Macro met Boot en Mujagić | BNR

Het net aangetreden kabinet moet beleid inzetten dat Nederland echt weerbaarder maakt, vindt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Als ik de discussie in het parlement zie, gaat het vooral over hoe we het conflict in Iran moeten karakteriseren of over de rol van Amerika, en meteen ook over compensatie voor hogere energiekosten. Dan zijn we precies verkeerd bezig. We moeten acteren.’ En dat moet dan in Europees verband gebeuren, vindt de macro-econoom. Maar Nederland heeft toch al afspraken gemaakt over hogere defensie-uitgaven?  Absoluut. Vorig jaar is in Den Haag afgesproken de NAVO-norm te verhogen. Maar de discussie moet vooral gaan over hoe we die extra defensie-uitgaven effectief inzetten. Er komt veel geld beschikbaar en dat moet niet worden verspild. Tegelijkertijd leiden hogere defensie-uitgaven altijd tot verdringing: als je ergens veel geld aan uitgeeft, kun je andere dingen niet doen. Het kabinet moet dus duidelijk maken dat niet alles kan. Er moeten prioriteiten worden gesteld en daar hoort een prijs bij. Dat betekent ook dat je niet met nieuwe compensatiemaatregelen kunt komen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het CPB presenteerde gisteren het Centraal Economisch Plan, over de groei van het bbp, de staat van de overheidsfinanciën en de ontwikkeling van de koopkracht. ‘Het was geen fijn leesvoer, want als het CPB spreekt over gestage groei kun je wel zeggen dat het groei is, maar gestage groei betekent eigenlijk dat het allemaal niet gaat zoals we hopen’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Wat zijn jouw bevindingen? Als je naar de cijfers kijkt, zie je 1,4 procent groei dit jaar en 1,1 procent het jaar erop. Kijk je nog verder vooruit, dan heeft het CPB het zelfs over groei van onder de 1 procent. Dat is bijzonder mager. Bovendien gaat het CPB daarbij uit van aannames, zoals een olieprijs die dit en volgend jaar rond de 60 dollar blijft en een inflatie die zakt naar ongeveer 2 procent. Met alles wat er momenteel in de wereld gebeurt, kun je je afvragen hoe realistisch die aannames zijn.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse overheid moet kleur bekennen: wat willen we met Tata Steel en is er een rol voor de overheid? Macro-econoom Arnoud Boot werktede afgelopen zes weken samen met een groep economen aan een stuk waarin de argumenten voor en tegen steun aan het staalbedrijf op een rij zijn gezet.  Waarom zou de overheid Tata Steel niet met een paar miljard te hulp moeten schieten?  De overheid wil een maatwerkafspraak maken met Tata Steel waarbij ongeveer twee miljard euro steun wordt gegeven. Maar volgens vrijwel alle prognoses is dat niet genoeg. De businesscase van Tata Steel is onvoldoende, waardoor er ook in de toekomst subsidie nodig blijft.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met de oorlog in het Midden-Oosten en de daaropvolgende explosie van energieprijzen zijn alle ogen gericht op de verschillende centrale banken en hun rentebeleid. En laat veel van de belangrijke beleidsbepalers van die centrale banken juist de komende periode bijeen komen. ‘De cyclus van renteverlagingen die enkele jaren geleden werd ingezet, die is nu echt totaal voorbij’, zegt macro-econoom Edin Mujagic stellig.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse inflatie komt in februari uit op 2,4 procent. Internationale vluchten, kleding en schoenen zijn duurder geworden. Dat inflatiecijfer is hetzelfde als in januari, maar toch is het volgens macro-econoom Edin Mujagić belangrijk om daarbij stil te staan. Wat alle aandacht trekt, is namelijk de olieprijs: ook dat gaat invloed hebben op de inflatie. Toch zou het verstandig zijn als de ECB een pas op de plaats maakt en niet te snel reageert op de schommelingen in de olieprijs, denkt de econoom.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

