Tạp chí đặc biệt

Theo khẳng định của Nhà Trắng hôm 15/01/2026, do tổng thống Donald Trump đe dọa là sẽ có hành động mạnh mẽ và rằng chế độ Teheran sẽ hứng chịu những hậu quả nghiêm trọng nếu tiếp tục đàn áp, giết hại người biểu tình, nên chính quyền Iran đã đình chỉ hành quyết 800 người biểu tình. Trước đó 2 ngày, trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cổ vũ người biểu tình Iran và hứa là « rất nhiều sự trợ giúp đang đến », dù không nêu rõ chi tiết. Trong khi đó, theo thông tin ngày 14/01 từ phóng viên của News Nation tại Nhà Trắng, Kellie Meyer, nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln của Hoa Kỳ, vừa tới Biển Đông đã được điều đến Trung Đông. Nếu can thiệp vào Iran, liệu Mỹ có tiến hành các vụ oanh tạc như hồi tháng 06/2025 nhắm vào các cơ sở hạt nhân của Iran không ? Trên đài RFI ngày 14/01, phó chủ tịch của viện đào tạo Temiis, chuyên về các vấn đề hòa bình và an ninh, đại tá Peer de Jong, cũng là giảng viên hợp tác với Trường Chiến tranh Kinh tế, phân tích :  « Nếu Mỹ dùng đến giải pháp này, mà tôi cho là mang tính quân sự mạnh mẽ, thì cần phải tạo được một hiệu ứng gây chấn động. Và cơn chấn động này cần phải tạo ra được chỉ sau ít giờ đồng hồ, ví dụ như chỉ sau một đêm, giống như điều Mỹ đã làm ở Venezuela.  Nhưng thật là tiếc cho Mỹ, hoặc là không may cho người biểu tình Iran : Iran là một quốc gia rộng lớn với 87 triệu dân, nên chúng ta có thể hiểu được tại sao tổng thống Mỹ Donald Trump một lần nữa đang trong giai đoạn chờ đợi và quan sát. Chắc chắn Mỹ đang tính toán các hệ quả, được xem là vô cùng nghiêm trọng, bởi vì vị trí địa lý có vai trò quyết định. Chúng ta có thể thấy rõ là Iran nằm ở rìa Vịnh Ba Tư, có các tên lửa có tầm phóng sang Ả Rập Xê Út, tất cả các tàu của các nước châu Âu và quốc tế ở Vịnh Ba Tư. Iran có thể kiểm soát eo biển Hormuz. Điều này có thể tác động trực tiếp đến giá dầu lửa. Hiện tại, giá một thùng dầu hỏa là 62 đô la. Nếu giá tăng lên thành 100, 150, thậm chí 200 đô la/thùng, thì đó sẽ là một thảm họa. Như vậy, chúng ta hình dung rằng sẽ có hàng loạt hậu quả cực kỳ nghiêm trọng, có thể nói là sẽ dẫn đến một tình trạng bất ổn và một nước Iran hỗn loạn ». Về phía các nước dầu mỏ vùng Vịnh, do lo sợ về « các tác động dây chuyền », Ả Rập Xê Út, Qatar và Oman đã tích cực vận động để chính quyền Mỹ không tấn công quân sự Iran. Chuyên gia Peer de Jong phân tích tiếp về nguy cơ các nước Trung Đông đồng minh của Mỹ hứng đòn trả đũa của Iran : « Thứ nhất, Hoa Kỳ có quân đội riêng được triển khai ở Địa Trung Hải và các khu vực khác. Hoa Kỳ có sự hiện diện quân sự cực kỳ mạnh mẽ, ví dụ ở Djibouti và các nơi khác nữa. Thứ hai, Hoa Kỳ có một mạng lưới liên minh cực kỳ mạnh mẽ với Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất và nhất là với Ả Rập Xê Út. Điều này có nghĩa là Hoa Kỳ có sẵn các căn cứ để hỗ trợ, tấn công, hoặc dự trữ … ở các nước Trung Đông. Trên thực tế, có thể sẽ xảy ra các hoạt động trả đũa của quân đội Iran, nhưng quân đội Iran lại không được trang bị tốt, không đủ năng lực, thiếu khả năng tác chiến. Iran có rất ít máy bay, chỉ có khoảng 40 phi cơ hoàn toàn đã lỗi thời. Iran không có lực lượng không quân. Thế nhưng, vấn đề đối với Ả Rập Xê Út và các đối tác của Mỹ là Iran sở hữu một số lượng lớn drone, ví dụ drone tấn công Shahed. Ngoài ra, Teheran có một kho tên lửa rất đáng kể. Quý vị đừng quên là năm ngoái Iran đã bán hơn 300 tên lửa cho Nga. Iran sở hữu các tên lửa tầm trung có khả năng phóng đến hàng loạt quốc gia ở Trung Đông. Thế nên, đúng là hiện giờ Iran có khả năng trả đũa nhiều quốc gia ở Trung Đông, bao gồm cả các căn cứ của Mỹ ». Áp lực thôn tính của Hoa Kỳ đưa Groenland và Đan Mạch xích lại gần nhau hơn ? Sau cuộc họp hôm 14/01 với phó tổng thống Mỹ J.D. Vance, ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, và thủ tướng Groenland, Jens-Frederik Nielsen, trên mạng Facebook ngày 15/01, thủ tướng Đan Mạch, Mette Frederiksen, cho biết « đã có sự bất đồng cơ bản » với Mỹ về tương lai của lãnh thổ tự trị Groenland. Bà khẳng định « tham vọng của Mỹ về việc chiếm Groenland vẫn không thay đổi ». Dù đôi bên không đạt tiến triển, nhưng trên đài RFI ngày 13/01, giáo sư chính trị học Marc Lanteigne, đại học Bắc Cực ở Tromso, Na Uy, nhắc lại là trong những ngày qua, mỗi bên đã có chiến thuật riêng của mình : « Một chiến thuật mà chúng tôi quan sát thấy rõ ở Hoa Kỳ là việc Washington tuyên bố rằng Đan Mạch đã không biết cách quản lý đảo Groenland một cách phù hợp, và điều này tạo cảm tưởng rằng Hoa Kỳ đang cố gắng gieo rắc bất hòa giữa chính phủ Groenland và chính quyền trung ương Đan Mạch. Nhưng theo tôi, việc Hoa Kỳ gây áp lực đối với Groenland như hiện nay lại đang đưa Groenland và Đan Mạch xích lại gần nhau hơn, khi mà cả Groenland và Đan Mạch đều nói « Không, đó không phải là điều chúng tôi muốn ». Cũng từ góc nhìn này, tôi nghĩ rằng thủ tướng Groenland đã xử lý tình huống rất tốt. Trước hết, ông ấy thực sự cố gắng truyền tải suy nghĩ rằng đang tồn tại một mặt trận thống nhất giữa các đảng chính trị chính của Groenland và Đan Mạch. Một điều khác mà ông ấy muốn truyền tải : người dân Groenland mong muốn là cuối cùng thì sẽ được độc lập trong khi vẫn duy trì quan hệ tốt với Hoa Kỳ. Thông điệp là « Chúng tôi sẵn sàng hợp tác thương mại và quốc phòng với Hoa Kỳ, nhưng chúng tôi không muốn trở thành một vùng lãnh thổ của Mỹ ». Anh có thuyết phục được Hoa Kỳ chọn phương án mềm với Đan Mạch về Groenland ? Tuần qua, trước những diễn biến mới nhất như cuộc họp tại Nhà Trắng của lãnh đạo ngành ngoại giao Đan Mạch và Groenland với phó tổng thống Mỹ JD Vance, ngoại trưởng Marco Rubio không đạt kết quả gì, Anh quốc đã quyết định tham gia cuộc diễn tập quân sự cùng Đan Mạch và các nước NATO châu Âu để tỏ tình đoàn kết với Đan Mạch. Thế nhưng, việc Anh chỉ cử đúng một sĩ quan trinh sát cấp thấp, dự cuộc diễn tập, đặt ra nhiều câu hỏi Luân Đôn muốn làm gì để bảo vệ NATO ở châu Âu mà Anh là thành viên, trước nguy cơ Groenland thuộc Đan Mạch bị Hoa Kỳ dọa chiếm bằng vũ lực. Thông tín viên Nguyễn Giang có bài phân tích gửi về từ Luân Đôn : « Sự kiện Anh chỉ cử đúng một sĩ quan trinh sát dự cuộc diễn tập quân sự Arctic Endurance, cùng Pháp, Đức và các đồng minh trong NATO ở Bắc Âu đã gây là những đồn đoán rằng Luân Đôn sẽ chỉ phản ứng lấy lệ, một cách hình thức nếu Đan Mạch có va chạm với Mỹ mạnh hơn về Groenland. Một mặt, Anh tỏ tình đoàn kết với châu Âu tại NATO và giữ quan điểm tương lai đảo Groenland phải do người dân ở đó quyết định và các báo Anh đăng nhiều điều tra dư luận nói đa số người dân không muốn trở thành công dân Mỹ, trước tin Hoa Kỳ có thể hoặc mua đứt, hoặc đem quân chiếm Groenland, bất chất nước chủ nhà Đan Mạch muốn hay không. Mặt khác, về ngoại giao, thủ tướng Anh đã 2 lần điện đàm với tổng thống Donald Trump về Groenland và muốn giúp Mỹ tăng cường phòng thủ vùng Bắc Cực để ngăn sự “xâm nhập của Nga”. Nữ nhà báo Anh Katherine Butler viết rằng “rất có thể nước Anh sẽ đóng vai trò tích cực hơn để giải tỏa khủng hoảng” (we may see the UK play a more active role to defuse this crisis).  Chính phủ Starmer, theo bà, đang hy vọng làm trung gian để châu Âu đạt được một “quy chế hòa hoãn” (modus vivendi) với Washington. Đó cũng là lý do Anh không muốn làm phật lòng Mỹ và gần như không lên tiếng sau vụ Mỹ bắt ông Maduro ở Venezuela. Anh làm vậy để Mỹ không còn cớ tự mình chiếm Groenland về quân sự. Bởi nếu Hoa Kỳ đi tới quyết định đơn phương đó thì NATO ở châu Âu coi như tan vỡ, khi Hoa Kỳ, thành viên chủ chốt của liên minh quân sự này, tấn công Đan Mạch, một thành viên khác. Về pháp lý, Anh cũng muốn đóng vai trò thúc đẩy Hoa Kỳ áp dụng các điều khoản đã có trong Hiệp định quân sự với Đạn Mạch ký năm 1951 để triển khai thêm quân, từ một căn cứ hiện nay, ra những nơi Mỹ muốn, mà không phải chiếm hòn đảo. Đây là phương án đỡ xung đột nhất nhưng chứa đựng rủi ro, trong khi Pháp muốn làm mạnh hơn để gửi thông điệp tới chính quyền Mỹ về tính tự chủ của châu Âu. Trên thực tế thì thủ tướng Anh không phải chỉ cử một sĩ quan dự tập trận “Arctic Endurance” của NATO châu Âu - cuộc diễn tập hình thức, không rõ ngày bắt đầu và ngày kết thúc - mà đã cử nữ ngoại trưởng Yvette Cooper, nhân vật cao cấp trong đảng Lao Động, thăm Na Uy tuần qua, để đánh giá tình hình.  Bà Cooper không tới Đan Mạch để không gây căng thẳng với Hoa Kỳ mà trả lời phỏng vấn báo chí hôm 15/01 nói Anh muốn ủng hộ hoạt động “Canh gác Bắc Cực” (Arctic Sentry) của NATO, gồm Groenland để phòng ngừa Nga. Thế nhưng, các nhà bình luận ở Anh cho rằng trong khi nói tới nhu cầu “chống lại Nga”, Anh cần xem xét mình sẽ dám đi xa tới đâu để chống lại Mỹ nếu ông Trump vẫn muốn “ra quân” chiếm Groenland. Có ý kiến nói chính thủ tướng Starmer nên thăm Groenland để tỏ ra quyết tâm đứng về phía Đan Mạch. Mọi tính toán của Anh, dù với tinh thần xây dựng và dụng ý tốt, đều có thể không hiệu quả gì khi mà quan hệ Mỹ và châu Âu đang ngày càng rạn nứt.  Tổng thống Mỹ vẫn muốn nói về “quyền sở hữu” (ownership) với đảo Groenland dù mới nhất đây lại nói về “thỏa thuận vào đó” (a deal), còn Pháp và Đức muốn tỏ ra cứng rắn hơn với Mỹ. Cựu phó thủ tướng Đức, ông Robert Habeck, mới đây có bài viết trên báo Anh về nhu cầu trở lại ‘machtpolitik’ (power politics - chính trị bằng sức mạnh) của thời kỳ đối đầu Đông-Tây, còn Pháp thì tham gia ngày càng sâu vào việc hỗ trợ quân sự trực tiếp cho Đan Mạch sau khi đã mở lãnh sự quán ở Groenland.  Căng thẳng hai bờ Đại Tây Dương như thế chắc chắn sẽ còn tiếp tục và vai trò trung gian hòa giải của Anh được chấp nhận tới đâu sẽ tùy vào các biến động sắp tới. Trung Quốc 2025: Thặng dư kỷ lục nhưng tiêu dùng bấp bênh Xuất khẩu được xem là một trong những động lực của nền kinh tế Trung Quốc nhưng đối với nhiều đối tác thương mại của Bắc Kinh khắp nơi trên thế giới, đây lại là nguồn gây lo ngại, ví dụ Liên Âu sợ nguy cơ biến thành thị trường tiêu thụ lượng hàng hóa dư thừa của Trung Quốc. Trên thực tế, năng lực xuất khẩu vô song của Trung Quốc còn phản ánh sự bấp bênh của nhu cầu tiêu dùng trong nước. Từ Bắc Kinh, thông tín viên Cléa Broadhurst ngày 14/01 gửi về bài tường trình : « Năm 2025, Trung Quốc ghi nhận thặng dư thương mại lớn chưa từ

Sự kiện gây chấn động công luận thế giới trong tuần qua là vụ lực lượng Mỹ hôm 03/01/2026 đột kích Venezuela bắt cóc vợ chồng tổng thống Nicolas Maduro về Mỹ xét xử và Washington tuyên bố « quản trị » Venezuela. Bất chấp những nghi vấn về tính hợp pháp của vụ đột kích và bắt cóc ông Maduro, đại đa số cộng đồng người Venezuela lưu vong tại Hoa Kỳ hoan nghênh quyết định của Donald Trump. Thông tín viên Vincent Souriau có cuộc trao đổi với một người từng là nhà hoạt động chống chủ nghĩa Chavez và gửi về bài tường thuật từ Washington ngày 08/01 : « Người phụ nữ này tên là Maria Gonzalez, 25 tuổi. Trước khi đến Hoa Kỳ vào năm 2023, cô Maria Gonzalez là thành viên của một đảng đối lập ở Venezuela. Cô rất vui khi thấy Nicolas Maduro bị giam giữ ở New York. Maria Gonzalez nói : « Tôi nghĩ ông ta sẽ phải cảm nhận và trả giá cho tất cả những nỗi đau khổ mà người dân Venezuela đã phải chịu đựng. Ở đất nước chúng tôi, có rất nhiều tù nhân chính trị bị tra tấn, không được bác sĩ khám bệnh. Có quá nhiều người đã chết trong tù. Dĩ nhiên, ở đây (Hoa Kỳ) thì sẽ không giống như vậy. Ông ta (Maduro) sẽ có những đặc quyền, như được tiếp cận chăm sóc sức khỏe, thực phẩm, những thứ mà các tù nhân ở Venezuela không được hưởng. Nhưng chúng tôi cảm thấy nhẹ nhõm khi thấy rằng lần đầu tiên công lý được thực thi ». Những phát biểu của Donald Trump, việc Nhà Trắng điều hành Venezuela cũng không làm cô Maria Gonzalez quá choáng váng. Trái lại, cô hy vọng ông Trump sẽ siết chặt lên vòng vây để Venezuela có một quá trình chuyển đổi chính trị thực sự. Cô nói tiếp : « Không, thành thật mà nói, tôi nghĩ rằng chúng tôi đang nằm trong tay tổng thống Mỹ Donald Trump và ông ấy đang làm điều đúng đắn cùng với ngoại trưởng Marco Rubio. Điều chúng tôi chờ đợi là họ đàm phán để chấm dứt sự tồn tại của chế độ Maduro. Và đó là niềm hy vọng của người dân Venezuela chúng tôi. Chúng tôi hy vọng một cuộc đàm phán sẽ diễn ra để một quá trình chuyển giao quyền lực phù hợp có thể diễn ra và Edmundo Gonzalez, vị tổng thống mà tất cả người dân Venezuela đã bầu chọn vào ngày 28/07/2025 có thể trở về nước ». Nỗi sợ hãi duy nhất của cô Maria Gonzalez là ông Trump sẽ quyết định trục xuất tất cả di dân Venezuela, khi mà giờ đây Nicolas Maduro không còn nắm quyền ở đất nước mình nữa. Washington « quản trị » Caracas, Bắc Kinh có thể đành xóa nợ cho Venezuela Cùng với Nga, Trung Quốc là nước liên đới có thể gánh chịu nhiều tác động từ vụ Mỹ bắt giữ Maduro và kiểm soát ngành dầu mỏ Venezuela. Từ Bắc Kinh, thông tín viên Cléa Broadhurst giải thích về nguy cơ Trung Quốc phải xóa nợ cho Venezuela : « Trong suốt nhiều năm, mối quan hệ giữa Trung Quốc và Venezuela dựa trên một giao dịch đơn giản : dầu mỏ đổi lấy tiền. Bắc Kinh đã bơm hơn 100 tỷ đô la vào nền kinh tế Venezuela, chủ yếu thông qua các khoản vay được bảo đảm bằng xuất khẩu dầu thô. Nhưng mô hình này đã sụp đổ. Sản lượng sụt giảm, các lệnh trừng phạt của Mỹ, thiếu khả năng thanh toán : Caracas vẫn còn nợ Trung Quốc khoảng 10 tỷ đô la. Khả năng chi trả của Venezuela càng trở nên bất định từ khi Nicolas Maduro bị Hoa Kỳ bắt. Đối mặt với cú sốc chính trị này, Bắc Kinh đã yêu cầu các ngân hàng Trung Quốc đánh giá mức độ ảnh hưởng. Đó là một tín hiệu rõ ràng cho thấy Trung Quốc đang chuẩn bị cho nguy cơ mất tiền, đặc biệt là khi chính quyền Washington thời Donald Trump hiện giờ cho thấy họ muốn giành quyền kiểm soát lĩnh vực dầu mỏ của Venezuela. Liệu Trung Quốc có thể thu hồi lại tiền của mình ? Có lẽ là phần nào, nếu các lệnh trừng phạt của quốc tế được dỡ bỏ và dầu được khai thác trở lại. Nhưng Bắc Kinh hiện không còn lệ thuộc nhiều vào dầu thô như hồi đầu những năm 2000. Do đó, Trung Quốc có thể sẽ đồng ý xóa bỏ một phần nợ để tránh một cuộc đối đầu trực tiếp với Hoa Kỳ và khép lại một canh bạc năng lượng đã trở thành vấn đề địa chính trị ». Bắc cực : Trận mới giữa Nga - Trung và Mỹ ? Quốc tế chưa hết bất ngờ về vụ biệt kích Mỹ xâm nhập, bắt cóc tổng thống Venezuela, thì nỗi lo ngại lại dấy lên do tổng thống Mỹ một lần nữa công khai đòi thâu tóm lãnh thổ tự trị Groenland của Đan Mạch, hòn đảo nằm ở vùng Bắc Cực. Lý do ông Trump đưa ra là để chống các tham vọng của Trung Quốc và Nga ở Bắc cực.  Trả lời câu hỏi liệu trong bối cảnh căng thẳng gia tăng, Bắc cực có thể trở thành mặt trận mới giữa Nga - Trung và Mỹ hay không, Hervé Baudu, giáo sư về hàng hải, thành viên Viện Hàng Hải, khẳng định là Không. Trên đài RFI ngày 07/01, ông phân tích trên đài RFI ngày 07/01, phân tích về các lợi ích chiến lược tại vùng Bắc cực : « Không có thách thức nào liên quan đến việc chiếm hữu các nguồn tài nguyên, dù đó là tài nguyên biển và đã được biết đến, bởi vì chúng thuộc về các quốc gia, theo Công ước Luật Biển của Liên Hiệp Quốc. Công ước này trao cho mỗi quốc gia quyền đối với tài nguyên trên một khu vực rất rộng lớn. Vì vậy, không có căng thẳng nào liên quan đến tài nguyên. Trái lại, có thể nói là có những căng thẳng ở cận Bắc Cực : căng thẳng giữa các cường quốc lớn, như với Trung Quốc và Nga. Đây không phải những căng thẳng nghiêm trọng như thời Chiến tranh Lạnh, chúng ta có thể thấy rõ điều đó qua các cuộc đàm phán mà tổng thống Putin hiện đang cho tiến hành. Nhưng vấn đề nằm ở các phát biểu của ông Trump : thực chất đó là sự căm ghét khi thấy Trung Quốc ngày càng chiếm dụng không gian này cho nhu cầu phát triển tuyến hàng hải, và cho mục đích nghiên cứu, như chúng ta đã biết, đặc biệt là với các tàu phá băng, đang hiện diện rất nhiều ở Bắc Cực. Đó là điều khiến Trump khó chịu. Trung Quốc cũng hiện diện mạnh mẽ trên các phương tiện truyền thông. Do đó, vấn đề Trump đưa ra là lập luận chính trị hơn là một thực tế khách quan. Ngoài ra, còn có Nga, quả thực quốc gia này mong muốn có thể tạo ra cái gọi là « một pháo đài », một hệ thống ngăn chặn tiếp cận, ví dụ để bảo đảm sự tự do di chuyển của họ ». Chiến tranh Ukraina : Cảng Odessa, mục tiêu tấn công chiến lược của Nga Các cuộc đàm phán vẫn tiếp diễn bên phía Ukraina và các đồng minh, gần đây nhất là tại Paris, Liên minh tình nguyện hỗ trợ Ukraina, gồm 35 quốc gia, hôm 06/01 đã đạt thỏa thuận tham gia bảo đảm an ninh cho Ukraina, với sự « hậu thuẫn » của Mỹ, một khi Kiev và Nga đạt được thỏa thuận hòa bình. Trên thực địa, Nga vẫn tiếp tục tấn công dồn dập Ukraina, nhắm vào các thành phố và cơ sở hạ tầng của đối phương. Người ta nói nhiều đến hệ thống điện bị tác động, nhưng trên thực tế toàn bộ hệ thống kinh tế của Ukraina đều bị ảnh hưởng : đường sắt, đường bộ và cảng biển … Thành phố Odessa, cách chiến tuyến 150 km, là nơi đặt khu phức hợp cảng lớn nhất toàn quốc. Hầu hết hàng xuất khẩu của Ukraina đều được chuyên chở qua đây, chủ yếu là ngũ cốc hay quặng sắt. Chính vì thế, trong năm 2025, thành phố Odessa với một triệu dân đã phải hứng chịu nhiều cảnh báo không kích hơn là thủ đô Kiev. Thông tín viên Théo Renaudon ngày 07/01 gửi về bài tường trình từ Odessa : « Odessa là một thành phố đang sống với nỗi lo sợ bị tấn công. Mục tiêu đó chính là cảng biển nằm ngay gần trung tâm thành phố. Cảng Odessa đóng vai trò kinh tế quan trọng, nên dĩ nhiên thu hút các drone và tên lửa của Nga, ngày cũng như đêm. Các cuộc không kích diễn ra thường xuyên. Đây là khu vực cực kỳ quan trọng của Ukraina, các nhà báo không thể tiếp cận. Hàng đêm, và đôi khi cả ban ngày, cảng Odessa đều bị các drone tấn công cảm tử như Shahed nhắm đến, như trong video tôi đang quay. Trong một video khác, do một công nhân bến cảng quay, bom bay rớt xuống các cần cẩu, tàu chở hàng và kho chứa ngũ cốc. Ở phía bên kia, pháo phòng không của Ukraina cố gắng bắn hạ drone Nga, nhưng thường thì không thành công. Vào dịp Giáng Sinh vừa qua, 8 công nhân làm việc tại cảng đã thiệt mạng do tên lửa của Nga (…). Cảng Odessa cũng là một cảng quân sự. Nơi đây là căn cứ của hải quân Ukraina, lực lượng có ưu thế đáng kể so với quân đội Nga trên chính lãnh thổ của mình. Hắc Hải nằm trong tay Ukraina, thế nhưng điều này không ngăn cản Vladimir Putin đe dọa phong tỏa tuyến đường nối từ cảng Odessa ra Hắc Hải ». Anh quốc tịch thu điện thoại của người nhập cư trái phép “để truy tìm băng đảng buôn người” Tuần qua, câu chuyện thuyền nhân và di dân đã trở lại báo chí Anh sau khi chính phủ của đảng Lao động nói luật mới, có hiệu lực từ đầu năm nay (2026), trao cho họ thẩm quyền tịch thu điện thoại và thẻ SIM của thuyền nhân vượt biển vào Anh nhằm thu thập thông tin, dữ liệu để chống “nạn buôn người”. Nhưng đây có phải là một tiến triển trong chính sách mà Luân Đôn đưa ra để cắt giảm số người di cư bằng xe thùng và đường biển từ châu Âu ? Thông tín viên Nguyễn Giang từ Luân Đôn cho biết :  « Trong tuần làm việc đầu tiên của năm mới, bộ Nội Vụ Anh thông báo với công luận rằng luật mới về an ninh biên giới và di cư cho phép giới chức khám tư trang và thu điện thoại của những người tới Anh trái phép bằng đường biển từ Pháp và châu Âu. Phía Anh giải thích rằng số liệu thu thập từ điện thoại sẽ được tải xuống ở trại tạm cư để xác định các tuyến đưa người lậu vào Anh, giúp phá các án buôn người và “chống nô lệ thời hiện đại”.  Theo thứ trưởng chuyên trách về an ninh biên giới (border security), ông Alex Norris hôm 05/1/2026, thủ tục này được áp dụng ban đầu tại trại tạm cư Manston ở hạt Kent, có biên giới biển giáp nước Pháp, và là điểm đến đầu tiên của đa số người di cư qua eo biển từ Pháp và Bỉ sang Anh.  Đây là một thay đổi quan trọng trong cách đối xử với người vượt biên vào Anh. Vì theo luật cũ, ai vào Anh không có thị thực đều bị cho là “nhập cư trái phép”, nhưng cũng luật Anh cho phép ai đặt chân tới Anh được xin tỵ nạn, và ngay lập tức, mọi quyền của họ, gồm quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền không bị khám tư trang, hành lý, thu điện thoại, được bảo đảm.  Thủ tục mới này, theo giới chức Anh, không xâm phạm các quyền đó của người xin tỵ nạn mà chỉ có tính chất hành chính, để nhà chức trách tăng hiệu năng của công tác chống buôn người.  Ngay lập tức, các nhóm nhân quyền nói rằng việc thu điện thoại và SIM card sẽ khiến người xin tỵ nạn mất liên lạc với thân nhân của họ và như thế, nước Anh trở nên thiếu tình người (compassion) v

