De Nacht van...

Stel je voor dat je live op de radio één minuut krijgt om een heel spel kaarten te onthouden. Wat gaat er dan door je hoofd? Waarschijnlijk geen 52 individuele kaarten én hun volgorde. Deze Nacht van NTR Wetenschap hebben we een heuze geheugenkampioen en -expert te gast. Hij promoveerde aan het Max Planck Instituut voor Psychiatrie in München op de neurale grondslagen van uitzonderlijke geheugenprestaties en werkt sindsdien als neurowetenschapper aan het Donders Instituut voor Hersenen, cognitie en gedrag van de Radboud Universiteit. Maar naast zijn wetenschappelijke carrière is hij ook nog eens achtvoudig wereldkampioen geheugensport en heeft hij de bestsellers "De geheimen van ons geheugen“ en "Je brein op orde“ geschreven. Renette Kwakkenbos interviewt neurowetenschapper en achtvoudig wereldkampioen geheugensport Boris Nikolai Konrad. Hij onthoudt niet alleen live een spel kaarten; hij legt ons ook uit wat het belang daarvan is voor de gezondheid in ons brein - zeker nu dementie volksziekte nummer één dreigt te worden. Daarbij benadrukt hij: dit is geen kwestie van geluk hebben dat je bij de geboorte een fijn brein meekrijgt, maar een kwestie van trainen. Geloof het of niet, maar jij kan binnen een maand een strak geheugen trainen en razendsnel een pak kaarten leren onthouden. Sterker nog: deze uitzending leer je heel gemakkelijk de namen van de laatste 10 Nederlandse premiers uit je hoofd.

Volgens Sigmund Freud, de grondlegger van de psychoanalyse, is humor een manier om gedachten en gevoelens te uiten die we normaal inslikken. Omdat ze te pijnlijk, niet netjes of ongemakkelijk zijn. Grapjes geven die onderdrukte emoties tijdelijk ruimte. En lijken zo een beetje op dromen. Ook daarin komen dingen omhoog die we overdag wegstoppen.  In deze aflevering van de Nacht van BNNVAR, gaat Bemshi de Visser in gesprek met comedian Wina Ricardo. In 2025 won ze bij het Amsterdam Kleinkunst Festival, het AKF, de juryprijs. Volgens het juryrapport is Wina “een belangrijk nieuw geluid  op de Nederlandse podia”.

Te gast in “De Nacht van KRO-NCRV” is Marcel Schaaf, hoogleraar Moleculaire Endocrinologie. Hij doet al zijn hele carrière onderzoek naar de biologie van stress. Beter gezegd, hij onderzoekt hoe stresshormonen mensen en dieren aansturen.  Stress is voor veel mensen erg herkenbaar. Een verhoogde hartslag, zweten of even nergens meer aan kunnen denken. Vervelend, maar ook nodig. Stress is namelijk een reactie van je lichaam op een uitdagende situatie. Dit betekent dat je ook alerter wordt, meer energie krijgt en beter kunt functioneren. Of het nou een conflict is of een belangrijke presentatie, stress helpt je met de situatie om te gaan. Marcel ziet stress dan ook niet als iets slechts. Of zoals hij tegen zijn studenten zegt: zonder stresssysteem zouden zij hun tentamen niet halen.  Te lang stress ervaren is niet goed. Het is al langer bekend dat stress invloed heeft op je fysieke en mentale gezondheid. Stress kan daarentegen positieve effecten hebben op je gezondheid.  In zijn onderzoek vond Marcel namelijk dat korte stressmomenten je immuunsysteem kunnen versterken. Zo lang je dus niet te lang stress ervaart, hoef je je er geen zorgen over te maken.

