Omgevingsmanagement, de podcast

In Antwerpen wordt hard gewerkt aan de bouw van de Scheldetunnel. Deze nieuwe tunnel onder de Schelde maakt deel uit van de Oosterweelwerken, een van de meest uitdagende infrastructuurwerken in West-Europa op dit moment. De bouw van de Scheldetunnel is een uitzonderlijk project, niet alleen technisch — met acht gigantische tunnelelementen die vorig jaar op de bodem van de Schelde werden afgezonken — maar het is ook organisatorisch en communicatief bijzonder uitdagend. Omgevingsmanager Jonas Rabaey neemt ons mee in de complexiteit van een werf die zich tegelijk afspeelde in Zeebrugge, op linkeroever, op rechteroever én op het water. Jonas’ eerste uitdaging bestond erin een divers en gevarieerd stakeholderlandschap in kaart te brengen. Hij vertelt hoe hij dat stap voor stap, met voortschrijdend inzicht heeft aangepakt. Ook het werken op de Schelde zelf komt uitgebreid aan bod. Waar je op het land nog een omleiding kan voorzien, is dat op een waterweg een heel ander verhaal. Een eenvoudige stremmingsupdate per mail groeide uit tot een onmisbaar instrument om iedereen — van binnenvaart tot havenbedrijven — tijdig en correct te informeren. Minstens even boeiend is zijn blik op de samenwerking met de aannemer. Waar de aannemer pas wil communiceren als hij volledige informatie heeft en de omgeving vooral snelle informatie nodig heeft, ontstaat soms spanning. Jonas legt uit hoe je in die context toch tot eenduidige communicatie komt. Het gesprek biedt een mooie inkijk in hoe omgevingsmanagement werkt op het hoogste niveau: balanceren tussen techniek en menselijkheid, tussen planning en realiteit, tussen belangen die niet altijd vanzelfsprekend samenlopen. En bovenal toont Jonas hoe belangrijk dossierkennis is om vertrouwen te behouden en rust te brengen in een complex project.

Professor Sigrid De Bois (Universiteit Antwerpen) vertelt in deze aflevering over de oorsprong en toekomst van omgevingsbemiddeling.Sigrid legt uit hoe deze discipline ontstond vanuit Anglo‑Amerikaans onderzoek naar klimaatverandering. Grote ruimtelijke transities bleken daar onvermijdelijk, terwijl klassieke procedures en regelgeving steeds vaker vastliepen op weerstand. Omgevingsbemiddeling groeide uit die nood: een manier om dialoog mogelijk te maken wanneer verandering dwingend is. We bespreken hoe dit gedachtegoed zijn weg vond naar Vlaanderen en Nederland, en wat omgevingsbemiddeling onderscheidt van klassieke bemiddeling of mediation. Er zijn twee belangrijke verschillen:Een omgevingsbemiddelaar is onafhankelijk, maar niet neutraal — hij of zij denkt actief mee.Het werk start preventief, door mogelijke conflicten al in een vroeg stadium te identificeren.Sigrid benadrukt ook het belang van deskresearch, waarmee je inzicht verwerft in buurttrauma’s of historische spanningen die de dialoog kunnen blokkeren nog voor ze goed en wel begint.En over de term NIMBY is ze duidelijk: in een van de meest dense regio’s van Europa is elke ingreep voelbaar. Het gaat niet over tegenstand, maar over mensen die geraakt worden in hun leefomgeving. Net dan biedt een omgevingsbemiddelaar de nodige verlichting.

