trưởng Nội Vụ, bà Shabana Mahmood, hồi đầu tuần đã công bố những thay đổi lớn nhất từ 40 năm qua với luật tỵ nạn, áp đặt nhiều điều khoản gắt gao hơn trước, gây ra phản đối của không ít nghị sĩ của đảng cầm quyền và đối lập, trừ đảng cánh hữu dân túy Reform. Từ Luân Đôn, thông tín viên Nguyễn Giang tường thuật : « Kế hoạch có tên “Phục hồi Trật tự và Kiểm soát” (Restoring Order and Control) được công bố hôm đầu tuần qua, trước khi bà Mahmood giới thiệu nội dung tại nghị trường hôm thứ Ba 18/11, làm bùng lên nhiều chỉ trích. Về định hướng mới cho chính sách nhận tỵ nạn, bộ trưởng Mahmood nói rõ lý do kinh tế là quan trọng. Theo bà, hiện Anh quốc đang phải “dùng tiền của người đóng thuế để nuôi trên 100.000 người xin tỵ nạn, và nhiều người đã và sẽ trở thành thất nghiệp một số năm sau khi nhận quy chế tỵ nạn”. Họ sẽ tiếp tục dựa vào các khoản trợ cấp an sinh xã hội (benefits) mà nước Anh phải chi ra. Đây là điều “bất công cho người dân” và cần được chấm dứt. Một trong những điểm chính của kế hoạch là bỏ quy chế cấp quyền ở lại Anh vĩnh viễn cho người được công nhận tỵ nạn. Thay vào đó, chính phủ chỉ cấp giấy phép tạm cư cho họ có hạn 2 năm rưỡi và sẽ đánh giá lại sau 30 tháng. Những người vào Anh dạng di cư bất hợp pháp thì phải đợi 20 năm mới có quyền xin định cư, và phải đạt các tiêu chuẩn như thu nhập và đạt trình độ tiếng Anh cao hơn trước ». Việc cấp nhà ở miễn phí cho người tỵ nạn sẽ được siết chặt để đi tới chỗ chấm dứt. Chuyện dùng khách sạn làm chỗ tạm cư cho người xin tỵ nạn tiếp tục gây bức xúc trong nhiều cộng đồng dân cư bản địa. Thông tín viên Nguyễn Giang cho biết thêm : « Bà Mahmood lý giải những thay đổi này nhằm cải tổ hệ thống nhập cư và tỵ nạn vượt khỏi tầm kiểm soát và trở nên bất công (out of control and unfair) đối với người dân Anh. Bà nêu ví dụ có người tỵ nạn đi xe Audi, mà vẫn được cấp 800 bảng Anh một tháng và chẳng làm gì. Anh cũng sẽ dùng công nghệ AI (trí năng nhân tạo) để xác định tuổi thật của người xin tỵ nạn xưng là trẻ em, vốn là nhóm được bảo vệ ngay lập tức. Gần đây, các báo cánh hữu ở Anh thường đăng các bài họ nói là về những trường hợp đàn ông có râu ria đầy đủ, đầu đã hói nhưng vẫn được toà án công nhận là thiếu niên, để nhận quyền tỵ nạn. Tòa án được bộ Nội Vụ yêu cần đánh giá lại cách diễn giải luật tỵ nạn, sao cho chặt hơn. Một điểm nữa theo đề xuất mới : quốc gia xuất xứ nào được cho là đã an toàn, thì Anh sẽ cho người tỵ nạn đến từ nước đó hồi hương. Họ được khuyến khích nhận tiền trợ cấp để về quê hương cũ, nhưng nếu không đồng ý với “phương án mềm” thì sẽ bị trục xuất cưỡng bức. Biện pháp này sẽ được áp dụng cả với các gia đình bị bác đơn tỵ nạn có trẻ em dưới 18 tuổi. Hiện nay, gần như đa số các trường hợp, gồm cả người Việt Nam, được chấp nhận tỵ nạn hoặc tạm cư nếu người mẹ đang xin tỵ nạn sinh con ở Anh, hoặc tới Anh cùng con nhỏ ». Anh cũng dọa sẽ cấm visa với công dân, doanh nhân Namibia, Angola và CH Dân chủ Congo nếu họ không nhận lại người tỵ nạn đến từ các nước này. Điều này ngay lập tức bị các báo cánh hữu ở Anh hỏi vì sao không có tên các nước như Pakistan và Nigeria, vốn đang có đông nhất số công dân xin tỵ nạn hoặc vượt biên vào Anh ». Các đảng phái trong Nghị viện phản ứng ra sao ? Thông tín viên Nguyên Giang tường trình : « Dù đây là đề xuất của chính phủ, đã có hơn 20 nghị sĩ, cùng đảng Lao Động đang cầm quyền với bà Mahmood, đã lên tiếng phản đối kế hoạch cải tổ, gọi đó là “đánh vào quyền con người” của những người trải qua đau khổ nên mới phải tới Anh. Đảng Dân chủ - Tự do (LibDem) thì phê phán bài phát biểu của bà Mahmood là “dùng ngôn từ tích tụ căng thẳng, không giúp gì cho quốc gia”. Đảng Xanh thì lên tiếng gọi những đề xuất của bà “còn nặng tay” hơn cả diễn ngôn của đảng thiên hữu dân túy Reform, và rằng bộ trưởng Nội Vụ đang dùng “lời lẽ phân biệt chủng tộc, đổ lỗi hết cho người tỵ nạn”. Điều oái oăm nhất là đảng Reform coi rằng bà Mahmood nay đã “đủ tiêu chuẩn gia nhập hàng ngũ” của họ và nhận định đảng Lao Động nay đã “nói giống như Reform”. Dường như chính phủ Anh đã tiếp thu “bài học Đan Mạch”. Thông tín viên Nguyễn Giang cho biết thêm : « Về mặt pháp lý, có vẻ như chính phủ Anh muốn tìm ra cách diễn giải riêng, khắt khe hơn khi vẫn áp dụng (về mặt hình thức) Điều 8 là điều khoản bảo vệ