Hoe ga jij om met veranderingen om je heen? Ben je een gewoontedier, of juist een avonturier? Als je naar de geschiedenis kijkt, is er in ieder geval één ding dat altijd verandert: de manier waarop mensen met grote veranderingen omgaan. Vooruitgang of achteruitgang: één iemand blijft altijd de expert op het gebied van historische veranderingen. En ze is bij deze Nacht van NTR Wetenschap te gast. Ze is een van de scherpste en inventiefste uit haar vak, en leest met haar scherpte als een van de beste tussen de regels van oude bronnen door – gelukkig maar, want daarmee maakt ze onze geschiedenisboeken eerlijker, vollediger en menselijker. Judith Pollman is hoogleraar Vroegmoderne Nederlandse geschiedenis aan de Universiteit Leiden. Naast grote maatschappelijke veranderingen uit de periode tussen 1500 en 1850 – denk maar aan de tachtigjarige oorlog -, onderzoekt ze ook wat die destijds met individuele mensen deden, van een Friese boer tot een Utrechtse Jurist. Waren zij gewoontedieren, of juist avonturiers toen de Spanjaarden op de stoep stonden? Naast grote maatschappelijke veranderingen uit de periode tussen 1500 en 1850 – denk maar aan de tachtigjarige oorlog - onderzoekt ze ook wat die destijds met individuele mensen deden, van een Friesche boer tot een Utrechtse Jurist. Waren zij gewoontedieren, of juist avonturiers toen de Spanjaarden op de stoep stonden? Vorig jaar won Judith Pollmann de Spinozapremie, de meest prestigieuze prijs in de Nederlandse wetenschap. Voor haar zeker ook een grote verandering, waarbij we natuurlijk de vraag moeten stellen: hoe is ze daarmee omgegaan? Waar gaat zij haar 1,5 miljoen euro onderzoeksgeld aan besteden?

"Een land waar ik niets van weet? Daar moet ik zijn!" Zo ging het in het hoofd van fotograaf en schrijver Thijs Broekkamp. In 2018 trok hij richting Kirgistan om het nomadische leven te ontdekken - maar dat was niet helemaal wat hij ervan verwacht had. Het triggerde hem om op zoek te gaan naar de gezichten van het echte Kirgistan, zoals dat er nu voor staat. En daaruit werd zijn eerste boek geboren: Land van de Kirgiezen.    In De Nacht van EO neemt hij ons mee op reis: langs bergmeren, door talloze invloedssferen en dwars door hoofdstad Bisjkek. Presentatie is in handen van Loïs van Wijnen.

‘s Nachts gebeuren er dingen die het daglicht niet kunnen verdragen. Inbraken, drugsdeals, geweld. En als jij lekker ligt te tukken, rijden er mensen rond voor wie het oplossen van deze zaken hun werk is. Politieagenten. We kennen ze van televisieseries, uit het nieuws, van de actie. Maar in deze aflevering zijn we benieuwd naar iets anders..  Naar de mensen achter het blauw.  In deze nieuwe aflevering van de Nacht van BNNVARA, gaat Bemshi in gesprek met twee agenten van het populaire televisieprogramma Bureau Utrecht. In deze reportageserie wordt de Utrechtse politie gevolgd. Gasten: Kiki en Frank van Bureau Utrecht.

Kunstmatige intelligentie is overal: van studeren en muziek maken tot medische doorbraken. Dat roept zowel enthousiasme als zorgen op. In De Nacht van KRO-NCRV spreekt Elif Kan met Thomas Moerland, AI-onderzoeker en auteur van het boek ‘Van IQ naar AI’, over wat AI zegt aangaande de mens. Volgens Thomas komt de snelle ontwikkeling van AI doordat computers niet langer alleen op logica draaien, maar steeds meer worden gebouwd naar het voorbeeld van het menselijk brein. Net als wij leren AI-systemen door informatie continu te verwerken en verbanden te leggen. Hoe intelligent AI uiteindelijk wordt, is onzeker. Wel is het belangrijk om bewust om te gaan met de kansen en risico’s. AI kan mensen helpen om sneller te leren en nieuwe inzichten te krijgen, maar kan ook leiden tot gemakzucht, bijvoorbeeld bij studenten die het zonder kritisch nadenken gebruiken. Thomas benadrukt dat het essentieel is om na te denken over hoe we deze technologie verantwoord inzetten. Het hele gesprek luister je hier.

In de Nacht van Caribisch Netwerk sprak Guilliano Payne met muzikant en percussionist Roel Calister over zijn muziekvoorstelling en album The Work of Songs, waar hij samen met zijn ensemble Curaçaose werkliederen ten gehore brengt. Werkliederen waren nummers die op verschillende momenten in de geschiedenis de mensen door moeilijke tijden heen hielp, zoals de slavernij, maar ook de oogst.  Daarnaast spraken ze over zijn passie voor muziek, de lessen die hij van zijn zus Izaline heeft geleerd en de gekke momenten die hij met zijn band Kuenta heeft meegemaakt.