DNB kwam vanmorgen met een waarschuwing aan ons allemaal: weerbaarheid betekent op financieel vlak meer dan alleen cash in huis hebben. Zorg als huishouden bijvoorbeeld ook voor meerdere betaalrekeningen bij verschillende banken. Macro-econoom Arnoud Boot onderschrijft de oproep van DNB van harte, ondanks het kritische geluid dat hij hoort uit de bankenwereld. Laten we bij het begin beginnen. DNB waarschuwt voor kwetsbare Europese betaalinfrastructuur. Wat betekent dat?   Betaalinfrastructuur, daar draait de hele economie om. Op het moment dat de betalingen stilvallen, dan – kijk maar rond – dan gaan de winkels gewoon dicht. Dan komt eigenlijk alles tot stilstand. Dus het is hard nodig dat een autoriteit daarnaar kijkt en probeert suggesties te doen van hoe we minder kwetsbaar kunnen zijn. En die kwetsbaarheid is niet puur en alleen dat het kan uitvallen, zoals bij een black-out.  Maar het gaat ook over wie die bedrijven dan zijn waar onze economie op draait. ...See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl de oorlog in Iran en de aanvallen op omliggende landen voortduren, stijgen de prijzen voor olie en gas gestaag. Benzine en diesel zijn in rap tempo schrikbarend veel duurder geworden, waardoor de vrees voor een nieuwe energiecrisis toeneemt. Toch denkt Marieke Blom, hoofdeconoom bij ING, dat een crisis zoals in 2022 niet waarschijnlijk is. 'Dit is een totaal andere situatie.’ Als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten en de sluiting van de Straat van Hormuz is de prijs van diesel binnen een week bijna 30 cent gestegen, waardoor de adviesprijs voor een liter diesel nu op 2,375 cent staat. En ook op de financiële markten is de situatie veranderd. Maar volgens Blom is er geen reden voor paniek. ‘Gasprijzen zullen nog steeds stijgen, maar het wordt niet zo extreem als in 2022.’ ‘Toen wisten we dat de situatie lang zou aanhouden. Nu denken veel analisten dat dit conflict minder lang zal duren’, zegt Blom. ‘Simpelweg omdat de militaire overmacht van de Verenigde Staten en Israël ten opzichte van Iran enorm is.’ Tegelijkertijd gebruikt Europa volgens Blom op dit moment veel minder gas gebruikt dan destijds, ‘ongeveer 15 procent minder’. De energievoorziening uit kerncentrales in Frankrijk en waterkrachtcentrales in Noorwegen was in 2022 ook veel lager, onder meer als gevolg van onderhoudswerkzaamheden.  Tijdens de coronacrisis heeft de overheid maatregelen genomen om consumenten te helpen bij de gestegen energiekosten. Vooralsnog zijn die nu nog niet nodig, maar volgens Blom staan ze inmiddels wel klaar. ‘Ook het huidige kabinet heeft allerlei regelingen waarmee ze de stroomprijs in de komende jaren laag houden.’ In tegenstelling tot 2022 komt het meeste gas inmiddels uit Qatar en de Verenigde Staten, in plaats van via pijpleidingen vanuit Rusland. Ondanks dat de Straat van Hormuz is afgesloten en er ook gevaar is in de Perzische Golf, zijn de vooruitzichten goed. ‘Het afgelopen jaar is het aanbod vanuit de VS al opgelopen en dit jaar wordt er tussen de 5 en 10 miljard kubieke meter extra geleverd.’ Ook Qatar wil meer lng gaan leveren, op het moment dat Straat van Hormuz weer open is.  Tot slot speelt mee dat EU-landen inmiddels gezamenlijk actief zijn op de gasmarkt, en niet meer tegen elkaar opbieden. ‘In 2022 zeiden Europese overheden: het maakt me niet uit wat ik ervoor moet betalen, als mijn gasopslagen maar vol zitten. Vervolgens ging elke overheid bieden op gas, waarbij ze niet alleen tegen Europese, maar ook tegen Aziatische concurrenten streden.