DiscoverDe Ben Tiggelaar Podcast
De Ben Tiggelaar Podcast
Claim Ownership

De Ben Tiggelaar Podcast

Author: BNR Nieuwsradio

Subscribed: 1,385Played: 55,880
Share

Description

De allerleukste podcast over leiderschap, samenwerken en persoonlijke groei
Hoe word je een betere leider? Hoe krijg je mensen mee in verandering? En hoe haal je meer plezier en succes uit je werk? In de Ben Tiggelaar Podcast gaat gedragswetenschapper, bestsellerauteur en leiderschapsexpert Ben Tiggelaar samen met Willemijn Veenhoven op zoek naar antwoorden op de grootste vragen rondom leiderschap, management, samenwerken en persoonlijke ontwikkeling. 


Elke aflevering biedt praktische inzichten voor professionals, managers, ondernemers en iedereen die zichzelf wil ontwikkelen. Geen theoretische verhalen, maar herkenbare situaties uit de dagelijkse praktijk en met de nodige dosis humor.  Van het voeren van moeilijke gesprekken en het vergroten van eigenaarschap binnen teams tot het omgaan met verandering, conflicten op de werkvloer en het bouwen aan een succesvolle loopbaan. Het komt allemaal voorbij. 

Over de makers
Ben Tiggelaar geldt al jaren als een van de bekendste experts op het gebied van leiderschap, gedragsverandering en organisatieontwikkeling. In deze podcast vertaalt hij wetenschappelijke inzichten naar concrete adviezen die direct toepasbaar zijn op de werkvloer. Met scherpe vragen van Willemijn Veenhoven ontstaan gesprekken die inspireren, uitdagen en aanzetten tot actie. Ben Tiggelaar is auteur, spreker, docent en gedragswetenschapper. Bekend van zijn NRC-column, het seminar MBA in één dag en bestsellers als Dromen, durven, doen. Hij houdt van evidence based én superpraktisch advies.

Willemijn Veenhoven is programmamaker en journalist. Ze is al ruim 20 jaar een vertrouwde stem op de radio. Bekend van o.a. de radioprogramma’s Spijkers met Koppen, De Nieuws BV en Kunststof. Lichtvoetig, adrem en geboren nieuwsgierig.

Paul Sanders deed redactie & montage, Gijs Friesen maakte de vormgeving en de eindredactie is in handen van Annick van der Leeuw. 


De Ben Tiggelaar Podcast is een productie van BNR en bouwt voort op een van de meest succesvolle leiderschapspodcasts van Nederland. De podcast biedt een groeiende bibliotheek met tijdloze inzichten over leiderschap, management, gedrag, samenwerking en persoonlijke groei. 

Luister elke week naar De Ben Tiggelaar Podcast en ontdek hoe je beter kunt leidinggeven, effectiever kunt samenwerken en meer impact kunt maken in je werk en carrière.

260 Episodes
Reverse
Managers smeken om eigenaarschap. Maar vaak zitten ze zelf in de weg 'We willen meer eigenaarschap.'  Het is inmiddels een standaardzin geworden in vergaderzalen, leiderschapstrainingen en strategische plannen. Medewerkers moeten meer initiatief nemen, zelf problemen oplossen en verantwoordelijkheid pakken voor hun werk. Volgens onderzoek is dat ook niet zo'n gek verlangen: mensen die zich eigenaar voelen van een taak, project of klantgroep presteren vaak beter en zijn bereid een extra stap te zetten. Toch zit er een opvallende tegenstelling in die wens. Want juist de managers die om meer eigenaarschap vragen, blijken het vaak onbedoeld te ondermijnen. Door zelf beslissingen te nemen, voortdurend problemen op te lossen of overal nog even naar te willen kijken, halen ze verantwoordelijkheden weg bij de mensen van wie ze juist meer initiatief verwachten. Bovendien kent eigenaarschap een schaduwkant: wie zich ergens echt eigenaar van voelt, wordt vaak minder flexibel en soms zelfs ondernemer. Wat is eigenaarschap eigenlijk? Waarom zijn organisaties er zo dol op? En waarom blijkt het in de praktijk veel lastiger te creëren dan een mooie PowerPoint-presentatie doet vermoeden? Daar gaat het over in deze aflevering van de Ben Tiggelaar podcast. Van modewoord naar serieus onderzoeksgebied Hoewel eigenaarschap vaak klinkt als een vaag managementbegrip, zit er al ruim twintig jaar serieus onderzoek achter. Wetenschappers spreken van psychologisch eigenaarschap: het gevoel dat iets van jou is, zonder dat je er juridisch eigenaar van hoeft te zijn. Dat kan van alles zijn. Een project. Een klantenportefeuille. Een machine in een fabriek. Of een dagelijkse radio-uitzending. Iedereen kent wel die collega die spreekt over 'mijn klanten', 'mijn dossier' of 'mijn productie'. Niet omdat die persoon formeel eigenaar is, maar omdat hij of zij zich verantwoordelijk voelt voor het resultaat. En precies dat gevoel blijkt invloed te hebben op gedrag.Mensen die psychologisch eigenaarschap ervaren, nemen vaker initiatief, voelen zich verantwoordelijker en zijn eerder bereid om extra inspanningen te leveren. Ze doen niet alleen wat er van hen gevraagd wordt, maar zoeken zelf naar manieren om iets beter te maken. Daarmee wordt meteen duidelijk waarom zoveel managers ernaar verlangen. Waarom organisaties er zo gek op zijn Voor leidinggevenden is eigenaarschap bijna het ideale scenario. Een medewerker die zichzelf verantwoordelijk voelt voor een taak, bewaakt zijn eigen deadlines, lost problemen zelfstandig op en wacht niet af tot iemand anders ingrijpt. Dat scheelt niet alleen controlewerk, maar zorgt vaak ook voor betere resultaten. Ben Tiggelaar herkent dat mechanisme uit zijn eigen loopbaan. Als jonge redacteur kreeg hij ooit de kans een nieuwsbrief op te zetten over een onderwerp waar hij enthousiast van werd. Er kwamen geen extra uren bij en ook geen extra salaris, maar dat maakte weinig uit. De nieuwsbrief voelde al snel als zijn project. Juist daardoor stak hij er veel meer tijd en energie in dan eigenlijk verstandig was. Het is een herkenbaar patroon. Zodra werk persoonlijk wordt, verandert de relatie ermee. Mensen investeren meer, denken verder vooruit en zijn minder snel tevreden met middelmatig werk. Voor organisaties kan dat enorm waardevol zijn. Maar het is niet zonder risico. De donkere kant van eigenaarschap Want wie zich eigenaar voelt, gaat zich daar vaak ook naar gedragen. Onderzoekers spreken zelfs van een 'dark side' van psychologisch eigenaarschap. Het gevoel van verantwoordelijkheid kan namelijk omslaan in territoriumdrift. Medewerkers raken gehecht aan hun project, klanten of werkwijze en reageren minder enthousiast wanneer anderen zich ermee bemoeien. Wie ooit heeft gehoord: 'Blijf van mijn project af', heeft dat mechanisme waarschijnlijk in actie gezien. Juist daarom lopen organisaties regelmatig tegen een paradox aan. Ze willen medewerkers die eigenaarschap tonen, maar ook medewerkers die flexibel omgaan met veranderingen. Alleen gaan die twee niet altijd samen. Hoe