Doktor z TikToka

Koale to nie głupie pluszaki jędzacę eukaliptusa. To jedyne ocalałe gatunki z całej rodziny koalowatych, z systemem detoksykacji, którego nie ma żaden inny ssak na Ziemi - i z chorobami wenerycznymi, które mogą je doprowadzić do wyginięcia.W tym filmie rozbijam każdy popularny mit o koalach. Zdjęcie gładkiego mózgu koali krążące po internecie to tak naprawdę żelowy model ludzkiego płodu. Koale nie są na haju od eukaliptusa — śpią po 22 godziny, bo ich dieta jest tak niskokaloryczna, że nie mogą sobie pozwolić na marnowanie energii. A ich rzekoma głupota to w rzeczywistości ekstremalny minimalizm - koala postawiła wszystko na jedną kartę i od milionów lat jej to działa.Przy okazji - koale mają odciski palców nieodróżnialne od ludzkich (odkrył to polski naukowiec Maciej Henneberg), dwa przeciwstawne kciuki na każdej łapie, rozwidlone prącia, podwójne pochwy, rodzą młode wielkości ziarna fasoli, a ich potomstwo musi jeść odchody matki żeby w ogóle móc trawić eukaliptus. Ich wątroba produkuje enzymy tak potężne, że rozkładają nie tylko trucizny z liści, ale też antybiotyki — co sprawia, że leczenie koali z chlamydii, która infekuje nawet 100% niektórych populacji, to koszmar weterynaryjny. Do tego dochodzi retrowirus KoRV, który dosłownie wbudowuje się w DNA koali i jest przekazywany potomstwu jak gen - to ewolucja obserwowana w czasie rzeczywistym.W 2026 roku zatwierdzono pierwszą jednodawkową szczepionkę przeciw chlamydii u koali, która zmniejszyła śmiertelność o co najmniej 65%. Populacja liczy dziś około 329 tysięcy osobników, ale ich przyszłość zależy od tego, czy zdążymy szybciej niż pożary, urbanizacja i wirusy.Źródła:1. https://www.nature.com/articles/s41588-018-0153-52. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24309276/3. https://connectsci.au/am/article-abstract/28/2/243/35706/4. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9879153/5. https://www.nature.com/articles/s41598-019-49382-96. https://www.nature.com/articles/nature048417. https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.13047041108. https://vdoc.pub/documents/the-koala-natural-history-conservation-and-management-australian-natural-history-series-2thcftbv4ceg9. https://www.comparativebrainanatomy.org/diprotodontia/koala-brain10. https://www.dcceew.gov.au/environment/biodiversity/threatened/action-plan/priority-mammals/koala11. https://www.bbc.com/news/science-environment-3543829412. https://www.nationalgeographic.com/animals/mammals/facts/koala13. https://apnews.com/article/australia-koala-chlamydia-vaccine-endangered-8fd0b6bf87ebe1e65c27b5f910a20ff114.https://www.infowet.pl/badania_naukowe/210/koale_w_nieoczekiwanym_miejscu_plantacje_tez_moga_je_ratowac%2C3737.html

Misja Artemis II to pierwszy lot załogowy w stronę Księżyca od ponad 50 lat. W tym filmie wyjaśniam, dlaczego to wydarzenie zmienia wszystko - od jednego zdjęcia Ziemi w świetle Księżyca, przez kapsułę Orion lecącą dalej niż jakikolwiek człowiek w historii, po plany budowy bazy księżycowej na południowym biegunie.Program Artemis to nie powtórka z Apollo. Czworo astronautów NASA leci na 10-dniową wyprawę wokół niewidocznej strony Księżyca, testując systemy, które mają nas tam zabrać na stałe. W filmie tłumaczę, jak dokładnie wygląda trajektoria lotu, dlaczego rezygnacja z techniki skip entry (skakania po atmosferze) to poważny kompromis inżynieryjny i co tak naprawdę pokazała bezzałogowa misja Artemis I - od manekinów mierzących promieniowanie kosmiczne po pękającą osłonę termiczną.Opowiadam też o tym, co czeka nas dalej: Artemis III i testy dokowania ze Starshipem SpaceX na orbicie, Artemis IV jako pierwsza misja z lądowaniem ludzi, plany budowy bazy na południowym biegunie Księżyca i powody, dla których NASA anulowała stację Lunar Gateway. Dlaczego akurat biegun południowy? Bo w wiecznym cieniu kraterów może kryć się lód wodny - klucz do produkcji tlenu i paliwa rakietowego, bez którego eksploracja dalszego kosmosu nie będzie możliwa. A na koniec opowiadam, dlaczego powrót na Księżyc trwał tak długo, ile to wszystko kosztuje i na co ja osobiście wydałbym budżet misji Artemis.Źródła:https://www.nasa.gov/humans-in-space/artemis/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-scraps-2027-artemis-iii-moon-landing-in-favor-of-2028-mission/https://www.scientificamerican.com/article/nasas-artemis-ii-moon-mission-engulfed-by-debate-over-its-controversial-heat/scientificamerican.com/article/why-is-it-so-much-harder-for-nasa-to-send-people-to-the-moon-now-than-it-was-during-the-apollo-era/https://youtu.be/o593JmtLyMU?si=3cKF9q8A_RNxVd-_https://youtu.be/Kl3nyGyRwAw?si=I_Y6G-Qy-izjx_9Thttps://youtu.be/zNv7o8wEJdc?si=omP3qkg6EdL_YNHM

