Macro met Boot en Mujagić | BNR

De aanklacht van het Witte Huis tegen voorzitter Jerome Powell van de Amerikaanse centrale bank zal geen invloed hebben op het volgende rentebesluit van de Fed. Over twee weken komt de commissie bijeen om te bepalen wat er met de huidige rentestand moet gaan gebeuren. Gezien de huidige inflatie in de VS, gaat er volgens macro-econoom Edin Mujagic nog veel gebeuren. 'Het blijft een groot circus daar.’   Hoe staat het met de inflatie in de VS nu?  De inflatie is te hoog, staat nu op 2,7 procent, net als bij de vorige meting. Met enig gevoel voor optimisme kun je dit ook als een meevaller zien. Wat ook een meevaller is, is dat we weer eens inflatiecijfers hebben, want dat is de afgelopen maanden ook anders geweest. Maar als je achter dat cijfer kijkt, zie je dat voedsel 3 procent duurder is geworden. En dat voelen veel Amerikanen in hun portemonnee. Technologie is goedkoper geworden, maar dat wordt minder vaak gekocht.  De Fed mikt op 2 procent per jaar. Waarom blijft die inflatie zo hoog?  Dat is de vraag. De vorig jaar aangekondigde invoerheffingen hebben vooralsnog minder effect dan gevreesd. Want er werd gedacht dat de inflatie door die heffingen enorm zou stijgen. Die is ook licht gestegen vergeleken met begin vorig jaar, maar het is geen enorme stijging geweest. Maar het echte effect van invoerheffingen komt vaak later pas.  En het tweede waar je rekening mee moet houden, is alles wat zich in Amerika heeft afgespeeld. Vorig jaar is de dollar zo’n 5 à 10 procent in waarde gedaald, en daarvan weten we dat dit ook met vertraging inflatie-opdrijvend werkt. Het zou dus zomaar kunnen dat de inflatie in de loop van dit jaar, in plaats van verder omlaag te gaan, toch iets gaat stijgen.  Hoe nu verder dan?  De inflatie moet omlaag; daarvoor zou de rente in ieder geval niet verhoogd moeten worden. Maar de arbeidsmarkt functioneert ook niet goed, en daarvoor zou de rente juist omlaag moeten. De werkloosheid daalt wel, maar er komen maar weinig banen bij. Ze moeten kiezen, en in die spagaat zit de Fed. En dat terwijl zij worden aangevallen op hun onafhankelijkheid.  Wat betekent dit voor het komende rentebesluit eind januari? Het rentecomité van de Fed komt op 28 januari bij elkaar. Zij gaan echt niet anders naar de zaken kijken door de druk die vanuit het Witte Huis wordt opgevoerd. Maar de pr rond het besluit zal wel onder een vergrootglas komen te liggen. Als ze besluiten de rente te verlagen, zal de rest van de wereld denken dat de Fed gevoelig is voor druk. Als ze de rente gelijk houden, zullen ze worden beticht van politieke beïnvloeding. De uitleg en interpretatie van het besluit zal lastig worden voor de Fed. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de brievenbus van de Fed zat onlangs een wel heel opmerkelijke brief. Die brief bleek een dagvaarding te zijn die de Federal Reserve heeft ontvangen van het Amerikaanse Openbaar Ministerie, specifiek gericht aan Fed-voorzitter Jerome Powell. Het OM dreigt met een strafrechtelijk onderzoek omdat Powell in het Amerikaanse parlement gelogen zou hebben over de werkelijke kosten van de restauratie en verbouwing van het Fed-gebouw. ‘Maar volgens Powell zit hier iets anders achter’, zegt macro-econoom Edin Mujagić.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zeventig vooraanstaande Europese economen dringen vandaag in een open brief aan op waakzaamheid nu de discussie over de digitale euro in een stroomversnelling raakt. Let goed op de belangen en weersta de lobby van de financiële sector, is de centrale boodschap. Een van de zeventig economen, verenigd in het Sustainable Finance Lab, is macro-econoom Arnoud Boot. De digitale euro, dat klinkt als een technisch onderwerp, dus leg uit.   