sterker iemand zich eigenaar voelt van een proces, hoe moeilijker het soms wordt om dat proces los te laten of fundamenteel te veranderen. Wat voor het management voelt als een noodzakelijke reorganisatie, kan voor de medewerker voelen alsof iemand zomaar aan zijn bezit komt. Daarmee wordt eigenaarschap tegelijkertijd een kracht en een kwetsbaarheid. Eigenaarschap laat zich niet afdwingen Dat roept de vraag op hoe eigenaarschap eigenlijk ontstaat. Volgens onderzoekers zijn daarvoor drie belangrijke voorwaarden. Allereerst moeten mensen invloed hebben. Wie nergens over mag beslissen, voelt zich zelden eigenaar. Medewerkers hebben ruimte nodig om keuzes te maken en verantwoordelijkheid te dragen voor de gevolgen daarvan. Daarnaast speelt kennis een belangrijke rol. Hoe beter iemand een proces, project of klantgroep leert kennen, hoe sterker de verbondenheid wordt. Dat verklaart waarom ervaren medewerkers vaak een sterkere band hebben met hun werk dan collega's die ergens net beginnen. De derde factor is investering. Wie veel tijd, aandacht en energie in iets steekt, raakt eraan gehecht. Het project wordt langzaam onderdeel van de professionele identiteit. Dat zie je niet alleen bij kenniswerkers. Ook in fabrieken ontstaan dergelijke vormen van eigenaarschap. Medewerkers die jarenlang met dezelfde machine werken, kennen soms ieder detail van de installatie. Niet zelden worden zij betrokken bij de aanschaf van een nieuwe machine, simpelweg omdat niemand er meer verstand van heeft dan zij. Wat daarbij opvalt: eigenaarschap ontstaat altijd rondom iets concreets. Niet rondom een abstract begrip als 'de organisatie'. Wel rondom een specifieke taak, klantgroep, machine of verantwoordelijkheid. En juist daar gaat het volgens Tiggelaar vaak mis. Eigenaarschap waarvan eigenlijk? Veel organisaties zeggen dat ze meer eigenaarschap willen. Maar zodra je doorvraagt, blijft het opvallend vaak stil. Eigenaarschap waarvan precies? Van welke klanten? Welk proces? Welke resultaten? Welke beslissingen? Zonder antwoord op die vraag blijft eigenaarschap niet veel meer dan een managementslogan. Dat is vergelijkbaar met organisaties die zeggen dat ze innovatie, samenwerking of klantgerichtheid belangrijk vinden, zonder concreet te maken wat medewerkers morgen anders moeten doen. Mensen kunnen pas eigenaarschap ontwikkelen wanneer ze weten waarvoor ze verantwoordelijk zijn én daarop kunnen handelen. De manager als grootste obstakel Misschien wel de meest ongemakkelijke conclusie is dat het grootste obstakel vaak niet bij medewerkers ligt, maar bij managers zelf. Veel leidinggevenden zeggen dat ze eigenaarschap willen stimuleren, terwijl ze tegelijkertijd elk probleem naar zich toe trekken. Ze lossen brandjes op, nemen moeilijke beslissingen over of herstellen werk waarvan ze vinden dat het niet goed genoeg is. Dat gedrag is begrijpelijk. Veel managers zijn ooit leidinggevende geworden omdat ze uitzonderlijk goed waren in hun vak. De beste accountant wordt teamleider. De beste verpleegkundige krijgt een managementfunctie. De beste redacteur gaat een redactie aansturen. Maar juist daarin schuilt een valkuil. Wie jarenlang succes heeft gehad door dingen zelf uitstekend te doen, vindt het vaak moeilijk om aan anderen ruimte te geven. Zeker wanneer de eerste versie van het werk niet dezelfde kwaliteit heeft als de versie die hij zelf zou hebben gemaakt. Toch hoort die leercurve erbij. De manager die alles zelf blijft corrigeren, houdt het eigenaarschap uiteindelijk bij zichzelf. En precies daardoor krijgen medewerkers nooit de kans het te ontwikkelen. Waarom delegeren zo moeilijk is Daar komt nog iets bij. Operationeel werk geeft directe voldoening. Aan het eind van de dag is er een uitzending, een rapport, een product of een presentatie. Het resultaat is zichtbaar. Management werkt anders. De belangrijkste prestatie van een leidinggevende is vaak dat anderen succesvol zijn geworden. Dat is minder tastbaar en daardoor ook minder bevredigend. Verschillende onderzoekers wijzen erop dat veel managers ongemerkt een beloning halen uit het oplossen van problemen. Elke keer een brandje blussen geeft het gevoel nuttig te zijn. Elke vraag die op hun bureau terechtkomt, bevestigt hun waarde voor de organisatie. Daardoor kan overmatig helpen bijna verslavend worden. Terwijl goed leiderschap juist vraagt om iets wat veel moeilijker is: niet zelf oplossen, maar anderen helpen het op te lossen. Pas op wat je wenst Organisaties die eigenaarschap stimuleren, krijgen vaak gemotiveerdere medewerkers. Mensen nemen verantwoordelijkheid, ontwikkelen expertise en groeien in hun rol. Maar die ontwikkeling heeft soms een onverwacht gevolg. Wie ergens jarenlang eigenaar van is geweest, ontdekt op een gegeven moment ook hoe goed hij daarin geworden is. En soms leidt die ontdekking tot een ongemakkelijke gedachte: als ik dit zo goed kan, waarom zou ik het dan niet voor mezelf doen? Het is een van de redenen waarom sommige professionals uiteindelijk zelfstandig ondernemer worden. Eigenaarschap bindt mensen aan hun werk. Soms zelfs zó sterk dat ze besluiten het buiten de organisatie voort te zetten. Dat maakt eigenaarschap tot een van de meest interessante managementbegrippen van dit moment. Het levert betrokkenheid, initiatief en betere prestaties op. Maar tegelijkertijd vraagt het van managers iets wat veel moeilijker is dan erom vragen. Niet meer sturen. Niet meer oplossen. Niet meer overal bovenop zitten. Maar loslaten. En juist daar blijkt het echte werk vaak te beginnen. Over de makersBen Tiggelaar geldt al jaren als een van de bekendste experts op het gebied van leiderschap, gedragsverandering en organisatieontwikkeling. In deze podcast vertaalt hij wetenschappelijke inzichten naar concrete adviezen die direct toepasbaar zijn op de werkvloer. Met scherpe vragen van Willemijn Veenhoven ontstaan gesprekken die inspireren, uitdagen en aanzetten tot actie. Ben Tiggelaar is auteur, spreker, docent en gedragsw