Thông điệp mừng năm mới của lãnh đạo các nước phản ánh bức tranh địa chính trị năm 2026 đầy rủi ro ; Quân đội Miến Điện tổ chức cuộc bầu cử để hợp pháp hóa quyền lãnh đạo dù đất nước chìm trong khủng hoảng ; Biểu tình lớn ở Iran phản đối vật giá leo thang ; New York có tân thị trưởng theo đạo Hồi, với lập trường chống Trump... Trên đây là những chủ đề chính trong mục tạp chí thế giới đó đây tuần này. Thế giới chính thức bước sang năm 2026, lãnh đạo các nước từ khắp các châu lục gửi thông điệp chúc mừng năm mới đến người dân, mong một năm mới ổn định. Những lời chúc phản ánh bối cảnh toàn cầu hiện nay, kêu gọi hòa bình tại những vùng chiến sự, nhưng cũng cho thấy những nguy cơ leo thang xung đột trong năm mới. Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố có thể giành chiến thắng trong cuộc chiến tại Ukraina. Lãnh đạo chính quyền Kiev Volodymyr Zelensky thì khẳng định mong muốn hòa bình, nhưng không phải « với bất cứ giá nào », trong bối cảnh đàm phán qua trung gian của tổng thống Donald Trump vẫn chưa có hồi kết. Chủ tịch Bắc Triều Tiên Kim Jong Un, về phần mình, ca ngợi các binh sĩ đã củng cố “liên minh bất khả chiến bại” với Nga, đồng thời kêu gọi họ chiến đấu “vì nhân dân Nga anh em”.  Khi được hỏi về động lực của năm 2026, tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định mục tiêu của ông là « hòa bình trên thế giới ». Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres kêu gọi các lãnh đạo khắp thế giới, « hãy nghiêm túc đứng về phía người dân, với Trái đất này, thay vì lựa chọn nỗi đau ». Ông Guterres nhắc lại một năm 2025 đầy biến động đã khép lại, với tổng kết chi tiêu quân sự toàn cầu tăng vọt lên 2,7 ngàn tỷ đô la. Trong thông điệp năm mới đầu tiên kể từ khi nhậm chức Giáo hoàng Lêô XIV đặt trọng tâm vào « Hòa bình không vũ trang và giải trừ vũ khí », kêu gọi thế giới từ bỏ « logic chiến tranh » và các tín hữu « giải trừ vũ khí trong tâm hồn » để chấm dứt vòng xoáy bạo lực. Căng thẳng giữa Đài Loan và Trung Quốc càng trở nên rõ rệt hơn trong bài phát biểu mừng năm mới của chủ tịch Tập Cận Bình. Lãnh đạo Trung Quốc nhấn mạnh ý định sáp nhập Đài Loan : “Chúng ta, những người Hoa ở cả hai bên eo biển Đài Loan, có chung quan hệ huyết thống, và họ hàng,…, thống nhất đất nước là xu hướng của thời đại và là điều không thể ngăn cản”. Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức cam kết chống lại “tham vọng bành trướng” của Trung Quốc và gia tăng khả năng tự vệ, răn đe của hòn đảo.  Trung Quốc và tham vọng chiếm lại Đài Loan bằng vũ lực Trung Quốc đã kết thúc năm 2025 bằng cuộc tập trận « Sứ mệnh Công lý 2025 », trong hai ngày hồi đầu tuần này, điều động nhiều vũ khí hạng nặng, mô phỏng cuộc phong tỏa Đài Loan. Trong một bài đăng trên trang mạng xã hội Weibo của Trung Quốc, Bộ Tư lệnh Chiến khu Đông Bộ, đặc trách khu vực eo biển Đài Loan, đã tuyên bố mạnh mẽ rằng: « Tất cả những kẻ âm mưu giành độc lập sẽ bị tiêu diệt khi chạm trán với lá chắn công lý! » Cuộc tập trận này diễn ra không lâu sau khi Hoa Kỳ phê duyệt thương vụ bán vũ khí cho Đài Loan, trị giá hơn 1 tỷ đôla. Giảng viên tại đại học Sciences Po Lyon Stéphane Corcuff nhận định cuộc tập trận này cho thấy « Trung Quốc đã ra quyết định và đang làm những gì cần thiết để đạt được mục tiêu quân sự, đủ khả năng tiến hành xâm chiếm Đài Loan », hòn đảo mà Trung Quốc luôn coi là một phần lãnh thổ của mình. Ông nói thêm :  « Rào cản thực sự hiện nay chính là yếu tố răn đe, tức khả năng Hoa Kỳ sẽ can thiệp. Đó là điều có thể rút ra từ các tuyên bố của các bên liên quan. Tuy nhiên, theo tôi, tổng thống Trump đã nhận thức rõ, ngay cả trước khi trở lại cầm quyền, rằng một cuộc chiến liên quan đến Đài Loan sẽ dẫn đến sự sụp đổ của trật tự thế giới hiện nay, và sẽ gây tổn hại nghiêm trọng tới Hoa Kỳ, từ vị thế bá quyền cho tới sức mạnh kinh tế. Vì vậy, mục tiêu của ông là làm mọi cách để tránh kịch bản đó, bằng việc răn đe Trung Quốc lâu nhất có thể. Do đó, ông buộc phải đối thoại với Trung Quốc, thể hiện vai trò là một bên đối thoại trực tiếp với chủ tịch Tập Cận Bình, đồng thời phân chia vai trò rõ ràng: ông giữ vị thế trung gian, không trực tiếp nhấn mạnh cam kết bảo vệ Đài Loan trong trường hợp Trung Quốc tấn công, mà giao trọng trách này cho ngoại trưởng, nhà ngoại giao cao nhất, và bộ trưởng Quốc Phòng. Tuy nhiên, các tài liệu chiến lược của Hoa Kỳ hiện nay, kể từ khi ông Trump nắm quyền, đã nêu rõ rằng ưu tiên số một, sau việc bảo vệ lãnh thổ và lợi ích quốc gia của Hoa Kỳ, chính là ngăn chặn Trung Quốc tấn công Đài Loan. » Kinh tế Miến Điện ngày càng suy yếu sau 5 năm nội chiến Vẫn tại châu Á, hồi đầu tuần này, 29/12/2025, đảng thân với chính quyền quân sự ở Miến Điện tuyên bố đã giành chiến thắng trong đợt một của cuộc bầu cử lập pháp. Kết quả cuối cùng sẽ được công bố sau hai đợt bầu cử kế tiếp, dự trù vào cuối tháng Giêng. Nhiều nước và các nhà quan sát quốc tế đã chỉ trích cuộc tuyển cử này, lên án tình trạng đàn áp, dọa nạt người dân tham gia vào một cuộc bỏ phiếu với kết quả đã được định đoạt trước. Chính quyền quân đội Miến Điện muốn tổ chức cuộc bầu cử này để hợp pháp hóa quyền lãnh đạo đất nước, 5 năm sau khi tiến hành đảo chính lật đổ chính quyền dân sự của Aung San Suu Kyi. Miến Điện chìm trong nội chiến đẫm máu giữa quân đội và các nhóm phiến quân, bị cô lập trên trường quốc tế. Không chỉ bất ổn về chính trị, nước này còn đối mặt với khủng hoảng kinh tế. Kinh tế của Miến Điện phụ thuộc vào ngành dệt may, chủ yếu để xuất khẩu, vốn đã phát triển mạnh trong hơn 10 năm “dân chủ”.  Đòn thuế quan của tổng thống Mỹ đã giáng mạnh vào nền kinh tế mong manh sau cuộc đảo chính. Trả lời RFI Pháp ngữ, bà Elsa Lafaye de Micheaux, giảng viên về kinh tế chính trị Đông Nam Á tại trường INALCO, cho biết : “Donald Trump đã áp đặt mức thuế quan rất cao đối với hàng nhập vào Mỹ từ khắp nơi trên thế giới, đặc biệt là Đông Nam Á. Cam Bốt và Việt Nam đã có thể đàm phán để hạ thấp mức thuế này, nhưng Miến Điện và cả Lào đều không thể làm được điều đó. Cho nên, trên thực tế, nước này phải chấp nhận một mức thuế rất cao.” Miến Điện cũng trở thành tâm điểm chú ý gần đây “nhờ” nền kinh tế phi chính thức. Các trung tâm lừa đảo qua mạng, lợi dụng sự bất ổn chính trị, thiếu kiểm soát an ninh, đã mọc lên khắp các khu vực biên giới. “Mọi người đều cho rằng các trung tâm lừa đảo này do mafia Trung Quốc đầu tư tiền để thành lập. Nhưng chúng tôi cũng phải nêu ra khả năng các trung tâm này, để hoạt động, phụ thuộc vào mối quan hệ với chính quyền địa phương. Vì vậy, có khả năng là quản lý của các trung tâm đó đưa tiền cho cho chính quyền hoặc các nhóm vũ trang để được phép hoạt động ở đó”. Miến Điện đã trải qua một năm 2025 không dễ dàng. Đặc biệt là trận động đất hồi tháng Ba, xảy ra tại miền trung nước này, khiến 1600 người bỏ mạng. Biểu tình lớn tại Iran phản đối giá cả leo thang Nhìn sang khu vực Trung Đông, tại Iran, các cuộc biểu tình phản đối lạm phát tăng cao, đồng tiền mất giá, đã bắt đầu từ Chủ Nhật tuần trước và kéo dài trong suốt tuần qua, hiện đã lan rộng khắp cả nước. Theo trung tâm thống kê Iran, trong tháng 12, giá cả đã tăng trung bình 52 % so với cùng kỳ năm ngoái, đặc biệt là các mặt hàng thiết yếu tăng đến hơn 70 %. Vào thứ Ba tuần này, đồng rial cũng đã tuột dốc, chạm mức thấp kỷ lục. Những người biểu tình hô vang các khẩu hiệu, thường được thấy nhiều nhất là “Tôi không hy sinh mạng sống của mình, vì Iran, hay cho Gaza, hay Liban”. Nhiều người biểu tình phản đối sự ủng hộ của chế độ Hồi giáo ở Teheran đối với lực lượng Hamas ở Gaza và Hezbollah ở Liban. Họ cho rằng các liên minh này không mang lại lợi ích cho Iran, mà huy động nguồn lực của nước này “hy sinh nhu cầu trong nước”, trong khi Iran đang phải trải qua khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng. Lực lượng Vệ Binh Cách Mạng kiểm soát 60 % kinh tế của đất nước, vốn đã suy yếu do các lệnh trừng phạt của phương Tây từ nhiều thập kỷ qua do chương trình hạt nhân của Iran. Để tìm ra lối thoát của cuộc khủng hoảng này, chuyên gia về Iran, Bernard Hourcade, trả lời RFI Pháp ngữ giải thích : Có những giải pháp cụ thể cho nền kinh tế Iran, về giá dầu, nước và lương thực thiết yếu. Tuy nhiên, mấu chốt của vấn đề là nền kinh tế Iran đã phải chịu nhiều lệnh trừng phạt trong nhiều năm, đặc biệt là từ năm 2018 khi Hoa Kỳ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân. Nói cách khác, một quốc gia chịu lệnh trừng phạt quốc tế như Iran khó có thể tồn tại. Vì vậy phải đàm phán với Hoa Kỳ để qua đó mở khóa nền kinh tế Iran và sau đó người dân Iran sẽ có thể làm những gì họ muốn về mặt chính trị. Nói cách khác, điều cần thiết là làm cho tất cả các phe phái trong chính phủ hiểu rằng Teheran phải hành động. Chính quyền Iran đã ra lệnh đóng cửa các cơ quan hành chính, ngân hàng, trường học, viện dẫn lý do là thời tiết lạnh và cần tiết kiệm năng lượng. Nhiều cuộc đụng độ giữa cảnh sát và người biểu tình đã xảy ra. Tính đến ngày 01/01, ít nhất 6 người đã thiệt mạng. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã dọa sẽ can thiệp vào nước này, “để bảo vệ người dân”, nếu Teheran “xả súng vào những người biểu tình ôn hòa như thường lệ”. Thách thức của tân thị trưởng New York Tại Hoa Kỳ, một trong những sự kiện đáng chú ý trong tuần này là New York có tân thị trưởng với lập trường “chống Trump”. Được bầu vào tháng 11/2025, ông chính thức nhậm chức vào ngày 01/01/2025 với nhiệm kỳ 4 năm và trở thành thị trưởng New York đầu tiên theo đạo Hồi. Với ít kinh nghiệm trên chính trường, Zohran Mamdani sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực hiện các lời hứa tranh cử của mình, vốn đã tạo ra kỳ vọng lớn trong công chúng.  Từ New York, thông tín viên Loubna Anaki tường trình : “Hãy bắt đầu làm việc ! Đó là tuyên bố của Zohran Mamdani trong một trong những video mà ông đăng tải gần đây. Nói đến công việc thì tân thị trưởng New York Mamdani có rất nhiều. Những cử tri ủng hộ Mamdani hy vọng có thể sớm thực thi chương trình mà ông đề ra khi tranh cử. Một người đàn ông cho hay : «  Tôi hy vọng thành phố sẽ có những thay đổi mang tính quyết định, liên quan đến đời sống đắt đỏ và chênh lệch giàu nghèo. Tôi hy vọng Mandani sẽ có thể khẳng định rằng những người dân bình thường quan trọng hơn người giàu ». Ông Mandani đã

Từ Công chúa Mononoke đến Người hàng xóm Totoro, từ Vùng đất Linh hồn đến cả bộ phim sau cùng Thiếu niên và Chim diệc, ra mắt vào năm 2023, điện ảnh của Miyazaki có những góc nhìn đa diện. Ông dẫn dắt người xem đi đến những suy ngẫm về chiến tranh, về những tiến bộ công nghệ - kỹ thuật, cũng như là cách con người tổ chức xã hội. Ông bị mê hoặc bởi những cỗ máy bay và vượt lên trên mọi giới hạn bởi các nữ nhân vật chính. Và một trong những chủ đề chính của bậc thầy hoạt hình Nhật Bản là mối quan hệ giữa thiên nhiên và nhân loại. Thay vì lý tưởng hóa một thiên nhiên hoang sơ, Miyazaki mô tả một môi trường ở đó con người và thiên nhiên phải cùng tồn tại. Dù vậy, Miyazaki chưa bao giờ tự nhận và cũng không chấp nhận bị gán nhãn « nhà bảo vệ môi trường ». Và ông có một tầm nhìn hoàn toàn khác biệt với phương Tây, vốn tuân theo lôgic chủ nghĩa tự nhiên, theo cách, « khi thành lập các công viên quốc gia, người ta di dời người dân bản địa và bảo tồn những mảnh vỡ của hệ sinh thái, những khu rừng bất khả xâm phạm, bằng cách phá vỡ mọi thứ xung quanh », như giải thích của Raphael Colson, cây bút xã luận độc lập, trên đài RCF. Theo nhà nghiên cứu về thế giới Miyazaki, đạo diễn người Nhật không chủ trương trở lại với kiểu rừng nguyên sinh nơi con người bị gạt sang một bên. Nhưng thiên nhiên cũng không đơn độc, tồn tại cùng với con người. Vấn đề về mối quan hệ của con người với thiên nhiên hiện hữu trong gần như toàn bộ các câu chuyện của Miyazaki. Đó có thể là một cuộc chiến của con người chống thiên nhiên, nhưng đó cũng có thể là cuộc đấu tranh của thiên nhiên chống nhân loại. Nausicaa, Mononoke : Hai nhân vật, hai cuộc chiến Trong câu chuyện Công chúa Mononoke ra mắt năm 1997, ông đề cập đến vấn đề rừng bị tàn phá bởi những hoạt động con người, như giải thích của Gabriel Bortzmeyer, tốt nghiệp trường Ecole Normale Supérieure, chuyên ngành văn học hiện đại, tiến sĩ nghiên cứu điện ảnh, trên đài France Inter năm 2023 : « Đấy là một bộ phim tái hiện lịch sử, một dạng khảo cổ học quốc gia (…) Phim tái hiện một cảnh tượng nguyên thủy trong lịch sử Nhật Bản cụ thể là nạn phá rừng, nhưng những người chịu trách nhiệm cho nạn phá rừng trong câu chuyện của Miyazaki không phải là những con người độc ác mà là những kẻ bị ruồng bỏ đang tìm cách lấy lại sức mạnh và xây dựng lại cuộc sống của mình ». Mononoke lại là hình ảnh phản chiếu của « Nausicaa, công chúa thung lũng gió » ra mắt năm 1984, ở đó, thiên nhiên được tái tạo chống lại con người. Lấy bối cảnh tương lai, nhân loại sụp đổ sau một cuộc đại chiến, xảy ra 1000 năm trước. Hệ sinh thái bị tổn thương do những hoạt động phát triển công nghiệp quá mức đến nỗi một khu rừng độc hại ra đời. Về điểm này, Gabriel Bortzmeyer, tốt nghiệp trường Ecole Normale Supérieure, nhấn mạnh thêm rằng, « đó là vì Miyazaki đã lớn lên trong một thế hệ đã trải qua thảm họa Minamata trong những năm 1950, và một trong những nguồn cảm hứng chính cho bộ phim Nausicaa là Vịnh Minamata, bị nhiễm độc thủy ngân. Nhà đạo diễn đã bị ảnh hưởng rất nhiều bởi điều này. Miyazaki đặc biệt ấn tượng bởi việc vịnh Minamata, theo một cách nào đó đã được thanh lọc sau đó. Ông đã đọc một bài báo về điều này, và ý tưởng về khu rừng Nausicaa, như một hệ thống miễn dịch của thiên nhiên tự phục hồi, xuất phát từ đó ». Không giống như phương Tây, vấn đề môi trường có thể là những vấn đề nhậy cảm, gây căng thẳng xã hội. Trong các tác phẩm của Miyazaki, hầu như không có một sự phản bác nào đối với chủ nghĩa nhị nguyên bên Thiện, bên Ác. Thiên nhiên không phải lúc nào cũng thân thiện hay hợp tác, và mỗi nhân vật đều có lý do riêng của mình. Camille Rollens, nghiên cứu về triết lý giáo dục trong các tác phẩm của Miyazaki, trên đài RCF, nhận định rằng, « khi nói về Nausicaa hay Mononoke, chẳng có một nhân vật "phản diện thuần túy" nào. Ví dụ trong phim hoạt hình Công chú Mononoke, quý bà Eboshi muốn giết Thần Hươu, phá hủy rừng, bắn hạ các loài động vật. Nhưng bà cũng là một người làm những việc mà ngày nay người ta gọi là hành động xã hội. Bà ấy tham gia vào việc tái hòa nhập cộng đồng cho những người từng là gái mại dâm, chăm sóc những người mắc bệnh phong, phát triển một thung lũng biệt lập mà ở đó người dân đang chết vì đói ». Thiên nhiên : Nơi trú ẩn Nếu như các câu chuyện của Miyazaki phảng phất đôi nét văn hóa phương Tây, như « Nhà vua và Chim nhại » của đạo diễn Paul Grimault, phóng tác theo tác phẩm của Jacques Prévert, hay « Hai mươi vạn dặm dưới đáy biển » của Jules Verne, vị trí của thiên nhiên trong các tác phẩm của ông mang nặng ảnh hưởng của văn hóa Thần đạo và Thuyết Vật linh. Thiên nhiên đối với ông còn là một lối đi hay nơi trú ẩn cho các nhân vật tìm nơi lánh nạn trong quá trình khám phá bản thân. « Không gian khép kín » này tạo nên một không gian sống, để rồi từ đó, người ta trốn thoát để khám phá ra những không gian khác, những vùng đất có những cộng đồng khác sinh sống. Lối đi đầu tiên giống như một chướng ngại vật mà khách lữ hành phải vượt qua để đến phần còn lại của thế giới. Có thể nói, thiên nhiên là một nơi ẩn náu, một « oku », một khu vườn bí mật, một không gian khép kín tự bảo vệ mình khỏi loài người và là nơi các nhân vật đang trải qua thử thách tìm đến trú ẩn. Thế nên, đâu chỉ có những tầm nhìn ảm đạm, về một thế giới hậu tận thế, hoang tàn, bị con người tàn phá bởi những hoạt động khai thác quá mức, Miyazaki còn có những bộ phim nói về sự chữa lành. Theo nhà nghiên cứu điện ảnh Gabriel Bortzmeyer, « một mặt, những bộ phim về sự đối kháng, kể về bản năng hiếu chiến, giết chóc của nhân loại, và nhưng mặt khác bên cạnh đó, chúng ta có Người hàng xóm Totoro, Cô bé người cá Ponyo, tất cả những bộ phim này, ngược lại, kể về một sự hài hòa giữa nhân loại với thiên nhiên ». Thiên nhiên và Con người : Một mối quan hệ « cân bằng » Một gấu Totoro trông giống yêu tinh, chuyên trồng cây và dạy trẻ em cách trồng cây, một Cô bé người cá Ponyo thích được làm người và kết bạn với người, đó là những nhân vật đóng vai trò trung gian giữa hai thế giới, được tìm thấy trong nhiều bộ phim của Miyazaki. Đối với cây bút xã luận Raphael Colson, đây là một trong những yếu tố thiết yếu. Trong các tác phẩm của Hayao Miyazaki, luôn có ba điểm cốt lõi : Mối quan hệ của con người với thiên, với xã hội và với nền văn minh. « Bất kể qua ví dụ Nausicaä hay Mononoke, ông ấy luôn đề cập đến vấn đề cân bằng này. Tôi luôn có xu hướng liên hệ các tác phẩm của Miyazaki với khái niệm Đạo, con đường Trung đạo. Và trong các bộ phim của Miyazaki, tất cả các nhân vật, những hình tượng trung gian này, đều tìm kiếm sự cân bằng trong mối quan hệ giữa thiên nhiên, xã hội và văn minh. Văn minh hủy hoại thiên nhiên. Thiên nhiên rất quan trọng. Tất cả những yếu tố này đều hiện diện. Và từ đó, chúng ta có thể trích dẫn hầu hết các bộ phim của ông, từng cảnh một, liên quan đến thiên nhiên, và gợi lên sự trao đổi này, sự tìm kiếm sự cân bằng này, và các nhân vật trung gian ở đó để truyền tải, để cố gắng thiết lập sự cân bằng này. »

Những màn pháo hoa độc chiếm sân khấu “bầu trời đêm” từ hàng thập kỷ qua đang dần bị drone xâm lấn. Năm 2025 đánh dấu một cuộc cách mạng về công nghệ từ những màn trình diễn mang tính thử nghiệm, thành những tiết mục quy mô lớn ngoạn mục, phá vỡ nhiều kỷ lục thế giới. Nhiều “show diễn” của drone cũng hướng tới việc phối hợp cùng pháo hoa, tia laser và âm nhạc, đằng sau những kỹ thuật, toán học, để đưa ra những cách kể chuyện bằng ánh sáng mới mẻ trong những dịp lễ. Những năm gần đây, những màn trình diễn drone ngày càng thu hút sự chú ý, không chỉ bởi quy mô mà cả tính sáng tạo thẩm mỹ mà những “con nhện” công nghệ có thể tạo ra, thắp sáng bầu trời đêm. Tại Trung Quốc, hôm 16/10/2025 vừa qua, hơn 16 000 drone đã vẽ ra những bức tranh khổng lồ tại Lưu Dương, Hồ Nam, tập hợp thành một cây đại thụ khổng lồ. Ngay sau đó, những tràng pháo hoa tuôn trào từ những tán cây, như những dòng thác bạc. Màn trình diễn này đã lập kỷ lục Guiness thế giới về đội hình drone có gắn pháo hoa lớn nhất thế giới (hơn 7000 drone được gắn pháo hoa). Tại Việt Nam, hồi tháng Tư vừa qua, hơn 10 500 drone cũng đã được huy động trình diễn trên bầu trời của thành phố Hồ Chí Minh, nhân kỷ niệm 50 năm kết thúc chiến tranh, thống nhất đất nước. Buổi lễ tổng duyệt đã diễn ra tốt đẹp và cũng được Kỷ lục Guiness ghi nhận là “Màn trình diễn ánh sáng có số lượng máy bay không người lái nhiều nhất”. Tuy nhiên, trục trặc kỹ thuật vào đêm “biểu diễn” chính thức đã buộc ban tổ chức phải dừng tiết mục, thu hồi lại drone để bảo đảm an toàn. Các màn trình diễn ánh sáng cũng đạt được bước tiến ngoạn mục, khi kết hợp với công nghệ thực tế ảo tăng cường. Tại triển lãm công nghệ CES (Consumer Electronics Show) ở Hoa Kỳ, khi drone tạo hình một chiếc xe bay (như của Xpeng Aeroht) trên bầu trời Las Vegas, khán giả có thể mở ứng dụng sự kiện hoặc quét mã QR. Qua màn hình điện thoại, chiếc xe do drone tạo ra, không chỉ là những đốm sáng mà hiện lên với đầy đủ chi tiết, màu sắc và hiệu ứng khói lửa kỹ thuật số. Khán giả có thể tương tác bằng điện thoại, ví dụ thay đổi màu sắc của drone hoặc xem thông tin kỹ thuật của thiết bị đang hiển thị trên trời. Tại châu Âu, phải kể đến màn trình diễn kết hợp drone và pháo hoa nhân ngày Quốc khánh 14/07 ở Pháp. Thành phố Paris đã sử dụng hơn 1000 drone, một số được gắn trên tháp Eiffel, để tái hiện những khoảnh khắc lịch sử về Cách Mạng Pháp, những câu chuyện lịch sử mà pháo hoa khó có thể làm được. Để hiểu rõ về tính năng và hậu trường những màn trình diễn ánh sáng này, RFI Tiếng Việt đã phỏng vấn bà Chloé LORENTZ đại diện của Alpha Drones France, một công ty tổ chức sự kiện tại Pháp, đứng sau nhiều trình diễn lễ Quốc Khánh tại một số thành phố ở miền bắc cũng như các sự kiện tại một số thành phố nơi diễn ra lễ rước đuốc Olympic trong kỳ Thế Vận Hội mùa hè 2024. Công ty ban đầu được thành lập với hoạt động chủ yếu là ghi hình bằng drone, nhưng do nhu cầu từ khách hàng gia tăng, đã nhanh chóng đã chuyển sang thiết kế, thực hiện các màn trình diễn, với số lượng 1000 drone. Để thực hiện một màn trình diễn drone, cần trải qua những bước nào ? Những kỹ thuật nào được sử dụng ? Chloé LORENTZ: Có nhiều bước trong quy trình này. Khi đã đạt được thỏa thuận với khách hàng, chúng tôi bắt đầu thiết kế, và giai đoạn này gồm nhiều bước nhỏ. Đầu tiên là tạo kịch bản, vở diễn và storyboard (kịch bản phân cảnh). Chúng tôi tiếp cận theo hướng nghệ thuật: một màn trình diễn drone không chỉ là những hình dáng nối tiếp nhau trên bầu trời trong 15 phút, mà phải kể được một câu chuyện cho khán giả.  Chủ đề thường do khách hàng quyết định. Dựa trên chủ đề này, chúng tôi xây dựng cốt truyện và storyboard, mô tả chi tiết từng cảnh, màu sắc, hiệu ứng ánh sáng, chuyển cảnh… Mỗi bước đều được khách hàng duyệt. Khi storyboard được phê duyệt, chúng tôi tiến hành thiết kế trên máy tính, dựng các hình dạng dưới dạng lưới 3D, xác định vị trí và quỹ đạo của drone, giúp màn trình diễn dần hình thành. Song song với giai đoạn này là phần hành chính. Để có giấy phép sử dụng drone, chúng tôi phải chuẩn bị hồ sơ xin phép gửi Cục An toàn Hàng không dân dụng. Đồng thời, phải xin giấy phép đặc biệt từ chính quyền địa phương để bay đêm, vì tại Pháp drone không được phép hoạt động sau khi trời tối. Tất cả đều là những thủ tục cần chuẩn bị kỹ lưỡng. Đâu là những thách thức, khó khăn chính đối với việc thực hiện một màn trình diễn drone ? Chloé LORENTZ: Giống như pháo hoa, trình diễn drone ngoài trời luôn phụ thuộc vào điều kiện khí hậu, và đó là yếu tố duy nhất chúng tôi không thể kiểm soá được. Drone mà chúng tôi sử dụng có thể bay trong gió tối đa 40 km/h, tức là gió khá mạnh và có khả năng chịu mưa nhẹ. Tuy nhiên, mưa quá lớn sẽ ảnh hưởng đến hệ thống điện của drone. Ngay cả khi bay được, các drone vẫn cần được định vị trên không trung với độ chính xác đến từng centimet, trong khi khu vực trình diễn có thể rộng hàng trăm mét và mỗi drone chỉ nhỏ bằng 20 cm. Với số lượng lên đến 1.000 drone, việc giữ đúng vị trí trong suốt màn trình diễn là thách thức lớn. Gió làm drone bị xô lệch, và các drone sẽ cố giữ vị trí, dẫn đến tiêu tốn nhiều pin hơn. Vì vậy, khi thiết kế một màn trình diễn, chúng tôi phải dự phòng khả năng có gió và không sử dụng tối đa năng lượng pin, đảm bảo màn diễn kéo dài từ đầu đến cuối. Đây là một trong những hạn chế kỹ thuật quan trọng nhất trong trình diễn drone. Trong những màn trình diễn drone lập kỷ lục Guiness ở Trung Quốc và Việt Nam gần đây, những tiết mục ngoạn mục mãn nhãn người xem không thể tránh khỏi những sự cố kỹ thuật. Nhiều video loan tải cho thấy các drone “mất kiểm soát”, rơi tự do. Trong trường hợp này, đâu là những biện pháp bảo đảm an toàn, tránh rủi ro cho người xem ?  Chloé LORENTZ: Các biện pháp an toàn cho trình diễn drone tại Pháp và châu Âu hoàn toàn khác so với Trung Quốc hay Việt Nam. Ở Trung Quốc, khâu an toàn mang tính “thủ công”, còn tại Pháp, mọi thứ rất nghiêm ngặt, gắn liền với thủ tục hành chính và cấp phép bay. Cục An toàn Hàng không dân dụng kiểm soát cực kỳ chi tiết các biện pháp an toàn trong suốt quá trình bay. Trước hết là thiết lập vùng an toàn xung quanh khu vực bay. Vùng này hoàn toàn cấm người ngoài ra vào. Nếu drone rơi, chúng sẽ rơi xuống đất, không gây nguy hiểm cho khán giả. Kích thước vùng an toàn khoảng 90 - 98 m, tùy thuộc vào độ cao của khu vực bay. Chúng tôi phối hợp với khách hàng, và thường là chính quyền địa phương, để bảo đảm vùng này được “khóa kín”, với lực lượng công an, cảnh sát, thậm chí tình nguyện viên triển khai xung quanh, ngăn khán giả xâm nhập. Đây là biện pháp an toàn quan trọng nhất cho một màn trình diễn drone.   Trong những năm tới, bà đánh giá thế nào về loại công nghệ này, liệu drone có thể thay thế pháo hoa, hay là “cộng tác” cùng pháo hoa ? 24:38 Chloé LORENTZ: Hiện nay đã có sự cộng sinh giữa drone và pháo hoa. Không hiếm màn trình diễn drone kết hợp với những màn pháo hoa nhỏ, nên sự kết hợp này đã trở nên quen thuộc. Tuy nhiên, pháo hoa gặp hai vấn đề chính. Thứ nhất là tác động của thời tiết. Pháo hoa thường được bắn vào mùa hè, dịp lễ Quốc khánh 14/7 hay 15/8, nhưng các vùng như miền Nam nước Pháp đang chịu hạn hán nghiêm trọng, khiến thảm thực vật dễ cháy. Nhiều chính quyền địa phương phải ra lệnh cấm pháo hoa để tránh nguy cơ cháy rừng, dẫn đến nhiều màn trình diễn bị hủy. Pháo hoa truyền thống đang đứng trước nguy cơ biến mất. Trừ khi công nghệ phát triển để làm pháo hoa ít gây hại, ít ô nhiễm và an toàn hơn với thiên nhiên, nếu không, tương lai của pháo hoa sẽ rất khó khăn. (…) Màn trình diễn drone không thay thế pháo hoa, mà là một hình thức hoàn toàn khác. Drone không tạo được những vụ nổ lớn trên trời như pháo hoa, và ngược lại, pháo hoa cũng không thể kể chuyện hay tạo các hình ảnh nghệ thuật chính xác như drone. Chúng tôi không muốn pháo hoa biến mất, ngược lại, hy vọng những màn trình diễn này vẫn tiếp tục tồn tại, song song với sự phát triển của nghệ thuật drone. Liệu bà có thể đưa ra ước tính khi xét đến chi phí giữa trình diễn drone và bắn pháo hoa ? Chloé LORENTZ: Một màn trình diễn drone thường đắt hơn khoảng 30% so với một màn pháo hoa tương đương, vì cần so sánh các loại hình tương thích. Hiện nay có những gói pháo hoa giá rẻ, chỉ khoảng 4, 5 nghìn euro, nhưng với mức giá đó, không thể nào thực hiện được một màn trình diễn drone.  Với 150 drone, một màn trình diễn có chi phí khoảng 18.000 euro. Ngoài chi phí thiết bị, còn có cả logistics và công việc chuẩn bị phức tạp đi kèm. Sau 3 năm hoạt động cho đến nay, bà đánh giá thế nào về nhu cầu sử dụng drone ? Chloé LORENTZ: Tôi đã làm một số thống kê, dựa trên dữ liệu Google, tức số lượt truy cập trang web của chúng tôi trong năm 2025 so với 2024, chỉ tính với từ khóa “spectacle de drone”. Chúng tôi ghi nhận tăng 280%. Trên trang web của chúng tôi, riêng mục trình diễn drone đã đạt 17.000 lượt ấn vào trong năm 2025. Con số này vượt ngoài mong đợi, cho thấy mọi người quan tâm đến cách thức hoạt động của loại hình này và đồng thời cũng quan tâm đến chi phí. Xu hướng sử dụng drone ngày càng được ưa chuộng hơn khi xét đến những áp lực môi trường. Các màn trình diễn bằng drone dù không hoàn toàn “xanh”, nhưng ít khói bụi hơn pháo hoa truyền thống, có thể tái sử dụng và kiểm soát nhờ công nghệ. Trong khi nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng pháo hoa có thể làm tăng ô nhiễm không khí lên 42%, làm tổn hại tầng ozone và làm tăng bụi mịn PM2.5 lên đến mười lần, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng không khí, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu trên tạp chí Pacific Conservation Biology nhấn mạnh đến những tác động “gây hại nghiêm trọng” của pháo hoa. Những màn trình diễn khiến chim chóc hoảng sợ bỏ tổ, và gây khó chịu cho các loài động vật khác bởi ánh sáng và tiếng ồn đột ngột, thậm chí ảnh hưởng đến việc sinh sản của động vật. Trước tình trạng biến đổi khí hậu, thời tiết nóng lên, các mảnh vụn do pháo hoa để lại sau khi phát nổ cũng là nguy cơ tiềm tàng cho các vụ cháy rừng. Hiệp hội Phòng cháy chữa cháy của Mỹ cho biết pháo hoa đã gây ra 19.500 vụ cháy và thiệt hại tài sản lên tới 105 triệu đô la ở Hoa Kỳ chỉ riêng t