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het conflict in het Midden-Oosten zorgt wereldwijd voor grote spanningen. Niet alleen geopolitiek, maar ook economisch zijn de gevolgen merkbaar. Zo is de Straat van Hormuz, waar ongeveer een vijfde van alle wereldwijde olietransport doorheen gaat, momenteel afgesloten. Dat brengt risico’s met zich mee, zegt Jan-Paul van de Kerke van het Economisch Bureau van ABN Amro. Toch blijft hij voorzichtig optimistisch. ‘Er zijn donkere wolken en interactie-effecten [van verschillende ontwikkelingen, red.], maar vooralsnog is het economische momentum nog stevig.’  De macro-impact van de situatie in het Midden-Oosten hangt af van de hevigheid en de duur van het conflict. ‘Even geen schip door de Straat van Hormuz is niet zo erg, maar als dat langer aanhoudt, dan komen we in de problemen.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Eurostat publiceerde gisteren een voorlopige raming voor februari 2026: de inflatie in de eurozone komt uit op 1,9 procent. ‘Dat is iets hoger dan in januari, en dat is niet wat je graag wilt zien’, zegt macro-econoom Edin Mujagić. In Nederland ligt de inflatie met 2,4 procent bovendien opnieuw duidelijk boven het eurozonegemiddelde. Maar volgens Mujagić zegt dat vooral iets over het verleden: ‘Het is alsof je in de achteruitkijkspiegel kijkt. Belangrijker is wat je door de voorruit ziet.’ En die voorruit ziet er donker uit? Nou, ik heb het wel eens wat minder donker meegemaakt. Er gebeuren nu dingen in het Midden-Oosten met als gevolg dat de gas- en olieprijzen stijgen. Dat gaat direct in de inflatiecijfers zitten. De energiecomponent is namelijk een belangrijk deel van het totale inflatiecijfer, maar heeft ook een soort domino-effect. Als energie duurder wordt, wordt het niet alleen voor jou en mij duurder, maar ook voor bedrijven. En afhankelijk van hoe lang het duurt, gaan bedrijven die kosten in een soort slowmotiontraject doorberekenen, namelijk via de verwerking in goederen en diensten die zij maken.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na de Amerikaanse aanval op Iran en de intense onrust in het Midden-Oosten gebeurde er iets opvallends: de dollar steeg in waarde. Wat eigenlijk heel gebruikelijk was: bij spanning vluchten beleggers in de Amerikaanse dollar. Alleen: afgelopen jaar gebeurde dat opvallend genoeg niet, terwijl ook toen rond Iran dezelfde soort spanningen waren. Edin Mujagic legt uit wat er is veranderd.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bij de aanvallen van Israël en de VS op Iran in juni vorig jaar leek de Amerikaanse president Donald Trump nog weinig te voelen voor buitenlandse interventies en zeker niet voor regime change. Die houding is – met de huidige aanvallen – inmiddels volledig verdwenen, zegt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Trump ziet buitenlandse interventies nu als een manier om zich te manifesteren, en dat doet hij hier ook. Dat is een wijziging die de onrust in de wereld en het militaire gevaar dramatisch heeft verhoogd.’  Wat betekent die beleidswijziging?   Het belangrijkste is dat het enorme onrust geeft, omdat je niet weet welke leider er vervolgens komt. Juist die voorspelbaarheid van een bestaande leider valt weg. Met de huidige militaire conflicten neemt de onvoorspelbaarheid enorm toe. Verrassend genoeg zie je dat nog nauwelijks terug op de financiële markten. Zelfs bij de olieprijs, het directe mechanisme waarmee de echte economie wordt geraakt, valt het vandaag op zichzelf reuze mee. De markten bewegen amper: één procent omlaag, de dollar iets omhoog en de olieprijs zes à zeven procent omhoog, wat logisch is omdat veel olie daar vandaan komt. Maar het prijsniveau is niet bijzonder als je naar de afgelopen twee jaar kijkt; het zit rond een gemiddeld niveau, zou je bijna kunnen zeggen.