Niet één oorzaak, maar zeven: waarom vrouwen vaker uitvallen door stress In 2025 lag het aantal verzuimdagen door stressklachten bij vrouwen ongeveer twee keer zo hoog als bij mannen. Dat blijkt uit onderzoek van arbodiensten HumanCapitalCare en ArboNed. Opvallend, maar volgens gedragswetenschapper Ben Tiggelaar ook weer niet. Wie naar de cijfers kijkt, ziet namelijk geen enkele allesverklarende oorzaak. Geen biologisch verschil dat alles verklaart. Geen individuele tekortkoming. Geen generatieprobleem. Wat wel zichtbaar wordt, is een stapeling van factoren. Werk, zorg, gezondheid, inkomen, vooroordelen en organisatiecultuur versterken elkaar. Juist die combinatie maakt vrouwen kwetsbaarder voor stress en uitval. 'Misschien stellen we de verkeerde vraag', zegt Tiggelaar. 'Niet: waarom vallen vrouwen vaker uit? Maar: waarom hebben we werk zo ingericht dat vrouwen vaker uitvallen?' De emotionele belasting van bepaald werk Sommige beroepen zijn zwaar omdat ze fysiek veel van mensen vragen. Andere beroepen zijn zwaar omdat medewerkers voortdurend empathisch, geduldig en emotioneel beschikbaar moeten zijn.  Denk aan verpleegkundigen, verzorgenden en leerkrachten. Professionals die niet alleen werkzaamheden uitvoeren, maar ook emoties opvangen, problemen oplossen en anderen geruststellen. Volgens onderzoek van TNO en het CBS zijn vrouwen sterk vertegenwoordigd in dit soort beroepen. In het basisonderwijs is ongeveer 88 procent van de werknemers vrouw. In de verpleging en thuiszorg ligt dat aandeel zelfs rond de 90 procent. Dat zijn banen waarin je aan het einde van de dag niet altijd lichamelijk moe bent, maar mentaal leeg. De loonkloof is kleiner, maar niet verdwenen Financiële druk speelt eveneens een rol. Hoewel de loonkloof kleiner wordt, is die nog niet verdwenen. Volgens recente CBS-cijfers blijft ook na correctie voor factoren als opleiding, leeftijd, werkervaring en functie een onverklaard loonverschil bestaan tussen mannen en vrouwen. Daarnaast werken Nederlandse vrouwen nog altijd veel vaker in deeltijd dan mannen. Dat wordt vaak als een individuele keuze beschouwd, maar die keuze wordt mede beïnvloed door de manier waarop werk, zorg en kinderopvang zijn georganiseerd. Minder uren werken betekent doorgaans ook minder inkomen. En minder inkomen kan leiden tot extra financiële stress. Een medische achterstand die nog doorwerkt Als het over verschillen tussen mannen en vrouwen gaat, gaan gesprekken vaak al snel over zwangerschap, menstruatie of de overgang. Maar daarmee wordt een groter probleem gemist. Vrouwen ervaren gedurende hun leven gemiddeld vaker lichamelijke en psychische gezondheidsklachten dan mannen. Tegelijkertijd worden zij gemiddeld ouder. Onderzoekers wijzen erop dat medische kennis historisch vaker gebaseerd was op mannelijke proefpersonen. Veel medicijnen en behandelingen werden oorspronkelijk getest op gezonde jonge mannen. Daardoor zijn sommige aandoeningen en klachten bij vrouwen minder goed in beeld gebracht. De afgelopen jaren groeit de aandacht voor die achterstand. Niet voor niets presenteerde de overheid een Nationale Strategie Vrouwengezondheid. De overgang krijgt eindelijk aandacht Ook de overgang staat steeds vaker op de agenda van werkgevers en onderzoekers. Dat lijkt terecht. Een grote Nederlandse studie onder bijna tienduizend vrouwen in de peri- en postmenopauze laat zien dat ernstige overgangsklachten samenhangen met een lager ervaren werkvermogen. Hoe zwaarder de klachten, hoe moeilijker het wordt om het werk goed uit te voeren. Opvallend genoeg blijkt vooral de combinatie met hoge werkdruk problematisch. Overgangsklachten op zichzelf zijn belastend, maar samen met een hoge werkdruk wordt het risico op problemen aanzienlijk groter. Tegelijkertijd is de overgang niet dé verklaring voor het verschil in stressverzuim. Het grootste verschil tussen mannen en vrouwen wordt juist gevonden in de groep tussen 25 en 45 jaar. De tweede werkdag begint thuis Dat brengt ons bij een van de bekendste verklaringen: de verdeling van zorgtaken. Veel Nederlandse stellen willen werk en zorg gelijk verdelen. In de praktijk blijkt dat lastig. Volgens de Emancipatiemonitor lukt het slechts een minderheid om die gewenste verdeling daadwerkelijk te realiseren. Daarbij gaat het niet alleen om zichtbare taken zoals koken, schoonmaken of het wegbrengen van kinderen. Er bestaat ook zoiets als de mental load: de voortdurende mentale verantwoordelijkheid voor alles wat geregeld, gepland of onthouden moet worden. Wie koopt het verjaardagscadeau? Wie weet wanneer de schoolreis plaatsvindt? Wie maakt een afspraak bij de tandarts?  Wie houdt bij dat er morgen gymspullen nodig zijn? Juist die onzichtbare vorm van werk blijkt vaak ongelijk verdeeld. Zelfs in huishoudens waar de praktische taken redelijk eerlijk worden verdeeld, dragen vrouwen vaak nog een groot deel van deze cognitieve arbeid. Dat voortdurende plannen en vooruitdenken zorgt ervoor dat herstelmomenten schaars worden. En zonder herstel stapelt stress zich op. De taken die noodzakelijk zijn, maar niet lonen Binnen organisaties speelt nog een andere factor. In vrijwel ieder bedrijf bestaan taken die wel moeten gebeuren, maar nauwelijks bijdragen aan promotiekansen of beoordelingen. Onderzoekers spreken van non-promotable tasks. Nieuwe collega's begeleiden. Zitting nemen in een commissie. Extra organisatorische taken oppakken. Het werk is belangrijk voor de organisatie, maar levert de uitvoerder zelden extra waardering of carrièrevoordeel op. Uit onderzoek blijkt dat vrouwen dit soort werkzaamheden vaker krijgen toegewezen en er ook vaker mee instemmen. Dat lijkt misschien een detail, maar over een periode van jaren kan het grote gevolgen hebben voor zichtbaarheid, ontwikkeling en doorgroeimogelijkheden. Vaker geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag Daarnaast krijgen vrouwen vaker te maken met ongewenst gedrag op de werkvloer. CBS-cijfers laten zien dat vrouwen vaker dan mannen te maken krijgen met pesten, intimidatie en seksuele grensoverschrijding. Vooral seksuele intimidatie verklaart een groot deel van het verschil. Dat geldt met name voor sectoren waarin werknemers veel contact hebben met klanten, cliënten of patiënten. Elke afzonderlijke ervaring hoeft niet direct tot uitval te leiden. Maar ook hier geldt dat het de optelsom is die uiteindelijk zwaar kan wegen. De moederschapsboete Een van de meest hardnekkige verschijnselen is wat onderzoekers de motherhood penalty noemen. Uit verschillende studies blijkt dat moeders vaker worden gezien als minder beschikbaar, minder ambitieus of minder toegewijd aan hun werk. Dat kan gevolgen hebben voor promotiekansen en beoordelingen. Opmerkelijk genoeg wordt bij vaders soms juist het tegenovergestelde effect gevonden. Onderzoekers spreken dan over een fatherhood bonus. Vaderschap wordt vaker geassocieerd met stabiliteit en verantwoordelijkheid. Dat verschil zegt veel over de stereotypen die nog steeds bestaan. Het ligt niet alleen bij het individu Volgens Tiggelaar zouden werkgevers daarom anders naar het probleem moeten kijken. Waarom wordt overwerk nog zo vaak beloond? Waarom zijn veel organisaties ingericht op werknemers die thuis weinig zorgtaken hebben? Waarom worden stressklachten nog zo vaak gezien als iets wat vooral het individu moet oplossen? 