Jedno zdjęcie. 30 sekund naświetlania. Prawie 10 milionów galaktyk. Nie, to nie Hubble i nie Webb. To aparat fotograficzny wielkości SUV-a, który właśnie zaczął kręcić coś w rodzaju filmu nocnego nieba.Obserwatorium im. Very Rubin w Chile działa zupełnie inaczej niż inne teleskopy. Jego kamera LSST ma rozdzielczość 3200 megapikseli (Twój iPhone: 48), a co kilka nocy skanuje ten sam kawałek nieba i porównuje nowy obraz ze starym. Wszystko, co się przesunęło, rozjaśniło, przygasło albo wybuchło, zostaje wyłapane automatycznie.W tym filmie pokazuję:- jak działa największy cyfrowy aparat świata i czemu trafił do Księgi Rekordów Guinnessa- co widać na pierwszych obrazach i skąd tyle galaktyk na jednej klatce- jak teleskop w kilka nocy wyłapał ponad 2000 nowych asteroid (w tym 7 obiektów bliskich Ziemi)- czym jest obrazowanie różnicowe i po co nam „timelapse" wszechświata- jak samemu przeglądać dane z Rubin za darmo, z własnego komputera (Skyviewer)Obserwatorium ma pracować co najmniej dekadę. W tym czasie może zidentyfikować 20 miliardów galaktyk i odkryć 5 milionów nowych asteroid, co byłoby więcej niż cały dotychczasowy dorobek astronomii w tej dziedzinie.Źródła:1. https://eventhorizontelescope.org/sites/g/files/omnuum3116/files/eht/files/avgimage_afmhot_us_edit.png2. https://exoplanetes.umontreal.ca/wp-content/uploads/2024/06/dji-0652-scaled.jpg3. https://static.techno-science.net/illustration/Libre/2025/05/30/1-90.jpg4. https://youtu.be/NoQTrm8tebo?t=545. https://rubinobservatory.org/news/first-imagery-rubin6. https://www.youtube.com/watch?v=Gitit3LwQ207. https://www.mpg.de/24915532/vera-rubin-pioneer-of-dark-matter8. https://www.kwantowo.pl/2024/11/25/recenzja-biografii-vera-rubin-zycie/9. https://www.youtube.com/watch?v=cfAoe66HuS010. https://alejakto.pl/dlaczego-fizycy-poluja-na-wimp-y/11. https://www.uw.edu.pl/teleskop-w-chile/12. https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/728927-largest-digital-camera13. https://www.youtube.com/watch?v=jkaACPpg7cg14. https://www.youtube.com/watch?v=HJ3FHaQIhQQ15. https://rubinobservatory.org/for-scientists/rubin-101/telescopes16. https://www.youtube.com/watch?v=yTuytj0cYAE17. https://esahubble.org/images/heic0611b/18. https://science.nasa.gov/missions/webb/nasas-webb-delivers-deepest-infrared-image-of-universe-yet/19. https://www.youtube.com/watch?v=uIoPlVVHtQA20. https://rubinobservatory.org/gallery/collections/outreach-education/glp9q91ccd16r8n7b74ak20n1h21. https://www.youtube.com/watch?v=eS6FXc350Bs22. https://www.daviddarling.info/encyclopedia/R/RR_Lyrae_star.html23. https://rubinobservatory.org/news/rubin-first-look/rhythm-stars24. https://www.youtube.com/watch?v=hNGC8qDEntM25. https://www.youtube.com/watch?v=DTuq-vBsDJE26. https://www.youtube.com/watch?v=vfvo-Ujb_qk27. https://www.esa.int/Space_Safety/Planetary_Defence/40_000_near-Earth_asteroids_discovered28. https://skyviewer.app/29. https://www.skyatnightmagazine.com/advice/what-are-diffraction-spikes