Al sinds mensenheugenis zijn er trekvogels in Nederland. De kanoet, de grutto en de lepelaar, om er maar een paar te noemen; ze horen evenveel bij Nederland als Rembrandt, kaas en klompen. Ze vliegen jaarlijks duizenden kilometers op en neer tussen Nederland en plekken zoals Senegal en Rusland.  Maar hoe weten die beestjes eigenlijk dat ze elke winter naar het zuiden moeten vliegen?  En hoe kan het dat ze soms jaren achter elkaar precies op dezelfde datum weer terugkeren naar hun stek? Jarenlang werd gedacht dat het antwoord in hun genen lag, maar in de laatste tien jaar kwam een nieuw perspectief op, met meer aandacht voor de ecologie van trekvogels. De technologie verandert mee: met piepkleine, door zonnepaneeltjes aangedreven zenders houden vogelkundigen hun tochten jarenlang in de gaten.

Thijs Hoekstra schreef een kankerboek - zo zou hij het zelf waarschijnlijk noemen. Het werd geen sentimentele 'The Fault in Our Stars', maar volgens kenners eerder een "wrange komedie, geschreven vanuit de loopgraven van de puberteit". En zijn pen blijkt een krachtig wapen.  In De Nacht van EO deelt Hoekstra zijn verhaal met presentator Youri van der Geest.

In de Nacht van Caribisch Netwerk sprak Guilliano Payne met filmmaker en schrijver Mirella Muroni. Ze hadden het over haar Curaçaose moeder en Italiaanse vader en waar haar liefde voor het vertellen van onderbelichte verhalen vandaan komt. Ook hadden ze het over opera, haar speelfilm Forget All You Know (About Aliens) en wat afro-futurisme als stroming inhoudt en waarom ze daar verknocht aan is geraakt.

Technologie wordt vaak gepresenteerd als dé oplossing voor de problemen in de zorg. Maar volgens Anne Bonvanie, Lector Ethiek en Technologie bij Saxion, is het nooit zomaar een hulpmiddel: achter elke innovatie schuilt een doel. In De Nacht van KRO-NCRV sprak Elif Kan met haar over het spanningsveld tussen technologie en ethiek in de zorg. Nieuwe zorgtechnologieën ontwikkelen zich in hoog tempo. Denk aan een kunstmatig hart, AI-toepassingen in de geestelijke gezondheidszorg en prenatale testen. Technisch gezien zijn deze innovaties veelbelovend, maar ze roepen ook fundamentele ethische vragen op. Wat doen ze met onze kijk op gezondheid, identiteit en maakbaarheid? Bonvanie pleit ervoor om ethiek niet pas achteraf te bespreken, maar structureel onderdeel te maken van innovatieprocessen. Ontwikkelaars zouden op vaste momenten moeten reflecteren op de morele kant van hun werk. Niet alleen kijken naar wat technisch mogelijk of wettelijk toegestaan is, maar ook naar de vraag of we deze technologieën als samenleving wel wenselijk vinden. “We zijn vaak bezig met wat kan en wat mag, maar vergeten te vragen: moeten we dit eigenlijk wel willen?”

Twee jaar geleden gaf Nederland 3,5 miljard euro uit aan ontwikkelingssamenwerking. Het vorige kabinet bezuinigde flink op die post: vanaf dit jaar ging daar 500 miljoen vanaf en volgend jaar zou dat zelfs 2,4 miljard euro minder moeten worden; een forse afname dus. Wat er overblijft, moet vooral ons eigen land wat opleveren aldus de demissionaire regering.  Een wereld van verschil met vroeger: Nederland was wereldwijd namelijk koploper in ontwikkelingssamenwerking. Een voorbeeld voor andere landen zelfs. Wat is er gebeurd? Waarom steunen we armere landen steeds minder? En heeft dat te maken met de soms onbedoelde gevolgen die door ontwikkelingssamenwerking teweeg worden gebracht? Radio 1-presentator Syb Faes spreekt in de Nacht van NTR Wetenschap ontwikkelingsexpert Dirk-Jan Koch. Als hoogleraar Internationale Ontwikkelingspraktijken en doorgewinterd diplomaat houdt hij zich al zijn hele leven bezig met deze vraag.