'Het ligt niet aan de vrouwen, het ligt aan hoe we het werk hebben ingericht', zegt hij. Volgens Tiggelaar moeten organisaties minder focussen op de vraag waarom vrouwen uitvallen en meer op de vraag welke systemen, regels en verwachtingen die uitval bevorderen. Wat kunnen werkgevers doen? Bewustwording is een eerste stap. Maar bewustwording alleen verandert weinig. Werkgevers doen er volgens Tiggelaar goed aan kritisch naar hun eigen organisatie te kijken. Welke regels bevoordelen bepaalde groepen werknemers? Welke vormen van inzet worden beloond? Wie draait op voor het onzichtbare werk? Dat vraagt om meer dan een cursus veerkracht of een workshop stressmanagement. Veel organisaties proberen stress te bestrijden door werknemers weerbaarder te maken. Maar volgens Tiggelaar ligt de grootste winst vaak niet in het veranderen van werknemers, maar in het veranderen van de omstandigheden waarin zij werken. De Nederlandse Arbowet legt die verantwoordelijkheid ook nadrukkelijk bij werkgevers. Organisaties moeten zorgen voor arbeidsomstandigheden die de gezondheid van werknemers beschermen. Een bredere maatschappelijke vraag Aan het einde van het gesprek komt nog een grotere vraag naar voren. Waarom waarderen we betaald werk zoveel meer dan zorg? In het publieke debat wordt zorg vaak behandeld als iets wat werk in de weg zit. Alsof zorgtaken een verstoring vormen van wat werkelijk belangrijk is. Terwijl vrijwel iedereen afhankelijk is van diezelfde zorg. Van ouders, partners, mantelzorgers, leraren, verpleegkundigen en talloze anderen. Misschien verklaart dat wel waarom de discussie over stressverzuim uiteindelijk veel groter is dan een discussie over werkdruk alleen. Misschien moeten werkgevers daarom stoppen met vragen waarom vrouwen uitvallen. En beginnen met de vraag waarom organisaties nog steeds zo zijn ingericht dat vrouwen vaker uitvallen.  Dat is uiteindelijk de ongemakkelijkste conclusie van allemaal. En misschien ook de belangrijkste. Over de makersBen Tiggelaar geldt al jaren als een van de bekendste experts op het gebied van leiderschap, gedragsverandering en organisatieontwikkeling. In deze podcast vertaalt hij wetenschappelijke inzichten naar concrete adviezen die direct toepasbaar zijn op de werkvloer. Met scherpe vragen van Willemijn Veenhoven ontstaan gesprekken die inspireren, uitdagen en aanzetten tot actie. Ben Tiggelaar is auteur, spreker, docent en gedragswetenschapper. Bekend van zijn NRC-column, het seminar MBA in één dag en bestsellers als Dromen, durven, doen. Hij houdt van evidence based én superpraktisch advies. Willemijn Veenhoven is programmamaker en journalist. Ze is al ruim 20 jaar een vertrouwde stem op de radio. Bekend van o
Feedback zou ons beter moeten maken. Toch gebeurt regelmatig precies het tegenovergestelde. Kritiek kan prestaties verslechteren, weerstand oproepen en blijven hangen, zelfs wanneer er daarnaast genoeg positieve dingen worden gezegd. Het probleem zit vaak niet in kritiek zelf, maar in de manier waarop we die geven en ontvangen. Wie feedback persoonlijk maakt, begeeft zich op glad ijs. Wie het over concreet gedrag en de toekomst heeft, maakt veel meer kans op verbetering. Waarom goedbedoelde feedback je werk juist slechter kan maken Een collega die zegt dat je presentatie duidelijker kan. Een leidinggevende die vindt dat je deadlines beter moet bewaken. Of, zoals gedragswetenschapper Ben Tiggelaar zelf meemaakte, een dochter die hem tijdens het ontbijt vertelt dat zijn uitleg verdacht veel op mansplaining begint te lijken. Kritiek krijgen is zelden leuk. Toch hebben we op het werk complete systemen opgetuigd rond het idee dat feedback noodzakelijk is om te leren. Functioneringsgesprekken, beoordelingsrondes en vaste feedbackmomenten moeten medewerkers helpen beter te presteren. Maar zo vanzelfsprekend is dat effect helemaal niet. Sterker nog: feedback kan mensen ook slechter laten presteren. In ruim een derde van de gevallen gaat het mis Een klassieker in het onderzoek naar feedback is de meta-analyse van psychologen Avraham Kluger en Angelo DeNisi uit 1996. Zij analyseerden 607 effecten uit onderzoeken met in totaal 23.663 observaties. Gemiddeld verbeterde feedback de prestaties, maar bij meer dan een derde van de onderzochte feedbackinterventies gingen de prestaties juist achteruit. [mrbartonmaths.com] Daar zit een belangrijke aanwijzing in voor iedereen die een collega of medewerker wil aanspreken. Kluger en DeNisi concludeerden dat feedback minder effectief wordt wanneer de aandacht verschuift van de taak naar de persoon zelf. Zodra iemand niet meer bezig is met wat kan ik anders doen?, maar met wat zegt dit over mij?, neemt de kans af dat de kritiek tot betere prestaties leidt. [mrbartonmaths.com] Of zoals Tiggelaar het zegt: probeer zaak en persoon van elkaar te scheiden. Het verschil zit soms in één zin. 'Volgens mij kun je dit wat eenvoudiger uitleggen', is iets anders dan: 'Je praat altijd zo ingewikkeld.' De eerste uitspraak gaat over iets wat je kunt veranderen. De tweede raakt al snel aan wie je bent. Is feedback misschien helemaal overschat? Daarover ontstond in 2019 een stevige discussie dankzij managementauteurs Marcus Buckingham en Ashley Goodall. In hun artikel The Feedback Fallacy in Harvard Business Review betoogden ze dat veel gangbare aannames over feedback niet deugen. Hun kritiek is fundamenteel. Mensen zouden helemaal niet zulke betrouwbare beoordelaars van het werk van anderen zijn als ze zelf denken. Volgens Buckingham en Goodall wordt meer dan de helft van iemands beoordeling van een ander bepaald door eigenschappen van de beoordelaar zelf. Bovendien verschilt uitmuntend werk van persoon tot persoon en laat het zich daardoor niet altijd langs één objectieve maatstaf leggen. Dat betekent niet dat collega's elkaar voortaan maar met rust moeten laten. Ook Buckingham en Goodall erkennen bijvoorbeeld het nut van duidelijke instructies wanneer er objectieve stappen of feiten bestaan, zoals bij bepaalde medische handelingen of checklists. Hun punt is vooral dat we voorzichtig moeten zijn met het idee dat onze persoonlijke beoordeling van andermans prestaties automatisch de waarheid is. Spreek eerst af wat goed werk is Daarmee ontstaat meteen een praktische oplossing: maak verwachtingen vooraf zo concreet mogelijk. Niet: 'We moeten professioneler werken.' Wel: 'Wanneer je een deadline niet haalt, meld je dat uiterlijk 24 uur van tevoren.' Dat lijkt bijna kinderlijk eenvoudig. Maar opeens heb je iets waar collega's elkaar daadwerkelijk op kunnen aanspreken. Een gesprek gaat dan niet meer over de vraag of iemand ongemotiveerd, slordig of onbetrouwbaar is. Het gaat over waarneembaar gedrag en een afspraak. Tiggelaar adviseert om zo'n gesprek vervolgens simpel op te bouwen: beschrijf wat je hebt waargenomen, benoem het effect daarvan en herinner aan de eerdere afspraak. Vraag daarna hoe de ander ertegenaan kijkt en spreek samen af wat er de volgende keer gebeurt. De verleiding is groot om die eerste drie stappen over te slaan. 