Binnen het omgevingsmanagement spreken we vaak over belangen. En als er één plek is waar ontzettend veel belangen bij elkaar komen, dan is het wel Schiphol. Waar in andere projecten 's nachts relatief makkelijk veel werk uitgevoerd kan worden, omdat er dan minder raakvlakken zijn, gaat het op Schiphol 24 uur per dag 7 dagen per week door. Hoe kan je toch een groot project uitvoeren te midden van al deze dynamiek? Hetty Messchaert (Dura Vermeer) neemt ons hierin mee en vertelt in deze aflevering alles over haar ervaringen met de bouw van de nieuwe bagagekelder

In deze aflevering duiken we in het hoofd van iemand die complexe projecten niet alleen begrijpt, maar ze ook durft herdenken.Alexander D’Hooghe — founder van ORG en SOLV, professor aan MIT, en betrokken bij grote dossiers in Vlaanderen, Nederland en zelfs New York — vertelt hoe een gebrekkig omgevingsmanagement vaak de échte reden is waarom grote projecten slagen of falen. Hij legt uit hoe SOLV ontstond uit een duidelijke frustratie: projectleiders zien technische en financiële risico’s, maar niet de menselijke omgeving waarin ze opereren. Terwijl net daar de grootste valkuilen liggen. Met SOLV bouwt hij een digitale twin van die menselijke omgeving, zodat omgevingsmanagers helder kunnen zien wat er speelt, in plaats van te rijden in de mist.AI speelt daarin geen hoofdrol, maar neemt net een dienende rol in: het helpt duizenden meningen, uitspraken en signalen te structureren, zodat omgevingsmanagers meer tijd over houden voor het echte werk — luisteren, verbinden, onderhandelen. Zoals Alexander het zegt: data helpen je sneller vooruit, maar het menselijke aspect blijft altijd centraal staan.We praten ook over hoe SOLV een NGO in New York hielp om investeringen in The Eighth District scherper te richten, en over een pittige infoavond in Amsterdam waar zijn expertise openlijk werd uitgedaagd. Zijn reactie? “I love a good fight.” Niet om gelijk te halen, maar omdat conflict vaak de kortste weg is naar helderheid — op voorwaarde dat je je ego thuislaat. Dit gesprek is een krachtige reminder dat AI niet moet vervangen, maar versterken. En dat betere besluitvorming begint bij beter begrijpen. 

De meeste omgevingsmanagers werken de hele dag aan serieuze berichtgeving. Zo ook Hendrikse Wegenbouw. Zij maken echter het verschil door hun informatie ook met luchtigheid te brengen, waardoor ze omwonenden en ondernemers in de omgeving veel meer aan zich weten te binden. Deze binding gaat zelf zo goed, dat het bedrijf een groei heeft doorgemaakt van alleen bestekswerk naar complexe binnenstedelijke projecten. Welke stappen hebben ze doorlopen op daar te komen? Hoe motiveer je een heel bedrijf om omgevingsgericht te werken? En wat brengt het ze? Mike Valkenhoff vertelt er alles over in deze aflevering

Hoe bouw je aan een leefomgeving die in harmonie is met water, terwijl je tegelijk hinder op het openbaar domein tot een minimum probeert te beperken? Dat is de dagelijkse realiteit van Tania De Bie bij Aquafin. Wat ooit begon als “afvalwater zuiveren”, is vandaag uitgegroeid tot veel meer: kansen grijpen om water en natuur meer ruimte te geven, om biodiversiteit te vergroten en onze leefomgeving veerkrachtiger te maken. Aquafin was bovendien een pionier in minder hinder. Al meer dan twintig jaar werken ze aan een omgevingsvriendelijke aanpak voor projecten die – letterlijk – van gevel tot gevel openliggen. Ze reiken hiervoor jaarlijks ook een award uit, waarmee zowel aannemers als studiebureaus worden beoordeeld op hun zorg voor de omgeving. In deze nieuwe aflevering vertelt Tania over de evolutie van omgevingsmanagement binnen Aquafin, hoe digitale tools samenwerking mogelijk maken en hoe je omgaat met weerstand – niet alleen bij omwonenden, maar soms ook binnen de eigen organisatie. Vriend worden van de show? Meld je aan via https://www.onbeperktomgevingsmanagement.nl/vriend  

Hoe informeer je op een laagdrempelige manier omwonenden over een project dat meer dan 80 kilometer beslaat? Dit is de uitdaging waar Lotte vander Stockt en Steven Mertens met hun Elia collega's voor staan binnen hun project Ventilus. Lotte en Steven stellen dat in een rechtstaat iedereen recht heeft op zijn eigen mening en ze vinden het belangrijk dat deze mening wordt gevormd op basis van de juiste informatie. In dit technische project kregen zij te maken met fake news, wat voor hen de aanleiding was om informatieavonden te organiseren. Lotte en Steven nemen de luisteraar in deze aflevering mee in hun werkzaamheden tijdens het openbare onderzoek voor de vergunningverlening.