Orki to jedyne dzikie zwierzęta, u których stwierdzono miażdżycę. Mają kulturę, język, dialekty i babcie, bez których młode mają pięciokrotnie mniejsze szanse na przeżycie. W tym filmie opowiadam o najbardziej fascynujących ssakach w oceanie – i o tym, dlaczego są znacznie bliższe ludziom, niż ktokolwiek podejrzewa.Orki (Orcinus orca) potrafią przeprowadzić echolokacyjne „USG" i rozróżnić gęstość tkanek ofiary. Ich biosonar jest tak precyzyjny, że pozwala im namierzyć konkretny gatunek łososia po kształcie pęcherza pławnego. Są jedynymi społecznymi ssakami poza człowiekiem, u których występuje menopauza – starsze samice pełnią rolę „babć", przekazując tradycje łowieckie kolejnym pokoleniom. Każda populacja ma własne techniki polowania, własny dialekt, a nawet własne zabawy. Różne ekotypy orek różnią się od siebie tak bardzo, że naukowcy rozważają podział na osobne gatunki.W tym odcinku dowiesz się między innymi:– jak orki zmywają foki z kier lodowych techniką wave wash,– dlaczego tylko 20 orek na świecie potrafi polować na plaży,– w jaki sposób orki potrafią w niecałe dwie minuty precyzyjnie obrabiać swoją zdobycz,– czemu rybożerne orki nie tkną foki, nawet gdy głodują,– jak działa ich niesamowity biosonar i czemu porównuje się go do aparatu USG,– co łączy orkę z 60-letnim człowiekiem z problemami z cholesterolem,– ile ekotypów orek żyje na świecie i czym się od siebie różnią.To pierwsza część – w drugiej części opowiem o relacjach społecznych, emocjach i mroczniejszej stronie orek.Wybrane źródła: 1. https://i0.wp.com/whalescientists.com/wp-content/uploads/2022/03/Lagenorhynchus_albirostris_-_skeleton-scaled.jpeg2. https://www.calacademy.org/blogs/birds-and-mammals-research/the-articulation-of-orca-o319-flipper-assembly3. https://www.ibtimes.co.uk/whales-are-killing-huge-great-white-sharks-harvesting-their-livers-near-south-africa-16207594. https://www.newsweek.com/orcas-killing-great-white-sharks-eating-livers-6070025. https://www.sciencephoto.com/media/711028/view/great-hammerhead-shark-skin-sem6. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S00219975183048457. https://www.fisheries.noaa.gov/feature-story/comparing-killer-whale-cuisine8. https://www.nature.com/articles/ncomms116939. https://royalsocietypublishing.org/doi/full/10.1098/rsos.23136810. https://www.bbcearth.com/news/the-loudest-voice-in-the-animal-kingdom11. https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(25)00450-612. Foster, E. A., Franks, D. W., Mazzi, S., Darden, S. K., Balcomb, K. C., Ford, J. K. B., & Croft, D. P. (2012). Adaptive prolonged postreproductive life span in killer whales. Science, 337(6100), 1313–1313.

73 sekundy. Tyle wystarczyło, żeby marzenie siedmiorga astronautów zamieniło się w jedną z największych katastrof w historii lotów kosmicznych. 28 stycznia 1986 roku prom Challenger eksplodował na oczach dziesiątek milionów widzów — w tym 2,5 miliona dzieci, które kibicowały nauczycielce Christy McAuliffe.W tym filmie poznasz pełną historię katastrofy Challengera: kim były ofiary, dlaczego NASA zignorowała ostrzeżenia inżynierów, jak gumowa uszczelka i mróz doprowadziły do tragedii oraz co komisja śledcza z Richardem Feynmanem odkryła podczas dochodzenia. Dowiesz się też o wstrząsającym losie załogi po eksplozji — bo astronauci najprawdopodobniej nie zginęli od razu.Źródła:1. https://www.nasa.gov/missions/space-shuttle/sts-51l/nasa-sts-51l-mission-profile/2. https://www.nasa.gov/history/the-crew-of-the-space-shuttle-challenger-sts-51l-mission/3. https://www.nasa.gov/missions/space-shuttle/sts-51l/challenger-crew-transcript/4. https://www.nasa.gov/reference/the-space-shuttle/5. https://www.nasa.gov/missions/space-shuttle/sts-51l/challenger-crew-report/6. https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/1986-1990.pdf?emrc=8b8b8b7. https://www.gao.gov/assets/nsiad-93-115.pdf8. https://www.e-education.psu.edu/files/meteo361/file/nasa_report.pdf9. https://www.governmentattic.org/docs/NAVSEA-RptSalvageChallenger.pdf10. https://people.uncw.edu/imperialm/uncw/pls_500/20yr_Challenger_Recap.pdf11. https://news.chapman.edu/2016/01/26/engineer-who-tried-to-stop-challenger-launch-donates-papers-to-chapman/12. https://spacecenter.org/astronaut-friday-ronald-mcnair/13. https://time.com/archive/6705434/judith-resnik-1949-1986/14. https://www.jeanmicheljarre.eu/music/rendez-vous/15. https://www.espn.com/espn/feature/story/_/id/23902766/nasa-astronaut-ellison-onizuka-soccer-ball-survived-challenger-explosion16. https://commons.wikimedia.org/wiki/File%3ANASA_Railroad_transporting_SRB_segments_across_Indian_River.jpg17. https://nuclearheritage.com/wp-content/uploads/2024/02/2020-060-1.jpg18. https://www.thedailybeast.com/resizer/v2/HN3WQQ7HXROSJD5E2JQFWFUYFM.jpg19. https://emptysqua.re/blog/who-broke-the-challenger-investigation/Sally-Ride-AP_86010101237.jpg20. https://www.youtube.com/watch?v=yibNEcn-4yQ21. https://www.youtube.com/watch?v=7zJ84mqaRDA22. https://www.youtube.com/watch?v=DsBF5Uf_T3g23. https://www.youtube.com/watch?v=9HQfauGJaTs24. https://www.youtube.com/watch?v=kdKltNx42AQ25. https://www.youtube.com/watch?v=jzhSN1ulHys26. https://www.youtube.com/watch?v=AyBfnzX3Q6g27. https://www.youtube.com/watch?v=umeFUCqqpJ828. https://youtu.be/nmAbcDud2L8?t=10429. https://www.youtube.com/watch?v=2P1bR6hShJ430. https://www.youtube.com/watch?v=LQp6O5NaQn431. https://www.youtube.com/watch?v=MWZs8l2AMps32. https://www.youtube.com/watch?v=d3XfpVnPbOk33. https://youtu.be/jVHH0K6ZLGU?t=19934. https://youtu.be/zmWGaIZLCFw?t=1535. https://www.youtube.com/watch?v=p67jr0fLEk836. https://www.youtube.com/watch?v=Ei2YPdryO-837. https://www.youtube.com/watch?v=FJb1mDME6J438. https://www.youtube.com/watch?v=N_-GZo-CjLM39. https://www.youtube.com/watch?v=F-wBgsf8jWY