'Je bent ook altijd te laat.'  'Je luistert nooit.'  'Je neemt je verantwoordelijkheid niet.' Daarmee wordt een gesprek over gedrag binnen een paar seconden een gesprek over iemands karakter. Precies daar wordt feedback gevaarlijk. Wacht niet drie maanden Ook de frequentie maakt verschil.In veel organisaties wordt feedback georganiseerd in periodieke gesprekken. Dat heeft een voordeel: in ieder geval gáát het gesprek een keer over functioneren. Maar irritaties drie maanden opsparen is minder handig. Wie kleine problemen snel benoemt, voorkomt dat een klein voorval uitgroeit tot een oordeel over iemands persoonlijkheid. Dat werkt ook andersom. Een leidinggevende die zelf geregeld vraagt wat hij of zij beter kan doen, maakt kritiek minder uitzonderlijk. Feedback wordt dan niet iets wat van boven naar beneden wordt uitgedeeld, maar onderdeel van samenwerken. En daarvoor bestaat een verrassend eenvoudige truc. Vraag niet om feedback, maar om advies Onderzoekers Jaewon Yoon, Hayley Blunden, Ariella Kristal en Ashley Whillans onderzochten wat er gebeurt als je het woord feedback vervangt door advies. In een van hun experimenten beoordeelden tweehonderd mensen een sollicitatiebrief. De ene groep werd om feedback gevraagd, de andere om advies. Het verschil was opmerkelijk. De mensen die om advies werden gevraagd, noemden 34 procent meer verbeterpunten en 56 procent meer concrete manieren om iets te verbeteren dan degenen die om feedback werd gevraagd. In andere experimenten zagen de onderzoekers hetzelfde patroon: advies leidde tot kritischere en bruikbaardere input. Dat ene andere woord verschuift de blik. Feedback kijkt gemakkelijk terug: wat deed ik verkeerd? Advies kijkt vooruit: wat zou ik de volgende keer kunnen doen? De persoon verdwijnt wat meer naar de achtergrond en het toekomstige gedrag komt centraal te staan. Dat is precies waar goede feedback volgens het klassieke onderzoek naar feedbackinterventies vaker zou moeten zitten: dichter bij de taak en verder weg van het ego. En als jij degene bent die kritiek krijgt? Dan begint het probleem aan de andere kant van de tafel. We kunnen onszelf wijsmaken dat we dol zijn op eerlijke feedback, totdat iemand die daadwerkelijk geeft. Tiggelaar vertelt dat hij kritiek uit zijn eigen omgeving ook moet laten bezinken. Willemijn Veenhoven beschrijft hoe ze na stevige kritiek soms letterlijk eerst een rondje moet lopen. Dat is niet vreemd. Joseph Grenny onderzocht met collega's honderden ervaringen met bijzonder harde feedback. Veel respondenten beschreven hun eerste reactie als verbijstering, verdoving of schaamte. Opvallend genoeg bleek ook relatief mild geformuleerde kritiek behoorlijk hard te kunnen binnenkomen. [nebula.wsimg.com] Daarom is onmiddellijk reageren zelden noodzakelijk. Even afstand nemen kan voorkomen dat een eerste emotionele reactie het gesprek overneemt. Daarna kun je volgens Tiggelaar een nuttiger vraag stellen: zelfs als het grootste deel van de kritiek volgens jou onzin is, zit er misschien een klein deel in waar je wél iets aan hebt? Dat maakt kritiek nog steeds niet leuk. Wel bruikbaarder. Feedback is iets anders dan een grens stellen Er is ten slotte een belangrijk onderscheid. Niet ieder probleem op het werk is een feedbackprobleem. Bij voortdurend kleineren, pesten, agressie of discriminatie is het doel niet alleen dat de ander iets leert. Dan gaat het ook om het stellen en bewaken van grenzen. Een vriendelijk verbeteradvies kan dan onvoldoende zijn. En ook subtiel gedrag verdient aandacht. Wie irritaties steeds laat passeren omdat ieder incident afzonderlijk klein lijkt, kan uiteindelijk ontploffen bij nummer tien. Tiggelaar noemt daarom het beeld van 'grommen bij de grens': geef vroeg aan dat iets niet prettig of acceptabel is, zodat je niet pas ingrijpt wanneer de situatie volledig is geëscaleerd. Maak kritiek zo klein mogelijk Het geheim van goede feedback zit daarmee misschien niet in méér feedback, maar in het kleiner maken ervan. Maak vooraf duidelijk wat je van elkaar verwacht. Benoem concreet gedrag in plaats van iemands karakter. Vertel welk effect dat gedrag heeft. Vraag hoe de ander ernaar kijkt. Bespreek wat er de volgende keer anders kan. En draai de rollen regelmatig om.Want misschien is de beste feedbackvraag uiteindelijk helemaal geen feedbackvraag. Niet:'Wat vond je van mijn werk?' Maar: 'Wat raad je me aan de volgende keer anders te doen?' Dat klinkt als een nuance. Het onderzoek suggereert dat het een behoorlijk verschil kan maken   Over de makersBen Tiggelaar geldt al jaren als een van de bekendste experts op het gebied van leiderschap, gedragsverandering en organisatieontwikkeling. In deze podcast vertaalt hij wetenschappelijke inzichten naar concrete adviezen die direct toepasbaar zijn op de werkvloer. Met scherpe vragen van Willemijn Veenhoven ontstaan gesprekken die inspireren, uitdagen en aanzetten tot actie. Ben Tiggelaar is auteur, spreker, docent en gedragswetenschapper. Bekend van zijn NRC-column, het seminar MBA in één dag en bestsellers als Dromen, durven, doen. Hij houdt van evidence based én superpraktisch advies. Willemijn Veenhoven is programmamaker en journalist. Ze is al ruim 20 jaar een vertrouwde stem op de radio. Bekend van o.a. de radioprogramma’s Spijkers met Koppen, De Nieuws BV en Kunststof. Lichtvoetig, adrem en geboren nieuwsgierig. Paul Sanders deed redactie & montage, Gijs Friesen maakte de vormgeving en de eindredactie is in handen van Annick van der Leeuw.  De Ben Tiggelaar Podcast is een productie van BNR en bouwt voort op een van de meest succesvolle leiderschapspodcasts van Nederland. De podcast biedt een groeiende bibliotheek met tijdloze inzichten ove