Tháng 10/2025, cuộc thi dương cầm quốc tế mang tên nhạc sĩ thiên tài Ba Lan Frederic Chopin lần thứ 19 diễn ra ở Warsaw, Ba Lan, thu hút sự chú ý của hàng triệu người yêu nhạc cổ điển trên toàn cầu.   Đây là một trong số ít cuộc thi nhạc cổ điển cho đàn dương cầm danh giá nhất thế giới, với kỷ lục hơn 640 nghệ sĩ từ 54 quốc gia đăng ký dự thi, và giải nhất đã về tay nghệ sĩ Mỹ Eric Lu. Ngoài âm nhạc của Chopin, đây là dịp thân thế và cuộc đời ông, gồm các cuộc tình không thành, được dư luận nhắc lại. Anh Nguyễn Giang, người có 10 năm sống ở Ba Lan, đã tìm hiểu về đề tài này. RFI : Xin anh cho biết cuộc đời và âm nhạc của Chopin được đánh dấu bởi những thang bậc tình cảm gì? Nguyễn Giang: Xin chào RFI Tiếng Việt. Nhân cuộc thi đàn dương cầm mang tên Chopin vừa xảy ra tháng 10 năm nay, tôi đọc thấy giới nghiên cứu cho rằng nhạc của Frederic Chopin khó, khó về kỹ thuật chơi và khó về trình độ thể hiện cảm xúc của các nghệ sĩ dương cầm, “Tâm hồn Ba Lan” thể hiện qua nhạc của ông là thứ không dễ nắm bắt và trình bày trên phím đàn dương cầm. Vì thế, ai thắng giải cuộc thi Chopin ở Ba Lan đều được người Ba Lan và giới thạo nhạc cổ điển châu Âu coi là “đạt đến đỉnh cao của sự nghiệp”, kể cả với các tay đàn chưa tới 20 tuổi. Đây là một hiện tượng không thường xảy ra trong văn hóa âm nhạc thế giới. Vì sao lại có điều đó và nhạc của Chopin chịu ảnh hưởng của những yếu tố gì? Nói về thể loại thì nhạc Chopin thuộc trường phái lãng mạn, có ở châu Âu, từ khoảng năm 1780 đến 1910. Đây là thời gian không dài nhưng nhưng đầy biến động, rất nhiều chiến tranh, tàn phá và đau khổ, cũng là thời kỳ sản sinh ra nhiều nhà soạn nhạc lớn cho châu Âu. Ngoài Chopin vừa là nhà soạn nhạc, vừa là nghệ sĩ trình diễn (thần đồng đàn dương cầm từ năm 7 tuổi), thì trường phái Romanticism có Tchaikovsky, Grieg, Brahms, Liszt, Dvořák, Wagner, Schubert, Mendelssohn và sang thế kỷ 20 có Rachmaninoff. Với Chopin thì cuộc đời khá ngắn của ông, chỉ có 39 năm – ông sinh năm 1810, mất năm 1849 – là giai đoạn Ba Lan mất nước. Vì Chopin phải bỏ quê mẹ và là nơi ông sinh ra là Ba Lan, sang quê cha là nước Pháp (cha ông, Nicolas Chopin, là thầy giáo người Pháp ở Warsaw), sống lưu vong năm 20 tuổi và chết ở đó 19 năm sau, nên tình yêu nước với Ba Lan, sự mất mát quê hương làm cảm xúc bao trùm cuộc đời và âm nhạc của ông. Bên cạnh đó thì là các cuộc tình không mấy hạnh phúc với một loạt phụ nữ mà tôi sẽ kể ra sau. Có thể nói nhạc Chopin là những tình khúc cho quê hương và cho phụ nữ. Trước khi nói về các cuộc tình của Chopin thì anh cho biết là cuộc đời của ông ở Pháp là như thế nào? Chopin sang Pháp cùng một làn sóng trí thức Ba Lan bỏ chạy khỏi quê hương sau cuộc Khởi nghĩa tháng 11 năm 1830 chống lại quân Nga bất thành. Họ tạo ra phong trào Di cư Vĩ đại (Wielka Emigracja) đưa hàng nghìn trí thức, quý tộc, văn nghệ sĩ người Ba Lan sang sống ở  Pháp, Bỉ, Anh và cả Mỹ, trong số các đại diện nổi bật có các nhà văn Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Zygmunt Krasiński i Cyprian Norwid, họa sĩ Piotr Michałowski và nhạc sĩ Frederic Chopin (trẻ nhất, chưa tới 20 tuổi). Chopin tích cực tham gia phong trào vận động phục quốc cho Ba Lan, và bản Étude op. 25 No. 11 được ông sáng tác để kỷ niệm Khởi nghĩa tháng 11/1830, nên còn có tên là Étude Cách mạng. Có thể nói toàn bộ các tác phẩm Chopin sáng tác trong cả quãng đời ở Pháp thấm đượm tình yêu nước, nhưng là yêu nước bằng nỗi buồn nhiều hơn là các thang bậc tình cảm khác. Bản nhạc nổi tiếng, được cho là thể hiện tinh thần Ba Lan nhất của ông là Polonaise As-Dur op 53 tức Polonaise Anh hùng. Còn về các cuộc tình của Chopin và vai trò của những phụ nữ trong nhạc của ông thì sao, anh có thể chia sẻ thêm những tìm hiểu của mình về chủ đề này? Vâng, đầu tiên xin nhắc lại là hồi năm 2010, nhân 200 năm ngày sinh Ba Lan, có một công trình nghiên cứu cho rằng nhạc Chopin có chiều sâu triết lý của trường phái lãng mạn châu Âu, nhưng cũng có sức hút lớn và nhiều hơn với người nghe nhạc cổ điển là phụ nữ. Đó là vì ông yêu phụ nữ, và đã sáng tác tặng cho họ một số tác phẩm của mình. Mối tình của ông với nữ văn sĩ Pháp, George Sand (Aurore Dupin), đã để lại nỗi buồn trong nhạc của ông. Các nữ ca sĩ thời đó như Pauline Viardot và Jenny Lind đã có ảnh hưởng về mặt nghệ thuật với sáng tác của ông. Dư luận Pháp chú ý nhiều tới mối quan hệ tình ái mang nhiều điều tiếng của ông với nữ văn sĩ Pháp George Sand (tên thật là Aurore Dupin), người đã có hai con riêng. Thế nhưng, người Ba Lan lại nhắc nhiều đến tình yêu đơn phương của ông hồi trẻ (năm 19 tuổi) dành cho giọng ca soprano ở Warsaw, Konstancja Gladkowska. Sau đó, ông gần “thành công” nhất trong tình trường khi cầu hôn Maria Wodzinska ở Đức. Hai người đã chính thức đính hôn nhưng cuộc hôn nhân không thành và cho suốt đoạn đời còn lại Chopin là người chính thức độc thân. Tuy thế, ông đã đưa Maria Wodzinska vào nhạc, qua bản Étude in F minor, Op. 25 No. 2. Ngày nay, khi các dàn nhạc trình diễn bài này người ta còn đăng luôn chân dung của bà. Vào thế kỷ 19, giới quý tộc, trí thức, văn nghệ sĩ châu Âu, mà Chopin là một thành viên, đã giao lưu, yêu đương và cầu hôn ra sao? Năm 1836, Chopin đi thăm Đức, có gặp cả Robert Schumann, nhà soạn nhạc trẻ hơn và rất ngưỡng mộ ông. Tại Dresden, Chopin thăm một gia đình quý tộc lưu vong từ Ba Lan như ông – và gặp cô Maria Wodzinska, một họa sĩ. Ông ngỏ lời cầu hôn nhưng gia đình cô thấy ông sức khỏe yếu (Chopin chết vì lao phổi hơn 10 năm sau đó), và cũng rất nổi tiếng ở Paris nên e ngại và ra điều kiện buộc ông chờ 1 năm để phục hồi sức khỏe và thực sự là người trung thành với lời cam kết. Khi trở về Paris thì ông không hề thay đổi mà vẫn “sống gấp” trong ánh đèn nghệ thuật của Kinh đô Ánh sáng. Câu chuyện cầu hôn của Chopin được giới nghệ sĩ cả châu Âu thời đó biết. Schumann đã phải thốt lên là Chopin về Paris sẽ không thay đổi gì để cưới vợ đâu. Sau khi có tin Chopin dính líu vào cuộc tình với George Sand thì gia đình cô Maria Wodzinska bác bỏ chính thức lời cầu hôn của Chopin. Năm 1837 vì buồn bã Chopin đã soạn bản Hành khúc tang lễ (Marche funèbre - Funeral March). Cuối cùng thì Chopin chết trong cô đơn? Không hẳn như thế, sau khi chia tay với George Sand thì Chopin vẫn có những người phụ nữ, ta tạm gọi là “yêu thầm nhớ trộm” hay đơn giản là bạn thân hoặc người ngưỡng mộ tài năng của ông. Ông chết trong sự thương mến và chăm sóc của ít nhất hai phụ nữ khác, đều là quý tộc, một Ba Lan, một Scotland mà tôi xin kể ra đây. Đầu tiên là nữ bá tước Delfina Potocka, người Ba Lan sống ở Ý và Pháp. Bà được Chopin đề tặng cả một bản concerto cho đàn piano (F minor op. 21). Mà câu chuyện về quan hệ của họ, nhiều khả năng là tình cảm ngưỡng mộ lẫn nhau hơn là chuyện tình ái, chưa dừng lại khi họ chết. Tới tận sau Thế Chiến 2 có người tự nhận là hậu duệ của bà bá tước Delfina Potocka đó và công bố một loạt “thư tình do Chopin viết tặng bà”. Giới nghiên cứu cho rằng những lá thư đó là đồ giả. Còn người thứ nhì, có tình cảm thật với Chopin và để lại một di sản có ý nghĩa cho tới bây giờ về nhạc của ông là một cô gái quý tộc Scotland. ‘Nàng thơ’ cuối cùng của đời Chopin là Jane Stirling, con gái Sir John Stirling of Kippendavie. Là sinh viên học đàn pianio với Chopin, Jane học không quá giỏi, chỉ được coi là dân chơi đàn amateur, đã đem lòng yêu thầy và hỗ trợ tài chính rất nhiều cho ông giai đoạn cuối đời, nghèo và bệnh tật. Nhờ Jane Stirling và những người hâm mộ Chopin ở đảo Anh mà tên tuổi ông lan tỏa sang xứ sở sương mù từ rất sớm. Dự án The Jane Stirling Project mang tên bà ngày nay còn đóng vai trò gìn giữ di sản và tình cảm của Jane với Chopin ở Vương quốc Anh. Mới tháng 7/2024, họ đã tái dựng lại buổi trình diễn năm 1848 của Chopin ở London, nhưng lần này là ở dinh thự Drummhor House, Scotland, với sự tham dự của các nữ nghệ sĩ Ba Lan, Anna Debowska và Katarzyna Oles-Blacha. Có thể kết luận rằng di sản âm nhạc và tình yêu đơn phương với Chopin xem ra có sức sống xuyên thế kỷ. Dù ông chỉ có mặt trên trần gian 39 năm, nhưng nghệ sĩ thiên tài này đã sống và chết thật sự là lãng mạn.  

Rossano tự hào là một trong năm thành phố lưu trữ một trong số sách Phúc Âm quý giá nhất thế giới. Codex Purpureus Rossanensis, 1.500 tuổi, nổi tiếng với sắc tím đỏ của giấy da, được viết theo chữ Hy Lạp cổ bằng mực vàng và bạc và đặc biệt là có nhiều hình minh họa. Năm 2025 đánh dấu tròn 10 năm sách Phúc Âm mang tên thành phố Rossano được UNESCO công nhận là di sản thế giới và được ghi vào danh mục Ký ức Thế giới (Memory of the World, MOW, ngày 09/10/2015). Cho đến tháng 06/2026, du khách có thể được ngắm trực tiếp Codex Purpureus Rossanensis hàng nghìn năm tuổi tại Bảo tàng Giáo phận và Sách cổ (Museo Diocesano e del Codex) ở Rossano, tỉnh Cosenza, miền nam Ý. Cuốn sách được đặt trong tủ kính, mở đến trang có hình Đối chiếu bốn sách Phúc Âm. Tuy nhiên, nhờ những hình ảnh đã được số hóa hiện trên màn hình cảm ứng, khách tham quan có thể được một hướng dẫn viên giải thích từng chi tiết. Nghệ sĩ Darya Pauliuchenka, đang nghiên cứu tại bảo tàng, đã giới thiệu cho RFI Tiếng Việt về cổ vật “độc nhất vô nhị” này. “Sách Phúc Âm này được làm tại xưởng chép sách của người Byzantine vào thế kỷ VI sau Công nguyên. Các học giả không thống nhất được địa điểm chính xác. Có lẽ là ở Constantinople, hoặc ở Palestine, hoặc ở Syria, có nhiều giả thuyết khác nhau. Nhưng dù sao thì vào thế kỷ VIII, sách đã được đưa đến Rossano, Ý do phong trào bài trừ thánh tượng từ thời hoàng đế Lêô III, người đã ra lệnh phá hủy các hình ảnh thánh, cho nên gọi là phong trào bài trừ thánh tượng. Và vì cuốn Phúc Âm có rất nhiều hình minh họa, mô tả Chúa, các thánh và các nhà tiên tri, nên các tu sĩ đã mang đến Ý để bảo quản. Đáng tiếc là không phải bất kỳ người Hy Lạp hiện đại nào cũng có thể đọc được văn bản này, bởi vì là chữ Hy Lạp cổ. Và vì đây là bản Phúc Âm trước khi được dịch sang tiếng Latinh và những ngôn ngữ khác, do đó văn bản này rất quý giá, được tín hữu coi trọng vì là một trong những phiên bản Kinh Thánh đầu tiên mà chúng ta có thể thấy”. Kiệt tác của nghệ thuật Byzantine Một điểm rất đặc biệt là tác phẩm được đóng thành quyển, tức “codex”, thay vì cuộn và bỏ trong ống. Trong cùng cuốn sách, giấy da dùng để viết chữ mỏng hơn giấy da để vẽ hình. Giấy da dày tạo nên một lớp nền vững chắc cho màu sắc. Màu vẽ mờ hơn để tránh các hình minh họa bị nhìn xuyên qua mặt kia của trang giấy. Chính những hình ảnh minh họa rực rỡ, được coi là kiệt tác của nghệ thuật Byzantine, đã giúp cuốn Codex càng thêm quý giá. Tên gọi “Purpureus” xuất phát từ màu đỏ của các trang giấy, màu đặc trưng của hoàng gia Byzantine. Mỗi trang gồm 20 dòng chữ, bốn dòng đầu được viết bằng mực vàng, những dòng còn lại được viết bằng mực bạc. Sách được viết bằng chữ in hoa (uncial). Đây là kiểu chữ có từ thế kỷ II và trở nên phổ biến từ thế kỷ III đến thế kỷ IX, theo giải thích của Darya Pauliuchenka : “Sách Phúc Âm Rossano có 188 tờ, trong đó 15 tờ đầu tiên là hình ảnh về cuộc sống của Chúa suốt cả tuần, cũng như hình ảnh của các vị tiên tri, đều phù hợp với những mô tả về cuộc đời của Chúa. Ý tưởng của những bức tranh này là cố gắng kết nối Kinh Cựu Ước và Kinh Tân Ước trong cùng một cuốn sách. Và tôi nghĩ đó là một ý tưởng rất tuyệt vời”. Trong số 15 tranh minh họa có 12 bức miêu tả sự kiện trong cuộc đời Chúa Giêsu (sự phục sinh của Laxarơ, Chúa Giêsu vào thành Giêrusalem, Chúa Giêsu đối chất với các thầy tế lễ thượng phẩm và việc thanh tẩy đền thờ, dụ ngôn mười trinh nữ, Bữa tiệc ly và lễ rửa chân, sự hiệp thông của các tông đồ, Chúa Giêsu trong vườn Ghếtsimani, việc chữa lành người mù bẩm sinh, dụ ngôn người Samari nhân hậu, phiên tòa Phi-lát, Baraba và Chúa Giêsu). Tiếp theo là một bức trang tiêu đề của các điều răn, và bức cuối cùng là chân dung của thánh sử Mác, chiếm toàn bộ trang. Trên màn hình cảm ứng, Darya Pauliuchenka kéo đến tranh Bữa tiệc ly rất nổi tiếng và giải thích một chi tiết rất thú vị, khác với những tác phẩm nổi tiếng sau này : Ví dụ trong bức tranh Bữa tiệc ly này - được coi là một trong những bức đầu tiên còn được lưu giữ - điều thú vị là Chúa Giêsu không ngồi ở giữa như trong các tranh được Léonard de Vinci và nhiều nghệ sĩ nổi tiếng khác vẫn vẽ. Ngài ngả trên chiếc ghế dài kiểu La Mã ở bên trái. Và cũng có Phêrô và dĩ nhiên là cả Giuđa, người đang lấy bánh từ cùng đĩa với Chúa Giêsu và điều đó có nghĩa là ông ta sẽ phản bội Ngài. Tôi là một nghệ sĩ, đối với tôi, những bức tranh này rất đẹp và tôi có thể thấy rõ có một chuyển động, kiểu như các nhân vật được xếp liền mạch giống như phim hoạt hình hay truyện tranh. Các nghệ sĩ cũng sử dụng rất nhiều cách thú vị để miêu tả các nhân vật. Ví dụ, có hai người, nhưng lại chỉ có hai chân, cho nên nếu khép bức tranh này lại, nó giống như chỉ còn một hình người hoàn chỉnh. Nếu ta khép kín hình này lại, thì cũng sẽ thành một hình hoàn chỉnh”. Sau bức tranh Bữa tiệc ly, Darya Pauliuchenka giải thích tranh chúa Giêsu đến Vườn Giếtsimani để cầu nguyện. “Bức tranh này được coi là quan trọng vì là một trong những bức tranh miêu tả cảnh ban đêm đầu tiên trong nghệ thuật Kitô giáo và cho thấy Chúa Giêsu trong vườn vào đêm trước khi bị bắt. Tranh có bố cục đồng thời, có nghĩa là cùng lúc thể hiện hai khoảnh khắc khác nhau. Ở đây, Chúa Giêsu đang cầu nguyện, và bên cạnh là Ngài đang đánh thức các tông đồ. Và ở chính giữa là màn đêm, chúng ta có thể thấy Mặt trăng, các vì sao và bóng tối ở ngay giữa bức tranh. Tôi nghĩ bức tranh này rất giàu tính ẩn dụ và thể hiện rất rõ cảm xúc của Chúa Giêsu, sự bất an của Ngài về tương lai… Bức tranh này cũng được coi là rất quan trọng bởi vì nó thể hiện khái niệm của cuốn sách”. Một bức tranh khác là một vòng tròn có hình của Mátthêu, Mác, Lu-ca, Gioan ở bốn phía của vòng tròn và có tên Đối chiếu bốn sách Phúc Âm, có nghĩa là Tin Mừng của bốn tác giả được viết bằng những từ ngữ khác nhau nhưng có chung ý tưởng. Hình ảnh vòng tròn này thường được sử dụng để minh họa cho Codex Purpureus Rossanensis. “Sau 15 bức tranh nhỏ, có thể thấy toàn bộ Phúc Âm Mátthêu (Tin Mừng theo Thánh Mátthêu) còn nguyên vẹn, cũng như chân dung của nhà truyền giáo Mác cùng hình ảnh một vị thần thông thái đang chỉ dẫn những điều cần viết. Sau đó là Phúc Âm Mác, nhưng không đầy đủ mà chỉ có một phần. Các học giả tin rằng có bốn sách Phúc Âm, không chỉ Phúc Âm Mátthêu và Phúc Âm Mác, mà còn có cả Phúc Âm Luca và Phúc Âm Gioan. Đáng tiếc là ngày nay, hai bộ này không còn”. “Ngủ quên” cả thiên niên kỷ Sách Phúc Âm Rossano có tầm quan trọng đặc biệt về mặt kinh thánh, tôn giáo, nghệ thuật, chữ viết cổ và lịch sử. Bản thảo đến Rossano vào thế kỷ VIII, cùng với các tu sĩ dòng Basilian, từ Constantinople hoặc Ai Cập hoặc từ Bắc Phi Hồi giáo. Cũng có giả thuyết khác cho rằng bản thảo đến thị trấn khi Rossano trở thành Giáo phận, vào thế kỷ X. Đây cũng là thời kỳ huy hoàng nhất của thành phố. “Và từ đó, sách được lưu giữ trong nhà thờ cho nên không ai biết đến nó trong thời gian dài và sách cũng chỉ được dùng ở địa phương, cho đến những năm 1840. Sau đó, năm 1883, hai học giả người Đức Oskar von Gebhardt và Adolf Harnack giới thiệu Phúc Âm đến cộng đồng khoa học. Họ nhanh chóng nhận ra rằng đó là một tài liệu vô cùng quý giá bởi vì có rất nhiều trang và nhiều hình minh họa, tất cả đều được bảo quản khá tốt. Cho nên đây là tập Phúc Âm độc nhất vô nhị”. Nhiều chỗ trên giấy da đã bị phai màu, do nhiều yếu tố, chẳng hạn như độ ẩm. Darya Pauliuchenka cho biết từ thế kỷ XIX, sau khi được phát hiện là tài sản quý giá, sách bắt đầu được trưng bày, phục chế. Cần phải nói là sách Phúc Âm này đã được phục chế một phần, từ năm 2012 đến 2016. Điều này giải thích cho việc màu sắc lại sống động như vậy. Hiện giờ, sách Phúc Âm được trưng bày tại bảo tàng. Có thể thấy trong phòng triển làm này điều kiện bảo quản rất tốt, an toàn, nhiệt độ thấp hơn bên ngoài. Và cứ ba tháng một lần sách lại được lật trang. Kinh thánh Rossano được coi là một di sản tư liệu quan trọng chứng minh  vùng Calabria, ở miền nam Ý, là nơi giao thoa văn hóa phương Đông và phương Tây. “Sách Phúc Âm Rossano được UNESCO công nhận là di sản quan trọng vào năm 2015. Từ đó đến nay đã diễn ra rất nhiều sự kiện, người dân đến đây tham quan, nhờ đó cơ sở hạ tầng và thành phố cũng đã thay đổi. Nhà thờ và bảo tàng là một địa điểm quan trọng đối với người dân địa phương. Tháng 10/2025, thành phố đã kỷ niệm 10 năm sách Phúc Âm Rossano được ghi vào Chương trình Ký ức Thế giới. Sự kiện được tổ chức quy mô, nhiều vị thị trưởng đã đến tham dự, họ phát biểu rằng sách Phúc Âm Rossano không chỉ là một di sản của Giáo hội Công giáo mà còn tượng trưng cho sự kết nối giữa các nhánh khác nhau của Giáo hội”.

Khi Giáng Sinh đến gần, những truyền thống ẩm thực lại được khơi gợi, đôi khi ở rất xa nơi bắt nguồn. Tại kinh đô ánh sáng Paris, nơi của sự giao thoa văn hóa, hương vị Giáng Sinh từ khắp thế giới lan tỏa trong các gian bếp. Từ Colombia đến Anh Quốc, các món bánh tráng miệng, dù được làm tại nhà hay bởi các đầu bếp chuyên nghiệp, còn mang theo câu chuyện về quê hương, về bản sắc và có chung một dư vị : niềm vui sum vầy bên người thân. Giáng Sinh là dịp lễ đoàn viên, rất được chú trọng ở nhiều nước phương Tây hoặc theo Kitô giáo, kể cả với những người không theo đạo. Đây là dịp để cùng nhau thưởng thức những món ăn truyền thống, được lưu truyền từ ngàn đời. Đọc thêmChợ Noël vùng Alsace : Chốn thần tiên thời hiện đại Trên khắp thế giới, những hương vị của Giáng Sinh khơi gợi những ký ức tuổi thơ. Những bàn ăn thịnh soạn mỹ vị nhân gian với gà tây nướng hay ly rượu sâm panh không thể thiếu đi những nốt trầm ngọt, kích thích vị giác. Ở Pháp, có bánh Bûche de Noel, ở Ý có bánh panettone, còn ở Colombia là bánh Natillas.  “Nhìn này, sữa đã sôi rồi. Giờ chúng tôi sẽ cho tất cả hỗn hợp vào, rồi khuấy đều, khuấy đều, cho đến khi đạt được độ sánh mịn và béo ngậy.  Đối với những người con xa xứ, dù ở đâu trên thế giới, trong dịp lễ này họ đều nhớ về nguồn cội. Cô Gineth đã rời Colombia và định cư cùng gia đình ở Paris từ hơn 10 năm qua, nhưng hàng năm vẫn tự tay nấu món ăn đậm vị quê hương. Trong một căn hộ ven thủ đô Paris, cô Gineth tụ họp cùng những người bạn, làm bánh Natillas, một loại bánh truyền thống ở Colombia nhân dịp lễ Giáng Sinh. Mùi quế, hương lật lan tỏa trong khắp căn bếp xen lẫn với những tiếng cười đùa của con trẻ. “Mỗi khi chúng tôi làm món này, rất nhiều kỷ niệm ùa về, bởi mùi hương của bánh tỏa ra, báo hiệu Giáng Sinh đã đến. Tuy sinh sống ở Pháp, nhưng chúng tôi vẫn tiếp tục làm món này, vì đây là món ăn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.Hầu hết các ngôi nhà ở Colombia đều có sân sau, đặt bếp ở đó, ông bà chúng tôi xây bếp gạch, đặt một cái nồi lớn, và nhóm lửa. Tất cả anh chị em, bạn bè, và bố mẹ tôi, đều khuấy đều, bằng một chiếc thìa gỗ”.  Natillas là món tráng miệng phổ biến ở các nước châu Mỹ Latinh, nhưng tại Colombia, món bánh này mang tính biểu tượng, được coi là loại bánh ngọt được yêu thích nhất. Với trứng sữa béo ngậy, món bánh được thưởng thức cùng những viên bột chiên giòn nóng hổi buñuelos. Tại Colombia, đại đa số người dân theo Kitô giáo, do đó lễ Giáng Sinh vô cùng quan trọng. Nhiều truyền thống vẫn được duy trì, ví dụ như ngày lễ thắp nến Día de las Velitas 07/12 hàng năm, báo hiệu mùa lễ Giáng Sinh chính thức bắt đầu. Hàng ngàn ngọn nến nhỏ được xếp dọc theo các con phố ở Colombia, soi đường cho Đức Mẹ Maria đến thăm và ban phước lành cho các gia đình. Cô Gineth kể rằng, tại nhiều khu phố ở nước Nam Mỹ, bên cạnh những ánh nến lung linh đó, mọi người đốt củi, cùng nhau nấu Natillas ở ngoài trời, giao lưu với hàng xóm, tạo nên bầu không khí ấm cúng lan tỏa khắp nơi. Cô cho biết : “Năm nào chúng tôi cũng nấu món này bởi vì Natillas là một trong những món ăn truyền thống nhất của đất nước chúng tôi và đó là một trong những món ăn ngon nhất, có vị ngọt. Ông bà chúng tôi thường làm món này cho bố mẹ chúng tôi. Chính món ăn này cho phép chúng tôi đến nhà ai đó, quây quần bên nhau và chia sẻ khoảnh khắc cùng nhau. Người khuấy bột, người thì canh lửa, người thì trò chuyện, chờ món ăn ngon này chín tới. Khi đã nấu xong, tất cả mọi người cầm thìa chạy ra nếm thử, vét sạch đáy nồi. Với tôi, đó là khoảnh khắc lý tưởng, mọi người quây quần bên nhau, dành thời gian cho gia đình. Không phải món bánh tráng miệng nào cũng có thể dễ dàng làm tại nhà. Tại Anh Quốc, không thể quên Mince Pie khi nói đến bánh ngọt mùa Giáng Sinh. Ăn Mince Pie vào dịp Giáng Sinh là điều hiển nhiên. Tôi lớn lên cùng với món bánh này  và với tôi, Giáng Sinh là phải có Mince Pie. Đêm Giao thừa, khi cùng ăn bữa tối với gia đình, vợ con tôi bên cạnh háo hức mở quà, và lúc đó, tôi chỉ cần một chiếc Mince Pie và một ly rượu Whiskey, chứ không cần quà hay bất cứ thứ gì khác. Đọc thêmTruyền thống Giáng Sinh tại nhiều vùng ở Pháp: Không ông già Noel hay gà tây David là một đầu bếp người Anh, mở tiệm bánh Project Sausage từ 3 năm qua tại quận 11 ở trung tâm thủ đô Paris, giới thiệu những món ăn mang hương vị Anh Quốc đến thực khách Pháp, trong đó có Mince Pie. Những người đầu bếp nghiệp dư có thể tự làm bánh này tại nhà, nếu không quản ngại thời gian chuẩn bị. Bởi vì điểm đặc biệt trong loại bánh này là phần nhân bánh, phải chuẩn bị trước vài ngày, thậm chí là vài tuần, trước khi nướng bánh. Để tạo ra hương vị truyền thống nhất, nhân bánh cần thời gian “nghỉ”, cho các loại trái cây khô được hoà trộn, ủ trong các hương liệu như quế đinh hương và rượu. Anh chia sẻ : Kể từ ngày 01/12 hàng năm, tiệm của tôi bắt đầu bán bánh Mince Pie. Nhân bánh được chuẩn bị từ 4 đến 6 tuần trước đó. Tôi cho việt quất, mộc qua, táo để để tạo vị ngọt, và thêm nho khô, các gia vị Giáng Sinh, và đường nâu, làm dậy lên hương vị rượu rum ở trong đó. Rất nhiều người Anh yêu thích loại bánh này, họ có thể để bánh vào vali mang từ Anh sang Pháp, trên tàu Eurostar. Riêng ngày 24/12, chúng tôi thường có đơn hàng lớn, có thể lên tới 200 - 300 chiếc. Vào mùa Giáng Sinh năm ngoái, tôi đã bán khoảng 2000 chiếc. Lịch sử bánh từ mặn sang ngọt Bánh Mince Pie đã xuất hiện từ thời Trung Cổ với hình bầu dục, tượng trưng cho máng cỏ nơi Chúa Giêsu ra đời. Ban đầu bánh kết hợp mặn ngọt, chứa thịt băm (thường là thịt cừu hay thịt bò), mỡ và trái cây khô, cùng các gia vị trượng trưng cho lễ vật Ba Vua, như quế, đinh hương, nhục đậu khấu,… Đó là những hương liệu trước đây rất đắt đỏ và chỉ dùng vào những dịp đặc biệt. Trong nhiều thế kỷ, vỏ bánh không để ăn, mà được làm giống như một hộp bảo quản, dày, cứng, dùng để giữ ẩm và bảo quản nhân khi nướng. Trước kia, bánh có thể bảo quản đến một năm. Đến đầu thế kỷ 18, đường trở nên rẻ hơn và phổ biến nhờ các đồn điền mía, công thức bánh Mince Pie ngọt được ưa chuộng hơn và duy trì cho đến ngày nay, chỉ còn trái cây khô, rượu và các hương liệu, không có thịt. Anh nói : “Khi tôi kể câu chuyện về Mince Pie, mọi người cảm nhận được tình yêu mà tôi dành cho bánh. Họ tò mò và muốn thử. Tôi đã mất một năm để xây dựng niềm tin với khách Pháp và giờ họ tin tôi, tin rằng tôi có thể nấu món ăn Anh chất lượng (…) Quán của tôi cũng dần được cộng đồng người Anh sống ở Paris biết đến. Tôi có nhiều khách đã đặt bánh Mince Pie trước cho Giáng Sinh… Nhiều người thường nghĩ rằng dân Anh không biết nấu ăn và ẩm thực Anh Quốc không ngon, nhưng thực ra chúng tôi cũng có nhiều món ngon. Tôi muốn loại bỏ rào cản định kiến đó và quảng bá cho ẩm thực Anh tại Paris. Tôi nghĩ rằng tôi sẽ làm được điều đó, vì nhiều người đã biết đến quán của tôi. Theo truyền thống dân gian Anh Quốc, người ta truyền miệng nhau rằng ăn một chiếc Mince Pie mỗi ngày trong 12 ngày lễ Giáng Sinh, (từ 25/12 đến 05/01) mang lại may mắn trong năm mới.