Niedźwiedź-weganin, który je trujące patyki, kupa 40 razy dziennie, ma mikroskopijne prącie i nie ogarnia rozrodu. Dowcip matki natury? Ślepa uliczka ewolucji? A może… jedno z najsprytniejszych zwierząt na Ziemi?W tym filmie rozkładam pandę wielką na czynniki pierwsze – od jej absurdalnie krótkiego jelita po tarzanie się w końskim łajnie (tak, to ma naukowe uzasadnienie). Dowiecie się:🎋 Dlaczego drapieżnik przerzucił się na bambus – i jak sobie radzi z cyjankiem🧬 Co ma gen umami do pandziej diety sprzed 4,2 miliona lat💀 Czemu mikrobiom pandy współpracuje z nią nad jej własnym wyginięciem🐴 Po co pandy tarzają się w końskich odchodach (i co mają z tym wspólnego mentol i kapsaicyna)🍆 Kość prącia wielkości pestki dyni i inne problemy sprzętowe🏆 Legendarny Pan Pan – 130 potomków i 25% pand w niewoli🇨🇳 Dyplomacja pand – od darów Mao po milionowe kontrakty i „pandy trojańskie"📉 Masowy zakwit bambusa i katastrofa z 1976 roku🎯 Dlaczego tygrys szablastozębny wymarł, a panda – niePanda to nie nieporadny pluszaczek. To zwierzę, które zmusiło najpotężniejszy gatunek na Ziemi do płacenia milionów za przywilej opieki nad nim. Kto tu jest naprawdę sprytny?Źródła:1.    • The Land Of The Pandas (Panda Documentary)...  2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33646...3. https://www.sciencedaily.com/releases...4. https://www.nature.com/articles/srep3...5. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles...6. https://academic.oup.com/mbe/article/...7. https://www.nature.com/articles/s4159...8. https://edition.cnn.com/2022/06/30/as...9. https://www.cell.com/current-biology/...10. https://www.sciencedirect.com/science...11.    • Wild pandas also eat meat?!  12. https://pl.wikipedia.org/wiki/Takin13. https://en.wikipedia.org/wiki/Bamboo_rat14.    • Bamboo Rat 🐀“This Chubby Rat Eats Bamboo L...  15.    • This Animal Gets Fat on an All-Bamboo Diet...  16.    • Funny Bamboo rat want to plays with people.  17.    • Panda hunts down peacock  18. https://m.baidu.com/video/page?pd=vid...19.    • Panda charged at zookeeper  20.    • ARCHIVE CLASSIC: Angry panda attacks man a...  21.    • The Red Panda eats bamboo leaves very sweetly  22. https://commons.wikimedia.org/wiki/Fi...23. https://www.science.org/doi/abs/10.11...24. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/f...25. https://academic.oup.com/beheco/artic...26. https://www.nature.com/articles/s4159...27. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/arti...28. https://m.baidu.com/video/page?pd=vid...%29. https://www.researchgate.net/figure/M...30. https://pl.wikipedia.org/wiki/Armand_...31. https://en.wikipedia.org/wiki/Ruth_Ha...32. https://en.wikipedia.org/wiki/Su_Lin_...)33. https://wydawnictwodialog.pl/historia...34. https://academic.oup.com/mbe/article/...35.