Controle is veel meer dan de omgeving naar je hand zetten of jezelf beheersen. Het is de onzichtbare kracht achter al ons gedrag. Alleen besteedt de psychologie er nog niet zo veel aandacht aan. En dat is volgens universitair docent Klinische Psychologie aan de Open Universiteit, Dr. Eva de Hullu een gemiste kans. Zij stelt dat controle ons in staat stelt om veel meer te begrijpen over onszelf, over anderen en de wereld om ons heen.

Namens de wetenschapsredactie van de NTR: een gelukkig én leerzaam 2026! In deze uitzending, die twee uur na de jaarwisseling plaatsvond, nam presentator Syb Faes in vogelvlucht door wat 2025 voor de wetenschap betekende. Van de bezuinigingen die Trump doorvoerde op de wetenschap en de impact daarvan, tot wat de Tweede Kamerverkiezingen mogelijk gaan betekenen voor het hogere onderwijs, tot de grootste wetenschappelijke flops; het passeert allemaal de revue. Ook blikken we terug op de mooiste, leukste en leerzaamste momenten uit ons programma. Zo hoorden we waarom hoogleraar psychiatrie Jim van Os liever het bouwen van eiffeltorens met Kapla-blokjes voorschrijft dan ritalin, en hoe volgens universitair docent Conflict Studies Lauren Gould het Israëlische leger AI gebruikte om Hamasstrijders te identificeren en bombarderen, en daarbij veel burgerslachtoffers maakte.   Wat voor jaar was 2025 voor de wetenschap? En welke momenten uit De Nacht van NTR Wetenschap onthouden we graag in het nieuwe jaar?

In de laatste Nacht van BNNVARA van 2025 duiken we in familiebanden! In de periode tijdens de jaarwisseling lijkt het wel alsof die familiaire banden ineens heel erg aan het licht gehouden worden en misschien is dat ook wel de reden dat Bemshi de podcast van haar gast heel erg aan kan raden want die gaat over een bijzonder familiegeheim uit de familie van Dija Kabba. De podcast heet OmaMa (https://open.spotify.com/episode/58tXQsFjDNiW0GC3Rzc3xl?si=81c4a4fc53e84184) en het komende uur praten Dija en haar Moeder Annemarie over hun bijzonder intieme en herkenbare podcast voor iedereen die familie hoog of juist laag heeft staan.

Sandra Klijn is onderzoeker, trainer en auteur. Ze schreef het boek Wat wil je écht?, waarin ze onderzoekt hoe je kunt ontdekken wat je kernwaarden zijn en hoe je durft te kiezen voor een baan die bij je past. En dat dat best spannend is, is ook enorm menselijk.

Techbitch, De Toekomst is Fantastisch, House of Politics - ze zijn slechts een klein deel van het goedgevulde portfolio van regisseur en editor Josèff Iping. Waar komt zijn drang vandaan om verhalen te vertellen? Wat helpt hem om door de ogen van een kind naar grote vraagstukken te kijken? En hoe kijkt hij naar de wereld van morgen, als individu, maar ook als vader? In De Nacht van EO deelt Iping zijn verhaal.

In deze uitzending gaan we in gesprek met Yesim Candan, schrijfster, columinist en zelf benoemd, trotse hardcore activist. Yesim staat op de voorgrond als het gaat om onrecht en femicide en met haar columns voor LINDA geeft zij slachtoffers van partner geweld een podium en stem.  Daarnaast komt in 2026 haar derde boek 11 Red Flags uit.

De ongemakkelijke stilte tijdens een eerste date, het doodzwijgen na een ruzie, of ergens geen woorden voor hebben. Stilte gaan we vaak uit de weg. Maar volgens cultuurwetenschapper Gerlov van Engelenhoven rust er een heuse kracht in stilte. Zo kan stilte veel betekenen in een postkoloniale context. Wanneer het te pijnlijk is om te spreken, kunnen onderwerpen in de lucht blijven hangen. Van Engelenhoven vertelt over de stilte in zijn eigen Molukse familie. Volgens hem is het niet de verantwoordelijkheid van de zwijger om die stilte te beëindigen. Een stilte doorbreken noemt hij dan ook een gewelddadige metafoor.    "Als een stilte voortkomt uit een kwetsbare situatie moet je die de ruimte bieden."   En die ruimte begint bij het luisteren. Wil jij ook luisteren naar wat Gerlov van Engelenhoven te vertellen heeft over stilte? Beluister de fragmenten hieronder. Presentatie: Merel van Waalwijk van Doorn