Tổng thư ký NATO tuyên bố các nước châu Âu phải sẵn sàng đối phó với một cuộc đại chiến do Nga phát động. Thông báo được đưa ra ngày 11/12/2025 tại Berlin. Cùng ngày Liên Âu ra quyết định phong tỏa vô thời hạn hơn 200 tỉ tài sản của Nga tại châu Âu, tạo điều kiện thuận lợi cho việc khối 27 nước ra quyết định vay 90 tỉ euro, ít ngày sau đó, để tài trợ cho cuộc kháng chiến của Ukraina. Trong bối cảnh tiếng nói của châu Âu bênh vực Kiev trong các đàm phán về hòa bình cho Ukraina, dựa trên kế hoạch của chính quyền Trump, có trọng lượng hơn, phía Mỹ đã chấp nhận có các « hỗ trợ về an ninh » cho Kiev, một khi thỏa thuận hòa bình được thông qua, sau các thương lượng tại Berlin (ngày 14 và 15/12). Đây là một điều kiện tiên quyết trước mọi thương lượng liên quan đến lãnh thổ Ukraina, điều mà các đồng minh châu Âu của Kiev đòi hỏi. Đọc thêm: Châu Âu đề nghị Mỹ có « các bảo đảm an ninh » cho Kiev trước mọi đàm phán với Nga về lãnh thổ Ukraina Một thách thức lớn khác: Đoàn kết của Liên Âu bị đe dọa do bất đồng về Hiệp định thương mại với các nước Nam Mỹ (Mercosur), với hy vọng hình thành một khu vực mậu dịch tự do lớn nhất thế giới. Việc phê chuẩn Hiệp định rút cuộc đã được 27 nước thống nhất dời lại, do áp lực của nông dân từ nhiều nước, đặc biệt từ Pháp. Mâu thuẫn cao độ giữa Pháp và Đức, hai quốc gia trụ cột của Liên Hiệp Châu Âu, nổi bật trong hồ sơ này. Trên đây là các chủ đề chính Tạp chí Thế giới Đó đây tuần này. NATO cảnh báo dân Liên Âu nguy cơ đại chiến: « An ninh của Ukraina là an ninh của chúng ta » Tại Berlin, ngày 11/12, tổng thư ký khối NATO Mark Rutte có bài phát biểu đáng chú ý, hướng đến toàn thể công dân Liên Hiệp Châu Âu, nhấn mạnh đến việc toàn dân cần ý thức được về nguy cơ chiến tranh nhãn tiền, với đe dọa từ Nga: « Các thế lực độc tài hắc ám đang trỗi dậy trở lại. Hôm nay tôi ở đây để nói với các bạn về lập trường của khối NATO, và việc chúng ta cần phải làm gì để ngăn chặn một cuộc chiến trước khi nó bắt đầu. Để làm được điều đó, chúng ta cần phải hiểu rõ ràng về mối đe dọa. Chúng ta sẽ là mục tiêu tiếp theo của Nga. Xung đột đang ở ngay trước cửa nhà chúng ta ! Nga đã mang chiến tranh trở lại châu Âu. Vì vậy, chúng ta phải chuẩn bị cho một cuộc chiến tranh với quy mô mà các thế hệ ông bà, cụ kỵ của chúng ta từng phải chịu đựng. Hãy hình dung rõ ràng về điều này : Một cuộc xung đột lan đến mọi nhà, mọi nơi làm việc. Tàn phá là khủng khiếp, hàng triệu người phải di tản, đau thương lan rộng và tổn thất cực kỳ lớn. » Đọc thêm : Cuộc chiến vệ quốc chống Nga: Ukraina và Liên Âu ngày càng ‘‘vận mệnh tương liên’’ Trang mạng BFMTV, trong bài « Diễn văn khiến châu Âu ớn lạnh… », nhận định : « Bức tranh mà tổng thư ký NATO chủ ý phác họa mang màu sắc ảm đạm. Bài phát biểu của ông nhằm mục đích gây ra một cú sốc chính trị và xã hội ở châu Âu. Kết luận của ông tóm gọn tất cả: ‘‘An ninh của Ukraina là an ninh của chúng ta.’’ Một thông điệp rõ ràng: cùng với cuộc chiến ở Ukraina, cấu trúc an ninh của toàn châu Âu hiện đang bị đe dọa - và cái giá phải trả nếu Ukraina thất bại có thể cao hơn nhiều so với những gì mà người châu Âu hiện đang hình dung. » Theo tổng thư ký NATO, quá nhiều người châu Âu đang ngủ quên trong vầng hào quang, không nhận ra « tính khẩn cấp chiến lược hiện tại ». Cảnh báo này nhắc gợi một thông điệp mạnh mẽ khác, của người đoạt giải Nobel Hòa bình, cô Oleksandra Matviychuk, người Ukraina, được trang mạng Le Grand Continent trích dẫn: « Tại các nước châu Âu, thế hệ hiện nay được thừa hưởng nền dân chủ từ cha mẹ và ông bà. Họ chưa từng đấu tranh cho nó. Họ coi nhân quyền và tự do là điều hiển nhiên. Thế hệ hiện nay đã trở thành những người tiêu thụ nền dân chủ. » Nói một cách khác, nhiều người châu Âu coi nền dân chủ là « điều hiển nhiên », tiêu thụ nó như một sản phẩm, giống như mua sắm trực tuyến trên các dịch vụ Shein hay Temu, mà quên mất rằng nền dân chủ vốn mong manh, và bảo vệ nó tốn kém như thế nào.  Cùng ngày Liên Âu phong tỏa vô thời hạn hơn 200 tỉ euro tài sản Nga Một diễn biến đáng chú ý khác diễn ra cùng ngày tại Bruxelles : Đa số các nước thành viên Liên Hiệp Châu Âu đã gỡ bỏ quy định gia hạn sáu tháng một lần việc phong tỏa khối tài sản Nga ở châu Âu, vốn đòi hỏi phải được sự đồng thuận của 27 nước thành viên. Điều 122 của Hiệp ước Liên Âu cho phép Liên Âu, trong các trường hợp khẩn cấp, phong tỏa các tài sản này vô thời hạn. Đây là điều giúp cho Liên Âu loại trừ nguy cơ các tài sản đó bị sử dụng trong kế hoạch hòa bình của Mỹ và đặc biệt là tránh được nguy cơ việc một số nước châu Âu thân Nga, như Hungary, không ủng hộ kéo dài phong tỏa (bài « En bloquant définitivement les actifs russes, l'UE joue enfin de la fermeté/ Bằng cách đóng băng vô thời hạn Nga, Liên Âu rút cuộc đã sử dụng biện pháp cứng rắn », Euronews, ngày 13/12/2025).  Các tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga bị đóng băng tại châu Âu ước tính ít nhất 210 tỷ euro, chủ yếu được giữ tại Bỉ. Bỉ không ủng hộ việc kéo dài vô thời hạn việc phong tỏa, vì cho rằng chủ trương của Ủy Ban Châu Âu, cung cấp cho Ukraina các hỗ trợ tài chính dựa trên tài sản của Nga, là không đủ vững chắc về mặt pháp lý. 90 tỉ euro cho Ukraina: Bảo lãnh nhờ tài sản Nga phong tỏa vô thời hạn Theo nhiều nhà quan sát, việc đa số các nước Liên Âu ủng hộ kéo dài vô thời hạn việc phong tỏa các tài sản Nga đã mở đường cho việc Thượng đỉnh Liên Âu ngày 18/12 vừa qua chấp thuận việc vay tiền trên thị trường với tổng số tiền lên đến 90 tỉ euro, để tài trợ cho Ukraina trong hai năm 2026 – 2027 với lãi suất 0%. « Liên Âu sẽ sử dụng các tài sản bị đóng băng để bảo lãnh khoản vay 90 tỷ euro cho Ukraina, được giải ngân trong hai năm tới », báo Pháp dẫn lại New York Times. Ukraina chỉ phải hoàn trả khoản tiền này, nếu nhận được tiền bồi thường của Nga, sau khi chiến tranh kết thúc (theo La Dépêche, 19/12/2022). Đọc thêm - Chấm dứt xung đột tại Ukraina: Mỹ, Nga đổ dồn trách nhiệm lên châu Âu Trong bối cảnh Nga không có dấu hiệu từ bỏ tham vọng, và Hoa Kỳ gần như ngừng hẳn các viện trợ quân sự cho Kiev, phần đóng góp của Liên Âu là chủ yếu và có ý nghĩa quyết định, không chỉ vì Ukraina, mà còn vì nền an ninh của chính châu Âu. Liên Hiệp Châu Âu bị dồn vào chân tường không có đường lùi. Chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen trước cuộc họp của Hội Đồng Châu Âu tuyên bố: « Chúng ta phải tìm ra giải pháp ngay hôm nay. Chủ tịch Hội Đồng Châu Âu đã nói, và tôi ủng hộ ông ấy, rằng chúng ta sẽ không rời khỏi Hội Đồng Châu Âu chừng nào không có giải pháp cho việc tài trợ cho Ukraina trong hai năm tới. Chúng ta có hai phương án, một trong hai phương án sẽ phải được thông qua tại Hội đồng Châu Âu ! » (phương án A là sử dụng trực tiếp số tài sản Nga bị phong tỏa và phương án B là vay tiền với bảo lãnh là tài sản bị đóng băng). Nhóm nước « tằn tiện », đứng đầu là Đức, thoạt tiên không ủng hộ phương án B rút cục đã thông qua. Ba nước Hungary, CH Séc và Slovakia, không tham gia vào nỗ lực vay tiền, nhưng cũng không chống. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhấn mạnh : « Khoản vay này cũng là một khoản đầu tư vào an ninh của chính chúng ta, bởi vì Ukraina đang ở tuyến đầu, bảo vệ toàn bộ châu Âu. » Tiếng nói châu Âu có trọng lượng hơn, Mỹ chấp nhận « hỗ trợ an ninh » Quyết tâm ngày càng mạnh hơn và rõ ràng hơn của nhiều nước châu Âu trong việc xây dựng lực lượng quốc phòng để đối phó với Nga, và hậu thuẫn Ukraina về quân sự, với các nguồn lực tài chính như trên dường như khiến tiếng nói của châu Âu trong các đàm phán về một kế hoạch hòa bình cho Ukraina, dựa trên sáng kiến của Mỹ, có thêm trọng lượng. Một bước tiến đáng chú ý trong các đàm phán giữa Mỹ, Ukraina và châu Âu đầu tuần vừa qua, là lần đầu tiên Washington khẳng định sẽ mang lại « hỗ trợ về an ninh » cho Kiev. Đây là điều mà Liên minh các nước tình nguyện vì Ukraina, theo sáng kiến do Pháp và Anh chủ trì, liên tục đòi hỏi từ đầu năm nay (Anh Quốc vẫn cố giành được cam kết từ tổng thống Donald Trump đảm bảo vai trò « hậu vệ » cho một thỏa thuận hòa bình tương lai. Nếu Mỹ cam kết bảo vệ NATO ở châu Âu bằng không lực và hỏa lực tầm xa (tên lửa định vị chính xác), thì châu Âu có thể yên tâm đưa quân sang đất Ukraina..., RFI, 11/03/2025).  Đọc thêm : Mỹ vẫn chưa cam kết cụ thể hỗ trợ châu Âu bảo đảm an ninh cho Ukraina (thông tin hồi tháng 9/2025) Trả lời trang mạng của Thượng Viện Pháp (Public Senat) ngày 16/12, tướng Jérôme Pellistrandi, tổng biên tập tạp chí Défense nationale, giải thích ý nghĩa của việc « hỗ trợ an ninh » Mỹ có thể mang lại cho Ukraina : « Các cuộc đàm phán ở Berlin đã cho phép làm rõ một số điểm, đặc biệt là về các đảm bảo an ninh mà Kiev yêu cầu, và được Paris cùng Luân Đôn ủng hộ. Giới thân cận với tổng thống Emmanuel Macron còn nói về "tiến triển" trong việc đảm bảo an ninh, nhờ vào nỗ lực của Liên minh các nước tình nguyện vì Ukraina, và việc làm rõ sự hỗ trợ của Mỹ. Thuật ngữ ‘‘sự hỗ trợ của Mỹ’’ ở đây không liên quan đến việc triển khai quân đội Mỹ trên mặt đất, mà là sự hỗ trợ có ý nghĩa quyết định về tình báo, hậu cần, lực lượng phòng không mặt đất và phối hợp chiến lược. Đây chính là những yếu tố tạo nên uy lực cho lực lượng răn đe của châu Âu. Việc thiết lập vùng cấm bay đang được xem xét, điều này sẽ mang lại một thay đổi lớn. Các đảm bảo an ninh được nêu ra hiện nay là lớn hơn nhiều so với những gì mà Matxcơva chấp nhận trong giai đoạn đầu của các cuộc đàm phán. Đây cũng là lý do tại sao trong hiện tại Nga cực kỳ thận trọng với kế hoạch hòa bình này. » Đọc thêm : Lời hứa mơ hồ bảo đảm an ninh cho Ukraina đẩy Donald Trump vào thế kẹt Hãng thông tấn Nhà nước Nga TASS hôm 16/12 cũng ghi nhận việc, theo một số nguồn tin Mỹ, các đảm bảo an ninh dành cho Ukraina trong phiên bản mới nhất của thỏa thuận hòa bình là các bảo đảm tốt nhất mà nước này từng có được, « các đảm bảo thực sự mạnh mẽ - giống như Điều 5 của Hiến chương NATO, cùng khả năng răn đe rất mạnh, về quy mô quân đội và vũ khí ». Sau cuộc họp ở Berlin, tổng thống Zelensky một mặt hoan nghênh bước tiến của Mỹ trong các bảo đảm an ninh, mặt khác hối thúc chính quyền Trump làm rõ hơn các bảo đảm, và những điều này phải

Động cơ chính trị trong xung đột giữa Thái Lan và Cam Bốt; Châu Âu đề xuất một kế hoạch hòa bình cho Ukraina; Chiến lược “thân Trump” của chủ nhân giải Nobel hòa bình 2025; Anh Quốc khởi động chương trình cho giới trẻ hai bên sang làm việc và học tập…, trên đây là những chủ đề chính trong tạp chí thế giới đó đây tuần này. Trong tuần vừa qua, tình hình tại biên giới giữa Thái Lan và Cam Bốt căng thẳng trở lại, với các vụ đụng độ quân sự gây thương vong cho cả hai bên, hàng ngàn người phải đi sơ tán. Hai nước cáo buộc nhau là bên vi phạm lệnh ngừng bắn do tổng thống Mỹ Donald Trump làm trung gian. Tại sao xung đột bùng nổ trở lại vào lúc này, theo chuyên gia về Đông Nam Á, bà Christine Cabasset, nghiên cứu tại trung tâm Đông Nam Á (CASE), thuộc đại học EHESS của Pháp giải thích : “Thủ tướng Thái Lan, một trong những lãnh đạo của phe bảo thủ, tức là phe liên minh giữa hoàng gia và quân đội, sẽ ra tranh cử. Toàn bộ người dân Thái Lan sẽ đi bỏ phiếu trong vào tháng 3 năm 2026, và do đó, chính quyền Bangkok hiện nay có lợi, nếu có thể nói như vậy, trong việc củng cố lập trường của mình đối với Cam Bốt, biến Cam Bốt thành một quốc gia đối thủ. Chính vì vậy tôi nghĩ rằng đợt giao tranh này có nhiều động cơ chính trị. Thực tế, cũng giống như vài tháng trước khi bạo lực giữa hai nước bùng phát, chẳng hạn như từ tháng 5 đến tháng 7, và chính cựu thủ tướng Cam Bốt, Hunsen, từng nắm quyền trong một thời gian rất dài, đã công khai tiết lộ cuộc điện thoại mà ông đã ghi âm mà không có sự đồng ý của thủ tướng Thái Lan, Phaong Tarn Shina Guattara”.  Giữa lúc giao tranh, vấn đề bom mìn trong khu vực cũng được coi là một điểm nóng, khiến căng thẳng leo thang, theo tường thuật của New York Times. Phía Thái Lan cáo buộc binh sĩ nước này bị thương do bom mìn mới được gài dọc biên giới trong bối cảnh căng thẳng giữa hai nước từ 6 tháng qua. Về phần mình, Cam Bốt kiên quyết phủ nhận, khẳng định rằng những quả mìn đó là tàn dư từ cuộc nội chiến kết thúc năm 1999. Phía Cam Bốt cũng cho biết rằng những quả mìn được phát hiện và gây thương tích nằm ở khu vực do Thái Lan kiểm soát, và Cam Bốt không thể tiếp cận. Cả hai nước đều ký kết Hiệp ước Ottawa, cấm mìn sát thương, tuyên bố đã phá hủy kho dự trữ loại vũ khí này và dọn sạch hầu hết bom mìn trên mặt đất. Thế nhưng, câu hỏi đặt ra là những quả mìn đó đến từ đâu và ai đã đặt chúng ở đó. Khu vực biên giới phía tây bắc của Cam Bốt giáp với Thái Lan còn được biết đến với tên gọi vành đai mìn K5 trong những năm 1980. Chính phủ Phnom Penh do Việt Nam hậu thuẫn rải mìn tại đây, để ngăn chặn lực lượng Khmer Đỏ. Ban đầu, đó là những quả mìn được Liên Xô cung cấp cho Việt Nam. Báo Mỹ kết luận rằng điều này cho thấy một thách thức kép: vừa phải xử lý di sản chiến tranh, vừa đối phó với cáo buộc quân sự hóa khu vực. Châu Âu đề xuất kế hoạch hòa bình mới cho Ukraina để “thử Putin” Trong tuần này, hôm 11/12, tổng thư ký Liên Minh Bắc Đại Tây Dương, Mark Rutte đã đến Berlin, để thảo luận về chiến tranh Ukraina, đặc biệt là đề xuất của Mỹ, đề nghị Kiev nhượng bộ lãnh thổ. Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh Hoa Kỳ gần đây thay đổi chiến lược an ninh, dường như « sẵn sàng hy sinh an ninh của châu Âu », để đạt được thỏa thuận với Nga. Mất đi sự ủng hộ từ Mỹ, uy tín của NATO dường như đang suy giảm. Tại thủ đô Đức, ông Mark Rutt đã kêu gọi « thử » tổng thống Nga Vladimir Putin để xem liệu ông ấy muốn hòa bình hay không, bằng cách lập ra một kế hoạch được cả châu Âu và Hoa Kỳ ủng hộ, sau đó đề xuất với Kiev, nhằm chấm dứt chiến tranh. Trong bài phát biểu tại Berlin, ông cũng lấy làm tiếc rằng « quá nhiều thành viên của NATO » không hiểu được mức độ đe dọa của Nga ở châu Âu. Về phía Đức, thủ tướng Friedrich Merz cho biết đã gửi đến tổng thống Trump một bản kế hoạch hòa bình mới cho Ukraina. Từ Berlin, thông tín viên Thibault Pascal tường trình : « Thủ tướng Đức hoan ngênh một ‘động lực mới’, trước các cuộc thảo luận nhằm tìm lối thoát cho cuộc chiến tại Ukraina. Ông Merz nhấn mạnh rằng cần phải đạt được một giải pháp khả dĩ, phải bao gồm châu Âu và nhận được sự ủng hộ của Ukraina. Lãnh đạo Đức cũng giữ lập trường ngoại giao, khi được hỏi về việc ông Donald Trump đã tỏ ra mất kiên nhẫn, sau khi hội đàm với các lãnh đạo Đức và Pháp một ngày trước đó. Về cuộc họp mà các nước châu Âu muốn tổ chức vào cuối tuần này, đã được Đức xác nhận. Tổng thống Mỹ vẫn chưa quyết định liệu tham dự hay không, và ông Trump đã nói « chúng tôi không muốn mất thời gian ». Ông Friedrich Merz cho biết đã gửi một đề xuất cho Hoa Kỳ, sửa đổi các đề nghị của Mỹ. Ông nói : « Trước hết, đó là những khả năng nhượng bộ lãnh thổ mà Ukraina sẵn sàng chấp nhận. Nhưng đó là vấn đề mà tổng thống Ukraina và người dân Ukraina phải tự quyết định. Chúng tôi đã nhắc lại điều đó với ông Trump. Ông Merz không tiết lộ chi tiết về những đề nghị của Kiev, trong khi chờ đợi phản ứng chính thức của Washington.  Tuy nhiên, văn bản sửa đổi này, chắc chắn khác biệt với kế hoạch hòa bình ban đầu của ông Trump, vốn dự trù việc nhượng cho Nga những vùng lãnh thổ mà Matxcơva, hiện vẫn chưa kiểm soát được. Đề xuất đó đã bị Kiev và các nước châu Âu bác bỏ và bị đánh giá là có lợi cho Nga. Chiến lược “thân Trump” của chủ nhân giải Nobel Hòa Bình 2025 Một sự kiện đáng chú ý trong tuần vừa qua là lễ trao giải Nobel được tổ chức tại Oslo, với sự hiện diện của chủ nhân giải Nobel hòa bình, bà Maria Corina Machado. Đây là lần đầu bà xuất hiện trước công chúng kể từ nhiều tháng qua, sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2024. Thuộc phe đối lập với tổng thống Nicolas Maduro, bà đã phải sống ẩn dật trong thời gian qua, và đã tìm cách bí mật rời khỏi Venezuela, với sự hỗ trợ của Mỹ, để đến Na Uy nhận giải. Được ghi nhận vì những đóng góp cho quá trình chuyển đổi dân chủ ở Venezuela, bà Maria Corina Machado cũng đã gây không ít tranh cãi, với những quan điểm ủng hộ Donald Trump. Trong bài phát biểu sau khi giải thưởng được công bố, bà đã bày tỏ lòng biết ơn đến ông Trump và những đồng minh khác, và « dành tặng giải thưởng » về mặt tinh thần cho ông Trump vì những ủng hộ của ông đối với phong trào dân chủ. Những nhận định này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Hoa Kỳ và chính quyền của Maduro (không được Mỹ và một số nước châu Mỹ La Tinh công nhận) đã leo thang trong thời gian gần đây, khi Mỹ điều động quân sự đến ngoài khơi Venezuela, tấn công vào tàu của Venezuela, nhân danh cuộc chiến chống ma túy. Về lập trường của lãnh đạo phe đối lập Venezuela, giảng viên Thomas Posado, tại trường đại học Rouen, trả lời RFI Pháp ngữ, nhận định : « Tại Venezuela có những nhà lãnh đạo chính trị phản đối Nicolás Maduro, phản đối việc lương chỉ khoảng một euro, phản đối một số biện pháp bắt giữ, hay cái chết của một số nhà lãnh đạo chính trị trong trại giam, một số tù nhân chính trị, nhưng họ không tán thành chính sách của Donald Trump, không cảm ơn Donald Trump về các vụ đánh bom ở vùng biển Caribé, và không cảm ơn Donald Trump khi lên nhận giải Nobel Hòa bình, và chiến lược của họ là không thuyết phục Donald Trump hành động, bao gồm cả hành động quân sự, chống lại đất nước của họ. Nhưng đó là chiến lược mà Maria Corina Machado đã chọn. Đó là một chiến lược gây tranh cãi, nhất là khi tự coi mình là một người theo chủ nghĩa hòa bình và là người đoạt giải Nobel Hòa bình. Nhưng trên thực tế, điều này lại tạo điều kiện dễ dàng hơn cho Donald Trump áp dụng chủ nghĩa can thiệp quân sự chống lại kẻ thù của ông ở Mỹ Latinh. Toàn bộ hệ tư tưởng « Trumpist » ủng hộ Trump, góp phần hình sự hóa người Venezuela, hoặc ở Hoa Kỳ, đó là chiến lược chính trị mà Maria Corina Machado đã chọn. » Liên Hiệp Quốc : Nhân quyền bị đe dọa nghiêm trọng Trong bối cảnh các vụ vi phạm nhân quyền ngày càng gia tăng ở các khu vực bị ảnh hưởng bởi xung đột trên toàn thế giới, Cao Ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc, hôm 10/12 vừa qua, đã đưa ra bản tổng kết đáng quan ngại, nhận định rằng quyền con người “đang trong tình trạng sinh tồn”, bị đe dọa nghiêm trọng do  bị cắt giảm ngân sách đáng kể từ các nhà tài trợ quốc tế. Từ Genève, thông tín viên Jérémie Lanche tường trình : Cao Ủy Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc chỉ chiếm 4 % ngân sách của Liên Hiệp Quốc. Tuy nhiên, do thiếu kinh phí, cơ quan này đã buộc phải sa thải 300 nhân sự từ đầu năm nay và còn có thể tiếp tục cắt giảm. Ngoài ra, cũng phải kể đến việc di dời những văn phòng tại Genève, đến Vienne hoặc Naironi. Đó là vấn đề nhân sự. Cuộc khủng hoảng ngân sách cũng cản trở công việc của những nhà điều tra của tổ chức này. Ủy viên Volker Turk giải thích : « Hiện, chúng tôi chỉ có 50-60 % kinh phí cần thiết. Điều này đồng nghĩa với việc giảm khả năng điều tra, ghi lại những vụ vi phạm nhân quyền. Ví dụ, tại Cộng Hòa Công Gô, chúng tôi không có kinh phí để triển khai một ủy ban điều tra (được thành lập hồi đầu năm nay). Đúng vậy, hệ quả thật sự rất nặng nề. » Nguồn lực suy giảm, trong khi các lực lượng phản đối nhân quyền ngày càng gia tăng, và hiện diện rõ ràng hơn, và đáng lo ngại là họ không gặp khó khăn trong vấn đề gây quỹ. Ông Turk giải thích : « Tại châu Âu, các nhóm chống nhân quyền hoặc phản đối bình đẳng giới, đã nhận được gần 1,2 tỷ đô la trong giai đoạn từ năm 2019 đến 2023. Phần lớn các khoản tài trợ này đến từ những nhà quyên góp ở châu Âu, Nga và Hoa Kỳ ». Trước việc nhiều nhà lãnh đạo quay lưng lại với nhân quyền, ủy viên Volker Turk kỳ vọng vào một liên minh tập hợp các Nhà nước, thành phố, cũng như là xã hội dân sự và các nhà hảo tâm để đưa nhân quyền trở lại vị trí trung tâm trong các hoạt động công. Cấm trẻ vị thành niên dùng mạng xã hội có khả thi hay không ? Úc là nước đầu tiên trên thế giới ra lệnh cấm mạng xã hội đối với trẻ vị thành niên, dưới 16 tuổi, liên quan đến tất cả các ứng dụng như Snapchat, TikTok Twitch, Instagram, Facebook THreads, Kick, X hay Youtube. Quy định này được coi là hình mẫu cho nhiều nước noi theo, dù nhiều chuyên gia phản đối. Vấn đề chính là làm sao có thể thực thi luật trên thực tế khi giới trẻ tiếp cận được nhiều loại công nghệ cho phép lách luật dễ dàng. Thông tín viên Grégory Plesse từ Sydney, cho biết thêm : Theo luật Úc, những nề

Dầu mỏ của Nga là trọng tâm của cuộc họp thượng đỉnh hôm 05/12 giữa thủ tướng Ấn Độ, Narendra Modi, và tổng thống Nga, Vladimir Putin. New Delhi đang mắc kẹt giữa nhu cầu mua dầu lửa giá rẻ của Nga và các lệnh trừng phạt của Mỹ, đồng thời phải khẳng định nguyên tắc tự chủ chiến lược. Để bảo vệ đối tác - đồng minh Ấn Độ, TT Nga Putin đã không ngần ngại « chĩa mũi dùi » vào Mỹ, đẩy chính quyền của TT Donald Trump vào cảnh « gậy ông đập lưng ông ». Từ Matxcơva, thông tín viên Anissa El Jabri cho biết thêm : « Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã chờ đón tổng thống Nga Vladimir Putin ngay dưới chân máy bay. Theo truyền thông Nga, đây là một sự chào đón bất ngờ. Và thêm một sự chế giễu đối với chuyến đi gây tranh cãi trên xe của tổng thống Mỹ Donald Trump khi tổng thống Nga Vladimir Putin đến Alaska hồi tháng 08 vừa qua : vẫn theo truyền thông Nga, ông Putin đã di chuyển bằng xe của thủ tướng Ấn Độ cùng với ông Modi mà không có phiên dịch viên đi cùng. Ngay sau khi đến, ông Putin đã cho thấy một bầu không khí nồng nhiệt. Kênh truyền hình Ấn Độ « India Today » phát một cuộc phỏng vấn nguyên thủ quốc gia Nga, trong đó có thông điệp ủng hộ New Delhi, với bản dịch của kênh truyền hình này. Ông Putin nói : « Về việc Ấn Độ mua các nguồn năng lượng từ Nga, tôi muốn lưu ý rằng chính Hoa Kỳ là nước luôn mua nhiên liệu hạt nhân của chúng tôi cho các nhà máy điện của họ. Đó cũng là năng lượng. Đó là uranium cho các lò phản ứng điện hạt nhân đang hoạt động tại Hoa Kỳ. Nếu Hoa Kỳ có quyền mua năng lượng của chúng tôi, tại sao Ấn Độ lại không có quyền tương tự ? Câu hỏi này cần được xem xét kỹ lưỡng, và chúng tôi sẵn sàng thảo luận về điều này, kể cả với tổng thống Donald Trump ». Lời lẽ ủng hộ này rõ ràng cũng là một sự chế giễu nhắm vào Hoa Kỳ. Washington đã áp đặt lệnh cấm vận đối với uranium làm giàu của Nga hồi tháng 08/2024, nhưng sau đó do lệ thuộc vào nguyên liệu của Nga nên chính quyền Mỹ đã cấp phép đặc biệt để nhập khẩu uranium của Nga cho đến năm 2028. Theo dữ liệu do Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế IAEA công bố vào cuối tháng 09 vừa qua, 20% uranium làm giàu được sử dụng trong các lò phản ứng dân sự của Mỹ có xuất xứ từ Nga ». Chiến tranh Ukraina : Ngoại giao không đạt kết quả, căng thẳng leo thang ở Hắc Hải Trước khi công du Ấn Độ, tổng thống Nga Vladimir Putin đã đón tiếp tại điện Kremlin phái đoàn đàm phán của Mỹ, trong đó có đặc sứ Steve Witkoff của tổng thống Mỹ, và Jared Kushner, con rể của ông Trump. Các cuộc thảo luận tìm lối thoát cho chiến tranh Ukraina đã kéo dài tới 5 giờ đồng hồ, nhưng không đạt được kết quả cụ thể nào, cho dù được Matxcơva và Washington đánh giá là « hữu ích », « mang tính xây dựng » và « có hiệu quả ». Trở về từ Nga, đặc sứ Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể của tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 04/12 đã có cuộc trao đổi với Rustem Umerov, nhà đàm phán chính của Ukraina, tại Florida. Trong khi các hoạt động ngoại giao liên tục diễn ra, tình hình bất ngờ nóng lên tại Hắc Hải, liên quan đến các vụ Urkaina tấn công vào tàu chở hàng của Nga, trong đó có các tàu chở dầu. Đáp lại, các lực lượng Nga tăng cường oanh tạc Odessa, nơi có cảng biển quan trọng nhất của Ukraina nhìn ra Hắc Hải.   Từ Odessa, thông tín viên Théo Renaudon giải thích tình hình : « Một câu nói ngắn gọn của tổng thống Nga Vladimir Putin được đưa ra tối thứ Ba (02/12) nhưng hầu như không mấy được chú ý. Ông cáo buộc hải quân Ukraina có các hành vi tấn công tàu biển và đe dọa : « Giải pháp triệt để nhất là cắt đứt Ukraina khỏi biển. Về nguyên tắc, làm được như vậy thì Ukraina sẽ không còn có thể tấn công các tàu ». Các cảng biển của Ukraina hiện đang bị quân đội Nga nhắm mục tiêu. Mỗi ngày, hàng chục drone Shahed nhắm bắn vào các cảng ở Odessa, nơi ngũ cốc và khoáng sản được xếp lên tàu biển và được vận chuyển, mang lại nguồn thu cho Kiev để hỗ trợ nỗ lực chiến tranh. Drone và tên lửa được lực lượng Nga phóng đi từ bán đảo Crimée đã chiếm của Ukraina. Chỉ mất vài phút để drone và tên lửa phóng đến mục tiêu, tấn công cơ sở hạ tầng của Ukraina. Các vụ oanh tạc khiến nhiều nhân viên bốc dỡ hàng hóa bị thương, đôi khi là tử vong. Nhưng mỗi lần như vậy, phía Ukraina đều xây dựng lại cơ sở hạ tầng bị hư hại trong thời gian ngắn kỷ lục. Và những cần cẩu khổng lồ của Odessa vẫn tiếp tục bốc xếp hàng hóa lên các tàu chở hàng sẽ đi qua Thổ Nhĩ Kỳ. Năm ngoái, các cảng biển của Ukraina đã xuất khẩu gần 100 triệu tấn hàng hóa : một con số cao kỷ lục ». Tập Cận Bình từ chối để bị lôi kéo trách nhiệm vào việc chấm dứt chiến tranh Ukraina Trong khi tổng thống Nga Putin công du Ấn Độ, thì nguyên thủ Pháp có chuyến thăm cấp Nhà nước đến Trung Quốc. Cùng với thương mại, chiến tranh Ukraina là 1 trong 2 trọng tâm của cuộc họp thượng đỉnh Pháp - Trung. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron hôm thứ Năm 04/12 đã thúc giục chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dùng ảnh hưởng đối với Matxcơva để chấm dứt chiến tranh Ukraina. Tuy nhiên, theo đặc phái viên RFI Nathanael Vittrant từ Bắc Kinh, ông Tập đã « phản đối mọi ý đồ muốn quy trách nhiệm cho người khác ». Trung Quốc luôn tuyên bố mong muốn hòa bình, nhưng một số nước châu Âu cáo buộc Trung Quốc cung cấp linh kiện, thiết bị quân sự cho Nga. Vậy lập trường thực sự của Bắc Kinh về cuộc chiến ở Ukraina là gì ? Trả lời RFI Pháp ngữ ngày 04/12, nhà địa lý học Emmanuel Véron, chuyên gia về Trung Quốc đương đại, nhà nguyên cứu hợp tác với Viện Inalco, thành viên của Viện nguyên cứu của Pháp về Đông Á (IFRAE), phân tích : « Cho đến nay, tức là tính đến tháng 12/2025, Bắc Kinh chưa bao giờ lên án chiến tranh và hành động xâm lược của Nga ở Ukraina. Đó là điểm đầu tiên. Và điểm thứ hai là giờ đây, chúng ta có thể dễ dàng nói ra điều sau đây, bởi vì có một số tài liệu nguồn mở cho thấy, rõ ràng là Trung Quốc hỗ trợ rất nhiều cho ngành công nghiệp quốc phòng của Nga. Nhìn chung thì nền kinh tế Nga, trong đó có tài chính của Nga, tạo ra doanh thu cho phép Nga duy trì mức độ hoạt động công nghiệp và kinh tế nhất định trong bối cảnh chiến tranh với Ukraina. Hiện tại, ở cấp độ chiến lược và quốc tế, rõ ràng là giới ngoại giao Pháp, ít nhất là từ phía tổng thống Macron, có mong muốn đưa Trung Quốc vào các cuộc đàm phán liên quan đến một triển vọng hòa giải hoặc hòa bình cho xung đột ở Ukraina. Thế nhưng, cố gắng lôi kéo Trung Quốc vào đối thoại để tách Bắc Kinh ra khỏi mối quan hệ song phương rất chặt chẽ với Nga, việc này đã không phát huy tác dụng. Nhìn vào các cuộc gặp ngoại giao từ năm 2022 - 2023 đến nay, cái gọi là kế hoạch hòa bình nổi tiếng của Trung Quốc, hay thậm chí là từ « hòa bình », còn không xuất hiện ở đâu cả. Đó là một logic về sự hòa giải, chứ không phải hòa bình. Chúng ta có thể thấy rõ ràng là chúng ta đã thất bại hết lần này đến lần khác ». Năng lượng mặt trời : Trung Quốc và tham vọng biến sa mạc Sahara thành trung tâm công nghiệp toàn cầu  Về chuyển đổi năng lượng, Trung Quốc mới đây đã đánh dấu một cột mốc quan trọng trong lĩnh vực năng lượng mặt trời : Hơn 1,1 terawatt điện mặt trời đã được lắp đặt và 220 gigawatt được bổ sung chỉ trong vòng 7 tháng - nhanh hơn gấp 5 lần so với điện than. Tham vọng của Bắc Kinh là biến Trung Quốc thành trung tâm của quá trình chuyển đổi năng lượng và biến chuyển đổi năng lượng thành đòn bẩy để tạo ảnh hưởng toàn cầu. Từ Bắc Kinh, thông tín viên Cléa Broadhurst ngày 03/12 cho biết thêm : « Chỉ riêng công nghệ quang điện của Trung Quốc cũng có thể giúp hạn chế sự nóng lên toàn cầu ở mức 1,5°C. Đây là điều mà Giang Khả Quân (Jiang Kejun), một nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Năng lượng, khẳng định. Chuyên gia Giang Khả Quân cho biết : « Nhờ công nghệ quang điện của Trung Quốc, hiện đang có giá thấp ở mức khó có thể thấp hơn nữa, nhiên liệu hóa thạch gần như có thể biến mất khỏi bức tranh năng lượng. Ngày nay, đầu tư vào năng lượng mặt trời hoặc năng lượng phi carbon đã rẻ hơn nhiều so với sản xuất điện từ nhiên liệu hóa thạch ». Ông nhắc lại là 60% công suất điện quang điện mới của thế giới trong năm nay được lắp đặt tại Trung Quốc. Nhà nghiên cứu này tin rằng điều đó sẽ có thể gây ra « những cú sốc rất đáng kể » cho ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch trong những năm tới. Ông Giang Khả Quân cũng cho rằng đối với Bắc Kinh, lợi ích sẽ vượt xa biên giới quốc gia. Trung Quốc có thể sẽ là « một trong những lựa chọn duy nhất » để các nước đạt được các mục tiêu về khí hậu, đặc biệt là ở nam bán cầu (các nước đang phát triển), nơi các tấm pin mặt trời của Trung Quốc vẫn duy trì vị thế vượt trội về giá cả. Ông nói : « Bất chấp những rào cản do Hoa Kỳ và Châu Âu dựng lên đối với các sản phẩm quang điện của Trung Quốc, không có lý do gì phải lo lắng. Nhu cầu trên thế giới là vô cùng lớn, và Bắc Kinh hiện giờ tập trung vào các thị trường không đóng cửa với Trung Quốc ». Bắc Kinh còn đi xa hơn nữa : họ đang nghiên cứu liệu sa mạc Sahara có thể trở thành một trung tâm công nghiệp trong tương lai của thế giới, mà năng lượng được cung cấp không phải nhờ công nghệ phương Tây mà là từ điện mặt trời của Trung Quốc, hay không ».