Czy wiesz, że 15% wszystkich gatunków zwierząt jest jadowitych? Że naukowiec celowo dał się użądlić ponad 80 gatunkom owadów? Że istnieje meduza, po której ofiary błagają lekarzy o śmierć? I że Łowcę Krokodyli tak naprawdę zabiła jadowita ryba?W tym odcinku prześledzę fascynujący i przerażający świat jadów – od cytotoksyn rozpuszczających tkanki, przez neurotoksyny paraliżujące ciało przy pełnej świadomości, po hemotoksyny zamieniające krew w kisiel. Dowiesz się, jak działa skala bólu Schmidta, dlaczego mrówka pociskowa boli jak postrzał przez 24 godziny i czemu tajpan pustynny – właściciel najsilniejszego jadu na świecie – nigdy nikogo nie zabił.Opowiem też o jadowitych zwierzętach, których byś się nie spodziewał: dziobaku z jadowitymi kolcami na nogach, polskich ryjówkach z toksyczną śliną, agamach brodatych z resztkami aparatu jadowego i ślimaku, który zabija insuliną. A na koniec – jak jady ratują ludzkie życie jako leki przeciwbólowe, kardiologiczne i przeciwcukrzycowe.W odcinku między innymi:Intro: jadowita ryba, która zabiła Steve'a IrwinaJadowity świat – 220 000 gatunków i ewolucja konwergentnaRodzaje jadów: cytotoksyny, neurotoksyny, hemotoksyny, miotoksyny, kardiotoksyny, algogenySkala bólu Schmidta – ranking najbolesniejszych użądleńMrówka pociskowa i rytuał inicjacyjny plemienia Sateré-MawéWęże: żmija łańcuszkowa, tajpan, czarna mamba, kobra, żmija zygzakowataCzy jadowity wąż może ugryźć się w język?Jadowite jaszczurki: helodermy i agamyDziobak i polskie jadowite ssakiMorskie potwory: ślimaki stożki, płaszczki, osa morska, meduza IrukandjiJady jako leki – od konotoksyn po terapie cukrzycyŹródła: 1. https://www.mdpi.com/2227-9059/9/4/413 2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31739... 3. https://pl.wikipedia.org/wiki/Dendroc... 4. https://www.sciencedirect.com/topics/... 5. https://academic.oup.com/trstmh/artic... 6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8744981/ 7. https://actanaturae.ru/2075-8251/arti... 8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26983... 9. https://beeswiki.com/what-is-a-tarant... 10.    • Warrior wasps making the sound of a marchi...   11.    • Could You Pass the Bullet Ant Test? | Nati...   12. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24765... 13. https://www.sciencefriday.com/wp-cont... 14.    • The 25th First Annual Ig Nobel Prize Ceremony   15.    • STUNG by a TARANTULA HAWK!   16. https://journals.plos.org/plosntds/ar... 17. https://en.wikipedia.org/wiki/Russell... 18. https://www.forbes.com/sites/scotttra... 19. https://www.forbes.com/sites/scotttra... 20. https://pl.wikipedia.org/wiki/Heloderma 21. https://www.sciencedirect.com/topics/... 22. https://platypus.asn.au/platypus-veno... 23. https://www.sciencedaily.com/releases... 24. https://link.springer.com/article/10.... 25. https://elifesciences.org/articles/41574 26. https://mlml.sjsu.edu/geooce/wp-conte... 27. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29803... 28.    • Stung by stingray!! #californiafishing #fi...   29.    • I got STUNG by a STINGRAY #shorts   30.    • 😱Stung by a stingray😱 #shorts #fish #fishi...   31. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles... 32. https://en.wikipedia.org/wiki/Steve_I... 33. https://en.wikipedia.org/wiki/Death_o... 34. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36583... 35.

Wścieklizna to bez wątpienia najbardziej przerażający wirus znany ludzkości, który od wieków budzi paraliżujący strach. Choć dysponujemy skutecznymi metodami zapobiegania, choroba ta wciąż zbiera krwawe żniwo, zabijając statystycznie trzy osoby w czasie trwania przeciętnego materiału wideo. Ten przebiegły patogen atakuje układ nerwowy, prowadząc do ostrego zapalenia mózgu i bolesnej agonii, która niemal w stu procentach kończy się śmiercią przez uduszenie. W tym filmie przyjrzymy się fascynującym, a zarazem mrocznym strategiom, jakimi posługuje się ten wirus, oraz poznamy nieprawdopodobną historię Jeanny Giese. Ta piętnastoletnia uczennica z Wisconsin stała się medycznym fenomenem po tym, jak jako pierwsza osoba na świecie przeżyła pełnoobjawową wściekliznę dzięki eksperymentalnej metodzie zwanej protokołem Milwaukee. Jej przypadek rozbudził wielkie nadzieje, ale też wywołał liczne kontrowersje związane z kosztami leczenia sięgającymi miliona dolarów oraz niską skutecznością tej metody w kolejnych próbach.Źródła: 1. https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/duvenhage-virus 2. https://www.researchgate.net/publication/251080852_Rabies_pathogenesis_update 3. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22919200/ 4. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19016377/ 5. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11097918/ 6. https://link.springer.com/article/10.1186/s12879-019-4252-4 7. https://enviroliteracy.org/animals/how-many-people-have-survived-rabies-without-a-vaccine 8. https://www.mendeley.com/catalogue/a75608ee-36cf-31d0-9fbc-3dde509b0a32/ 9. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2244672/ 10. https://academic.oup.com/aje/article-abstract/88/1/132/159145?redirectedFrom=fulltext 11. https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/25/5/18-1413_article?utm_ 12. https://academic.oup.com/jid/article-abstract/195/8/1144/816583?redirectedFrom=fulltext&login=false&utm 13. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22919200/ 14. https://apnews.com/article/rabies-michigan-organ-transplant-death-ohio-69c7372983356ddb0509a527af239138 15. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7119999/ 16. https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/68/wr/mm6823e1.htm 17. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2600403/ 18. https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/29/12/23-0373_article 19. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/13340743/ 20. https://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371%2Fjournal.pntd.0003942&utm 21. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25618996/ 22. https://www.researchgate.net/publication/264008423_Rabies_in_rodents_and_lagomorphs_in_the_United_States_1995-2010 23. https://link.springer.com/article/10.1007/s12098-013-0990-2 24. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/5023328/ 25. https://www.gov.pl/attachment/05ddb375-57c5-47b3-9644-1a131dc78cac 26. https://www.wetgiw.gov.pl/main/komunikaty/Komunikat-Glownego-Lekarza-Weterynarii-zawierajacy-aktualizacje-sytuacji-epidemiologicznej-dot.-wscieklizny-w-2025-roku.-/idn:3010 27. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15218653/