Waar loop je tegenaan als je een gemeentelijke weg zeven maanden afsluit, waar per dag 50.000 voertuigen overheen rijden? Een weg in een gebied dat in sociaal economisch opzicht te wensen overlaat en waar mensen weinig vertrouwen in de overheid hebben? De herinrichting van de Pleinweg in de gemeente Rotterdam had grote gevolgen voor de doorstroming in de stad, met stakeholders als Ahoy en de gemeente Rotterdam. En net als bij ieder project kwam de omgevingsmanager diverse issues en kansen tegen, vanaf de hemelwaterafvoer tot aan oorlogsmonumenten. Rick Lugthart vertelt alles erover in deze aflevering

Bij de organisatie van een informatieavond sta je voor ontzettend veel keuzes. Informeer je de mensen van tevoren inhoudelijk of tijdens de avond zelf? Leid je zelf het gesprek of laat je dat door een onafhankelijke begeleider doen? Bouw je een plenair gedeelte in tijdens de avond of zet je alleen thematafels neer bij een informatiemarkt? In deze aflevering vertelt Arend de Geus, onafhankelijk gespreksleider, alles over zijn visie en en ervaringen bij het leiden van informatiebijeenkomsten.

De gemeente Eindhoven is in beweging. En dat betekent veel activiteit met de bijbehorende gevolgen voor de weggebruikers. In zijn rol als BLVC coördinator vertelt Berry Ramaekers hoe de gemeente Eindhoven projectontwikkelaars stimuleert om mobiliteitsmanagement vroegtijdig een rol te geven tijdens vastgoedprojecten. En wat kunnen omgevingsmanagers doen in hun eigen projecten om mobiliteitsmanagement zoveel mogelijk te stimuleren? Berry vertelt er alles over in deze aflevering.

Bij het opstellen van een contract, bij het schrijven van een EMVI plan 'Omgeving' en bij het begeleiden van een contract in de realisatiefase: omgevingsmanagers en contractmanagers komen elkaar veel tegen. Wat is belangrijk voor een soepele samenwerking? Wat zijn aandachtspunten bij veel voorkomende dilemma's op het snijvlak tussen omgevings- en contractmanagement? En hoe trigger je de contractmanager zodat je op het scherpst van de snede samen aan de slag kan? Pieter Overtoom vertelt er alles over in deze aflevering.

Soms leer je je eigen omgeving beter kennen door eens in een andere omgeving te werken. Dat ondervond Bart Joosten toen hij met zijn visualisatiebureau XKP ook projecten in andere Europese landen begon te ondersteunen. Zo leerde hij dat in Frankrijk de burgemeesters de belangrijkste aanspreekpunten zijn in projecten, dat we in Nederland relatief weinig tijd steken in voorbereidende onderzoeken in vergelijking met onze buurlanden en dat we ook minder hiërarchische verhoudingen met onze omgeving hebben. In deze aflevering vertelt Bart alles over zijn Europese ervaringen op het gebied van ruimtelijke projecten.

In Oost Nederland realiseert Strukton drinkwaterleidingen in bouwteams met haar opdrachtgever. Welke issues komen ze tegen tijdens de uitvoering? Hoe zorg je er als omgevingsmanager voor dat niet degene die het meeste dwarsligt het meeste uit de onderhandelingen haalt? En hoe zorg je ervoor dat uitvoering voldoende omgevingssensitief is, maar wel de focus op de uitvoering zelf kan houden? Inge Bruggink vertelt er alles over in deze aflevering.