Waarom Gen Z en babyboomers veel minder verschillen dan we denken Gen Z zou verwend zijn. Babyboomers zouden niet willen veranderen. Millennials zouden alleen nog maar op zoek zijn naar zingeving. Op de gemiddelde werkvloer zijn generatie-labels inmiddels zo ingeburgerd dat ze nauwelijks nog worden bevraagd. Toch laat steeds meer onderzoek zien dat veel van die aannames nauwelijks standhouden. Sterker nog: het voortdurende praten over generatieverschillen kan samenwerking juist moeilijker maken en zelfs leiden tot discriminatie. Wie online zoekt, stuit op eindeloze lijstjes met eigenschappen per generatie. Uitzendbureaus, recruiters en consultants hebben complete modellen ontwikkeld om uit te leggen hoe organisaties moeten omgaan met Gen Z, millennials, generatie X of babyboomers. De onderliggende boodschap is altijd dezelfde: geboortejaar bepaalt voor een belangrijk deel wie je bent. Volgens Ben Tiggelaar is dat een aantrekkelijk verhaal. Maar het klopt waarschijnlijk niet. Wetenschappers blijven zoeken naar verschillen die ze niet vinden Een van de meest opvallende onderzoeken naar generatieverschillen verscheen in 2024. Onderzoekers Revil, Costanza en Romero analyseerden 143 studies onder ruim 158.000 werknemers. Zij keken naar onderwerpen als werkwaarden, betrokkenheid, werktevredenheid en de neiging om van baan te wisselen. De conclusie was opmerkelijk eenvoudig: overtuigend bewijs voor betekenisvolle generatieverschillen vonden ze niet.  Dat resultaat staat haaks op de enorme hoeveelheid boeken, trainingen en adviezen die juist draaien om verschillen tussen generaties. Nog opmerkelijker was een tweede bevinding uit hetzelfde onderzoek. Zelfs onderzoekers die zelf geen generatieverschillen vonden, bleken in hun conclusies soms alsnog adviezen te geven voor het omgaan met verschillende generaties. Alsof niemand helemaal wil accepteren dat de verschillen misschien veel kleiner zijn dan gedacht. Dat maakt generatie-denken tot een interessant psychologisch verschijnsel. We lijken er graag in te willen geloven, ook wanneer de data iets anders laten zien. Wat we aanzien voor generatieverschillen zijn vaak levensfaseverschillen Dat betekent niet dat een twintiger en een vijftiger hetzelfde gedrag vertonen. Natuurlijk bestaan er verschillen op de werkvloer. De vraag is alleen waardoor die verschillen worden veroorzaakt. Veel van wat organisaties als een generatieverschil interpreteren, blijkt volgens onderzoek beter te verklaren vanuit leeftijd en levensfase. Jongere werknemers wisselen bijvoorbeeld vaker van baan. Oudere werknemers voelen zich gemiddeld sterker verbonden met hun werkgever. Dat lijkt op het eerste gezicht een generatieverschil. Maar wat gebeurt er wanneer jonge werknemers ouder worden? Vaak verschuiven hun voorkeuren mee. Iemand die aan het begin van een loopbaan staat, heeft andere prioriteiten dan iemand die al twintig jaar werkervaring heeft opgebouwd, een hypotheek heeft en een gezin onderhoudt. Dat hoeft niets te maken te hebben met het jaar waarin iemand geboren werd. De verklaring ligt veel vaker in ervaring, verantwoordelijkheden en levensfase. De jaren tussen je achttiende en vijfentwintigste zijn wél bepalend Toch betekent dit niet dat onze omgeving geen invloed heeft. Gedragseconoom Robert Dur van de Erasmus Universiteit onderzocht samen met collega's wat er gebeurt tijdens de zogenoemde 'kneedbare jaren': de periode waarin mensen hun eerste ervaringen opdoen op de arbeidsmarkt. Hun onderzoek laat zien dat economische omstandigheden in die periode een langdurig effect kunnen hebben op wat mensen belangrijk vinden in hun werk. Wie zijn carrière begint tijdens economische tegenwind, met hoge werkloosheid en weinig kansen, blijkt later in het leven meer waarde te hechten aan inkomen en zekerheid. Wie juist start tijdens een periode van economische voorspoed, hecht gemiddeld meer belang aan zaken als zingeving. Dat verschil ontstaat dus niet doordat mensen tot een bepaalde generatie behoren, maar doordat zij op een bepaald moment in hun leven specifieke omstandigheden meemaken. De context laat sporen na. Waarom generatie-labels zo aantrekkelijk zijn Als het bewijs voor generatieverschillen zo beperkt is, waarom zijn die labels dan zo populair? Het antwoord ligt waarschijnlijk in de manier waarop ons brein werkt. Mensen houden van eenvoudige verklaringen. Ze zoeken patronen. Hokjes helpen om een complexe werkelijkheid overzichtelijk te maken. Daarom is het verleidelijk om gedrag te verklaren met een etiket als 'typisch Gen Z' of 'typisch babyboomer'. Dat is cognitief makkelijk. Maar het risico is dat het label belangrijker wordt dan de persoon. Wanneer een jonge collega veel vragen stelt, wordt dat dan gezien als nieuwsgierigheid of als typisch gedrag van Gen Z? Wanneer een oudere medewerker twijfelt over een nieuwe technologie, zien we dan een individu dat iets moet leren of bevestigen we ongemerkt een stereotype dat ouderen niet digitaal vaardig zouden zijn? Het antwoord wordt vaak gestuurd door wat psychologen een bevestigingsvooroordeel noemen. We zien vooral de voorbeelden die ons bestaande beeld ondersteunen. Van stereotypering naar discriminatie Dat lijkt onschuldig, maar volgens Tiggelaar heeft generatie-denken een serieuzere kant. In de literatuur wordt inmiddels gesproken over generationalism: het systematisch toeschrijven van eigenschappen aan mensen op basis van hun generatie. Daarmee ontstaat hetzelfde mechanisme dat we kennen van andere stereotyperingen. De stap naar leeftijdsdiscriminatie is dan niet groot meer. Onderzoek van het Nederlandse TA Audit Institute laat zien hoe dat eruit kan zien. Bij een groot aantal fictieve sollicitaties werden identieke cv's gebruikt, waarbij slechts één kenmerk werd aangepast, zoals leeftijd, geslacht of naam. De onderzoekers zagen aanwijzingen dat leeftijd regelmatig een rol speelde bij de beoordeling van kandidaten. Opvallend genoeg troffen die vooroordelen niet uitsluitend oudere sollicitanten. Ook jongere kandidaten werden regelmatig benadeeld, bijvoorbeeld omdat ze als onervaren werden gezien. Dat maakt leeftijdsdiscriminatie ingewikkelder dan vaak wordt gedacht. Niet één groep is automatisch slachtoffer. Zodra leeftijd een selectiecriterium wordt, verdwijnen individuele kwaliteiten naar de achtergrond. Ook ouderen veranderen gewoon mee Een van de hardnekkigste stereotypen is dat oudere werknemers minder veranderingsbereid zouden zijn. Ook daar blijkt de werkelijkheid genuanceerder. Verschillende onderzoeken laten zien dat mensen vooral minder flexibel worden wanneer ze langdurig hetzelfde werk doen. Wie jarenlang dezelfde taken uitvoert, ontwikkelt vanzelf routines. Dat geldt voor een dertigjarige net zo goed als voor een zestigjarige. Wanneer oudere werknemers regelmatig nieuwe verantwoordelijkheden krijgen, van functie wisselen of blijven leren, blijken ze vaak net zo goed in staat zich aan te