56 milionów lat temu Ziemia przeszła przez jedno z najbardziej ekstremalnych ociepleń w swojej historii: paleoceńsko-eoceńskie maksimum termiczne (PETM). Temperatura wzrosła o kilka stopni w zaledwie tysiące lat, oceany zakwasiły się tak bardzo, że zaczęły rozpuszczać skorupki otwornic, a na Antarktydzie panował klimat… bardziej jak w Amazonii niż na biegunie. Co tak naprawdę wywołało tę katastrofę? I skąd w ogóle wiemy, jak wyglądał klimat sprzed dziesiątek milionów lat?W tym odcinku pokazuję, jak naukowcy odczytują historię Ziemi z izotopów tlenu i wodoru, skorupek mikroskopijnych otwornic oraz rdzeni lodowych wydobytych z jednego z najbardziej ekstremalnych miejsc na planecie — radzieckiej stacji Wostok na Antarktydzie. To właśnie tam przebito ponad 3,5 km lodu, aby dotrzeć do starożytnej atmosfery uwięzionej w mikroskopijnych pęcherzykach powietrza. Dzięki temu po raz pierwszy udało się udowodnić bezpośredni związek między stężeniem CO₂ a temperaturą Ziemi oraz potwierdzić istnienie cykli Milankovicia.W filmie tłumaczę krok po kroku:- jak działają izotopy wody i tlenu jako naturalne „termometry”,- jak otwornice zapisują historię oceanów,- dlaczego oceany 56 mln lat temu były ciepłe jak zupa,- co mogło uwolnić gigantyczne ilości dwutlenku węgla (pożary? wulkany? hydraty metanu?),- oraz jak to ocieplenie wpłynęło na ewolucję ssaków — w tym wczesnych naczelnych.Źródła:https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0921818119300979https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X22001212https://www.nationalgeographic.com/magazine/article/hothouse-earthhttps://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/paleoklimatologia-izotopy-tlenu-a-temperatura-261https://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/paleoklimatologia-o-co-w-tym-w-ogole-chodzi-240https://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/malenkie-organizmy-z-oceanu-i-ich-wielkie-znaczenie-dla-globalnego-ekosystemuhttps://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/klimat-dawnych-epok-paleo-eocenskie-maksimum-termiczne-petm-390

Narwal, znany jako „morski jednorożec”, to jedno z najbardziej surrealistycznych stworzeń na Ziemi. Czy narwale jeszcze istnieją? Tak, narwale wciąż żyją w lodowatych wodach Arktyki. Ich światowa populacja jest szacowana na około 170 tysięcy osobników. Są to zwierzęta wybitnie przystosowane do skrajnych warunków – potrafią nurkować na głębokość nawet 1800 metrów w poszukiwaniu jedzenia. Czy narwale są zagrożone? Obecnie narwale mają status ochrony LC (najmniejszej troski), a ich populacja jest uznawana za stabilną. Nie oznacza to jednak, że są całkowicie bezpieczne. Są one bardzo podatne na zmiany klimatyczne oraz antropopresję. Ocieplenie wód sprawia, że na ich tereny coraz częściej wpływają orki – ich najwięksi naturalni drapieżcy – co zwiększa śmiertelność narwali.