Kijk, uiteindelijk gaat het over de vraag: waar ligt de macht in de economie? De vraag is nu, of Europa vanuit het oogpunt van strategische autonomie een soort anker nodig heeft in het financieel systeem. Vroeger was dat de centrale bank. Je kon ervan uitgaan dat je bankbiljetten en munten, die uitgegeven werden door de centrale bank, dat dat het publieke geld was, het primaire betaalmiddel.   En dat is nu niet meer zo dus?  Nou, als Trump begint met zijn vriendjes hun eigen munten te laten ontwerpen, waarmee betaald kan worden, dan krijgt een platform als Amazon nog meer macht. En ze hebben al heel veel macht. Dat is de stablecoin discussie die nu speelt. Maar het gaat ook om de commerciële banken, die na de centrale bank de belangrijkste speler werden in geldcreatie. Nog slechts 4 procent van het geld wordt gecreëerd door de centrale bank, 96 procent door de commerciële banken.   De stablecoins zijn nu nog niet zo dominant, maar de commerciële banken wel, zeg je... See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederlandse en Europese banken snijden diep in hun personeelsbestand. Volgens macro-econoom Arnoud Boot is dat lang niet altijd een investering in de toekomst. ‘Voor veel banken is dit vooral uitponden.’ Waarom snijden banken nu massaal in hun personeelsbestand?  Er is niet één oorzaak. In brede zin kun je zeggen dat banken te lang zijn blijven werken volgens structuren uit het verleden. Veel processen hadden eerder geautomatiseerd kunnen worden, maar die omslag is traag verlopen. Daarnaast speelt het witwasdossier een grote rol. Banken hebben de afgelopen jaren duizenden extra medewerkers aangenomen om aan strengere regels te voldoen. Die personele groei wordt nu deels teruggedraaid, omdat toezicht efficiënter mag worden georganiseerd op sectorniveau, in plaats van dat elke bank alles afzonderlijk controleert. Dat vraagt om meer automatisering en flexibiliteit, en leidt nu tot het schrappen van banen.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor het vijfde jaar op rij komt de inflatie in Nederland uit boven de 2 procent. ‘Je zou bijna kunnen zeggen: some things never change’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. In december bedroeg de inflatie 2,8 procent en voor het hele jaar 2025 komt deze uit op 3,3 procent. ‘Dat zijn percentages waar Nederland in het verleden niet aan gewend was en die duidelijk aan de hoge kant zijn.’ Waarom zakt de inflatie zo langzaam? De inflatie is op een bepaald moment snel gedaald. Van 10 tot 15 procent ging deze in korte tijd terug naar 3 procent. Daarna stagneerde de daling. Het laatste deel van het proces blijkt moeilijk. Dat hangt onder andere samen met de sterke prijsstijgingen in de dienstensector van de economie. Als inflatie eenmaal in dat deel van de economie terechtkomt, wordt zij hardnekkig en moeilijk terug te dringen. Daarom is 2025 een jaar van hoge inflatie en zal dat in 2026 waarschijnlijk ook het geval zijn.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de Financial Times analyseerde IMF-hoofdeconoom Gita Gopinath waarom 2025 economisch gezien onverwacht goed uitpakte. Dat is volgens macro-econoom Edin Mujagic een vraag die veel economen en niet-economen bezighoudt. Hoewel de wereldeconomie er goed voor lijkt te staan, is er volgens hem sprake van een ‘fragiele situatie’. ‘De gevolgen voor de economie moeten voor een groot deel misschien nog komen.’ De verwachting was dus dat 2025 een economisch catastrofaal jaar zou worden. Waarom?  Omdat de Verenigde Staten begin dat jaar een nieuwe president kregen en er allerlei maatregelen kwamen, waaronder veel hogere importheffingen. De vrees was, en voor velen ook de overtuiging, dat dit behoorlijke schade zou opleveren voor zowel de Amerikaanse economie als de wereldeconomie. Toch moeten we begin 2026 vaststellen dat van die schade weinig zichtbaar is geworden. Sterker nog, de Amerikaanse economie heeft een keurig jaar achter de rug en ook de wereldeconomie is behoorlijk gegroeid. Dat roept de fundamentele vraag op of we in een nieuwe economische werkelijkheid zijn beland en of de bekende economische natuurwetten nog wel gelden.