Met projecten als Versterking Markermeerdijken en de dijkversteking Zwolle - Olst in zijn achterzak, heeft Herman van den Brink (Boskalis) veel ervaring opgedaan als omgevingsmanager in dijkversterkingsprojecten. Beide projecten zijn tweefase projecten, waarbij de opdrachtnemer al is aangesloten tijdens de planvormingsfase. Welke toevoegde waarde kan je als omgevingsmanager bij de aannemer leveren in de planvormingsfase? Is dit een samenwerkingsvorm die ook waardevol kan zijn voor andersoortige projecten? En welke uitdagingen brengen langdurige projecten met zich mee voor omgevingscommunicatie? Herman vertelt er alles over in deze aflevering.

Wanneer doe je het goed als omgevingsmanager? Wat zijn de risico's van het vak? En wat zijn nou de belangrijkste lessen van 49 afleveringen van 'Omgevingsmanagement, de podcast'? In deze speciale jubileumaflevering interviewt Mark van der Kooi vaste host Carlijn Bergshoeff. Eerst wordt even kort achter de schermen van de podcast gekeken en daarna duiken ze de diepte in om stellingen rondom omgevingsmanagement te bespreken aan de hand van verschillende projectervaringen.Vriend van de Show worden? Meld je aan via Vriend van de show | Onbeperkt Omgevingsmanagement de Podcast

Hoe werk je vanuit de Rijksoverheid samen met lokale overheden? En hoe betrek je mensen langdurig bij een project, waarvan de bouw pas over een paar jaar mogelijk start? Door het ministerie van Klimaat en Groene Groei wordt op dit moment een verkenning uitgevoerd naar een nieuwe locatie voor twee nieuwe kerncentrales, waar veel om te doen is. Mara Hoogveld is omgevingsmanager voor de zoeklocatie Maasvlakte en vertelt in deze aflevering alles over dit project en hoe de omgeving hierin betrokken wordt.

Het toepassen van Strategisch Omgevingsmanagement (SOM) in de planvormingsfase ligt voor de hand. SOM kan je ook prima toepassen in de realisatiefase. Denk hierbij aan elementen als het oplossend vermogen van je project, manieren om je activiteiten binnen omgevingsmanagement te verantwoorden en gesprekstechnieken. Aan de hand van het zojuist uitgekomen Praktijkboek Strategisch Omgevingsmanagement, dat hij samen met Hans van Zijst schreef, vertelt Jeroen Medema in deze aflevering over hoe je SOM kunt toepassen in alle fasen van een project.

Rondom het Lauwersmeer spelen veel belangen. Denk hierbij aan voldoende zoet water voor de agrariërs, voldoende zout water voor de natuurontwikkeling en infrastructurele en leefbaarheidsbelangen langs de dijk van het meer. Hoe breng je deze belangen bij elkaar en welke lessen kunnen andere omgevingsmanagers hiervan leren? Aan de hand van haar projecten rondom de dijkversterking Lauwersmeer-Vierhuizergat en de toekomstvisie voor het Lauwersmeer vertelt Silvia Mosterd van het waterschap Noorderzijlvest hier meer over.

Omgevingsmanagers streven er altijd naar om het project goed in te passen in de buurt. We kijken naar wie onze buren zijn en hoe we het beste op hun belangen aan kunnen sluiten. Het is belangrijk om goed te beseffen dat we ons daarbij als een betrouwbare buurman van de bestaande bewoners moeten gedragen. In deze aflevering vertelt Annik Dirkx hoe ze hiermee omgaat bij de realisatie van de Oosterweelverbinding, waarin de laatste schakel van de ring in Antwerpen wordt aangelegd.

Het realiseren van noodopvang voor Oekraïense vluchtelingen in een land waar al sprake is van een woningtekort brengt de nodige uitdagingen op het gebied van omgevingsmanagement met zich mee. Omgevingsmanager Lilian Nijzink heeft een achtergrond in de community building en nam deze inzichten mee toen zij de komst van een flexwijk begeleidde in de gemeente Goeree-Overflakkee. In deze aflevering deelt zij haar ervaringen en kijkt ze terug welke lessen andere omgevingsmanagers hieruit mee kunnen nemen.