Thời sự quốc tế tuần qua nổi bật với sự kiện « tối hậu thư » về hòa bình cho Ukraina, của tổng thống Mỹ Donald Trump, buộc chính quyền Kiev phải trả lời trước dịp lễ Tạ Ơn, ngày 27/11/2025. Nhiều hoạt động ngoại giao dồn dập diễn ra đặc biệt tại châu Âu sau « tối hậu thư » của tổng thống Mỹ. Sự kiện nói trên diễn ra đúng vào lúc mâu thuẫn gia tăng trong nội bộ phe cầm quyền của tổng thống Trump. Tối hậu thư về chiến tranh Ukraina của tổng thống Mỹ được tung ra đúng vào dịp diễn ra thượng đỉnh của nhóm G20, gồm 19 nền kinh tế lớn nhất thế giới, cùng Liên Hiệp Châu Âu (và Liên Hiệp Châu Phi, mới gia nhập từ năm 2023). Washington tẩy chay thượng đỉnh G20 tại Nam Phi. G20 ra tuyên bố chung bất chấp phản đối của Mỹ. Tối hậu thư của tổng thống Mỹ cũng được đưa ra đúng vào giai đoạn chót đầy căng thẳng của Hội nghị Khí hậu COP30 của Liên Hiệp Quốc tại Brazil, khi cộng đồng quốc tế, bị chia rẽ về vấn đề lộ trình từ bỏ năng lượng hóa thạch, có nguy cơ không ra được Tuyên bố chung. COP30 rút cục tái khẳng định Hiệp định Paris 2015 là kim chỉ nam trong hành động Khí hậu, « ngọn hải đăng » của cộng đồng quốc tế trong công cuộc chuyển đổi sang mô hình kinh tế xanh. Đọc thêm - Hành động Khí hậu – Công lý Khí hậu : Vì sao ví Hiệp định Paris 2015 như « Ngọn hải đăng » ? (Phần đóng khung trong bài) Giáo hoàng Lêô XIV dành chuyến công du quốc tế đầu tiên cho Thổ Nhĩ Kỳ, cũng là nơi diễn ra dịp kỉ niệm 1.700 năm Công đồng Nicea I, một thời điểm quan trọng bậc nhất trong lịch sử đạo Thiên Chúa. Trên đây là các chủ đề chính của Tạp chí Thế giới Đó đây tuần này. Kế hoạch cho Ukraina tiếp theo kế hoạch Gaza Kế hoạch hòa bình cho Gaza theo đề xuất của chính quyền Mỹ được Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc thông qua ngày 17/11/2025. Ít ngày sau, chính quyền Trump tung ra kế hoạch hòa bình 28 điểm cho Ukraina, mà nhiều nhà quan sát coi là thiên hẳn về lợi ích của điện Kremlin. Cá nhân tổng thống Trump công khai gây áp lực, và thậm chí buộc Kiev phải trả lời trong ít ngày, và đe dọa nếu bác bỏ, Ukraina sẽ phải gánh chịu hậu quả nặng nề. Phía Nga ngay lập tức hoan nghênh sáng kiến 28 điểm của Mỹ. Tổng thống Ukraina một mặt tỏ ra hưởng ứng, mặt khác báo động trước toàn dân về nguy cơ phải lựa chọn, hoặc chấp nhận  mất chủ quyền, rơi vào thân phận chư hầu của Nga, hoặc bị mất đi một « đồng minh lớn », ngụ ý chỉ Mỹ. Các nước châu Âu đồng minh chủ chốt của Ukraina nỗ lực tìm kiếm một giải pháp ngoại giao để hóa giải áp lực của tổng thống Mỹ. Đọc thêm - Chiến tranh Ukraina: Châu Âu hóa giải kế hoạch "hòa bình" áp đặt của Mỹ như thế nào « Hỏa mù » tối hậu thư Ukraina: Một « vở bi hài kịch » ? Chính quyền Trump ngay sau đó đã tỏ ra xuống nước, chấp thuận nhiều sửa đổi từ phía Ukraina, và hoan nghênh các đóng góp của châu Âu. Tuy nhiên, theo nhiều nhà quan sát về chính trị quốc tế, những gì diễn ra nói trên trên thực tế có thể chỉ là một vở kịch trên truyền thông, không hứa hẹn mang lại giải pháp cho chiến tranh Ukraina. Quan điểm sau đây của nhà báo đài Pháp France Inter, Bertrand Gallicher, trong một cuộc trả lời đài TF1, ngày 24/11, được nhiều nhà quan sát chia sẻ: « Kế hoạch hòa bình này ngày càng giống một vở kịch tồi, mà chúng ta không biết liệu đó là một vở hài kịch bi đát hay một bi kịch, bởi vì dĩ nhiên chiến tranh vẫn tiếp tục trong thời gian này. Chúng ta không biết tác giả của vở kịch này là ai, không biết tác giả của kế hoạch hòa bình này là ai. Là Donald Trump hay Vladimir Putin? Chúng ta cũng không thực sự biết kết thúc của vở kịch này là gì, có thể nó chỉ đơn giản là một lời mời tham dự một hội nghị hòa bình mới. Tất cả những gì chúng ta biết là có những diễn viên, đó là những người tham gia các đoàn đàm phán đã có mặt hôm qua tại Geneva. Nhưng về bản chất, vẫn còn rất nhiều câu hỏi chưa có lời giải. Có lẽ ngoại trừ ý chí của tổng thống Nga Vladimir Putin không muốn đạt được kết quả. Người ta có thể hình dung rằng kế hoạch hòa bình này, trong tình hình hiện tại, chắc chắn sẽ thất bại. Cần phải thay đổi triệt để để thành công, nhưng đây là điều cực kỳ khó xảy ra. » Kế hoạch hòa bình của Mỹ cho Ukraina thực hư ra sao là câu chuyện còn để ngỏ, trước chuyến công du Matxcơva của đặc sứ của tổng thống Trump, nhưng màn tối hậu thư tỏ rõ là một hỏa mù. Phe của tổng thống Trump: Mâu thuẫn nội bộ chưa từng có Điểm ít được chú hơn trong vụ tối hậu thư Ukraina là sáng kiến ngoại giao này được tung ra đúng vào lúc nội bộ phe Cộng hòa của tổng thống Trump rơi vào mâu thuẫn nội bộ chưa từng có, kể từ khi ông Trump trở lại nắm quyền. Nhà báo Lê Ngọc từ Washington cho biết cụ thể : « Khó ai có thể nghĩ rằng nhà lãnh đạo uy quyền nhất trong đảng Cộng Hòa kể từ thời cố tổng thống Ronald Reagan lại bị chính các thành viên trong đảng chống đối. Đầu tháng này, gần như đa số các dân biểu Cộng hòa đã cùng với các dân biểu Dân chủ bỏ phiếu đòi công khai hồ sơ Epstein, tội phạm tình dục, đã bị kết án, bất chấp phản đối quyết liệt của ông Trump lúc đầu. Chính trong bối cảnh này, chính quyền Trump đã đưa cho tổng thống Volodymyr Zelenskyy bản kế hoạch hòa bình 28 điểm. Bản kế hoạch, mà theo đó Ukraina buộc phải nhường lãnh thổ cho Nga, hạn chế quy mô quân đội và không được gia nhập NATO, đã vấp phải sự phản đối dữ dội từ nhiều thành viên Cộng Hòa. Mitch McConnell, cựu lãnh đạo phe Cộng Hòa tại Thượng viện, thành viên Cộng hòa có ảnh hưởng, phẫn nộ về việc tổng thống Trump để ‘‘uy tín chúng ta bị đe dọa. Các đồng minh và đối thủ đang nhìn: Liệu Mỹ sẽ kiên quyết phản đối xâm lược hay sẽ tưởng thưởng kẻ xâm lược ?" Chưa kể đến ‘‘sự cố rò rỉ đoạn ghi âm’’ của Steve Witkoff, đặc phái viên của ông Trump về Ukraina. Dân biểu Cộng Hòa Don Bacon xem Steve Witcoff không khác nào một điệp viên Nga, và kêu gọi không để Witkoff dẫn dắt các đàm phán. Kế hoạch cho Ukraina và việc công bố hồ sơ Epstein chỉ là hai trong một loạt sự việc, như đòi hỏi của ông Trump, trong vụ ‘‘shutdown’’, bãi bỏ “filibuster”, tức quy định lâu đời về việc cần phải có 60/100 phiếu để một dự luật được đưa ra biểu quyết ở Thượng viện, cho đến ý tưởng cho mỗi người dân 2.000 đô la lấy từ tiền thu thuế quan... Một liên minh các dân biểu Cộng Hòa ở Hạ Viện, do dân biểu Brian Fitzpatrick đứng đầu, yêu cầu bỏ phiếu ở Hạ Viện dự luật trừng phạt Nga ngay sau Lễ Tạ Ơn ngày 27/11, bất chấp kế hoạch 28 điểm. Tóm lại, phản đối mạnh trong nội bộ cũng như từ các đồng minh châu Âu khiến khả năng kế hoạch hòa bình 28 điểm cho Ukraina của tổng thống Trump được thông qua, mà không có sửa đổi đáng kể, gần như là điều bất khả. » Mâu thuẫn giữa chính quyền Trump và châu Âu có còn là chuyện « nội bộ » phương Tây ? Thái độ nhiều phần đứng hẳn về phía điện Kremlin của chính quyền Trump, nhất quán từ khi lên nắm quyền đến nay, ngày càng đặt ra vấn đề : Liệu các mâu thuẫn giữa Washington và các đồng minh châu Âu của Ukraina có còn là chuyện « nội bộ » của phương Tây ?   Giới chuyên gia phương Tây dường như đang bị chia rẽ triệt để trong cách hiểu về vấn đề này. Tiêu biểu cho quan điểm coi đây là chuyện « nội bộ » của phương Tây là ý kiến của các chuyên gia như Natasha Lindstaedt, Đại học Essex (Anh Quốc). Trong cuộc trả lời đài France 24, bà Natasha Lindstaedt nhận định : « thế nào thì Putin cũng đều thắng : hoặc Ukraina chấp nhận kế hoạch ban đầu thiên về có lợi cho phía Nga, hoặc Zelensky từ chối và Matxcơva có thể chứng tỏ mình là bên bị cản trở thúc đẩy hòa bình, đồng thời gieo rắc chia rẽ giữa Mỹ và châu Âu ». Đọc thêm - Kế hoạch hòa bình cho Ukraina: Sự hỗn loạn ngoại giao của phương Tây có lợi cho Nga Ngược lại, nhà cựu ngoại giao Pháp Michel Duclos, chuyên gia địa chính trị Viện Montaigne, khẳng định kế hoạch 28 điểm cho Ukraina mà phe cầm quyền tại Mỹ bàn thảo với Nga, cho thấy tổng thống Donald Trump đã « lộ rõ bộ mặt thật », đặc biệt với điều khoản thứ tư, khi Hoa Kỳ tự đặt mình ra ngoài hệ thống bảo vệ an ninh châu Âu, « các nước châu Âu không còn thực sự là các đồng minh » của nước Mỹ thời Donald Trump. Nói mâu thuẫn nội bộ giữa Mỹ và châu Âu chỉ đúng với những ai còn đặt niềm tin vào chính quyền Trump. Nhà báo Pierre Haski, đài Radio France, mới đây đưa ra diễn đạt « jeux des dupes » để nói về quan hệ Mỹ - Âu (tạm dịch là : « một trò lừa nhau giữa các bên, nhưng ai cũng giả vờ như không biết »). Châu Âu phụ thuộc nhiều vào Mỹ về mặt an ninh, và bị nước Mỹ của Donald Trump đe dọa về nhiều phương diện. Vừa phải cố gắng để không bị Mỹ ngoảnh mặt, vừa không để bị Mỹ thao túng là thách thức với châu Âu, như nhận định của Michel Duclos.  Thượng đỉnh G20 ở Nam Phi ra tuyên bố chung bất chấp Mỹ: Thắng lợi của hợp tác đa phương ? Hội nghị thượng đỉnh G20 họp tại Johannesburg, Nam Phi, bế mạc ngày 23/11/2025, đúng vào ngày Mỹ đàm phán với các nước châu Âu về kế hoạch 28 điểm cho Ukraina tại Genève, đã ra một Tuyên bố chung, với nội dung chính là kêu gọi thúc đẩy hợp tác đa phương, để chung tay hóa giải các thách thức toàn cầu, đặc biệt là bảo vệ hòa bình, giải quyết khủng hoảng khí hậu. Bất chấp phản đối của Mỹ, quốc gia tẩy chay thượng đỉnh, Tuyên bố chung đã được thông qua. Nước chủ nhà Nam Phi xem đây là một chiến thắng của hợp tác đa phương, và đặc biệt là của các nước phương Nam. Nam Phi, Trung Quốc siết chặt quan hệ Cũng trong dịp thượng đỉnh này, Trung Quốc tuyên bố đẩy mạnh hợp tác với Nam Phi. Thông tín viên Clea Broadhurst tường trình từ Johannesburg : « Tại Johannesburg, thủ tướng Trung Quốc đã tuyên bố đẩy mạnh quan hệ đối tác với Nam Phi, tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng mới, xe ô tô điện, y tế, kỹ thuật số và cơ sở hạ tầng. Bắc Kinh cũng hứa sẽ mở cửa thị trường rộng hơn cho các sản phẩm của Nam Phi. Đây là một hỗ trợ quan trọng đối với chính quyền Pretoria đang tìm cách nâng cao chất lượng sản phẩm, và giảm sự phụ thuộc vào việc bán nguyên liệu thô. Động thái này không phải là đơn lẻ, mà nằm trong chiến lược tăng cường ngoại giao với các nước thuộc Nam Bán cầu do Trung Quốc chủ trương. Trước các cạnh tranh gay gắt từ Mỹ và Liên Hiệp Châu Âu, Bắc Kinh đặt cược vào Nam Phi, một thành viên có ảnh hưởng của nhóm các cường quốc đang trỗi dậy BRICS, để củng cố sự hiện diện kinh tế

Hôm 20/11/2025, một phái đoàn của Mỹ đến Kiev để thảo luận về kế hoạch của chính quyền Donald Trump nhằm chấm dứt chiến tranh Ukraina. Kế hoạch vãn hồi hòa bình gọi là « mới » của Mỹ gồm 28 điểm, từ lực lượng vũ trang, lãnh thổ, đến tôn giáo, ngôn ngữ … Trong 28 điểm đó, có yêu sách Kiev nhượng bộ lãnh thổ cho Nga, Ukraina phải cắt giảm 50% quân số, binh sĩ nước ngoài không được triển khai tại Ukraina, Kiev từng bước bị Mỹ cắt giảm viện trợ - bắt đầu từ vũ khí tầm xa có khả năng tấn công sang lãnh thổ Nga ; tiếng Nga thành ngôn ngữ chính thức của Ukraina, giáo hội Chính thống giáo Nga được công nhận hợp pháp tại Ukraina … Dù Mỹ gọi là kế hoạch để vãn hồi hòa bình cho Ukraina, nhưng nhìn từ Kiev, đây chẳng khác nào yêu sách đòi Ukraina đầu hàng kẻ xâm lược trên nhiều phương diện, sau gần 4 năm chịu nhiều tổn thất lớn về nhân mạng, cơ sở hạ tầng. Kế hoạch mà Mỹ đề xuất liệu có thể khả thi ? Trên đài RFI ngày 20/11, Peer de Jong, cựu đại tá thủy quân lục chiến - phó chủ tịch Viện đào tạo Themiis về an ninh - quốc phòng, nhận định kế hoạch mới này không có bất kỳ cải tiến lớn nào và với tình hình hiện nay thì có rất ít khả năng thành công : « Tổng thống Mỹ Donald Trump mở rộng các đề xuất mà ông ấy đã từng đưa ra ngay từ đầu, bao gồm : thứ nhất là đóng băng mặt trận, thứ hai là khả năng chấp nhận việc Ukraina mất Donbas và Crimée, điều mà Nga xem là điều kiện tối thiểu. Và còn một khía cạnh thứ ba, rất quan trọng, đó là một kiểu trung lập hóa Ukraina, có nghĩa là Ukraina sẽ không thể trở thành thành viên Liên Minh Bắc Đại Tây Dương NATO, và dĩ nhiên là Ukraina sẽ phải chấp nhận những điều kiện gắt gao. Thế nên, hiện giờ quả bóng đang ở trên sân của tổng thống Ukraina Zelensky, nhưng tôi không nghĩ là Ukraina sẽ chấp nhận đề xuất này của Mỹ, điều mà họ đã bác bỏ ngay từ đầu. Và cũng phải nhắc lại là Mỹ vẫn còn đang tham gia cuộc chơi bởi vì kế hoạch của họ dĩ nhiên là bán vũ khí cho Liên Hiệp Châu Âu, và sau đó để Liên Âu cấp cho Ukraina ». Về phía Ukraina, trên đài RFI ngày 19/11, giáo sư Tetyana Ogarkova, trưởng bộ phận Quốc tế của tổ chức phi chính phủ Ukraine Crisis Media Center, nhấn mạnh cho dù đây là thời điểm rất khó khăn của Kiev, nhưng Ukraina sẽ không dễ dàng chấp nhập thất bại như vậy : « Hiện giờ, đây là thời điểm tồi tệ nhất đối với Ukraina, bởi họ đang phải hứng chịu vụ bê bối tham nhũng nghiêm trọng. Ngay từ đầu, tổng thống Mỹ Donald Trump đã tìm cách chấm dứt cuộc chiến này nhưng theo cách đứng trên lưng Ukraina, có phải vậy không nhỉ ? Thế nên, đây không phải điều khiến chúng ta ngạc nhiên. Ukraina đã không nhượng bộ hồi tháng 02/2025. Đã từng có một cảnh tượng diễn ra tại Phòng Bầu Dục và trở nên nổi tiếng. Cũng đã có những thời điểm khó khăn khác. Có lúc, Ukraina đã nhượng bộ trước những yêu sách của Nga, mà thực ra lại là những yêu cầu của Mỹ. Vì vậy, giờ đây, họ lại tìm cách thử lại vào thời điểm khó khăn hơn một chút cho Ukraina, nhưng đây sẽ có thể là một thất bại ». Khủng hoảng ngoại giao Tokyo - Bắc Kinh xen vào đời sống người dân Trung Quốc Quan hệ Trung - Nhật trong tuần qua vẫn chưa được cải thiện. Căng thẳng dấy lên trở lại sau phát biểu của thủ tướng Nhật Sanae Takaichi trước Quốc Hội hôm 07/11, rằng nếu Bắc Kinh thôn tính Đài Loan bằng sức mạnh quân sự, thì đây có thể được xem là một yếu tố đe dọa đến « sự tồn vong » của Nhật Bản, nên Tokyo có thể sẽ tính đến một giải pháp quân sự để phòng vệ.  Không chỉ muốn thủ tướng Nhật Sanae Takaichi rút lại tuyên bố, qua các đòn đáp trả Tokyo, Bắc Kinh còn muốn đe nẹt, ngăn cản các nước khác bày tỏ sự ủng hộ đối với Đài Loan mà Bắc Kinh luôn xem là một phần lãnh thổ của Trung Quốc. Những ngày qua Trung Quốc liên tục gây sức ép đối với Tokyo : từ khuyến cáo người dân Trung Quốc tránh đến du lịch ở Nhật Bản, hoãn cho trình chiếu tại Trung Quốc 2 bộ phim của Nhật, tạm đình chỉ nhập khẩu hải sản của Nhật, ngừng thương lượng về việc nhập khẩu trở lại thịt bò của Nhật. Nhìn từ Trung Quốc, người dân nhìn nhận thế nào về những quyết định nói trên của chính quyền. Từ Bắc Kinh, thông tín viên Cléa Broadhurst gửi về bài phóng sự : « Các chuyến bay bị hủy, những bộ phim bị tẩy chay, căng thẳng giữa Bắc Kinh và Tokyo đã leo thang trong những ngày gần đây. Đối với người đàn ông tên là Đường này, việc đến Nhật Bản bây giờ là điều không thể. Ông nói : « Tôi sẽ không đi. Không phải là vào lúc này. Nếu chính sách của họ là thù địch với Trung Quốc, thì làm sao mà tôi có thể đến đó mà tiêu tiền được cơ chứ ? Đi mua sắm, chi tiền cho một quốc gia không tôn trọng đất nước chúng tôi thì cũng giống như chấp nhận một sự xúc phạm vậy ». Quan điểm này lan truyền trên mạng xã hội, trong bối cảnh căng thẳng ngoại giao leo thang. Nhưng cũng có những người tỏ ra chừng mực hơn, ví dụ cô Lý, một người thường xuyên đi du lịch. Cô chia sẻ : « Tôi sẽ không thay đổi kế hoạch ngay lập tức chỉ vì diễn biến thời sự. Nhưng nếu đi du lịch, tôi sẽ chờ đợi thêm chút thời gian rồi mới đi. Tôi sẽ tìm hiểu các khuyến cáo chính thức, diễn biến dư luận ra sao để xem liệu có tác động thực sự nào không ». Cuối cùng, một số người từ chối để chính trị chi phối đời sống văn hóa của họ, như trường hợp của Nhạc, một người khoảng 40 tuổi, mê phim ảnh. Anh nói : « Nếu chúng tôi phải điều chỉnh lựa chọn văn hóa của mình cho phù hợp với từng phát ngôn chính trị, thì chúng tôi sẽ chẳng còn có thể xem bất cứ bộ phim nào nữa. Điều quan trọng nhất là duy trì sự độc lập trong tâm trí. Chính trị là chính trị, và cuộc sống là cuộc sống ». Tẩy chay, thận trọng hay xa lánh : cuộc khủng hoảng Trung - Nhật đang xen vào cuộc sống thường nhật của người dân Trung Quốc, nhưng mỗi người tự quyết định để cuộc khủng hoảng tác động vào đời sống của mình ở mức nào ». Thông qua luật mới về tỵ nạn, chính phủ Anh vấp phải nhiều phản đối Chính phủ Anh, qua lời bộ trưởng Nội Vụ, bà Shabana Mahmood, hồi đầu tuần đã công bố những thay đổi lớn nhất từ 40 năm qua với luật tỵ nạn, áp đặt nhiều điều khoản gắt gao hơn trước, gây ra phản đối của không ít nghị sĩ của đảng cầm quyền và đối lập, trừ đảng cánh hữu dân túy Reform. Từ Luân Đôn, thông tín viên Nguyễn Giang tường thuật : « Kế hoạch có tên “Phục hồi Trật tự và Kiểm soát” (Restoring Order and Control) được công bố hôm đầu tuần qua, trước khi bà Mahmood giới thiệu nội dung tại nghị trường hôm thứ Ba 18/11, làm bùng lên nhiều chỉ trích. Về định hướng mới cho chính sách nhận tỵ nạn, bộ trưởng Mahmood nói rõ lý do kinh tế là quan trọng. Theo bà, hiện Anh quốc đang phải “dùng tiền của người đóng thuế để nuôi trên 100.000 người xin tỵ nạn, và nhiều người đã và sẽ trở thành thất nghiệp một số năm sau khi nhận quy chế tỵ nạn”. Họ sẽ tiếp tục dựa vào các khoản trợ cấp an sinh xã hội (benefits) mà nước Anh phải chi ra. Đây là điều “bất công cho người dân” và cần được chấm dứt. Một trong những điểm chính của kế hoạch là bỏ quy chế cấp quyền ở lại Anh vĩnh viễn cho người được công nhận tỵ nạn. Thay vào đó, chính phủ chỉ cấp giấy phép tạm cư cho họ có hạn 2 năm rưỡi và sẽ đánh giá lại sau 30 tháng. Những người vào Anh dạng di cư bất hợp pháp thì phải đợi 20 năm mới có quyền xin định cư, và phải đạt các tiêu chuẩn như thu nhập và đạt trình độ tiếng Anh cao hơn trước ». Việc cấp nhà ở miễn phí cho người tỵ nạn sẽ được siết chặt để đi tới chỗ chấm dứt. Chuyện dùng khách sạn làm chỗ tạm cư cho người xin tỵ nạn tiếp tục gây bức xúc trong nhiều cộng đồng dân cư bản địa. Thông tín viên Nguyễn Giang cho biết thêm : « Bà Mahmood lý giải những thay đổi này nhằm cải tổ hệ thống nhập cư và tỵ nạn vượt khỏi tầm kiểm soát và trở nên bất công (out of control and unfair) đối với người dân Anh. Bà nêu ví dụ có người tỵ nạn đi xe Audi, mà vẫn được cấp 800 bảng Anh một tháng và chẳng làm gì. Anh cũng sẽ dùng công nghệ AI (trí năng nhân tạo) để xác định tuổi thật của người xin tỵ nạn xưng là trẻ em, vốn là nhóm được bảo vệ ngay lập tức. Gần đây, các báo cánh hữu ở Anh thường đăng các bài họ nói là về những trường hợp đàn ông có râu ria đầy đủ, đầu đã hói nhưng vẫn được toà án công nhận là thiếu niên, để nhận quyền tỵ nạn. Tòa án được bộ Nội Vụ yêu cần đánh giá lại cách diễn giải luật tỵ nạn, sao cho chặt hơn. Một điểm nữa theo đề xuất mới : quốc gia xuất xứ nào được cho là đã an toàn, thì Anh sẽ cho người tỵ nạn đến từ nước đó hồi hương. Họ được khuyến khích nhận tiền trợ cấp để về quê hương cũ, nhưng nếu không đồng ý với “phương án mềm” thì sẽ bị trục xuất cưỡng bức. Biện pháp này sẽ được áp dụng cả với các gia đình bị bác đơn tỵ nạn có trẻ em dưới 18 tuổi. Hiện nay, gần như đa số các trường hợp, gồm cả người Việt Nam, được chấp nhận tỵ nạn hoặc tạm cư nếu người mẹ đang xin tỵ nạn sinh con ở Anh, hoặc tới Anh cùng con nhỏ ». Anh cũng dọa sẽ cấm visa với công dân, doanh nhân Namibia, Angola và CH Dân chủ Congo nếu họ không nhận lại người tỵ nạn đến từ các nước này. Điều này ngay lập tức bị các báo cánh hữu ở Anh hỏi vì sao không có tên các nước như Pakistan và Nigeria, vốn đang có đông nhất số công dân xin tỵ nạn hoặc vượt biên vào Anh ». Các đảng phái trong Nghị viện phản ứng ra sao ? Thông tín viên Nguyên Giang tường trình : « Dù đây là đề xuất của chính phủ, đã có hơn 20 nghị sĩ, cùng đảng Lao Động đang cầm quyền với bà Mahmood, đã lên tiếng phản đối kế hoạch cải tổ, gọi đó là “đánh vào quyền con người” của những người trải qua đau khổ nên mới phải tới Anh. Đảng Dân chủ - Tự do (LibDem) thì phê phán bài phát biểu của bà Mahmood là “dùng ngôn từ tích tụ căng thẳng, không giúp gì cho quốc gia”. Đảng Xanh thì lên tiếng gọi những đề xuất của bà “còn nặng tay” hơn cả diễn ngôn của đảng thiên hữu dân túy Reform, và rằng bộ trưởng Nội Vụ đang dùng “lời lẽ phân biệt chủng tộc, đổ lỗi hết cho người tỵ nạn”. Điều oái oăm nhất là đảng Reform coi rằng bà Mahmood nay đã “đủ tiêu chuẩn gia nhập hàng ngũ” của họ và nhận định đảng Lao Động nay đã “nói giống như Reform”. Dường như chính phủ Anh đã tiếp thu “bài học Đan Mạch”. Thông tín viên Nguyễn Giang cho biết thêm : « Về mặt pháp lý, có vẻ như chính phủ Anh muốn tìm ra cách diễn giải riêng, khắt khe hơn khi vẫn áp dụng (về mặt hình thức) Điều 8 là điều khoản bảo vệ