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Europese begrotingsraamwerk ligt al langer onder vuur. Nu heeft ook Paolo Surico, econoom verbonden aan de London School of Economics, zich erover uitgesproken. In zijn kritiek kan macro-econoom Edin Mujagic zich opvallend goed vinden. ‘Economisch gezien is er van alles mis met sommige Europese regels.’ Wat zegt Surico over het Europese begrotingsraamwerk?  Hij wijst erop dat er sinds een paar jaar, door de pandemie en andere wereldwijde ontwikkelingen, een nieuwe regel geldt binnen de Europese Unie. EU-landen mogen meer gaan lenen, ook als ze al hoge schulden hebben en ook als het begrotingstekort aan de hoge kant is, zolang dat geld maar bestemd is voor defensie. Politiek gezien is dat volgens hem volkomen logisch, omdat veiligheid nu eenmaal een hoge prioriteit heeft. Maar economisch gezien is er van alles mis met die regel.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De detailhandel zette in november 4 procent meer om. Het lijkt een detail in een hele brij, maar het zegt wel iets over de staat van de economie. ‘Ik zucht er bijna bij’, zegt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Het land klaagt dat het allemaal minder wordt en dat men moeilijk kan rondkomen, terwijl elk economisch cijfer erop wijst dat elke groep weer meer te besteden heeft. De detailhandel is daar een duidelijk symptoom van.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bulgarije treedt op 1 januari als eenentwintigste land toe tot de eurozone. Een feest voor veel ondernemers, maar bij ‘de gewone man en vrouw’ zijn de bedenkingen groot. Heel gek is die scepsis niet, zegt macro-econoom Edin Mujagic: uit veel Oost-Europese landen die Bulgarije voorgingen kwamen verhalen naar buiten over prijzen die na de invoering van de euro veel hoger werden. ‘Dus de Bulgaren vrezen vooral dat het levensonderhoud nog duurder wordt.’ Maar: aan alles raak je uiteindelijk gewend – zoals voor Mujagic zelfs het voortdurend waaien in zijn woonplaats Almere ooit wende. Ongetwijfeld zullen ook veel Bulgaren na een aantal jaren niet meer beter weten. ‘Uiteindelijk ga je stoppen met omrekenen. Het heeft ook iets generationeels in zich: jongeren vinden het veel logischer dat je met meerdere landen in Europa één munt hebt, dus naarmate jongeren in Bulgarije jongvolwassenen worden, zal het hele land op een gegeven moment niet meer beter weten.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

Van een zeepbel kun je spreken als een periode van hele snelle stijging van de prijzen gevolgd wordt door een scherpe correctie. En terwijl we de opbouw van een zeepbel heel aantrekkelijk vinden, zijn we minder gecharmeerd van het leeglopen ervan, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘De laatste tijd gaat het veel over zeepbellen, vooral in het kader van de AI-aandelen in de VS. Maar het gaat ook om de markt in het algemeen, en of die niet te ver is doorgeschoten.’  Hoe dan ook biedt het thema zeepbel Mujagic de gelegenheid om een tekst over het thema zeepbellen van de Bank voor Internationale Betalingen op te rakelen. ‘De BIS zegt dat er geen bewijs is dat je het leeglopen van een zeepbel kunt voorspellen. Het is ontzettend moeilijk om irrationeel prijsgedrag te onderscheiden van prijsstijgingen die gedreven worden door de verbeteringen in de fundamentals van een bedrijf of land.