Czy to możliwe, że Twoje decyzje, charakter, a nawet skłonność do ryzyka są wynikiem działania niewidzialnego pasażera?. W dzisiejszym odcinku zagłębiamy się w fascynujący i momentami przerażający świat Toxoplasma gondii – pierwotniaka, który zainfekował miliardy ludzi na całym świecie.Dowiesz się, dlaczego zakażone szczury same pchają się w łapy kota i czy podobny mechanizm „sterowania umysłem” dotyczy również nas. Sprawdzamy naukowe dowody na to, jak toksoplazmoza wpływa na:- Wypadki drogowe: Dlaczego zakażeni kierowcy ryzykują 2,65 raza częściej?.- Osobowość: Czy ten pasożyt naprawdę czyni mężczyzn bardziej zazdrosnymi, a kobiety bardziej serdecznymi?.- Sukces w biznesie: Czy infekcja może pomagać w karierze menedżera i zwiększać odporność na porażkę?.- Zdrowie psychiczne: Analizujemy związki toksoplazmozy ze schizofrenią, depresją oraz skłonnościami samobójczymi.Omawiam również fakty i mity dotyczące ciężarnych kobiet i kotów. Dowiesz się, dlaczego to nie mruczek w domu, lecz surowe mięso i nieumyte warzywa stanowią największe zagrożenie.W tym filmie znajdziesz odpowiedzi na pytania:Jak dochodzi do zarażenia i dlaczego pasożyt tworzy cysty w naszym mózgu? Czy czynnik Rh we krwi może nas chronić przed skutkami infekcji? Dlaczego zakażone wilki 46 razy częściej zostają przywódcami stada? Jak bezpiecznie przygotowywać posiłki, by uniknąć pierwotniaka?Źródła:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38198498/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11090898/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40596963/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33597463/https://dbc.wroc.pl/Content/74202/msp_2019_13_4.pdfhttps://link.springer.com/article/10.1007/s13353-013-0145-1https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1690701/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/543216/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17445326/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8058367/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3109627/https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0075246ttps://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371/journal.pntd.0004674https://www.nature.com/articles/s41467-021-24092-xhttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37848050/https://www.mdpi.com/2076-0817/10/9/1144https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36424436/https://www.colorado.edu/business/faculty-research/2020/02/10/risky-business-linking-toxoplasma-gondii-infection-and-entrepreneurship-behaviours-acrosshttps://journals.biologists.com/jeb/article/216/1/127/11369/Influence-of-latent-Toxoplasma-infection-on-humanhttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2526142/https://link.springer.com/article/10.1186/s13104-018-3468-5https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00034983.1990.11812448https://www.psychiatrist.com/jcp/toxoplasma-gondii-infection-relationship-aggression/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2526142/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0301051103000759https://royalsocietypublishing.org/doi/abs/10.1098/rspb.2006.3641https://royalsocietypublishing.org/doi/abs/10.1098/rsbl.2012.0625#pageno https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7026947/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33205208/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32315924/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304401710000981https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0163445322006326https://link.springer.com/article/10.1007/s11686-024-00848-5

Fakt, że człowiek menstruuje jest dużo większym fenomenem niż mogłoby się zdawać. Oprócz nas cykl menstruacyjny do tej pory stwierdzono u części małp, czterech gatunków nietoperzy, u kolcomyszy i w pewnym sensie u ryjkonosów. Z dużym prawdopodobieństwem menstruuje jeszcze więcej zwierząt, ale nie zostało to do tej pory zaobserwowane. Tak czy inaczej, ta dziwna zbieranina stanowi mniej niż 2% ssaków. Co więc z resztą? Jak i dlaczego natura oszczędziła im krwotoku z macicy? Czy my też tak nie możemy?

Prawdziwa apokalipsa zombie już się dzieje. To nie film, ale realna epidemia, która wymyka się spod kontroli. Choroba jeleni zombie (CWD) jest w 100% śmiertelna, nieuleczalna i skaziła środowisko. Czy jesteśmy następni? Obejrzyj materiał i poznaj najgroźniejszy patogen świata – priony.W tym filmie zagłębiamy się w mroczny świat prionów – czynników zakaźnych, które łamią wszelkie zasady biologii. Nie są żywe, nie mają DNA, a mimo to ewoluują i zabijają. Nie zniszczy ich temperatura, detergenty ani żadne leki. Co gorsza, pozostają w środowisku przez dekady.Epidemia Chronic Wasting Disease (CWD) pustoszy populacje jeleniowatych w USA i Kanadzie, dosłownie zamieniając mózgi zwierząt w gąbkę (encefalopatia gąbczasta) i prowadząc do objawów przypominających horrory – apatii, braku lęku i powolnego wyniszczenia. Choroba dotarła już do Europy.Omawiam mechanizm działania prionów, przypominam historię choroby szalonych krów (BSE) oraz ludzkiej choroby Creutzfeldta-Jakoba (CJD). Analizuję najnowsze badania, w tym szokujący przypadek zmarłych myśliwych z 2024 roku, i odpowiadam na kluczowe pytanie: czy CWD może pokonać barierę gatunkową i zagrozić ludziom?Źródła:https://www.cdc.gov/variant-creutzfeldt-jakob/hcp/clinical-overview/index.htmlhttps://www.nature.com/articles/s41598-020-71662-yhttps://www.rckik-warszawa.com.pl/kto-nie-moze-oddac-krwihttps://royalsocietypublishing.org/doi/pdf/10.1098/rstb.2008.0068https://www.cell.com/cell-reports/fulltext/S2211-1247(15)00437-4https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11210205/https://www.cdc.gov/chronic-wasting/animals/index.htmlhttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28701407/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11138967/https://www.microbiologyresearch.org/content/journal/jgv/10.1099/vir.0.042507-0https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/29/2/22-0882_articlehttps://www.neurology.org/doi/10.1212/WNL.0000000000204407https://www.wetgiw.gov.pl/main/aktualnosci/Nadanie-Polsce-najwyzszego-statusu-kraju-w-odniesieniu-do-Gabczastej-encefalopatii-bydla-BSE/idn:350/printpagehttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36201049/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35996016/

Jak wygląda droga z laboratorium CERN do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej? W tym wywiadzie z polskim astronautą Sławoszem Uznańskim-Wiśniewskim rozmawiamy o jego drodze do Europejskiej Agencji Kosmicznej, kulisach rekrutacji astronautów, codziennej pracy w ośrodku badawczym CERN i o tym, co naprawdę czuć w kabinie statku kosmicznego.Sławosz Uznański - Wiśniewski opowiada, jak wyglądał moment startu, treningi przed misją, a także jaką rolę odgrywa nauka w eksploracji kosmosu.Dowiesz się m.in.:– jak wygląda rekrutacja astronautów ESA,– czym zajmował się Uznański w CERN,– jak pachnie kosmos i co czują astronauci po starcie,– jak wygląda codzienność w ośrodku przygotowań astronautów,– jaką rolę naukowcy odgrywają w eksploracji przestrzeni kosmicznej.Dziękuję Hevelianum w Gdańsku za udostępnienie przestrzeni do nagrania!