Nửa đầu tháng 11/2025 là một thời điểm đặc biệt. Mỹ, Nga đe dọa nối lại thử hạt nhân, lần đầu tiên kể từ hơn 30 năm. Cuộc đấu khẩu Mỹ - Nga, gợi lại không khí chạy đua hạt nhân thời Chiến tranh Lạnh, diễn ra đúng lúc cộng đồng quốc tế họp tại rừng Amazon, Brazil, bàn giải pháp đối phó với đại khủng hoảng khí hậu, đe dọa hàng tỉ dân cư. Trump rút Mỹ khỏi hiệp định bảo vệ khí hậu, nước Nga Putin sống dựa vào dầu. Kẻ đe dọa hạt nhân cũng là kẻ cổ vũ cho năng lượng hóa thạch. Tổng thống Hàn Quốc công bố 6 cuộc đại cải cách để thúc đẩy kinh tế, đúng vào lúc Seoul và Washington đạt thỏa thuận đầu tư hàng trăm tỉ đô la, đặc biệt đáng chú ý là cải cách lớn về bộ máy nhà nước. Tại Mỹ, ngày 12/11, « shutdown » (tức tê liệt ngân sách liên bang) chấm dứt. Thời gian shutdown kéo dài hơn 40 ngày là điều chưa từng có trong lịch sử nước Mỹ. Tại COP30, việc xác lập lộ trình từ bỏ than-dầu-khí được hàng chục nước đặt trở lại bàn đàm phán, đang vấp phải nhiều phản đối quyết liệt. Mặt trận chống tin giả, tin sai lệch về biến đổi khí hậu lần đầu tiên được xác lập tại diễn đàn Liên Hiệp Quốc về khí hậu, với Tuyên bố bảo vệ thông tin trung thực. Quỹ Thế giới vì Thông tin Trung thực về Biến đổi Khí hậu (The Global Fund for Information Integrity on Climate Change) tính đến nay đã nhận được hơn 400 sáng kiến triển khai, từ gần 100 nước. Trên đây là các chủ đề chính của tạp chí Thế giới Đó đây tuần này. Vở diễn Trump – Putin: Đòn giương oai hù dọa có thể biến thành ác mộng Hơn 30 năm kể từ các vụ thử hạt nhân cuối cùng tại sa mạc Nevada, tổng thống Mỹ Donald Trump – người tự khẳng định xứng đáng được trao giải Nobel Hòa bình – tuyên bố sẽ nối lại các vụ thử hạt nhân, để trả đũa Nga thử nghiệm vũ khí có thể mang đầu đạn hạt nhân, « không thể bị đánh chặn ». Tuyên bố được đưa ra ngay trước cuộc gặp Trump - Tập Cận Bình ngày 30/10. Cấp dưới cho biết sẵn sàng triển khai thượng lệnh. Ít ngày sau, để trả đũa Mỹ, điện Kremlin ra lệnh nối lại các vụ thử. Tình hình dường như chỉ tạm lắng lại sau khi ngoại trưởng Nga ngày 11/11 yêu cầu Mỹ giải thích rõ về quyết định nói trên, và « sẵn sàng thảo luận các ngờ vực » về cáo buộc Nga bí mật thử vũ khí nguyên tử. 30 năm nay, thế giới ngừng thử bom nguyên tử (ngoại trừ Bắc Triều Tiên). Vũ khí hạt nhân được coi là vũ khí « răn đe », tức không để đem ra sử dụng. Mỹ và Nga, với hơn 10.000 đầu đạn hạt nhân, đã quá đủ để đẩy nhân loại vào ngày Tận Thế. Vậy vì sao Trump và Putin đe dọa thử lại vũ khí nguyên tử lúc này ? Nhà báo Pháp Pierre Haski, chuyên về chính trị quốc tế, trên đài France Inter, ghi nhận các đe dọa hạt nhân của lãnh đạo Mỹ, Nga, trước hết là để hù dọa, nhưng đồng thời cảnh báo nguy cơ: « … Tất cả những động thái này chủ yếu mang tính tâm lý. Putin phô trương mối đe dọa hạt nhân để hù dọa người châu Âu, và lãnh đạo Nga không thiếu đồng minh chính trị ở châu Âu để góp phần thổi bùng nỗi sợ hãi này. Trump, trong mối quan hệ mập mờ với Putin, cố tỏ ra như một nhà lãnh đạo thời chiến, trong lúc vẫn luôn tự nhận mình xứng đáng đoạt giải Nobel Hòa bình và thường xuyên ủng hộ việc loại bỏ vũ khí hạt nhân. Rốt cục, mỗi người theo cách riêng của mình đều đang diễn kịch. Thế nhưng không thể bỏ qua nguy cơ thường trực là một ngày nào đó vở kịch hù dọa của họ biến thành hiện thực. » Vào lúc Trump và Putin làm dấy lên bóng ma ngày tận thế hạt nhân như hơn nửa thế kỷ trước, tại thành phố Belem, rừng Amazon, Brazi, cộng đồng quốc tế họp hội nghị thường niên về biến đổi khí hậu, được coi là hiểm họa nhãn tiền đe dọa vận mệnh của nhân loại, nếu không hành động khẩn cấp. Hội nghị trong rừng già Brazil: Hy vọng từ bỏ năng lượng hóa thạch dấy lên trở lại Khi chọn rừng Amazon làm nơi tổ chức COP30, về mặt chính thức, tổng thống Brazil Lula da Silva muốn đặt việc vào bảo vệ rừng vào tâm điểm chú ý của cộng đồng quốc tế. Tuy nhiên, đe dọa chính với khí hậu không phải là nạn phá rừng, mà là các năng lượng hóa thạch, thủ phạm số một. Trả lời RFI, nhà môi trường Arnaldo Carneiro, kỹ sư nông học và nhà địa chất người Brazil nhận định : « Tất nhiên, Brazil phải chấm dứt nạn phá rừng, nhưng đến năm 2035, chúng ta vẫn sẽ phải gánh chịu khí thải gây hiệu ứng nhà kính từ Bắc Bán Cầu. Các quốc gia Bắc Bán Cầu cũng phải hành động, bất luận là Mỹ, Châu Âu, Trung Quốc hay Nga. Phải nói rằng nạn phá rừng hiện chỉ chiếm chưa đến 2% tổng lượng khí nhà kính toàn cầu. Ở cấp độ khu vực, nó có thể gây ra tác động rất đáng kể, như trường hợp ở rừng Amazon, nhưng trên phạm vi toàn cầu, đây không phải là vấn đề lớn. » Tại thượng đỉnh các lãnh đạo thế giới, tổ chức ngay trước thềm Hội nghị COP30, tổng thống Brazil đã bất ngờ kêu gọi cộng đồng quốc tế nhanh chóng « xác lập lộ trình » thoát khỏi năng lượng hóa thạch. Theo một nguồn tin từ phái đoàn Pháp, được AFP thuật lại, lập trường của lãnh đạo Brazil làm dấy lên hy vọng.  Khoảng 50 quốc gia đang hợp sức để thúc đẩy việc xác lập lộ trình nói trên ngay tại hội nghị này, dựa trên tuyên bố chung của cộng đồng quốc tế đã được trong gang tấc 2 năm về trước, về việc « dần dần rời bỏ các năng lượng hóa thạch ». Điều hoàn toàn không dễ dàng bởi sự phản đối của khối quốc gia dầu mỏ, chưa kể đến nước Mỹ của Donald Trump sẵn sàng chọc gậy bánh xe, dù đã tuyên bố rút khỏi Hiệp định Khí hậu. Hàn Quốc : « Đại cải cách » hành chính, sẵn sàng cho các thay đổi lớn Hàn Quốc đang đứng trước biến chuyển lớn. Hôm 12/11/2025, tổng thống Lee Jae-myung đã đưa ra 6 đại cải cách, gồm các cải cách về quy định quản lý, về tài chính, về khu vực công, về lương hưu, giáo dục và lao động, thành chương trình trọng tâm ngay trong năm thứ hai của nhiệm kỳ, thay vì chọn đây là giai đoạn để « ổn định chính trị » như thông lệ. Trong sáu lĩnh vực, khu vực hành chính công là « chiến trường » quyết liệt nhất. Từ Seoul, thông tín viên Trần Công cho biết cụ thể : « Tại cuộc họp tháng 8/2025, ông Lee từng yêu cầu “hợp nhất và tinh giản những cơ quan nhiều đến mức không thể đếm nổi”, đồng thời cắt giảm mạnh số ghế lãnh đạo không còn giá trị thực. Điều này đồng nghĩa hàng loạt vị trí vụ trưởng, cục trưởng, giám đốc… có thể biến mất, kéo theo sự thu hẹp của các mạng lưới quyền lực mềm gắn với ngân sách, nhân sự và dự án. Tổng thống khẳng định mục tiêu là cắt giảm lãng phí, chuyển các chương trình phúc lợi từ cơ chế “xin–cho” sang cấp phát tự động, xóa bỏ tầng lớp trung gian hành chính tiêu tốn nguồn lực. Cải cách này dự kiến sẽ gặp phản ứng dữ dội và âm thầm từ tầng lớp lãnh đạo thượng tầng – những người có nhiều thứ để mất nhất khi bộ máy bị thu hẹp. Câu nói “cải cách luôn đi kèm đau đớn và phản kháng” không chỉ là cảnh báo, mà còn là lời cam kết về một cuộc tái cấu trúc chính sách quy mô lớn. Điểm đáng chú ý là tổng thống Lee Jae-myung chọn khởi động “6 đại cải cách” ngay từ đầu nhiệm kỳ, khi quyền lực hành pháp đang ở mức mạnh nhất. Đây là thời điểm mà các chính phủ thường ưu tiên ổn định chính trị, nhưng ông Lee lại lựa chọn con đường đối đầu trực diện với những cấu trúc lợi ích lâu năm. Đây được xem là bước đi táo bạo nhằm tận dụng thời điểm quyền lực mạnh nhất để tạo đột phá. Quyết định của Tổng thống Lee Jae-myung công bố 6 đại cải cách ngay trong năm thứ hai nhiệm kỳ không chỉ mang tính táo bạo, mà còn diễn ra tại một thời điểm có tính bước ngoặt. Chỉ một ngày trước, Hàn Quốc và Mỹ đã ký Joint Fact Sheet trị giá 350 tỷ USD,  thỏa thuận thương mại – an ninh lớn nhất trong nhiều năm, mở ra một thời kỳ mới cho kinh tế và quốc phòng Hàn Quốc. Một điểm then chốt khác: Tổng thống Lee đồng thời quyết định đưa Phủ Tổng thống quay lại Nhà Xanh, chấm dứt hơn ba năm vận hành quyền lực tại Yongsan dưới thời chính phủ tiền nhiệm. Đây là một động tác mạnh về mặt biểu tượng: Đó là khôi phục trung tâm quyền lực truyền thống, tái lập cấu trúc điều hành quốc gia. Chọn công bố “6 đại cải cách” ngay giai đoạn này, Tổng thống Lee đã gửi đi một tín hiệu rất rõ: Đó là để hấp thụ lượng vốn khổng lồ, tái cấu trúc ngành công nghiệp và nâng cấp an ninh, Hàn Quốc buộc phải cải cách sâu rộng trong nội bộ trước khi thay đổi lớn ập đến. Thành công hay thất bại của kế hoạch này sẽ định đoạt hướng đi của Hàn Quốc trong thập kỷ tới. » Mỹ : « Shutdown » kỷ lục và những hứa hẹn của Trump về « sức mua » Tại Mỹ, shutdown chấm dứt, sau kỉ lục hơn 40 ngày chính phủ liên bang tê liệt. Hai phe Cộng Hòa và Dân Chủ hưu chiến trong gần ba tháng để thương lượng tìm giải pháp. Trong lúc nội bộ phe Dân Chủ có nhiều chỉ trích nhắm vào 8 thượng nghị sĩ Dân Chủ, bị lên án là « đầu hàng », khi chấp nhận thỏa hiệp để ngừng shutdown, để thắng lợi thuộc về phía tổng thống Trump, nhiều nhà quan sát cho rằng cuộc chiến chưa ngã ngũ. Giai đoạn « shutdown » kéo dài làm lộ rõ nhược điểm của Donald Trump. Đặc phái viên Vincent Souriau từ Washington giải thích : « Có một bài học khác từ các diễn biến này, thực sự vượt ra ngoài việc đóng cửa chính phủ, đó là Donald Trump, đã hứa sẽ là người mang lại sức mua cho người dân, cho đến nay vẫn chưa thành công. Ông Trump có thể nói rằng các số liệu về kinh tế rất ấn tượng, rằng chính sách thuế quan sẽ giúp tạo ra việc làm. Nhưng trên thực tế, không có bằng chứng cụ thể nào. Trong cuộc bầu cử hồi tuần trước, phe Dân Chủ đã giành chiến thắng chính xác là nhờ chuyện sức mua. Phải thừa nhận rằng, đây không phải là các khu vực thành trì truyền thống của đảng Cộng hòa. Nhưng hãy chú ý, đây là lời cảnh báo đối với ông Donald Trump về cuộc bầu cử Quốc Hội giữa nhiệm kỳ vào năm tới. » Khí hậu: Thiết lập mặt trận chống tin giả tại Liên Hiệp Quốc  Trở lại với hội nghị khí hậu của Liên Hiệp Quốc tại Brazil. Nỗ lực tranh đấu vì khí hậu có thêm một hậu thuẫn lớn : Lần đầu tiên, việc bảo vệ thông tin trung thực về khí hậu, chống tin giả, tin bóp méo được ghi vào lịch trình chính thức của Hội nghị Liên Hiệp Quốc. Ngày 12/11, Sáng kiến Thế giới vì thông tin trung thực về biến đổi khí hậu đã ra một Tuyên bố chung cổ vũ cho các hợp tác quốc tế, trước mắt đã có 10 quốc gia ký tên, gồm Brazil, Canada, Chilê, Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Đức, Tây Ban Nha, Thụy Điển và Uruguay. Quỹ bảo vệ thông tin trung thực, chống tin giả, thông tin bóp méo, ra mắt từ mùa hè

Không chờ châu Âu, Ba Lan tự dựng “tường chống drone” Nga trong bối cảnh Matxcơva gia tăng oanh kích Ukraina, tìm cách chiếm Pokrovsk, “nút giao thông chiến lược”, để định hình cục diện chiến trường miền Đông ; Bầu một người nhập cư trẻ làm thị trưởng New York, làn sóng cử tri trẻ Dân Chủ muốn gạt thế hệ cũ sang một bên ; Liên Âu không “tay trắng” đến dự COP30 ; Phe của thủ tướng Hungary mua lại Blikk, báo điều tra nổi tiếng. Trên đây là một số chủ đề chính của tạp chí Thế giới Đó đây tuần này. Không chờ châu Âu, Ba Lan tự dựng “tường chống drone” Nga Bộ Quốc Phòng Ba Lan muốn triển khai một hệ thống phát hiện, theo dõi và tiêu diệt drone vào cuối năm 2027. Nằm sát Ukraina và đã bị hơn 20 drone Nga xâm nhập tháng 09/2025, Ba Lan không thể chờ Liên Hiệp Châu Âu thực hiện kế hoạch chung, được thông qua vào tháng 10. Hệ thống riêng của Vacxava, được nghiên cứu trong những tháng tới, sẽ gồm drone và cả trực thăng, tên lửa hành trình để chống mọi mối đe dọa trên không. Trả lời trang Bloomberg ngày 04/11, thứ trưởng Quốc Phòng Cezary Tomczyk khẳng định dự án của Ba Lan về sau có thể tích hợp với “bức tường chống drone” của Liên Hiệp Châu Âu. Theo kế hoạch, những phương tiện đầu tiên ​​sẽ đi vào hoạt động trong vòng ba tháng kể từ khi dự án khởi động, và toàn bộ hệ thống sẽ được hoàn thành trong vòng hai năm, có nghĩa là năm 2027. Đọc thêmĐối phó với drone Nga : Châu Âu đi tìm một giải pháp Để thực hiện kế hoạch, chính quyền Vacxava dự định sẽ vay trong ngân sách 150 tỷ euro của chương trình Hành động An ninh cho châu Âu - SAFE, được Liên Âu phê duyệt tháng 05/2025. Khoảng 50 triệu euro sẽ được giải ngân bắt đầu từ năm 2026, chủ yếu hỗ trợ các công ty Ba Lan. Hơn 20 drone thâm nhập không phận Ba Lan trong tháng 09 cho thấy điểm yếu của hệ thống phòng không của nước này. Cho nên, theo thứ trưởng Quốc Phòng Cezary Tomczyk, các hoạt động chống drone hiện là ưu tiên hàng đầu của lực lượng vũ trang Ba Lan, đặc biệt trong bối cảnh Nga gia tăng oanh kích Ukraina trong tháng 10. Nga phóng 270 tên lửa sang Ukraina chỉ trong tháng 10 : Kỷ lục từ năm 2023 Chỉ trong một tháng Ukraina hứng chịu 270 tên lửa Nga và không biết bao nhiêu drone, tăng 50% so với tháng 09/2025 và là mức kỷ lục tính từ đầu năm 2023. Những vụ oanh kích chủ yếu diễn ra ban đêm và nhắm vào các công trình năng lượng. Tại sao Nga lại gia tăng sử dụng tên lửa ? Tướng Dominique Trinquand, nguyên trưởng phái đoàn quân sự Pháp tại Liên Hiệp Quốc, giải thích với RFI : “Tên lửa gây ra thiệt hại đáng kể, trong khi drone chủ yếu để “nhử” hệ thống phòng không Ukraina. Mỗi mùa thu, Nga lại tăng cường tấn công nhằm làm tê liệt nguồn năng lượng của Ukraina và biến mùa đông thành nỗi kinh hoàng cho người dân Ukraina. Năm nay còn đặc biệt hơn, bởi vì ông Putin hoàn toàn muốn giành chiến thắng để tạo đòn bẩy trong mọi cuộc đàm phán có thể có với ông Trump. Và Nga thực sự muốn giáng một đòn mạnh vào thời điểm dường như ông Trump đang thay đổi lập trường, đang thiên về phía Ukraina và ít nhân nhượng hơn với lập trường của Nga”. “Chảo lửa” Pokrovsk định hình cục diện chiến trường miền Đông Để chiếm ưu thế trên chiến trường, Nga quyết tâm chiếm thành phố Pokrovsk, nơi có khoảng 60.000 dân trước chiến tranh. Được coi là “nút giao thông chiến lược”, cho nên nếu để mất, chuỗi tiếp vận cho mặt trận của Ukraina tại tỉnh Donetsk có thể bị chia cắt. Theo bộ Quốc Phòng Ukraina, Nga huy động hơn 100.000 quân tham gia bao vây Pokrovsk. Hai bên liên tục đưa ra thông tin trái ngược về việc Pokrovsk thất thủ. Trả lời RFI, cựu tướng Pháp Olivier Kempf cho rằng việc Ukraina phải rút lui có thể sẽ gây những hệ quả nặng nề cho diễn biến tiếp theo của cuộc chiến : “Pokrovsk là một khu vực kiên cố vì có rất nhiều tòa nhà, hầm, đường hầm hoặc tương tự như thế nên dễ phòng thủ hơn. Vấn đề là phía sau Pokrovsk lại chỉ có cánh đồng, cho nên không phải chỉ nhờ vài chiến hào và một ít dây thép gai mà có thể kháng cự được lâu dài như ở một thành phố lớn. Đọc thêmChiến sự ác liệt tại Pokrovsk, quân đội Ukraina đối mặt với tình trạng thiếu binh sĩ Điều đáng lo ngại nhất không phải chỉ là tỉnh Donetsk bởi vì chắc chắn quân Ukraina sẽ bám trụ, cố gắng cầm cự càng lâu càng tốt. Điều đáng lo ngại nhất là ở phía tây, tức là hai tỉnh ngăn cách sông Dniepr, chảy từ Kiev ra Biển Đen. Ở đó không có đồi núi, cũng không còn những khu đô thị lớn để quân Ukraina có thể ẩn nấp. Cho nên, quân Nga sẽ phần nào được tự do hành động giữa việc tiếp tục gây sức ép ở phía bắc, Kramatorsk (tỉnh Donetsk), nơi giao tranh diễn ra ác liệt, và tiếp tục tiến về phía tây, theo hướng sông Dniepr để giành thêm đất”. Mỹ : Làn sóng cử tri trẻ Dân Chủ muốn gạt thế hệ cũ sang một bên Ngày 04/11, lần đầu tiên, cử tri của thành phố kinh tế và tài chính lớn nhất Hoa Kỳ đã bỏ phiếu cho một ứng viên theo đạo Hồi, gốc Nam Á, sinh ra ở châu Phi. Và lần đầu tiên, kể từ năm 1982, New York có một thị trưởng trẻ nhất, mới 34 tuổi. Lá phiếu cho ông Zohran Mamdani còn được coi là nguyện vọng của một thế hệ cử tri trẻ theo đảng Dân Chủ, “muốn gạt thế hệ cũ sang một bên”, những người như “mất phương hướng, không chương trình, không lãnh đạo trong khi chỉ còn một năm trước cuộc bầu cử giữa kỳ”, theo nhận định với RFI của giáo sư lịch sử đương đại Serge Jaumain, Đại học Tự do Bruxelles (Bỉ), đồng giám đốc Trung tâm nghiên cứu liên ngành về Châu Mỹ (AmericaS) : “Bối cảnh hiện nay ở Mỹ khá đặc biệt. Chúng ta thấy trong đảng Dân Chủ, mà thực ra không chỉ có đảng này, có một kiểu chế độ lão trị, nơi những người tương đối cao tuổi vẫn tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Có thể nghĩ đến bà Nancy Pelosi, mặc dù bà không còn là lãnh đạo của đảng Dân Chủ tại Hạ Viện, cũng đã 85 tuổi. Ngoài ra còn có nhiều nhân vật rất quan trọng khác trong đảng Dân Chủ nhưng họ cũng bắt đầu có tuổi. Người ta có cảm giác là trong giới trẻ Dân Chủ đang có trào lưu muốn gạt những người này ra bên lề, điều này được thể hiện qua các ứng cử viên, đặc biệt là ở New York, với Zohran Mamdani mới 34 tuổi, thực sự là rất trẻ”. Ngày 06/11, dân biểu đảng Dân Chủ Nancy Pelosi thông báo sẽ nghỉ hưu vào tháng 01/2027, khi hết nhiệm kỳ. Đọc thêmBầu cử thị trưởng New York : Thắng lợi vẻ vang của ứng viên đảng Dân Chủ Zohran Mamdani Chính sách thuế quan bị “soi” ở Tòa Án Tối Cao : Thách thức công tâm cho các thẩm phán thân Trump Ngày 05/11, Tòa Án Tối Cao Mỹ xét đơn kiện của nhiều bang Mỹ, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ chống lại các biện pháp thuế quan được tổng thống Donald Trump ban hành bằng sắc lệnh vào tháng Tư, viện dẫn đạo luật 1977 về tình trạng khẩn cấp quốc tế. Và nếu đúng là thuế, phải chăng Nhà Trắng đang lấn quyền của Quốc Hội, vốn được Hiến Pháp bảo vệ ? Sau ba giờ nghe điều trần từ các luật sư của hai phía, nhiều thẩm phán của Tòa Án Tối Cao tỏ hoài nghi về “tính hợp pháp” của sắc lệnh này. Trả lời đài RFI ngày 06/11, giáo sư danh dự Anne Deysine, Đại học Paris Nanterre, chuyên gia về các vấn đề chính trị và tư pháp ở Mỹ nhận định “đây là lần đầu tiên, Tòa Án Tối Cao có một phán quyết thực chất” : “Cả 8 thẩm phán, trừ một người là bà Kagan, đều làm việc trong chính phủ, vì vậy họ muốn một tổng thống mạnh mẽ và nhất là cho đến nay, trong tất cả các phán quyết khẩn cấp, Tòa đều chấp thuận những yêu cầu của ông Trump. Và đây là lần đầu tiên, một phán quyết có giá trị thực chất. Cho nên đây là một thời điểm quan trọng. Đúng là sự phân chia quyền lực, sự kết thúc của kiểu chế độ tổng thống hành pháp, chế độ tổng thống trị… đang bị thách thức. Liệu cuối cùng Tòa có quyết định thực hiện công việc của mình hay không, tức là đảm nhận vai trò được Hiến Pháp giao phó: là người bảo đảm Hiến Pháp, là người bảo đảm sự phân chia quyền lực và là người bảo đảm các quyền và tự do ? Nhưng giả sử Tòa Án Tối Cao ra phán quyết chống lại Trump, tổng thống sẽ phản ứng sẽ như thế nào ? Và liệu chính quyền Trump có tuân thủ phán quyết của Tòa không ?” Đọc thêmTối Cao Pháp Viện xem xét chính sách thuế quan, đe dọa công cụ ngoại giao của Trump Liên Âu không đến dự COP30 về khí hậu với “bàn tay trắng” Liên Hiệp Châu Âu đã không "tay trắng" đến dự Hội nghị Khí hậu COP30 tại Brazil. Một ngày trước khi khai mạc thượng đỉnh (06-07/11) và trước khi bắt đầu tuần lễ Hội nghị, khối 27 nước đã đạt được thỏa thuận vào phút chót về các mục tiêu khí hậu cho giai đoạn 2035 và 2040 : Duy trì mục tiêu giảm 90% lượng khí thải nhà kính vào năm 2040 so với năm 1990, trao thêm quyền tự do cho các quốc gia. Tuy nhiên, mục tiêu năm 2035 vẫn mơ hồ : Giảm 66,25% đến 72,5% lượng khí thải (so với năm 1990). Trả lời đài RFI ngày 05/11, ông Neil Makaroff, chủ tịch tổ chức tư vấn Strategic Perspectives, cho biết trong quá trình đàm phán, nhiều nhượng bộ khác đã được đưa ra nhưng nếu tiếp tục, sẽ khó đạt được các mục tiêu đề ra : “Nhìn từ góc độ công nghiệp, châu Âu cần ưu tiên các ngành công nghiệp xanh để cạnh tranh với Trung Quốc. Các nước cũng yêu cầu hoãn ít nhất một năm đối với thị trường carbon cho hệ thống sưởi ấm và giao thông để tránh phải triển khai ngay năm 2027, điều này có thể gây ra tác động xã hội đáng kể. Họ cũng yêu cầu được linh hoạt, đặc biệt liên quan đến lộ trình điện khí hóa phương tiện trên quy mô châu lục, cho nên, đã có một số nhân nhượng. Nhưng cũng cần phải nhớ rằng tấn công hoặc thắc mắc về các luật trong Thỏa thuận Xanh châu Âu sẽ không giúp chúng ta đạt được mục tiêu. Có thể cho một số lĩnh vực được linh hoạt nhưng trên thực tế, vẫn phải duy trì một lộ trình và mức độ nhất quán nhất định trong các luật của Thỏa thuận Xanh. Nếu không, sẽ rất khó để đạt được mục tiêu đề ra, nhất là sự cạnh tranh ngày nay phụ thuộc rất lớn vào kỷ nguyên công nghiệp mới, đó là kỷ nguyên của các công nghệ xanh như xe điện, tua-bin gió, hay pin chẳng hạn”. Đọc thêmThành bại của COP30: Vì sao cam kết cắt giảm khí thải vào năm 2035 là quan trọng ? Hungary: Phe Viktor Orban nắm quyền kiểm soát báo Blikk nổi tiếng Sau khi nắm quyền kiểm soát các đài truyền hình công và khoảng 500 cơ quan truyền thông tư nhân, thủ tướng Viktor Orban vừa mua lại nhật báo Blikk từ tập đoàn Thụy Sĩ Ringier, thông qua một người thân cận. Là tờ báo lớn nhất Hung