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Financiële markten die blijven stijgen ondanks geopolitieke onrust, economieën die zich blijven aanpassen en overheden die de geldkraan openzetten. In een jaar vol schokken, van handelstarieven tot politieke fragmentatie, blijken economieën veerkrachtig, ziet macro-econoom Arnoud Boot: ‘De financiële markten hebben zich eigenlijk geweldig goed gehouden.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zowel Amerikaanse als Nederlandse groeicijfers over het derde kwartaal zijn gepubliceerd. Op het eerste oog lijkt het alsof de Amerikaanse economie een stuk harder is gegroeid dan de Nederlandse: in de Verenigde Staten was er namelijk sprake van 4,3 procent groei, in Nederland 0,5 procent. Maar macro-econoom Edin Mujagić plaatst daar een belangrijke kanttekening bij: de meetmethode verschilt namelijk aanzienlijk.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De kosten van de AOW zijn in de afgelopen twintig jaar verdubbeld, tot jaarlijks 52 miljard euro. Daarvan wordt voor het eerst meer dan de helft gefinancierd uit algemene middelen – belastinggeld dus, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Dus als je het alleen van de AOW-premies zou moeten hebben, was de aanvullende pensioenvoorziening al langer flink verschraald geweest.’ De AOW wordt gefinancierd volgens het omslagstelsel, legt Mujagic uit: de uitkering wordt gedragen door de premies van nu. Onder meer de Studiegroep Begrotingsruimte (SBR) heeft mede daarom voorgesteld om minder vrijgevig te zijn met de ‘premievrijstelling’ – de regeling dat je geen AOW-premie meer betaalt vanaf het moment dat je zelf AOW ontvangt. ‘Dat heb je namelijk gedaan toen je aan het werk was. De studiegroep zegt nu dat je daar naar moet kijken, omdat het uiteindelijk wel gefinancierd moet worden.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandsche Bank stelde afgelopen week de groeiverwachting voor de Nederlandse economie voor dit 2025 behoorlijk naar boven bij. Maar in de verdere vooruitblik vielen macro-econoom Arnoud Boot wel een paar dingen op, bijvoorbeeld dat DNB over 2027 minder optimistisch is gestemd dan de EU en het IMF. Laten we beginnen bij het begin: 2025   Om te beginnen: dit jaar is de economische groei hoger dan gedacht. Een groei van 1,7 procent, wat alleszins acceptabel is. Dat is positief dus.   Maar DNB zegt ook: het wordt veroorzaakt door gestegen overheidsuitgaven en de wereldhandel die meezat. Is dat dan gezonde economische groei?  Dit is bijna een retorische vraag. Want die wereldhandel die meezat, dat had te maken met het nog snel verhandelen voordat er allerlei tarieven en belemmeringen gingen ontstaan. Dus dat was een eenmalig iets.  En het andere wat opviel is dat de sterke stijging van overheidsuitgaven zeker geen groeimotor is, want het negatieve nieuws is dat bedrijfsinvesteringen sterk zijn achtergebleven. Dat heeft te maken met het uit de markt duwen van andere activiteiten door overheidsbestedingen. De economie kan gewoon niet meer aan.   En wat zegt dat dan over 2027?  Die verwachtingen van 2025 en 2026 van DNB zijn ook in lijn met wat de EU en het IMF melden. 2026 zal terugvallen, omdat er in 2025 nog snel veel extra export is geweest, een soort ‘voorraadeffect’, dat in 2026 wegvalt.  Maar zowel de EU als het IMF kwamen heel recent nog met de verwachtingen dat 2027 voor Nederland weer iets beter zou zijn. En De Nederlandsche Bank komt met precies een tegenovergestelde voorspelling. Namelijk dat de economische groei nog verder terugloopt.   Is De Nederlandsche Bank dan misschien ook nu weer wat te pessimistisch en moet het die voorspelling dan net als die van dit jaar straks weer naar boven bijstellen?  Nee, dit gaat niet over optimisme of pessimisme, want de richting is compleet tegengesteld. En daar is een verklaring voor. IMF en EU zien in 2017 herstel van de wereldhandel, omdat de dip van 2026, die is veroorzaakt door het voorraadeffect van 2025, dan weer voorbij is. Dus dan trekt de wereldhandel aan, en Nederland, met zijn open economie zal daar meer dan gemiddeld van profiteren, redeneren zij.   