NASA ogłosiła właśnie coś absolutnie wyjątkowego. Od kilku lat jeden z łazików jeździ po Marsie, wierci w skałach i szuka życia. W zeszłym roku odkrył tam bardzo dziwne kropki. Nazwano je lamparcimi cętkami. Przez następny rok naukowcy na Ziemi analizowali te dane do granic możliwości. I wreszcie, zaledwie kilka dni temu, ogłosili swoje odkrycie. Brzmiało ono trochę tak: słuchajcie, nie możemy znaleźć żadnego innego wyjaśnienia. To może być najwyraźniejszy ślad życia, jaki kiedykolwiek znaleźliśmy na Marsie. Co znaleziono w tych próbkach? I jak to się wszystko ma do równie sensacyjnych doniesień z przeszłości, na przykład tej słynnej twarzy z Marsa, albo kanałów widzianych tam jeszcze w XIX wieku?

W stronę Słońca pędzi międzygwiezdny obiekt, 3I/ATLAS, który z każdym dniem i każdym kolejnym pomiarem staje się coraz dziwniejszy. Skierowaliśmy na niego wszystkie najpotężniejsze teleskopy i zamiast odpowiedzi dostaliśmy więcej pytań. Jedno z najbardziej niepokojących to, wykrycie ogromnych ilości niklu, ale zupełny brak żelaza. Żelazo i nikiel to naturalni partnerzy. Są to najobficiej występujące metale ciężkie w znanym wszechświecie. Prawie zawsze występują razem. Obecności niklu bez żelaza obserwujemy jedynie w obiektach, które są wykonane ręką człowieka. To oczywiście rozpaliło do czerwoności dyskusje o potencjalnej sondzie obcych w całości wykonanej z egzotycznego stopu niklu. Ten obiekt wytworzył też gigantyczną chmurę dwutlenku węgla wokół siebie, której wielkość to prawie połowa wielkości Słońca.

W stronę Ziemi zmierza właśnie 3I/ATLAS - 3 obiekt międzygwiezdny, który udało nam się zaobserwować. Wcześniej była Oumuamua i Borisov. Czy Oumuamua to statek obcych? Czy uda nam się zbadać 3I/ATLAS?

Wszyscy znamy dinozaury. I wszyscy wiemy, jak skończyły. Prawda? Asteroida. Koniec historii. To prosta opowieść, której uczymy się jako dzieci. Ale ta prostota nie pojawiła się od razu. Prawdziwa historia nie kryje się w samej asteroidzie, ale w cienkiej, prawie niewidocznej warstwie gliny, która oddziela dwa światy w zapisie geologicznym. Myślałem, że historia o asteroidzie jest stara jak świat. Okazuje się, że to jedna z najnowszych i najbardziej kontrowersyjnych teorii w nauce, która musiała stoczyć prawdziwą bitwę o uznanie. Główne pytanie, które mnie nurtowało, brzmiało: skoro dinozaury zniknęły 66 milionów lat temu, dlaczego przez prawie sto lat najtęższe umysły na świecie nie miały pojęcia, co je zabiło?

Tutaj możesz sprawić, że podcasty będą częściej: PatroniteTo historia o poszukiwaniu czegoś, co stanowi 27% Wszechświata, a czego nikt nigdy nie widział. To niewidzialny klej, który trzyma galaktyki w całości, kosmiczna siatka, na której rozpięta jest cała struktura kosmosu. Mowa o ciemnej materii.Ale jak doszliśmy do tego zdumiewającego wniosku? Jak naukowcy odkryli coś, co jest z definicji niewykrywalne dla naszych teleskopów? To nie był pojedynczy moment "eureki". To była długa, kręta droga, pełna fałszywych tropów, genialnych intuicji, gorących sporów i rewolucji technologicznych, która trwała ponad sto lat. Materiał przygotowany na podstawie publikacji: "History of dark matter" Gianfranco Bertone and Dan Hooper.

W dzisiejszym odcinku naszego podcastu zabiorę Was w fascynującą podróż przez czas i przestrzeń, abyśmy wspólnie prześledzili dzieje naszego kosmicznego domu - Układu Słonecznego. Cofniemy się o miliardy lat, do czasów gdy Słońce i planety dopiero się rodziły z chaosu, by odkryć, jak z obłoków pyłu i gazu wyłonił się znajomy nam dziś porządek. Przed nami opowieść pełna gwałtownych zderzeń, grawitacyjnych przepychanek i epickiego bombardowania młodych planet. Ale także historia niezwykłej harmonii i przypadku, bez których nie byłoby tu dziś ani Ziemi, ani nas samych. Zapnijcie pasy, bo oto wyruszamy w przeszłość!