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl het Institute of International Finance, een wereldwijde organisatie van financiële organisaties en banken, waarschuwt voor de gevolgen van een enorme schuldencrisis, roepen ceo's van banken op tot meer bestedingsruimte. Maar volgens macro-econoom Arnoud Boot moeten banken vooral meer naar alternatieve financiering gaan kijken. ‘Banks are doing stupid things.’  Laten we bij het begin beginnen: waar waarschuwt dat instituut voor? Het Institute for International Finance, onder leiding van Ana Botín, de CEO van de grote Spaanse bank Banco Santander, constateert twee dingen. Eén is dat de schulden weer zijn opgelopen, met name bij overheden die veel investeren op het gebied van defensie. Daarnaast zeggen ze dat het grote risico de oplopende rentes zijn, want die maken zo’n schuld onbetaalbaar. Tegelijkertijd komt Jamie Dimon, CEO van JP Morgan Chase en een beetje de godfather van de Amerikaanse bankierswereld, ook met een bijzondere waarschuwing. Want tot nu toe zeggen bankiers tegen toezichthouders dat andere financiële spelers het grote risico vormen. Dat zijn bedrijven die zichzelf geen banken noemen, maar doen alsof ze een bank zijn en leningen verstrekken, terwijl ze nauwelijks onder toezicht staan. Wat zegt Dimon nu dan? Hij waarschuwt dat de oplopende aandelenkoersen leiden tot een gevoel van euforie, en dat dat weer tot onverantwoord gedrag kan leiden. Zijn grootste zorg is nu: Banks are doing stupid things. Banken die domme dingen doen. Een van de grootste en bekendste bankiers ter wereld waarschuwt dus voor het gedrag van banken zelf. Want bij die euforie op de markten zijn banken bang om achter te blijven: FOMO – Fear Of Missing Out. En dus rennen de banken er als gekken achteraan. Maar als er straks een correctie komt, zitten ze klem.  Hoe kijk jij dan naar de oproep van Europese banken om meer bestedingsruimte te krijgen? Bij die oproep ontbreekt het eerlijke verhaal. In een ingezonden stuk in veel Europese kranten zeggen de grootste Europese banken, inclusief ING, BNP Paribas en Société Générale, dat de Europese economie sterker moet worden en dat daarvoor meer financieringsmogelijkheden nodig zijn. Daar ben ik het mee eens: banken moeten meer ruimte krijgen. Als ze die ruimte niet krijgen, dan gaat Europa ten onder — zo luidt hun waarschuwing. Maar in een tijd van oplopende risico’s zouden banken juist meer eigen vermogen moeten hebben om die risico’s aan te kunnen. Als ze meer eigen vermogen hebben, kunnen ze ook weer meer doen. Daarnaast moeten ze eerlijk kijken naar alternatieven voor bancaire financiering; die moeten veel belangrijker worden. Dat eerlijke verhaal ontbreekt bij deze Europese bankiers.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hans Stegeman, hoofdeconoom van Triodos Bank, plaatst vraagtekens bij de oproep van Europese topbankiers om banken meer ruimte te geven. In een ingezonden stuk in het FD waarschuwen zij voor het verslechterende concurrentievermogen en de afnemende productiviteitsgroei in Europa. Volgens de bankiers komt dat doordat banken de Europese economie onvoldoende kunnen financieren.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bijna de helft van alle werkenden merkt dat kunstmatige intelligentie (AI) invloed heeft op hun werk en denkt dat taken deels of zelfs volledig door AI kunnen worden overgenomen. Dat blijkt uit een enquête die het CBS vandaag heeft gepubliceerd. Ook Rabo Research deed onderzoek naar de impact van AI op de arbeidsmarkt. Volgens Menno Middeldorp van Rabo Research komen de resultaten grotendeels overeen. ‘Wij hebben net iets andere vragen gesteld, waardoor je iets andere uitkomsten krijgt, maar de resultaten zijn redelijk consistent.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat het Amerikaans hooggerechtshof een streep heeft gezet door de heffingen van Donald Trump is géén nederlaag voor de regering van de VS. Dat betoogt Peter Navarro, economisch adviseur van de president en brein achter de heffingenoorlog. Hij stelt dat het hoogste juridische orgaan van de VS weliswaar de ‘deur heeft gesloten’ voor deze heffingenvorm, maar dat er nu een ‘hele corridor’ is geopend voor door op een andere manier de heffingen in te voeren. ‘Dit is wensdenken’, zegt macro-econoom Edin Mujagic.