Sự kiện tuần qua thu hút sự chú ý của quốc tế là cuộc họp thượng đỉnh của tổng thống Mỹ Donald Trump và chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ngày 30/10/2025, bên lề thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương - APEC tại Hàn Quốc. Tổng thống Mỹ liên tục đưa ra nhiều tuyến bố với các « mỹ từ », ca ngợi « thành công vẻ vang », « kết quả tốt đẹp », nhưng theo nhiều chuyên gia, Trung Quốc mới là bên « thắng thế ». Đúng là cuộc họp giữa hai nhà lãnh đạo đã mang lại một số kết quả, ví dụ Bắc Kinh đồng ý hoãn trong một năm việc triển khai lệnh hạn chế xuất khẩu đất hiếm, khởi động lại việc mua nông sản của Hoa Kỳ, nhất là đậu nành, cam kết hợp tác chặt chẽ hơn với Washington để ngăn chặn ma túy fentanyl tràn vào Hoa Kỳ. Phía Mỹ giảm thuế quan đánh vào hàng Trung Quốc từ 57% xuống còn 47%. Trên đài RFI ngày 30/10, giáo sư kinh tế Jean-François Huchet, đứng đầu Viện Ngôn ngữ và Văn minh Phương Đông - INALCO tại Paris, phân tích : « Đây giống như một sự tạm dừng leo thang căng thẳng hơn là một thỏa thuận thực sự giữa hai bên, bởi vì các vấn đề còn tồn đọng ở cả hai phía vẫn còn vô cùng lớn. Tôi nghĩ rằng điều mà cả chính quyền Mỹ và chính phủ Trung Quốc mong muốn là tránh tái diễn tình trạng leo thang vốn đã được dự đoán phần nào trong những tuần gần đây sau khi cả hai bên nối lại các lệnh trừng phạt. Chúng ta đã chứng kiến ​​sự hạ nhiệt trong cuộc xung đột thương mại này, vốn thường được mô tả là một cuộc chiến thương mại giữa hai cường quốc kinh tế của thế giới. Hẳn quý vị còn nhớ, Donald Trump từng đưa ra những tuyên bố mạnh mẽ, quyết liệt - rằng ông sẽ buộc Trung Quốc phải nhượng bộ. Tuy nhiên, sau gần 9 tháng, ông Trump đã nhận ra rằng Trung Quốc có những con bài chiến lược rất quan trọng. Chúng ta đã thấy ví dụ việc mua đậu nành của Mỹ, và đặc biệt là vấn đề đất hiếm, vốn dĩ có thể làm tê liệt hoàn toàn ngành công nghiệp của Mỹ và cả châu Âu. Xin nhắc lại là châu Âu cũng đang chịu ảnh hưởng nặng nề. Chính vì thế, hiện nay, Trung Quốc dường như thắng thế hơn hẳn, bởi vì Trung Quốc đã không chịu khuất phục trước áp lực của Mỹ. Trung Quốc gần như là nước duy nhất không lùi bước trước những vấn đề này. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng dù mức thuế nhập khẩu đã giảm từ 57% xuống 47%, nhưng đây vẫn là mức rất cao. Và tất cả các biện pháp trừng phạt khác giữa hai nước, được áp dụng từ thời chính quyền Trump nhiệm kỳ 1, thậm chí từ trước đó, từ thời tổng thống Obama, vẫn còn hiệu lực. Như vậy, đây vẫn chỉ là một sự cân bằng rất mong manh. Đọc thêmĐối thoại Mỹ-Trung : Trung Quốc « đánh phủ đầu » trước khi đàm phán, theo đúng cách của Trump (…) Tôi nghĩ rằng dẫu sao, phía Trung Quốc cũng không muốn ký kết một thỏa thuận khiến họ chịu quá nhiều ràng buộc, hạn chế và họ muốn có thể gia hạn một thỏa thuận về vấn đề này, xét cho cùng, đó là lợi thế chiến lược của họ. Về phía Mỹ, đó là thẻ bán dẫn, nhất là các bộ vi xử lý rất cao cấp, cho phép đạt nhiều bước tiến về trí tuệ nhân tạo. Vì vậy, tôi cho rằng không bên nào muốn thỏa hiệp quá lâu và họ đều muốn mình có thể chơi lại vài quân bài mà không bị cáo buộc vi phạm một thỏa thuận đã được ký kết và kéo dài (…) Tôi tin rằng cả 2 gã khổng lồ (Mỹ - Trung) sẽ tiếp tục quan sát nhau. Và dĩ nhiên chúng ta sẽ không tránh khỏi việc căng thẳng sẽ còn leo thang nhiều ». Thế giới đối mặt với cuộc chạy đua hạt nhân giữa Putin và Trump ? Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 30/10/2025 bất ngờ ra lệnh cho Lầu Năm Góc cho thử nghiệm trở lại ngay lập tức vũ khí hạt nhân, lần đầu tiên tính từ hơn 30 năm trở lại đây. Lý giải cho quyết định này, ông Trump cho rằng đây là cách đáp trả tương xứng với việc một số nước tiến hành các vụ thử nghiệm. Tuyên bố của nguyên thủ Mỹ được đưa ra ngay sau khi điện Kremlin thông báo về vụ thử nghiệm hệ thống phóng drone ngầm Poseidon, có khả năng di chuyển dưới nước, ở độ sâu 1.000 mét, có thể mang đầu đạn hạt nhân và « không thể bị đánh chặn ». Trước đó vài ngày, hôm 27/10, tổng thống Nga Vladimir Putin thông báo Matxcơva đã thử thành công Burevestnik, tên lửa hành trình mới chạy bằng năng lượng hạt nhân. Loại tên lửa này được chủ nhân điện Kremlin ca ngợi là vũ khí hạt nhân duy nhất trên thế giới có tầm bắn không giới hạn. Về phản ứng của Nga sau tuyên bố nối lại hoạt động thử nghiệm hạt nhân của Mỹ, thông tín viên RFI Anissa El Jabri tại Matxcơva cho biết điện Kremlin ngay trong ngày thứ Năm 30/10 đã hạ thấp tầm quan trọng của các thông báo gần đây liên quan đến các cuộc thử nghiệm drone ngầm Poseidon và tên lửa Burevestnik có khả năng mang đầu đạn hạt nhân, nhấn mạnh rằng đây không phải là « các cuộc thử nghiệm hạt nhân » thực chất. Đọc thêmVới thông báo của Trump và Putin, cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân đã được khởi động ? Trên đài RFI, tướng Dominique Trinquand, chuyên gia về các vấn đề địa-chiến lược, nguyên trưởng phái đoàn quân sự Pháp tại Liên Hiệp Quốc, hôm 31/10 nhận định các tuyên bố của phía Mỹ về việc nối lại thử nghiệm hạt nhân còn rất mơ hồ, chủ yếu mang tính khoa trương : « Nói một cách hơi thô thì đây chỉ như là trò đọ cơ bắp giữa ông Putin và Trump. Ông Putin tuyên bố về những vũ khí mới đặc biệt mà chỉ nước Nga mới có. Đây dĩ nhiên là chiêu trò tuyên truyền, mặc dù cũng có thể là đúng. Đó là sự tuyên truyền nhắm vào nhân dân Nga, và ông Trump, như thường lệ, đáp trả rằng ông là người mạnh nhất. Còn về phía ông Putin, ông ấy làm vậy đơn giản là vì ông ấy đang ở thế yếu. Bởi vì tất cả mọi người đều rất lo lắng mỗi nghe nói tới vũ khí hạt nhân, nên tôi chỉ muốn nhắc lại rằng vũ khí hạt nhân đã không còn được sử dụng kể từ năm 1945. Chúng đã từng được sử dụng vào thời điểm đó vì khi đó Mỹ là nước duy nhất sở hữu vũ khí hạt nhân. Ngày nay, không ai muốn mạo hiểm sử dụng vũ khí nguyên tử vì chúng ta đều biết rằng một cuộc trả đũa hạt nhân có thể xảy ra ngay lập tức ». Chiến tranh Ukraina : Thanh niên Ấn Độ, nạn nhân liên đới Số phận của những thanh niên Ấn Độ bị quân đội Nga cưỡng ép tòng quân và đưa ra tiền tuyến chiến đấu chống Ukraina ngày càng gây lo ngại cho chính quyền New Delhi. Thông tin được công bố về cái chết của 2 thanh niên Ấn Độ trên mặt trận ở Ukraina hồi nửa cuối tháng 10 khiến yêu cầu hồi hương hàng trăm công dân bị Nga đẩy sang Ukraina tham chiến càng thêm cấp bách. Họ là những thanh niên bị lừa bởi những lời hứa hẹn được làm công việc trả lương cao tại Nga. Từ New Delhi, thông tín viên Abdoollah Earally ngày 26/10 cho biết thêm : « 126 người Ấn Độ đã bị bắt gia nhập quân đội Nga. 16 người vẫn còn mất tích. Đằng sau những con số chính thức này là những phận người tan vỡ : những thanh niên Ấn Độ sang Nga du học hoặc làm việc nay thấy mình phải ra trận tại Ukraina. Trong tháng 10 vừa qua, video về Sahil Majothi, 22 tuổi, đã lan truyền trên các phương tiện truyền thông Ấn Độ. Thanh niên này, đến từ Gujarat, sang Nga để du học, khẳng định mình đã bị bắt ép tòng quân sau đó đã bị bắt làm tù binh ở Ukraina. Mẹ của anh nói với báo chí Ấn Độ : « Con trai tôi đã bị họ gài bẫy. Rồi ngày mai sẽ lại đến lượt những thanh niên khác thôi. Điều này phải chấm dứt. Tôi kêu gọi thủ tướng hành động kiên quyết ». Một binh sĩ Ấn Độ khẳng định rằng anh trai mình là Sandeep, 23 tuổi, đã bị ép buộc phải đi chiến đấu ở biên giới Nga-Ukraina. Thảm kịch này không còn là trường hợp cá biệt nữa, kể từ tháng 09, có ít nhất 2 người Ấn Độ khác đã thiệt mạng khi tham chiến. Hài cốt của một trong số họ đã được đưa về Ấn Độ ngày 18 tháng 10. Tình cảnh của những thanh niên Ấn Độ này đang khiến xã hội và chính quyền New Delhi lo ngại. Tại Quốc Hội, ngoại trưởng Ấn Độ cho biết New Delhi đã yêu cầu Matxcơva, kể cả ở cấp cao nhất, chấm dứt việc tuyển mộ người Ấn Độ kiểu này và trả tự do cho những công dân Ấn Độ đã bị bắt tòng quân ». Đọc thêmẤn Độ và Nepal triệt phá mạng lưới tuyển lính cho Nga Donald Trump : Lý do khiến nhiều công dân Mỹ di cư sang Ireland Ireland là vùng đất hứa mới cho những người Mỹ phản đối các chính sách của tổng thống Donald Trump, người đã trở lại nắm quyền lãnh đạo Hoa Kỳ vào đầu năm nay. Theo Cơ quan thống kê trung ương, số người rời khỏi Hoa Kỳ để sang định cư tại Ireland đã tăng 96% : từ 5.000 vào tháng 04/2024 lên thành 9.600 người tính đến tháng 04/2025. Lý do: mối lo ngại ngày càng gia tăng về các chính sách của Donald Trump. Từ Dublin, thông tín viên Clémence Pénard ngày 30/10 gửi về bài tường trình : « Ông bà Kim và Richard nằm trong số gần 9.600 công dân Mỹ đã quyết định rời Hoa Kỳ. Cả hai đều rời Florida vào tháng 6 vừa qua để đoàn tụ với cô con gái 22 tuổi, một sinh viên đang theo học tại Dublin. Bà Kim chia sẻ : « Chúng tôi có một cô con gái chuyển giới, vì sự an toàn của con bé, chúng tôi đã rời khỏi đất nước ». Ở Florida, những cuộc tấn công nhắm vào cộng đồng LGBTQ+ đã trở nên kinh khủng : họ sơn lại vạch kẻ đường màu cầu vồng, gỡ bỏ loại sách giáo khoa gọi là "hòa nhập" khỏi các trường công lập … Thật đáng buồn và đáng sợ ». Anh ngữ là động lực cuối cùng để họ đến sống ở Ireland. Bà Kim tâm sự tiếp : « Ban đầu thì tôi thích được đến sống ở nước Pháp cơ. Nhưng rào cản ngôn ngữ có thể khiến cuộc sống hàng ngày phức tạp hơn ». Ông Kim thì cho biết thêm : « Đến sống ở đây là một khởi đầu suôn sẻ. Chúng tôi lẽ ra đã phải làm điều này từ nhiều năm trước rồi ». Liz O'Kane là nhân viên môi giới bất động sản. Bà xác nhận là ngày càng có thêm nhiều khách hàng là người Mỹ. Bà giải thích : « Những người rời khỏi Mỹ trước hết là những người có khả năng tài chính. Cũng giống như trong chiến tranh thôi, ngay cả khi đây không phải là chiến tranh thực sự, chỉ những người giàu có mới có điều kiện ra đi ». Cũng giống như Richard, có 3 trong số các ông bà nội ngoại là người Ireland, có đến 1/10 dân Mỹ khẳng định có gốc gác Ireland. Điều này nuôi dưỡng ước mơ của một số người về một khởi đầu mới ở bên này Đại Tây Dương, ý nói tới châu Âu ».

Liên Âu tiến thêm một bước đến việc ngưng nhập khẩu khí đốt từ Nga; Căng thẳng gia tăng giữa Colombia và Hoa Kỳ do cuộc chiến chống ma túy;  Hệ thống an ninh của bảo tàng Louvre đã không ngăn chận được “vụ trộm của thế kỷ”; Việc bảo vệ an ninh cho cựu tổng thống Pháp trong tù gây tranh cãi. Đó là những chủ đề chính trong tạp chí Thế giới đó đây tuần này.  Liên Âu tiến đến việc ngưng nhập khẩu khí đốt từ Nga Hôm thứ Hai, 20/10/2025, Liên Hiệp Châu Âu đã có một bước tiến lớn trong nỗ lực làm cạn kiệt cỗ máy chiến tranh của Nga, với việc đa số các quốc gia thành viên tán thành nguyên tắc cấm nhập khẩu khí đốt tự nhiên của Nga từ đây đến cuối năm 2027. Biện pháp chủ chốt này, được Ủy Ban Châu Âu đề xuất vào mùa xuân năm nay, đã được sự ủng hộ của phần lớn các bộ trưởng Năng Lượng Châu Âu họp tại Luxembourg. Chỉ có Slovakia và Hungary, hai quốc gia phụ thuộc nhiều vào nguồn dầu khí của Nga, là đã phản đối lệnh cấm. Biện pháp còn phải được đàm phán với Nghị Viện Châu Âu trước khi được thông qua. Từ Bruxelles, thông tín viên Pierre Benazet gởi về bài tường trình ngày 20/10:  “Những người ủng hộ lệnh cấm nghĩ rằng nên làm càng sớm càng tốt, vì Liên Hiệp Châu Âu vẫn nhập khẩu 52 tỷ mét khối khí đốt của Nga vào năm ngoái, chiếm 19% lượng nhập khẩu của khối 27 nước, tức là gần bằng một phần năm. Các bộ trưởng Năng Lượng đã thông qua kế hoạch này với đa số phiếu thuận, tức là 55% số quốc gia thành viên đại diện cho 65% dân số. Các quốc gia Trung Âu phụ thuộc nhiều nhất vào khí đốt của Nga, cụ thể là Hungary và Slovakia, chỉ là thiểu số. Slovakia thậm chí còn đe dọa sẽ chống lại các lệnh trừng phạt đối với Nga nếu nước này bị cắt nguồn cung khí đốt.  Kế hoạch ban đầu bao gồm lệnh cấm tất cả các hợp đồng mới bắt đầu từ ngày 01/01. Sau đó, kể từ ngày 17/06, việc nhập khẩu theo hợp đồng ngắn hạn sẽ bị cấm. Bước cuối cùng sẽ là lệnh cấm nhập khẩu theo hợp đồng dài hạn. Hạn chót được ấn định là cuối năm 2027, nhưng Ủy Ban Châu Âu đã đề xuất đẩy nhanh hơn một năm như một phần của gói trừng phạt thứ 19 đối với Nga. Nghị Viện Châu Âu thì muốn tiến xa hơn: Thứ năm tuần trước, Ủy ban Thương mại và Công nghiệp của Nghị Viện đã đề xuất lệnh cấm có hiệu lực ngay từ ngày 01/01 năm tới.” Ngoài biện pháp nói trên, hôm thứ Tư 22/10, Liên Âu cũng đã đạt được thỏa thuận về tăng cường các biện pháp trừng phạt đối với ngành dầu khí của Nga. Thỏa thuận này nằm trong khuôn khổ gói trừng phạt thứ 19 được thông qua tại thượng đỉnh Liên Âu ở Bruxelles hôm thứ Năm 23/10.  Nhưng đáng chú ý hơn cả đó là lần đầu tiên chính quyền Donald Trump đã quyết định trừng phạt hai tập đoàn dầu khí của Nga là Rosneft et Lukoil. Phát biểu tại thượng đỉnh Liên Hiệp Châu Âu ở Bruxelles ngày 23/10, tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã hoan nghênh hành động này của Washington:  “Tôi cho rằng đây là một bước ngoặt. Hoa Kỳ đã quyết định các trừng phạt nặng nề đối với hai tác nhân quan trọng trong ngành dầu khí của Nga. Cho tới nay, Hoa Kỳ vẫn từ chối làm như thế. Như vậy, đây là một đòn rất nặng đánh vào nỗ lực chiến tranh của Nga vào lúc mà lần đầu tiên kể từ khi nổ ra cuộc xung đột, nền kinh tế của Nga bắt đầu bị ảnh hưởng nặng nề hơn. Đây thật sự là một bước ngoặt, kết hợp với các trừng phạt mà chúng tôi vừa ban hành cũng như với những áp lực đối với những tác nhân khác, sẽ có những tác động to lớn.” Belarus tìm cách liên lạc với các nước châu Âu Hai nhà báo bị giam giữ tại Belarus và Gruzia, Andrzej Poczobut và Mzia Amaghlobeli, đã được trao Giải thưởng Sakharov về Tự do Tư tưởng vào ngày 22/10. Andrzej Poczobut, khi đó là phóng viên tại Minsk của tờ báo Ba Lan Gazeta Wyborcza và là một nhà hoạt động vì quyền của người thiểu số Ba Lan, đã bị bắt vào đầu năm 2021, trong bối cảnh chính quyền Belarus đàn áp các cơ quan truyền thông chỉ trích chính phủ. Trả lời hãng tin AFP, ban biên tập của tờ Gazeta Wyborcza hy vọng là nhờ giải thưởng này, Andrzej Poczobut sẽ được trả tự do. Thực tế đúng là chính phủ Belarus đã tìm cách đối thoại với phương Tây trong nhiều tháng qua trên cơ sở trả tự do cho những tù nhân chính trị để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt.  Thông tín viên trong khu vực  Anissa el Jabri từ Matxcơva gởi về bài tường trình ngày 22/10/2025: “Nhờ 52 tù nhân được trả tự do mà lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ đối với hãng hàng không quốc gia Belavia của Belarus đã được dỡ bỏ. Sự kiện đó diễn ra vào ngày 11/09. Chiến lược của nhà lãnh đạo độc tài Belarus đã bắt đầu mang lại kết quả. Alexander Lukashenko đã tái lập quan hệ với Washington từ nhiều tháng trước. Trên cơ sở này, Minsk hiện đang đặc biệt hy vọng lệnh trừng phạt sẽ được dỡ bỏ đối với một công ty lớn khác, đó là Belaruskali, tập đoàn quốc gia chuyên về khai thác kali. Không chỉ hướng đến bên kia Đại Tây Dương, Belarus nay còn nhắm tới các nước láng giềng châu Âu. Hãng tin Reuters tuần trước cho biết, chính quyền Belarus hiện đang tìm cách liên lạc với các nước châu Âu. Theo hãng tin này, vào cuối tháng 9, đại sứ quán Belarus đã gửi thư cho một số nước thành viên Liên Hiệp Châu Âu, đề xuất một cuộc gặp với đại sứ Belarus tại Vatican, cũng như với đại diện của nước này tại UNESCO. Một số nước châu  đã chấp nhận cuộc gặp.  Minsk đang tìm cách thoát khỏi sự cô lập, đồng thời khẳng định mình là một bên trung gian trong các cuộc đàm phán giữa Nga và Ukraina, cũng như trong các cuộc đàm phán có thể diễn ra trong tương lai về an ninh châu Âu.” Căng thẳng gia tăng giữa Washington và Bogota  Hôm thứ Hai 20/10/2025, Colombia đã triệu hồi đại sứ tại Hoa Kỳ  sau khi tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra lời đe dọa can thiệp quân sự nếu Colombia không chấm dứt sản xuất ma túy. Không những thế, hôm thứ Tư, ông Trump còn đe dọa trực tiếp tổng thống Colombia Gustavo Petro, mà ông gọi là một “trùm ma túy”. Vị tổng thống cánh tả của Colombia đã đáp trả với thông báo kiện ông Trump về tội vu khống trước một tòa án ở Mỹ.  Bằng cách gia tăng những lời đe dọa kiểu này đối với các nước châu Mỹ Latinh và cũng như gia các hoạt động quân sự ở vùng Caribê, tổng thống Donald Trump coi như đang khôi phục chính sách của một số người tiền nhiệm. Liệu Mỹ có sẽ quay lại với chính sách can thiệp mạnh mẽ vào châu Mỹ Latinh,  thậm chí là can thiệp để thay đổi chế độ? Từ New York, thông tín viên Loubna Anaki gởi về bài tường trình ngày 20/10:  “Từ nhiều thập niên qua, chưa bao giờ sự hiện diện quân sự của Mỹ ở vùng Caribê đạt được mức độ đáng kể như vậy, với hơn 10.000 quân và hàng chục tàu chiến và máy bay được triển khai. Về mặt chính thức, Nhà Trắng giải thích rằng ông Donald Trump đã vận động tranh cử với lời hứa tiêu diệt các băng đảng ma túy và ông sẽ làm mọi cách có thể để ngăn chặn ma túy xâm nhập vào đất Mỹ. Tuy nhiên, một số người lo ngại rằng các chính sách hiện tại của tổng thống Mỹ sẽ làm bùng phát căng thẳng trong khu vực. Trước khi có những cuộc đấu khẩu căng thẳng với tổng thống Colombia, Donald Trump đã gây áp lực lên nhà lãnh đạo Venezuela. Quân đội Mỹ đã thực hiện ít nhất một chục cuộc tấn công vào các tàu nhỏ bị cáo buộc vận chuyển ma túy. Nhưng thực tế, vấn đề chính của Hoa Kỳ là fentanyl, loại ma túy được đưa vào nước Mỹ bằng đường bộ qua biên giới phía Nam.  Qua việc Donald Trump cho phép CIA tiến hành các hoạt động bí mật ở Venezuela, đồng thời không ngần ngại thảo luận về việc can thiệp quân sự vào Colombia, một số nhà quan sát coi đây là mong muốn thay đổi chế độ ở những nước này, điều mà trong quá khứ Washington đã từng dàn dựng trong khu vực và ở các nơi khác. Trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông, Donald Trump đã cố lật đổ Nicolas Maduro nhưng không thành công.” Không chỉ ở vùng Caribê, trong tuần này, chính quyền Trump còn mở rộng cuộc chiến chống ma túy sang vùng Thái Bình Dương, oanh kích trong hai ngày liên tiếp vào hai tàu bị tình nghi vận chuyển ma túy, khiến tổng cộng 5 người chết. Bảo tàng Louvre đã không ngăn được “vụ trộm của thế kỷ” Hôm Chủ nhật 19/10/2025, cả nước Pháp chấn động khi nghe tin sáng hôm đó những kẻ trộm đã đột nhập bảo tàng Louvre ở Paris, đánh cắp 8 báu vật hoàng gia vô giá. Đối với nước Pháp, vốn tự hào về lịch sử và văn hóa, sự kiện mà một số người gọi là “vụ trộm của thế kỹ” là một nỗi nhục của quốc gia. Vụ này đã gây nhiều tranh cãi về vấn đề bảo vệ an ninh cho một viện bảo tàng được coi là lớn nhất thế giới.  Thượng Viện Pháp ngày 22/10/2025 đã mở phiên điều trần để tìm hiểu vì sao bọn trộm đã có thể cướp đi các báu vật đó một cách dễ dàng ngay giữa ban ngày như vậy, Phiên điều trần bắt đầu bằng một bản tường trình chi tiết của Chủ tịch kiêm Giám đốc Bảo tàng Louvre, bà Laurence des Cars, về vụ việc chỉ diễn trong vòng chưa đầy mười phút: Hôm đó, ngay sau khi bảo tàng mở cửa, một chiếc xe tải được trang bị bệ nâng đã dừng lại lúc 9 giờ 30 sáng dọc theo dọc theo bảo tàng ở phía Quai de Seine. Bà Laurence des Cars nhấn mạnh rằng tất cả các chuông báo động đều hoạt động, bao gồm cả chuông báo động trên cửa sổ và trên hai tủ trưng bày bị bọn trộm phá bằng máy mài góc. Một nhân viên an ninh  tại bảo tàng đã liên lạc với sở chỉ huy của bảo tàng để báo cáo vụ đột nhập, được phát hiện lúc 9 giờ 34. Lúc 9 giờ 35, vài giây sau, giám đốc điều hành bảo tàng báo động cho đồn cảnh sát quận 1. Bà Laurence des Cars cho biết thêm, hệ thống an ninh Ramsès, kết nối bảo tàng Louvre với Bộ Nội vụ, đã được một đội trưởng kích hoạt từ sở chỉ huy trung tâm lúc 9 giờ 36. Các nhân viên an ninh đã chạy đến ngay, khiến bốn tên cướp đã vội vã tẩu thoát.  Ngay trước phiên điều trần này, Bộ trưởng Văn hóa Rachida Dati đã khẳng định tại phòng họp Thượng Viện rằng "các biện pháp an ninh nội bộ của Bảo tàng Louvre" đã "chứng tỏ hiệu quả". Tuy nhiên, Laurence des Cars cho rằng bảo tàng đã không "phát hiện ra sự xuất hiện của bọn trộm đủ sớm". Trong cuộc điều trần ở Thượng Viện, Chủ tịch kiêm Giám đốc Bảo tàng Louvre cũng khẳng định "quy trình an ninh đã được tuân thủ nghiêm ngặt". Tuy nhiên bà Laurence des Cars nhìn nhận điểm yếu trong hệ thống an ninh của viện bảo tàng, đã không "phát hiện sự xuất hiện của bọn trộm đủ sớm", vì các camera an ninh bên ngoài không bao phủ toàn bộ mặt tiền của bảo tàng. Tranh cãi về bảo vệ an ninh

Giải thưởng Nobel Hòa Bình được trao cho nhà lãnh đạo đối lập Venezuela gây nhiều phản ứng trái ngược. Kế hoạch hòa bình bất ngờ cho Gaza của tổng thống Mỹ Donald Trump, giúp đình chỉ cuộc chiến kéo dài hơn 2 năm nay, dấy lên nhiều hy vọng về một nền hòa bình lâu dài tại khu vực. Tuy nhiên « thắng lợi ngoại giao » dựa trên sức mạnh của tổng thống Trump, được quảng bá rầm rộ, có nguy cơ che lấp đóng góp ngoại giao của Pháp và các nước Ả Rập. Tại Pháp, chính phủ của thủ tướng Sébastien Lecornu vượt qua cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm đầu tiên tại Quốc Hội, sau khi đình chỉ dự luật cải cách hưu trí, theo đòi hỏi của đối lập. Chính quyền Hàn Quốc bị chỉ trích mạnh trong nước vì phản ứng chậm trễ trước việc cả ngàn công dân bị các tổ chức lừa đảo giam giữ tại Cam Bốt. Ca khúc chống chiến tranh Ukraina, bị chính quyền Nga cấm, được hàng trăm thanh niên Nga hát vang trên đường phố St Petersburg. Giải thưởng Nobel Y học vinh danh tế bào « T – điều hòa », được mệnh danh là người bảo vệ sự cân bằng của hệ miễn dịch. Trên đây là các chủ đề chính Tạp chí Thế giới Đó đây tuần này. Nobel cho « Maria Corina » : Niềm vui tràn ngập khu phố Caracas Ngày 10/10/2025, bà Maria Corina Machado, lãnh đạo đối lập Venezuela, 58 tuổi, được trao tặng giải Nobel Hòa Bình. Thông tin về giải thưởng gây phấn chấn với nhiều người tại Venezuela, đặc biệt tại một khu phố sang trọng ở thủ đô. Thông tín viên Alice Campagnol tường trình từ Caracas : « Phản ứng đầu tiên trên đường phố Caracas là sự ngạc nhiên. ‘‘Thật sự thế à ! Ôi, thật bất ngờ ! Thật vậy sao? Khi nào vậy ?’’. Trong bối cảnh truyền thông bị kiểm duyệt, người dân Venezuela không còn mấy quan tâm đến tin tức nữa. Khi ngạc nhiên qua đi, người qua đường đều vui mừng trước tin này. ‘‘Tuyệt vời, bà ấy thật xứng đáng !’’, ‘‘Thật may mắn khi bà ấy được trao giải thưởng rất lớn này !’’  Đọc thêm : Nobel Hòa Bình 2025 vinh danh Maria Corina Machado, lãnh đạo đối lập Venezuela Ở khu vực sang trọng này của thủ đô Venezuela, người ta không ngừng ca ngợi ‘‘Maria Corina’’, như bà được gọi một cách trìu mến ở đây. Một người nói : ‘‘Bà ấy thật dũng cảm ! Không phải ai cũng làm được những gì bà ấy đã làm ! Toàn thể người dân đều ủng hộ bà ấy. Không còn nghi ngờ gì nữa ! Tôi thực sự ngưỡng mộ bà ấy ! Với cuộc đấu tranh mà bà ấy đã tiến hành ở đất nước này, bà ấy thực sự là một người phụ nữ tốt. Bà ấy thực sự đại diện cho hy vọng thay đổi ở một đất nước đã bị điều hành bởi cùng một khuynh hướng chính trị trong suốt 25 năm nay.’’ Nhưng liệu giải thưởng này, dù có danh giá đến đâu, có thể thay đổi được tình hình ở Venezuela hay không, nơi đàn áp đã trở thành chuyện thường ngày ? Đây là điều không có gì là chắc chắn. » Đằng sau những cuộc tranh cãi hỏa mù...  Giải thưởng cho nhà đối lập Venezuela bị phủ bóng bởi những tuyên tuyền rầm rộ của tổng thống Mỹ Donald Trump và những người ủng hộ việc tổng thống Trump xứng đáng được trao giải Nobel do thành tích giúp cho Israel và tổ chức Hamas chấp nhận ngừng bắn tại Gaza. Chính quyền Trump chỉ trích việc trao giải thưởng cho nhà đối lập Venezuela, và khẳng định Ủy ban Nobel đặt « chính trị » lên trên « hòa bình ». Tuy nhiên, các tuyên bố rầm rộ của chính quyền Trump, và những phản bác mạnh mẽ của nhiều người chống Trump, có nguy cơ làm lu mờ đi một thực tế là, nhà đối lập Venezuela Machado vốn thân cận với tổng thống Mỹ, và những người cùng phe của ông Trump, như tổng thống cực hữu Achentina, Javier Milei. Trên thực tế, chính quyền Trump chắc chắn coi hòa bình là chính trị : « Áp đặt hòa bình bằng sức mạnh » (Peace Through Strength) là lập trường chính thức của Nhà Trắng (Tuyên bố ngày 4/3/2025). Ngay sau công bố Nobel Hòa Bình, nhà đối lập long trọng tuyên bố cảm ơn tổng thống Mỹ, và khẳng định tổng thống Trump xứng đáng là người nhận giải. Trang mạng The Conversation, có bài của chuyên gia Thomas Posdado, Đại học Rouen (Pháp), cho rằng việc Ủy ban Nobel trao giải cho bà Machado là « một cách để gián tiếp khen thưởng Donald Trump », ngầm ủng hộ việc thay đổi chế độ tại Venezuela. Nobel Hòa bình giúp tránh bạo lực hay góp phần thổi bùng ngọn lửa chiến tranh ? Vào lúc tàu chiến Mỹ áp sát Venezuela, và tổng thống Mỹ đe dọa can thiệp, bà Machado tuyên bố tin tưởng vào sự hỗ trợ của ông Trump để Venezuela được giải phóng khỏi chế độ độc tài, trong lúc theo viện thăm dò dư luận Datanalisis, được báo Le Monde dẫn lại, chỉ có 3% người dân nước này ủng hộ Mỹ can thiệp quân sự. Báo chí nhiều nước châu Âu lo ngại, giải Nobel Hòa Bình có thể trở thành tác nhân làm căng thẳng gia tăng, thậm chí thúc đẩy chiến tranh bùng phát. Báo Bỉ RTBF có bài « Trump, Maduro và giải Nobel bất hòa : Venezuela bên bờ bão tố ». Đài Pháp France Culture : « Từ Nobel Hòa bình đến bóng ma chiến tranh ? ».  Đọc thêm : Tại sao Donald Trump gia tăng áp lực chống Venezuela vào lúc này ? Theo Ủy Ban Nobel, giải Nobel Hòa Bình được trao cho bà Maria Corina Machado, « một gương mặt chủ chốt làm nên sự thống nhất của các lực lượng đối lập Venezuela », vì các nỗ lực thúc đẩy « tiến trình chuyển đổi từ chế độ độc tài sang nền dân chủ một cách công bằng và ôn hòa ». Liên Hiệp Quốc thừa nhận việc trao giải cho lãnh đạo đối lập Venezuela phản ánh khát vọng của người dân Venezuela « được bầu cử tự do và công bằng », « các quyền dân sự và chính trị được tôn trọng ». Cựu ứng cử viên tổng thống đối lập Eglée Gonzalez, một đồng chí của bà Machado, đặt niềm tin vào là « việc trao giải Nobel Hòa Bình sẽ khuyến khích chính trị gia này lựa chọn con đường đối thoại để tìm lối thoát cho khủng hoảng chính trị ». Tuần báo Pháp Le Nouvel Obs cũng bày tỏ hy vọng « giải Nobel Hòa Bình nhắc nhở chúng ta rằng lòng dũng cảm của một người phụ nữ có sức nặng hơn cả một chế độ độc tài vũ trang. Hy vọng thông điệp này không bị hiểu lầm là sự khích lệ đối với những người, một lần nữa, mơ ước cứu châu Mỹ Latinh bằng cách gửi tàu chiến đến nơi đây. » Kế hoạch Gaza « của Trump » và đóng góp ngoại giao của Pháp - Ả Rập Xê Út Việc tổng thống Trump tung ra Kế hoạch 20 điểm về hòa bình cho Gaza, cuối tháng 9, chỉ ít ngày sau đó, đã được Israel và Hamas, hai bên xung đột chấp thuận, và bắt đầu triển khai giai đoạn một với việc trả tự do cho tất cả con tin Israel và khoảng 2000 tù nhân Palestine, Israel ngừng bắn và bắt đầu rút quân. Việc đình chiến diễn ra chỉ ít tuần sau khi Israel oanh kích Qatar, quốc gia trung gian đàm phán, giết chết nhiều đại diện của Hamas, đã được coi là một thắng lợi ngoại giao ngoạn mục của tổng thống Mỹ.  Đọc thêm - Hòa bình cho Gaza và lợi ích của gia đình Trump : Một công đôi việc Tuy nhiên, thắng lợi ngoại giao được quảng bá rầm rộ của tổng thống Mỹ, và người con rể Jared Kuchner, đã gần như che khuất các đóng góp ngoại giao không nhỏ của tổng thống Pháp Emmanuel Macron, cùng các nước Ả Rập. Theo nhà báo Liza Rozovsky của tờ Haaretz, một nhật báo có đông bạn đọc hàng đầu tại Israel, thì tại quốc gia này, sáng kiến của tổng thống Pháp bị chỉ trích nặng nề và coi là xa rời thực tế. Trên thực tế, nhà báo Israel cảnh báo, hãy còn quá sớm để nói rằng cuộc chiến tại Gaza sắp kết thúc, và cần phải « bày tỏ lòng kính trọng đối với một nhà lãnh đạo (tổng thống Pháp Emmanuel Macron), người đã bị chỉ trích rộng rãi ở Israel, và kể cả bởi chính bản thân ông ». Đọc thêm : Giải pháp hai Nhà nước Palestine – Israel và cuộc đối thoại “của những người điếc”’ (nhân cuộc vận động ngoại giao của Pháp - Ả Rập Xê Út về Gaza)  Sáng kiến ​​Pháp-Ả Rập Xê Út được khởi xướng vào cuối tháng 9 ban đầu có vẻ hụt hơi, và xa rời với thực tế. Tuy nhiên, chính sách ngoại giao mạnh mẽ của Pháp, cả trước công chúng lẫn hậu trường, cuối cùng đã góp phần mang lại kết quả. Trước khi ông Trump đưa ra kế hoạch 20 điểm, áp lực quốc tế đã gia tăng lên mức chưa từng có, với việc có thêm hơn chục quốc gia, dẫn đầu là Pháp, công nhận Nhà nước Palestine. Khi phương châm « áp đặt hòa bình bằng sức mạnh » gặp giới hạn…. Sáng kiến ​​Pháp-Ả Rập Xê Út, với Tuyên bố New York, đã khiến tổng thống Mỹ « phải thay đổi lập trường ». Kế hoạch của ông Trump dựa nhiều vào Tuyên bố này. Theo nhà nghiên cứu Muriel Asseburg, chuyên về Trung Đông, Viện Đức về Quan hệ Quốc tế và An ninh (The German Institute for International and Security Affairs - SWP), được báo Israel dẫn lại, sáng kiến này đã góp phần làm thay đổi lập trường của chính quyền Mỹ, khi đoàn kết các nước Ả Rập đi theo một lập trường thống nhất, khẳng định tương lai của Palestine « không có Hamas ». Tổng thống Trump đã phải từ bỏ kế hoạch ảo tưởng về việc trục xuất người dân Palestine khỏi Gaza, để biến nơi đây thành khu nghỉ dưỡng sang trọng. « Thành công lớn nhất » của tổng thống Macron, theo báo Israel, là đã buộc tổng thống Mỹ đưa việc công nhận Nhà nước Palestine vào kế hoạch 20 điểm (điểm thứ 19). Đọc thêm - Tái thiết Gaza : Khối Ả Rập họp bàn cách chống lại kế hoạch di dân Palestine của Trump Phương châm « áp đặt hòa bình bằng sức mạnh » của tổng thống Mỹ khi đối diện với thực tế vấp phải những giới hạn. Chính sách ngoại giao của Trump, muốn đạt thành quả trong các hồ sơ phức tạp, không tránh khỏi phải tích hợp đóng góp của các đối tác. Pháp: Người vừa đoạt giải Nobel kinh tế kêu gọi « dừng đồng hồ » cải tổ hưu trí để hòa dịu xã hội Tại Pháp, bài diễn văn của thủ tướng Sébastian Lecornu trước Quốc Hội ngày 14/10, chấp nhận đình chỉ cuộc cải tổ hưu trí, để đổi lại việc không bị đảng Xã hội bỏ phiếu bất tín nhiệm cùng các đảng phái đối lập khác. Quyết định của thủ tướng Lecornu tránh cho Quốc Hội Pháp phải giải tán, mà theo nhiều nhà quan sát có thể đưa nước Pháp lún sâu vào khủng hoảng chính trị trầm trọng. Có lẽ ít người để ý là, kêu gọi đình chỉ cuộc cải tổ hưu trí là nội dung chính của một trong những phát biểu đầu tiên của người đồng đoạt giải Nobel kinh tế Pháp Philippe Aghion, 69 tuổi, tối ngày thứ Hai, 13/10, trên đài France 2, một ngày trước diễn văn rất được trông đợi của thủ tướng: « Tôi không biết từ đình chỉ có đáng sợ không, nhưng rõ ràng là chúng ta phải làm điều đó. Đó là cách để làm tình hình dịu lại ! Chúng ta phải dừng ‘‘đồng hồ’’ ngay bây giờ cho đến cuộc bầu cử tổng thống.