Maar DNB denkt precies het tegenovergestelde en de verklaring daarvoor is dat zij kijken naar de knelpunten in de Nederlandse economie: aansluiten op het energienetwerk, geen ruimte, geen mensen, de stikstofcrisis. En de inschatting van De Nederlandsche Bank is dat die knelpunten niet zijn opgelost in 2027. En als dat zo is, kan Nederland niet profiteren van die extra wereldhandel. Dan gaan de investeringen achterblijven.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor de fans van Marco met Boot en Mujagić hebben we iets moois: een Alliantie. In het tweede deel van de Alliantie bespreken we het bijna 160-pagina dikke advies van de oud-ASML-topman Peter Wennink. Daarin doet hij aanbevelingen over waar Nederland in moet investeren om ook in de toekomst een welvarend land te blijven.Drie maanden hield Wennink tientallen rondetafelsessies, sprak hij met duizenden mensen en zette hij het ene na het andere advies op papier. Vanmorgen kwam het rapport daadwerkelijk naar buiten. De hoogste tijd om een Alliantie bij elkaar te roepen. In deze Alliantie - Europa-correspondent Stefan de Vries- Econoom Arnoud Boot- Politiek verslaggever Floor Doppen- Techjournalist Joe van Burik PresentatieThomas van ZijlSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor de fans van Marco met Boot en Mujagić hebben we iets moois: een Alliantie. Begin september gaf demissionair minister van Financiën Vincent Karremans oud-ASML-topman Peter Wennink een opdracht: schrijf een rapport over het Nederlandse investeringsklimaat en het toekomstig verdienvermogen van ons land. Drie maanden hield Wennink tientallen rondetafelsessies, sprak hij met duizenden mensen en zette hij het ene na het andere advies op papier. Het rapport is verschenen en dus is het de hoogste tijd om een Alliantie bij elkaar te roepen. In deze Alliantie - Europa-correspondent Stefan de Vries- Econoom Arnoud Boot- Politiek verslaggever Floor Doppen- Techjournalist Joe van Burik PresentatieThomas van ZijlSee omnystudio.com/listener for privacy information.

In zijn rapport pleit oud-ASML-topman Peter Wennink voor een betere benutting van het potentieel van de Nederlandse economie, om ‘een sterk land te blijven in een relevant Europa’. Daarvoor zijn volgens hem forse investeringen en een goede politieke regie nodig. Macro-econoom Arnoud Boot ziet daarin kansen voor de toekomstige welvaart. ‘Dit is een belangrijk moment voor Nederland.’  Wat valt je het meest op het rapport?  Je komt alles tegen wat ook maar mis is met Nederland. Alles. Elke belemmering – in Wenninks woorden: randvoorwaarden – van het energienetwerk tot stikstof, moet worden aangepakt.  Maar is die uitgebreide oplossingsagenda wel nodig?  Als al die knelpunten worden aangepakt en als we erin slagen het belastingsysteem effectief te maken, gaat Nederland nog meer als een tierelier lopen dan in de afgelopen twintig jaar. En als je jezelf afvraagt of je in die periode met één Europees land zou willen ruilen, dan is het antwoord eigenlijk gewoon nee.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De rente werd gisteravond door de Fed verlaagd, volgens verwachting met een kwart basispunt. En dat besluit maakt de situatie niet minder chaotisch. ‘Het was allesbehalve een besluit waar iedereen achter stond’, zegt macro-econoom Edin Mujagic.  Hoe zie jij dat terug in het besluit zelf?  Drie mensen van de twaalf met stemrecht waren tegen, en dat komt niet zo heel vaak voor. En om er nog meer chaos in te brengen: die drie tegenstemmers waren het onderling óók niet eens waarom ze tegen waren. Twee zeiden: wij vinden eigenlijk dat de rente niet omlaag moet, en eentje zei: ik vind eigenlijk dat de rente nóg meer omlaag moet. Dus chaos is misschien een groot woord, maar heel gemoedelijk en heel soepel ging het nou niet bepaald.