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Financial Times onthult dat ECB-president Christine Lagarde jaarlijks 140.000 euro ontvangt voor een nevenfunctie bij de BIS, de bank voor internationale betalingen, ook vaak aangeduid als de bank der centrale banken. Maar is het wel echt een onthulling van de Britse krant, vraag macro-econoom Arnoud Boot zich af.  De Financial Times zegt er nog bij dat ECB-bestuurders geen bijverdiensten mogen hebben...  Laten we beginnen bij de onderliggende essentie. Wat hieronder ligt is dat de ECB een bepaalde mate van onafhankelijkheid moet hebben. Het moet zijn monetair beleid kunnen voeren zonder politieke invloed. En het probleem is niet dat ze die functie bij de BIS uitoefent, want dat hoort gewoon bij het taakpakket van de president van de centrale bank.  Dan is er dus geen probleem?  ...See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de notulen van de laatste rentevergadering van de Amerikaanse Fed staat dat de inflatie uiteindelijk zal zakken naar de 2 procent waar men al heel lang naar streeft. Maar dat zal waarschijnlijk langzamer  gaan en mogelijk ook wat hobbeliger zal verlopen dan eerder werd verwacht. ‘Dan zeg je in feite ook dat we zes jaar nadat de inflatie is begonnen op te lopen, het nog steeds niet hebben weten te verslaan’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Hoelang kan het volgens de Fed duren voordat die 2 procent wordt bereikt? Ik heb de dot plot-grafiek van december erbij gepakt, waarin alle leden van het rentecomité aangeven wat zij verwachten van de inflatie in de komende jaren. Daarin zie je dat zij toen verwachtten dat de Amerikaanse inflatie pas in 2028 op 2 procent zou uitkomen. Als je nu zegt dat het wellicht langzamer gaat, dan kom je al snel uit richting het einde van dit decennium. Eén van de kenmerken van dit decennium zal daarom gewoon zijn dat de inflatie te hoog is. Ik denk dat toekomstige economen over dit decennium tot op zekere hoogte zullen praten zoals wij nu over de jaren zeventig.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De aanpassingen in box 3 die ingaan vanaf 2028 – en dan helemaal de vermogensaanwasbelasting – worden door de gehaktmolen gehaald door zowel economen als analisten. Ook macro-econoom en hoogleraar Arnoud Boot heeft er weinig positiefs over te zeggen en noemt de aanwasbelasting ‘buitengewoon onredelijk’.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Geruchten dat ECB-president Christine Lagarde haar termijn niet gaat afmaken, worden sterker en luider. Edin Mujagic, nooit een fan van deze bankpresident, zou blij moeten zijn met dat nieuws, maar is het niet. 'Politieker dan dit wordt het niet.' Politiek? Leg uit?  Je kunt allerlei redenen hebben om eerder te stoppen: gezondheidsredenen, of dat je er niets meer aan vindt... Maar Lagarde overweegt om eerder te stoppen, zodat de Franse president Macron, die nog tot aan het voorjaar van volgend jaar president is, kan meebeslissen wie haar opvolger wordt. Als je daarover nadenkt: dit is pure politiek.   En een centrale bank moet zich ver houden van politiek, leg je altijd uit... See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een studie van economen van de Europese Investeringsbank en de Bank voor Internationale Betalingen laat zien dat het adoptieniveau van AI-toepassingen in Europa gelijke voet houdt met dat van de Verenigde Staten. ‘Het idee dat we heel erg achterlopen op de VS en China, klopt niet’, zegt macro-econoom Edin Mujagic.   See omnystudio.com/listener for privacy information.