Nước Pháp lại thay thủ tướng. Thế giới thở phào nhẹ nhõm nhờ thỏa thuận giữa Hamas và Israel tại Gaza ;Tuần lễ giải Nobel danh giá và cái kết đắng trắng tay của Donald Trump, là một số chủ đề chính của Tạp Chí Thế Giới Đó Đây tuần này. Trong tuần vừa qua, diễn biến chính trị tại Pháp lại được theo dõi chặt chẽ, sau khi tân thủ tướng Sébastien Lecornu từ chức vào thứ Hai, và tân nội các với 18 bộ trưởng chỉ tồn tại có 14 giờ. Đây là lần thứ năm trong vòng chưa đầy hai năm, Pháp thay đổi thủ tướng, phản ánh tình trạng bất ổn chính trị kéo dài. Trên kênh truyền hình France 2, tối thứ Tư ông Lecornu giải thích : « Tối nay, nhiệm vụ của tôi chấm dứt. Tôi từ chức vì không đáp ứng được những điều kiện đặt ra, và tôi cũng không chạy theo chức vụ thủ tướng.. Theo tôi, nội các mới sẽ phải chịu trách nhiệm trong tương lai, bất kể là ai, thì sẽ phải là một đội ngũ hoàn toàn không có tham vọng tranh cử tổng thống năm 2027. » Thủ tướng từ nhiệm cũng loại bỏ khả năng giải tán Quốc Hội, và  khẳng định rằng « đây không phải là thời điểm để thay đổi tổng thống ». Chiều thứ Sáu, tổng thống Emmanuel Macron gặp lãnh đạo các chính đảng, ngoại trừ hai đảng cực hữu Tập Hợp Dân Tộc và đảng cực tả Nước Pháp Bất Khuất, để tham vấn. Theo điện Elysée cuộc họp này mang tính quyết định vì lãnh đạo Pháp đã hứa bổ nhiệm thủ tướng trong vài giờ sau đó…. ( à mis à jour) Cuộc khủng hoảng chính trị này không chỉ gây lo ngại trong nước mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ khu vực đồng euro. Những bế tắc chính trị và thâm hụt ngân sách tại Pháp đang làm suy yếu vai trò lãnh đạo của Paris trong Liên Hiệp Châu Âu. Tin tức về thỏa thuận giữa Hamas và Israel được đưa ra sáng thứ Năm, 09/10/2025, đã « khiến cả thế giới nhẹ nhõm », theo như nhận định của thủ tướng Anh Keir Starmer. Theo kế hoạch hòa bình ở Gaza do tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất, hai bên đã đồng ý thực hiện giai đoạn đầu tiên, tức là trao trả 20 con tin bị Hamas bắt giữ còn sống sót, đổi lại Israel trả tự do cho hơn 2000 tù nhân Palestine. Nhà Nước Do Thái đã chính thức xác nhận thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực kể từ 12 giờ trưa thứ Sáu (giờ Israel), và lực lượng Israel bắt đầu rút quân ở Gaza, rời về một đường biên đã được thỏa thuận. Hình ảnh của hãng tin Reuters cho thấy những chiếc xe tải được Israel huy động để di chuyển các xe tăng ở dải Gaza. Nhiều quốc gia đã bày tỏ ý định sẵn sàng hỗ trợ, viện trợ nhân đạo, tái thiết dải Gaza đã bị tàn phá sau hai năm chiến tranh.  Thỏa thuận mở đường cho việc chấm dứt cuộc chiến khiến 60 000 người Palestine thiệt mạng, do Israel khởi xướng để trả đũa Hamas sau vụ tấn công khủng bố 07/10/2023, lấy đi sinh mạng của 1200 người và hơn 200 người bị bắt giữ làm con tin. Liệu Hamas có chịu giải giáp ? Tuy nhiên, nhiều điểm trong kế hoạch hòa bình do tổng thống Trump đưa ra vẫn còn mơ hồ, đặc biệt là việc giải giáp Hamas, và bằng cách nào ? Điều này được coi là « thách thức lớn nhất vì nếu không, sẽ khó có khả năng Israel rút quân hoàn toàn và quốc tế cũng sẽ khó chấp thuận rót hàng tỷ đô la để tái thiết Gaza », theo nhận định của giáo sư Jonathan Rynhold, trưởng khoa chính trị tại đại học Bar Ilan, ở Israel, được Reuters trích dẫn. Đây cũng là điều kiện mà Nhà nước Do Thái nhiều lần đưa ra, và Hamas đã từng công khai bác bỏ. Theo trang Al Jazeera, được cho là thân cận với phong trào Palestine, rất khó để Hamas chấp nhận giải giáp, vì vũ khí là “lá bài mặc cả” của Hamas trong các cuộc đàm phán và là biểu tượng cho sự kháng cự của họ trước Israel, và tự đặt mình vào thế yếu. Một số nhà phân tích trả lời báo Qatar cho rằng Hamas sẽ không tự nguyện giao nộp vũ khí nếu không đạt được các nhượng bộ lớn từ Israel và cộng đồng quốc tế, chẳng hạn như chấm dứt phong tỏa Gaza, bảo đảm an ninh cho người Palestine, hoặc thành lập một Nhà nước Palestine độc lập. Nếu giao nộp vũ khí, Hamas sẽ mất đi uy tín đối với những người ủng hộ ở Gaza vì mất đi vai trò bảo vệ. Tuy nhiên, vẫn có khả năng Hamas có thể đồng ý bàn giao một phần vũ khí hoặc giải tán một số lực lượng, để đổi lấy nhượng bộ về kinh tế, thay vì giải trừ hoàn toàn. Do đó thỏa thuận ngừng bắn này có thể rất mong manh, và chỉ mang tính chất tạm thời, chỉ giảm leo thang. Theo hãng tin AP, mặc dù tối qua, văn phòng chính phủ Israel đã thông qua giai đoạn đầu của thỏa thuận, nhưng sáng nay, nhiều vụ pháo kích vẫn diễn ra vào sáng sớm nay tại dải Gaza. Theo một nguồn tin ẩn danh từ Israel, quân đội Nhà nước Do Thái sẽ vẫn kiểm soát 50 % dải Gaza, ngay cả khi rút quân. Dù không rõ liệu lệnh ngừng bắn có được duy trì dài lâu, nhưng niềm vui đã lan tỏa khắp dải Gaza khi thông tin này được đưa ra. Sáng nay, theo AP, hàng ngàn người Gaza đã bắt đầu đi bộ, trở về nhà, tại những nơi mà quân đội Israel rút quân. Tình hình tại Gaza cũng là chủ đề đáng chú trong liên hoan phim về phóng viên chiến trường được tổ chức ở Pháp. Tổ chức Phóng Viên Không Biên Giới ước tính 220 nhà báo đã thiệt mạng trong các vụ oanh kích của Israel tại dải đất bị cô lập này. Hành trình đưa tin chết chóc của các phóng viên được mô tả trong bộ phim tài liệu Inside Gaza, do Hélène LÂM TRỌNG thực hiện, và được trình chiếu vào tối thứ Năm, 09/10/2025, trong khuôn khổ chương trình Giải thưởng vinh danh các phóng viên chiến trường của thành phố Bayeux vùng Calvados-Normandie. Những tiếng nói của người dân Palestine Từ hai năm qua, không một nhà báo quốc tế nào được vào Gaza tác nghiệp, Hélène LÂM TRỌNG trong cuộc phỏng vấn, trả lời RFI tiếng Việt, cô giới thiệu về bộ phim và ý nghĩa từ việc nhường lời cho các phóng viên của hãng thông tấn Pháp AFP, những người trong cuộc chứng kiến những thay đổi đột ngột trong đời sống của 2 triệu dân Gaza chỉ sau có 1 đêm bị cuốn vào chiến tranh. Cô nói :  « Tất cả các nhà báo quốc tế hoàn toàn bất lực vì phóng viên quốc tế bị cấm đến Gaza tác nghiệp. Chỉ còn lại các nhà báo của AFP tại Gaza. Họ làm việc trong những điều kiện vô cùng khó khăn. Phim tài liệu này trước hết là để vinh danh công sức của họ, để nhắc nhở rằng công việc của các phóng viên Palestine vô cùng quan trọng. Có thể nói đây là một bộ phim tôi đã thực hiện cùng với hãng thông tấn Pháp AFP. May mắn ở đây là tất cả các nhân vật trong phim đều là các nhà báo đã thu thập được rất, rất nhiều thông tin, hình ảnh, video. Từ những tài liệu đó tôi đã hình thành dự án để đưa được Inside Gaza đến với khán giả. Thực ra, ngay sau loạt khủng bố 7/10/2023 không mấy ai muốn xem kiểu phim này, không mấy ai muốn biết quan điểm của người Palestine về những gì vừa xảy ra. Nhưng theo tôi tiếng nói của người Palestine hết sức quan trọng, bởi vì chất lượng thông tin chính là ở điểm, tin tức phải được xử lý một cách cân bằng. Cần quan tâm đến lập trường của người Palestine và các nhà báo của tại Gaza là những nhà quan sát có vị trí tốt nhất, để tường thuật một cách chi tiết sống trong một cuộc xung đột khắc nghiệt như ở Gaza và hơn thế nữa làm thế nào để các nhà báo tác nghiệp, đưa tin trong môi trường bất thuận lợi đó ».   Tuần lễ Nobel 2025  Tuần vừa qua cũng được gọi là tuần lễ Nobel 2025 làm nổi bật những công trình đột phá khoa học cũng như những tiếng nói đấu tranh vì tự do dân chủ. Mở đầu là giải Y học, trao cho Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell và Shimon Sakaguchi vì phát hiện vai trò then chốt của các tế bào T điều hòa trong “miễn dịch ngoại vi”. Tiếp đó, ngày 7/10, giải Vật lý vinh danh John Clarke, Michel Devoret và John Martinis với các thí nghiệm xác thực hiệu ứng cơ lượng tử trên hệ thống có kích thước vĩ mô (mạch siêu dẫn, hiệu ứng Josephson…), mở đường cho các ứng dụng trong điện toán lượng tử. Ngày 8/10, giải Hóa học được trao cho Susumu Kitagawa, Richard Robson và Omar Yaghi nhờ phát triển “khung kim loại – hữu cơ” (MOF) vật liệu có cấu trúc lỗ rỗng lớn, giúp thu nước từ không khí, hấp thụ CO₂ và lưu giữ các chất khí độc hại. Ngày 9/10, giải Văn học thuộc về nhà văn Hungary László Krasznahorkai với các tác phẩm và phong cách sáng tác lạ thường, đầy ám ảnh, được đánh giá là « tái khẳng định sức mạnh của nghệ thuật giữa cơn hoảng loạn tận thế ». Một số độc giả Việt Nam có lẽ đã biết đến nhà văn qua tác phẩm đầu tay của ông, Satantango, được chuyển thể sang tiếng Việt bởi dịch giả Giáp Văn Chung thực hiện. Từ Budapest, dịch giả cho biết thêm : « Từ lâu tôi đã dự báo là ông Krasznahorkai sớm muộn cũng nhận được giải Nobel. Do đó, tôi đã bỏ nhiều công sức dịch ra tiếng Việt hai tác phẩm có thể nói là quan trọng bậc nhất của ông tiểu thuyết Satan Tango – Vũ Điệu Quỷ Satan do Nhã Nam ân hành năm 2022 và tiểu thuyết Chiến tranh và Chiến tranh cũng do Nhã Nam và Nhà xuất bản văn học ấn hành năm 2017. Đây là các tác phẩm hậu hiện đại nặng ký và khẽ khá kén bạn đọc. Xin trân trọng giới thiệu để bạn đọc trong nước có thể tiếp cận với một tác giả được coi là quái kiệt của văn học Hungary. Ông được xem là nhà văn hậu hiện đại với chủ đề u tối và bi quan, khám phá sự khủng hoảng tâm linh, sự sụp đổ xã hội, sự cô đơn, văn phong của ông mang nhiều tính cô đơn, trừu tượng, nhiều khi không tưởng. Câu văn ông thường dài lê thê, nhiều mệnh đề dồn dập trùng lấp lên nhau, có cấu trúc phức tạp tạo cảm giác dồn nén liên tục u ám có tính nội tâm mạnh.  Được coi là cây bút lớn đặc sắc của văn học Trung Âu đương đại, đặc biệt cách nhìn vào sự sụp đổ hỗn loạn của xã hội và tính cách của con người trong những bối cảnh khắc nghiệt. Văn phong độc đáo của ông ảnh hưởng mạnh đến cách người đọc cảm nhận thời gian, không gian và tâm trạng gây thách thức nhưng cũng rất sâu sắc trong trải nghiệm văn học. Các tác phẩm của ông còn mang tính dự báo tiên tri về tương lai của thế giới và xã hội. Các nhà phê bình coi ông sánh ngang với với các tác giả lớn của thế kỷ 20 như Kafka, Thomas Bernhard, Herman Melville nhưng ông vẫn giữ được đặc trưng và cá tính riêng biệt. Do đó ông có sức ảnh hưởng lớn tới các tác giả nhất là các tác giả trẻ đặc biệt ở các nước phương Tây. » Tuần lễ Nobel khép lại với giải Nobel Hòa bình được trao cho bà Maria Corina Machado, chính trị gia thuộc phe đối lập của Venezuela. Bà được vinh danh vì đã kiên trì đấu tranh cho dân chủ giữa áp lực đàn áp chính quyền. Việc trao giải

Phong trào phản kháng của “Gen Z” từ châu Á lan sang Madagascar và Maroc ; Cháy trung tâm dữ liệu quốc gia và những hậu quả chưa từng có với hệ thống hành chính của Hàn Quốc ; Phần Lan tích cực chuẩn bị để sẵn sàng đối phó với nguy cơ bị Nga tấn công ; Matxcơva chuẩn bị trả đũa nếu Liên Âu dùng tài sản phong tỏa của Nga để cho Ukraina vay. Trên đây là những chủ đề chính trong tạp chí Thế giới đó đây tuần này. Phong trào phản kháng của « Gen Z » từ châu Á lan sang Madagascar và Maroc Sau Sri Lanka, Bangladesh, gần đây là Népal, Philippines, và vào cuối tháng 9/2025, đến lượt giới trẻ - thế hệ « Gen Z » ở Madagascar và Maroc phát động phong trào phản kháng xã hội, đòi cải thiện quyền lợi xã hội, đòi lật đổ chính phủ. Cụm từ « Gen Z » vốn là tên gọi những thanh niên sinh từ khoảng năm 1997 đến 2012. Gen Z là thế hệ lớn lên và có cuộc sống gắn với mạng internet, nên phong trào phản kháng xã hội của thế hệ này đều xuất phát từ internet, từ các mạng xã hội.   Trong năm 2022, giới trẻ Sri Lanka đã phát động và thành công trong phong trào lật đổ gia tộc Rajapaksa, nắm quyền trong gần 20 năm. Đến năm 2024, chỉ sau 6 tuần, phong trào của giới trẻ Bangladesh buộc thủ tướng Sheikh Hasina phải ra đi sau 15 năm lãnh đạo. Nhanh hơn nhiều, giới trẻ Nepal chỉ mất có ít ngày trong tháng 9 để khiến chính phủ « thất thủ ». Rồi sau đó là đến Madagascar, quốc đảo Ấn Độ Dương, phía đông nam châu Phi.  Xuất phát từ sự bất bình vì liên tục bị cúp điện và nước, từ cuối tháng 09/2025, thế hệ Z phát động phong trào phản kháng, bạo động nổ ra. Theo AFP, hôm 29/09, tổng thống Andry Rajoelina buộc phải giải tán chính phủ sau khi có 22 người thiệt mạng trong các vụ đụng độ. Nhìn sang Bắc Phi, tại Maroc, xuất phát từ các mạng xã hội, phong trào phản kháng của giới trẻ lan xuống đường phố từ cuối tuần trước. Đây được xem như phong trào phản kháng xã hội lớn mạnh nhất tính từ nhiều năm qua ở Maroc. Liên tiếp các tối trong suốt tuần này, theo lời kêu gọi của tổ chức GenZ 212 (212 là mã quốc gia của Maroc), đông đảo thanh niên tập hợp ở nhiều thành phố trong cả nước, từ Rabat, Casablanca, Fès, cho đến Tanger …. Từ Casablanca, thông tín viên Matthias Raynal hôm 02/10 gửi về bài phóng sự : « Người biểu tình hẹn tập trung ở Bernoussi, ngoại ô phía đông bắc Casablanca. Một thanh niên tên là Mohammed đã tham gia tất cả các cuộc biểu tình suốt 5 ngày trước đó. Mohammed cho biết : "Bộ Nội Vụ đã ra chỉ thị không đàn áp người biểu tình ôn hòa".   Tối qua không xảy ra các vụ bắt giữ, trái với các buổi tối trước đó. Cảnh sát chỉ theo dõi, giám sát cuộc tuần hành. Người biểu tình giương biểu ngữ : "Nhân dân muốn nạn tham nhũng chấm dứt". Một cô gái giải thích : "Các đòi hỏi xã hội đã đưa chúng tôi đến đây : Sức khỏe, giáo dục, nhân phẩm. Giới trẻ chúng tôi không thể chịu đựng hơn nữa tình trạng thất nghiệp. Chúng tôi cũng lên án sự trấn áp, cách thức duy trì an ninh này chỉ khiến mọi việc thêm nghiêm trọng".     Một phụ nữ tên là Fatima, 64 tuổi, đứng nhìn đám đông đi qua. Bà bày tỏ thiện cảm với phong trào này. Bà Fatima chia sẻ : "Tôi muốn họ giúp đỡ những thanh niên nghèo khó này. Nếu họ xuống đường, đó là vì họ đã lâm cảnh tồi tệ nhất, đã rơi vào tuyệt vọng, không tìm thấy lối thoát. Tôi hy vọng chính phủ sẽ đối thoại với họ, điều này có thể giúp họ bình tĩnh lại". Tại Bernoussi, hôm qua (tức 01/10), các thanh niên trong tổ chức GenZ 212 đã kêu gọi thủ tướng Aziz Akhannouch từ chức. » Ban đầu diễn ra ôn hòa, các thanh niên đòi cải thiện hệ thống giáo dục và dịch vụ y tế công, nhưng dần dần bạo lực đã bùng phát, đụng độ giữa người biểu tình và cảnh sát đã xảy ra. Tối thứ Tư 01/10, ba người biểu tình đã thiệt mạng vì bị cảnh sát đàn áp. Đến đêm 02 rạng sáng 03/10, tổ chức GenZ 212 ra thông cáo đòi Quốc vương can thiệp, giải tán chính phủ. Cháy trung tâm dữ liệu quốc gia : Hậu quả chưa từng có với hệ thống hành chính Hàn Quốc Vụ cháy xảy ra ngày 26/9 tại Trung tâm Quản lý Tài nguyên Thông tin Quốc gia (국정자원) ở Daejeon đã gây ra một cuộc khủng hoảng diện rộng đối với hệ thống hành chính công của Hàn Quốc. Ngọn lửa bùng phát tại phòng máy 7-1 tầng 5, nơi đặt các hệ thống thông tin trọng yếu cấp 1 và 2 (cấp cao nhất), đã thiêu rụi toàn bộ 96 hệ thống. Từ Seoul, thông tín viên Trần Công tường thuật : « Cảnh sát xác định, ngọn lửa có thể xuất phát từ pin lithium-ion của hệ thống UPS. Sáu khối pin nghi vấn đã được di chuyển khỏi hiện trường, trong đó ba khối đã gửi tới Viện Khoa học Hình sự Quốc gia để giám định. Khả năng pin quá niên hạn, thao tác di chuyển thiếu an toàn hoặc chập điện được xem là nguyên nhân chính. Ngay sau vụ cháy, 647 dịch vụ hành chính đồng loạt gián đoạn, trong đó có những dịch vụ gắn liền trực tiếp với đời sống người dân như Chính phủ24, cổng thông tín thuế HomeTax, cổng thông tin pháp luật, dịch vụ bảo hiểm, cấp hộ chiếu và bưu chính. Người dân không thể làm thủ tục hành chính online, buộc phải nộp giấy tờ trực tiếp, trong khi các doanh nghiệp nhỏ rơi vào cảnh đình trệ hồ sơ xin hỗ trợ kinh doanh. Dịch vụ bưu điện quốc gia đặc biệt bị ảnh hưởng. Do tổn thất dữ liệu địa chỉ khách hàng nhiều tiểu thương đã không nhận gửi hàng tươi sống và hàng trả phí sau, giao hàng chậm trễ tại nhiều khu vực. Tiểu thương ở các chợ truyền thống tại Suwon, Anseong lo ngại hàng sẽ đến tay khách sau cả Tết Trung thu – thời điểm tiêu thụ cao nhất trong năm. Mất sạch dữ liệu công vụ trên G-Drive. Nghiêm trọng hơn, hệ thống G-Drive – kho lưu trữ trực tuyến cho công chức trung ương - tại phòng máy một phòng máy – đã bị thiêu hủy hoàn toàn. Đây là nền tảng bắt buộc công chức lưu trữ tài liệu thay vì giữ trong máy tính cá nhân, theo quy định từ năm 2018.  Theo Bộ Hành chính & An toàn, 74 cơ quan trung ương với 191.000 công chức sử dụng G-Drive, dung lượng lưu trữ tính đến tháng 8/2025 đạt 858 TB, tương đương 2,23 nghìn tỷ trang A4. Tất cả dữ liệu này đã bốc hơi vĩnh viễn do hệ thống không có cơ chế sao lưu ngoài. Một số cơ quan, như Cơ quan Nhân sự – vốn yêu cầu bắt buộc toàn bộ tài liệu phải lưu trên G-Drive – chịu thiệt hại nặng nề nhất. Nguy cơ an ninh mạng Sự cố cháy không chỉ khiến dữ liệu mất sạch mà còn mở ra “khoảng trống nguy hiểm” cho tấn công mạng. Ngày 29/9, Cơ quan Tình báo Quốc gia đã nâng mức cảnh báo an ninh mạng từ “quan tâm” lên “cảnh giác”, yêu cầu toàn bộ cơ quan hành chính, doanh nghiệp nhà nước tăng cường giám sát và báo cáo khẩn khi có bất thường. Chính phủ dự kiến cần ít nhất 4 tuần để khôi phục hệ thống tại trung tâm dự phòng ở Daegu, đồng nghĩa với một tháng tiềm ẩn rủi ro lớn về an ninh thông tin. Sự bất tiện dây chuyền và Tổn thất chưa từng có Doanh nghiệp nhỏ gặp khó khi không thể nộp hồ sơ hỗ trợ trực tuyến. Các cơ quan hỗ trợ buộc phải chuyển sang tiếp nhận giấy tờ thủ công, khiến tiến độ xử lý chậm đáng kể. Người dân bức xúc vì các dịch vụ thiết yếu bị gián đoạn đúng vào dịp lễ. Vụ cháy tại Trung Tâm Dữ Liệu không chỉ làm tê liệt hệ thống dịch vụ công mà còn gây ra thảm họa mất dữ liệu quốc gia chưa từng có trong lịch sử Hàn Quốc. Hàng trăm nghìn công chức mất sạch tài liệu công vụ nhiều năm qua, người dân và doanh nghiệp đối diện với ách tắc thủ tục, còn hệ thống hạ tầng số quốc gia lộ rõ những lỗ hổng nghiêm trọng trong quản trị, sao lưu và ứng phó sự cố. » Phần Lan sẵn sàng đối phó với nguy cơ bị Nga tấn công Phần Lan không tỏ ra nao núng trước những nỗ lực gây bất ổn của láng giềng Nga, dù là nhắm vào chính họ hay phần còn lại của châu Âu, theo khẳng định của bộ trưởng Quốc Phòng Phần Lan hôm 30/09. Tình báo Phần Lan coi Nga là mối đe dọa chính đối với an ninh quốc gia. Từ Stockholm, thông tín viên trong khu vực, Ottilia Ferey, hôm 02/10/2025 cho biết thêm : « Phần Lan là một trong những nước châu Âu được chuẩn bị tốt nhất để đối phó với Nga. Ngân sách quốc phòng của Phần Lan tăng không ngừng và dự kiến ​​sẽ vượt quá 3% GDP vào năm 2029. Phần Lan được xem là nước đầu tiên bị nhắm tới trong cuộc chiến tranh hỗn hợp mà Nga tiến hành, nhưng kịch bản về một cuộc tấn công xâm lược trên bộ hiện giờ là không thể xảy ra. Tuy nhiên, nếu điều đó xảy ra, thì người Phần Lan cũng đã sẵn sàng, ví dụ như Aleksi, 30 tuổi, chủ tịch một câu lạc bộ lính dự bị ở Helsinki, người mỗi tuần tập bắn ít nhất 3 lần. Aleksi nói : "Chúng tôi muốn có khả năng bắn tốt hơn láng giềng (người Nga). Các thành viên trong câu lạc bộ của chúng tôi đều biết cách bắn vào một tấm bia có kích cỡ chỉ 20 cm ở khoảng cách 150 mét. Chính vì thế, tôi đã có thể yên tâm ngủ ngon giấc ! Tôi tin tưởng vào Nhà nước, vào quân đội, vào những người lính dự bị của chúng tôi. Nếu đến lúc phải chiến đấu thì tôi sẵn sàng. Họ (tức là người Nga) đã không cho ông của tôi được trở về nhà. Ông tôi đã hy sinh khi chiến đấu trong Cuộc chiến Mùa đông (tức là chiến tranh Nga - Phần Lan trong Đệ nhị Thế chiến), vì vậy mà tôi có cảm giác nước Nga còn nợ tôi". Biên giới Phần Lan - Nga dài hơn 1.300 km. Đây là biên giới dài nhất của Liên Minh Bắc Đại Tây Dương NATO với Nga. Tại đó, quốc gia Bắc Âu này đã bắt đầu xây dựng một hàng rào biên giới với tường rào và camera, bởi vì hồi tháng 05/2024, các hình ảnh vệ tinh cho thấy có nhiều hoạt động quân sự diễn ra ở phía bên kia biên giới, trên lãnh thổ Nga. Nhà phân tích quân sự Emil Kastehelmi của Phần Lan theo dõi sát sao những hoạt động này, cho biết : "Chúng tôi đã quan sát thấy có sự gia tăng các hoạt động tập luyện. Tình hình giống với những gì chúng tôi đã trải qua trong Chiến tranh Lạnh. Đó là cách họ chứng minh sự hiện diện và năng lực của mình." Kế hoạch xây dựng một căn cứ đồng minh gần biên giới của Phần Lan, một thành viên mới của NATO kể từ năm 2023, cũng đã được dự kiến. » Litva đẩy mạnh xây hầm trú ẩn Lo sợ bị Nga tấn công diện rộng, trong bối cảnh gần đây có nhiều vụ xâm nhập drone được cho là của Nga nhắm vào Litva và các nước láng giềng khác ở châu Âu, quốc gia vùng Baltic này đang thúc đẩy việc xây thêm hầm tránh bom. AFP nhắc lại là hồi tháng 6/2025, chính quyền Vilnus thông báo 6.453 hầm tránh bom ở Litva có khả năng làm nơi trú ẩn cho khoảng 1,5 triệu người, tương đương 54% dân số đất nước. Riêng chính quyền thành phố Vilnius cho biế