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Zweedse economie was ooit het slechtste jongetje van de klas, maar inmiddels is het een economie om je vingers bij af te likken. De investeringen in onderzoek en ontwikkeling zijn hoog, de staatsschuld laag en Zweden scoort hoog in ranglijsten van concurrerende economieën. ‘Zweden wijst de weg’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Hoe slecht was de Zweedse economie? Om dat te begrijpen, moeten we terug naar eind jaren tachtig en begin jaren negentig. De economische groei was bijna nul, de inflatie torenhoog, en het land zat midden in een diepe financiële crisis. Banken stonden op omvallen, werkloosheid en begrotingstekort waren hoog terwijl de staatsschuld uit de pan liep. Kijk je nu naar de Zweedse economie, dan is het een compleet ander verhaal. De staatsschuld bedraagt iets meer dan 30 procent van het bbp. Zweden heeft nu een stabiele, sterke en zeer innovatieve economie. Ze hebben er veertig jaar over gedaan om dat te bereiken. Hoe hebben ze dat gedaan? Zweden is door een diep dal gegaan. Veel mensen dachten dat het nooit meer beter zou worden, maar het land heeft nu een van de sterkste economieën van Europa. Dat is het resultaat van hard en langdurig werk – een belangrijke les voor andere EU-landen zoals Frankrijk, Italië en Spanje.In de jaren negentig begon Zweden met hervormingen: investeringen in infrastructuur en meer grip op de overheidsuitgaven. Sinds 1996 geldt een wettelijk plafond: de staat mag een maximaal bedrag uitgeven en moet jaarlijks een begrotingsoverschot realiseren. Dit beleid is consequent volgehouden, met succes, jaar na jaar. Wat heeft dat opgeleverd? Tegenwoordig investeert Zweden jaarlijks meer dan 3 procent van het bbp in onderzoek en ontwikkeling. Dat was ooit de Europese afspraak, maar weinig landen halen dat. Zweden lukt het jaar na jaar. De staatsschuld mag volgens de wet niet hoger zijn dan 35 procent van het bbp, en Zweden blijft ruim onder die grens.Op ranglijsten van de meest innovatieve economieën staat Zweden op nummer twee, en bij de meest concurrerende economieën op nummer acht. Het land heeft tal van toonaangevende innovatieve bedrijven, zoals muziekstreamingdienst Spotify. Stockholm is dit jaar uitgeroepen tot de meest innovatieve regio van Europa.Een kanttekening: Zweden betaalt met de kroon, niet met de euro. Toch werd het land geraakt door de eurocrisis, aangezien de eurozone de grootste handelspartner is. Wat kunnen wij hiervan leren? Er is maar één manier: jezelf regels opleggen om verstandig financieel beleid te voeren en je daar strikt aan houden. Ik had verwacht dat de aanpak van Zweden meer aandacht zou krijgen in het inmiddels beroemde rapport van Mario Draghi. Daarin werd immers dezelfde vraag gesteld die Zweden zich begin jaren negentig stelde: hoe worden we concurrerender? Hoe verbeteren we onze economie?De adviezen in dat rapport staan op veel punten alleen haaks op wat Zweden heeft gedaan. Daarom ben ik benieuwd naar wat op 12 december wordt gepresenteerd door Peter Wennink, voormalig CEO van ASML, met zijn rapport. Eén ding is duidelijk: Zweden wijst de weg.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse president gaat boeren in zijn land een steunpakket van 12 miljard dollar bieden nu zij lijden onder de handelsoorlog. Boeren zitten met de handen in het haar, omdat ze de export van onder meer sojabonen zien instorten. ‘De Amerikaanse regering is erachter gekomen dat wanneer je hoge invoerheffingen gaat introduceren, de rest van de wereld dan ook wel eens terugslaat met dezelfde maatregelen’, zegt macro-econoom Edin Mujagic.   See omnystudio.com/listener for privacy information.