passen als jongere collega's. Het verschil zit dus niet in leeftijd, maar in blootstelling aan verandering. Dat lijkt een klein onderscheid, maar de gevolgen zijn groot. Want wanneer organisaties ervan uitgaan dat vijftigplussers toch niet meer willen ontwikkelen, ontstaat een self-fulfilling prophecy. Mensen krijgen minder kansen, waardoor ze uiteindelijk ook minder veranderen. Wat werkgevers beter kunnen doen De vraag is dus niet hoe organisaties verschillende generaties moeten managen. Een betere vraag is hoe ze kunnen voorkomen dat generatie-labels samenwerking in de weg zitten. Volgens inzichten uit de Harvard Business Review begint dat met een eerlijke analyse. Wie wordt aangenomen? Wie krijgt promotie? Wie mag deelnemen aan projecten? Zijn er patronen zichtbaar die mogelijk samenhangen met leeftijd? Daarnaast helpt het om bewust verschillende leeftijdsgroepen samen te laten werken. Niet alleen naast elkaar, maar daadwerkelijk met elkaar. In gezamenlijke projecten, kennisuitwisseling en mentorrelaties. Het meest effectief is daarbij wat steeds vaker mutual mentorship wordt genoemd: wederzijds mentorschap. Daarbij leert niet alleen de jongere medewerker van de oudere collega, maar ook andersom. Dat voorkomt dat ervaring automatisch als superieur wordt gezien aan nieuwe kennis of omgekeerd. Misschien moeten we gewoon stoppen met praten over generaties De ironie van het hele generatie-debat is dat het vaak het tegenovergestelde bereikt van wat organisaties willen. Generatie-labels worden meestal geïntroduceerd om verschillen beter te begrijpen. In de praktijk versterken ze die verschillen soms juist. Hoe vaker mensen horen dat jongeren lui zijn, hoe sneller ze dat gedrag denken te herkennen. Hoe vaker werknemers horen dat ouderen niet meer mee kunnen komen, hoe moeilijker het wordt om het tegendeel te zien. Misschien is daarom de simpelste les ook de beste. Kijk minder naar het geboortejaar van iemand. En iets vaker naar de persoon die tegenover je zit. Over de makersBen Tiggelaar geldt al jaren als een van de bekendste experts op het gebied van leiderschap, gedragsverandering en organisatieontwikkeling. In deze podcast vertaalt hij wetenschappelijke inzichten naar concrete adviezen die direct toepasbaar zijn op de werkvloer. Met scherpe vragen van Willemijn Veenhoven ontstaan gesprekken die inspireren, uitdagen en aanzetten tot actie. Ben Tiggelaar is auteur, spreker, docent en gedragswetenschapper. Bekend van zijn NRC-column, het seminar MBA in één dag en bestsellers als Dromen, durven, doen. Hij houdt van evidence based én superpraktisch advies. Willemijn Veenhoven is programmamaker en journalist. Ze is al ruim 20 jaar een vertrouwde stem op de radio. Bekend van o.a. de radioprogramma’s Spijkers met Koppen, De Nieuws BV en Kunststof. Lichtvoetig, adrem en geboren nieuwsgierig. Paul Sanders deed redactie & montage, Gijs Friesen maakte de vormgeving en de eindredactie is in handen van Annick van der Leeuw.  De Ben Tiggelaar Podcast is een productie van BNR en bouwt voort op een van de meest succesvolle leiderschapspodcasts van Nederland. D
Medewerkers zijn niet tegen verandering. Ze zijn tegen verlies Vrijwel iedere organisatie wil veranderen. Er moet efficiënter worden gewerkt, nieuwe software worden ingevoerd of een andere koers worden gevaren. Toch lopen veel verandertrajecten vast, zelfs wanneer medewerkers begrijpen waarom die verandering nodig is. De verklaring ligt volgens gedragswetenschappers vaak niet in onwil of koppigheid. Mensen verzetten zich meestal niet tegen verandering zelf, maar tegen de inspanning, onzekerheid en verliezen die ermee gepaard gaan. Wanneer een verandertraject mislukt, ligt de verklaring vaak snel klaar. Medewerkers zouden niet willen meewerken. Teams zouden vasthouden aan oude gewoontes. Mensen zouden simpelweg niet van verandering houden. Dat klinkt logisch, maar volgens gedragswetenschapper Ben Tiggelaar is het meestal een verkeerde diagnose. Wie kijkt naar de psychologie achter verandering, ziet dat weerstand zelden ontstaat doordat mensen doelbewust dwarsliggen. Veel vaker lopen veranderingen vast omdat organisaties onderschatten hoeveel mentale inspanning nieuw gedrag vraagt en hoeveel belemmeringen mensen ervaren voordat ze überhaupt in beweging komen. Juist daardoor slaan goedbedoelde veranderprogramma's regelmatig de plank mis. Managers proberen mensen te overtuigen van de noodzaak van verandering, terwijl medewerkers vooral worstelen met heel andere vragen. Kan ik dit eigenlijk wel? Wat raak ik kwijt? En hoe moet ik dit inpassen in mijn dagelijkse werk? Het probleem is vaak niet de verandering, maar het gedrag Volgens veel gedragswetenschappers wordt gedrag bepaald door drie factoren: capaciteit, motivatie en omgeving. De Britse gedragswetenschapper Susan Michie maakte deze benadering internationaal bekend met haar werk rond gedragsverandering. De gedachte daarachter is eenvoudig. Mensen moeten nieuw gedrag kunnen uitvoeren, ze moeten het willen én hun omgeving moet het mogelijk maken. Ontbreekt één van die factoren, dan wordt veranderen al snel een frustrerende opgave. Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar in de praktijk richten organisaties zich vaak vooral op communicatie. Er komt een presentatie, een strategiedocument of een inspirerende toespraak. Ondertussen blijft de vraag onbeantwoord of medewerkers daadwerkelijk in staat zijn om het nieuwe gedrag te vertonen. Ons brein houdt niet van gedoe Dat veranderen zo lastig voelt, heeft deels te maken met de manier waarop ons brein werkt. Onderzoekers van de Radboud Universiteit, onder wie gedragswetenschapper Erik Bijleveld, publiceerden eerder onderzoek naar wat zij The Unpleasantness of Thinking noemen. Hun conclusie: diep nadenken voelt vaak minder prettig dan mensen verwachten. Dat betekent niet dat mensen niet kunnen leren. Het betekent wel dat nieuw gedrag vrijwel altijd mentale inspanning vraagt. En precies die inspanning probeert ons brein zo veel mogelijk te vermijden. Vanuit evolutionair perspectief is dat logisch. Onze hersenen verbruiken relatief veel energie. Gedrag dat weinig denkwerk vraagt, is daarom aantrekkelijk. Bekende routines voelen comfortabel. Nieuwe werkwijzen voelen al snel omslachtig, ingewikkeld of vermoeiend. Dat verklaart ook waarom veranderingen op papier vaak eenvoudiger lijken dan ze in werkelijkheid zijn. Wat voor een manager logisch oogt in een PowerPoint-presentatie, kan voor medewerkers bestaan uit tientallen kleine handelingen die ineens anders moeten. Wie gedrag wil veranderen, doet er daarom verstandig aan eerst een simpele vraag te stellen: hoe moeilijk is deze verandering eigenlijk? Waarom gemak zo overtuigend werkt De voorkeur van ons brein voor gemak heeft nog een andere consequentie. Psychologen spreken in dat verband over processing fluency: de mate waarin informatie gemakkelijk verwerkt kan worden. Wanneer een boodschap duidelijk, herkenbaar of eenvoudig is, ervaren mensen die boodschap vaak als geloofwaardiger. Dat inzicht sluit aan bij het werk van Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman, die in zijn onderzoek liet zien hoe sterk snelle, intuïtieve denkprocessen onze oordelen beïnvloeden. Voor organisaties bevat dat een belangrijke les. Niet alleen medewerkers houden van eenvoud. Het brein van vrijwel iedereen reageert positiever op informatie die gemakkelijk te begrijpen is. Wie verandering ingewikkeld presenteert, creëert daarmee al snel extra weerstand. Mensen vrezen verlies meer dan ze verlangen naar winst Toch zit de grootste bron van weerstand vaak ergens anders. Uit tientallen jaren onderzoek naar verliesaversie blijkt dat mensen verliezen zwaarder laten meewegen dan vergelijkbare winsten. Kahneman en zijn collega Amos Tversky legden daarmee een van de bekendste mechanismen uit de gedragswetenschap bloot. Een reorganisatie kan op papier allerlei voordelen opleveren. Meer efficiëntie. Hogere omzet. Betere samenwerking. Maar medewerkers kijken vaak naar iets anders: wat raak ik kwijt? Dat kan autonomie zijn. Een vertrouwd team. Een prettige werkwijze. Status. Zekerheid. Of simpelweg een onderdeel van het werk waar iemand goed in is. 'Het is niet de verandering, het is het verlies', vat Tiggelaar het samen. Juist daarom lopen zoveel veranderplannen vast. Leidinggevenden besteden veel aandacht aan toekomstige voordelen, terwijl medewerkers vooral bezig zijn met wat er op korte termijn verdwijnt. Weerstand is soms een vorm van angst Een tweede psychologisch mechanisme is wat psychologen self-efficacy noemen. De Canadese psycholoog Albert Bandura gebruikte die term voor het vertrouwen dat mensen hebben in hun eigen vermogen om een taak succesvol uit te voeren. Wanneer medewerkers zichzelf niet zien slagen in een nieuwe situatie, ontstaat er vaak weerstand voordat het veranderproces überhaupt is begonnen. Dat heeft weinig te maken met onwil. Mensen stellen uit, haken af of vermijden de verandering omdat ze denken dat ze het niet kunnen. Bandura's onderzoek laat zien dat het vertrouwen groeit wanneer mensen kleine successen ervaren. Daarom werkt een eerste stap die vrijwel onmogelijk kan mislukken vaak beter dan een ambitieus veranderplan dat direct grote prestaties verlangt. Veel veranderprogramma's falen juist omdat ze te groot beginnen. Sociale pijn voelt verrassend echt Dat mensen gevoelig zijn voor verlies blijkt ook uit onderzoek van psycholoog Naomi Eisenberger. In haar bekende Cyberball-experiment ontdekten onderzoekers dat sociale afwijzing dezelfde hersengebieden activeert als fysieke pijn. Zelfs wanneer mensen slechts kort worden buitengesloten tijdens een eenvoudig computerspel, reageren delen van het brein alsof er sprake is van daadwerkelijk ongemak. Dat inzicht heeft belangrijke gevolgen voor organisaties. Wanneer veranderingen ervoor zorgen dat mensen hun plek in een team verliezen, minder invloed ervaren of zich buitengesloten voelen, reageren zij niet alleen rationeel. De weerstand kan letterlijk emotioneel pijnlijk aanvoelen. Verandering raakt daarmee niet alleen processen en systemen, maar ook fundamentele menselijke behoeften. Waarom meer druk meestal niet werkt Juist daarom gaat het volgens Tiggelaar vaak mis wanneer organisaties proberen weerstand te bestrijden met meer druk. Hij verwijst daarbij naar het werk van de Duits-Amerikaanse psycholoog Kurt Lewin, een van de grondleggers van de moderne veranderkunde. Lewin maakte onderscheid tussen krachten die verandering vooruitduwen en krachten die verandering tegenhouden. Veel managers richten zich automatisch op de eerste categorie. Er komt nog een presentatie. Nog een overleg. Nog een oproep om mee te bewegen. Maar volgens Lewin levert dat weinig op wanneer de onderliggende blokkades blijven bestaan. Wie een zware kast probeert te verplaatsen terwijl er een paal voor staat, heeft weinig aan extra duwkracht. Het eerste wat moet gebeuren is het verwijderen van de paal. Dat geldt volgens Tiggelaar net zo goed voor verandertrajecten. Eerst de belemmeringen weghalen, daarna pas harder duwen. Misschien zijn medewerkers niet het probleem De verleiding is groot om weerstand te zien als een probleem van werknemers. Toch wijst veel gedragskundig onderzoek in een andere richting. Medewerkers zijn meestal niet tegen verandering. Ze zijn tegen verwarring. Tegen verlies. Tegen onnodige complexiteit. Tegen plannen die op papier logisch lijken, maar in de praktijk nauwelijks uitvoerbaar zijn. Dat vraagt om een andere benadering van verandering. Minder aandacht voor overtuigen en meer aandacht voor begrijpen. Minder focus op het gewenste eindresultaat en meer op de drempels die mensen onderweg ervaren.Misschien is dat ook de belangrijkste les voor iedere manager die verandering wil realiseren. Niet de vraag hoe je mensen kunt pushen, maar welke belemmeringen je eerst moet wegnemen. Want weerstand vertelt vaak niet dat mensen niet willen veranderen. Het vertelt dat er ergens een paaltje in de grond staat.   Over de makersBen Tiggelaar geldt al jaren als een van de bekendste experts op het gebied van leiderschap, gedragsverandering en organisatieontwikkeling. In deze podcast vertaalt hij wetenschappelijke inzichten naar concrete adviezen die direct toepasbaar zijn op de werkvloer. Met scherpe vragen van Willemijn Veenhoven ontstaan gesprekken die inspireren, uitdagen en aanzetten tot actie. Ben Tiggelaar is auteur, spreker, docent en gedragswetenschapper. Bekend van zijn NRC-column, het seminar MBA in één dag en bestsellers als Dromen, durven, doen. Hij houdt van evidence based én superpraktisch advies. Willemijn Veenhoven is programmamaker en journalist. Ze is al ruim 20 jaar een vertrouwde stem op de radio. Bekend van o.a. de radioprogramma’s Spijkers met Koppen, De Nieuws BV en Kunststof. Lichtvoetig, adrem en geboren nieuwsgierig. Paul Sanders deed redactie & montage, Gijs Friesen maakte de vormgeving en de eindredactie is in handen van Annick van der Leeuw.  De Ben Tiggelaar Podcast is een productie van BNR en bouwt voort op een van de meest succesvolle leiderschapspodcasts van Nederland. De podcast biedt een groeiende bibliotheek met tijdloze inz
loading
Comments