De stand van het onderzoek naar de Rechtspraak

In deze aflevering van ‘De stand van het onderzoek’ gaat Danse de Bondt in gesprek met Nienke Doornbos over rol van zittingscultuur in civiele zaken. Welke rol spelen normen, waarden, gewoontes, overtuigingen en praktijken bij de manier waarop rechtszittingen verlopen? In civiele zaken gaat het om conflicten tussen burgers, bedrijven of organisaties onderling over bijvoorbeeld geld, contracten, huur of arbeid. Tegenwoordig wordt van rechters verwacht dat zij verder kijken dan de juridische kant van een zaak en ook oog hebben voor de sociale context waarbinnen de problemen zijn ontstaan. Hoe gaan rechters daarmee om? En hoe kan een rechtszoekende zich het beste voorbereiden op een zitting? Deze vragen, en meer, staan centraal in deze aflevering. Nienke Doornbos is universitair hoofddocent aan de Universiteit van Amsterdam. In 2024 en 2025 werkte zij daarnaast parttime als wetenschappelijk onderzoeker bij de Raad voor de rechtspraak, waaruit dit onderzoek is voortgekomen. Danse de Bondt is wetenschappelijk onderzoeker bij de Raad voor de rechtspraak. Het research memorandum dat Nienke Doornbos heeft geschreven over dit onderwerp: Research memoranda | Wetenschappelijk onderzoek | Rechtspraak

Deze aflevering van ‘De stand van het onderzoek’ gaat over de invloed van politiek gevoelige rechtszaken op het vertrouwen in de rechter. Wanneer rechters uitspraken doen in zaken die politiek gevoelig liggen, klinkt soms het verwijt dat de rechter op de stoel van de politiek zou gaan zitten. Wat doet dit met het publieke vertrouwen in de rechtspraak? Die vraag hebben Marlou Overheul, Amarins Jansma en Eva Grosfeld onderzocht. In deze aflevering gaat Marlou Overheul in gesprek met Lisa Ansems over de bevindingen van het onderzoek. Marlou Overheul is als universitair docent verbonden aan de Universiteit Utrecht. Eerder werkte zij als wetenschappelijk medewerker bij de Hoge Raad. In haar onderzoek houdt zij zich bezig met het aansprakelijkheids- en procesrecht en daarnaast met ervaringen van procesdeelnemers. Lisa Ansems is onderzoeker bij de Raad voor de rechtspraak. Het artikel dat Marlou Overheul en haar collega’s over dit onderwerp schreven in: het tijdschrift Ars Aequi

In deze aflevering van 'De stand van het onderzoek' gaat het over de rol van de rechter in maatschappelijk en politiek gevoelige kwesties. De rechter lijkt zich in toenemende mate te moeten verhouden tot maatschappelijk en politiek gevoelige kwesties. Hoe pakken rechters dit aan en welke handvatten kunnen daarbij worden geboden? Stijn van Deursen doet onderzoek naar de rol van de rechter binnen dit spanningsveld. Hij is universitair docent aan de Universiteit Utrecht en verbonden aan een NWO onderzoeksproject over rechterlijke oordeelsvorming in Public Interest Litigation. In 2025 promoveerde hij op een juridisch empirisch onderzoek naar de rol van mogelijke maatschappelijke impact van rechterlijke beslissingen in de rechterlijke oordeelsvorming. Over zijn onderzoek gaat hij in gesprek met Sarah van Os, onderzoeker bij de Raad voor de rechtspraak. S. van Deursen, Macro-effecten in het aansprakelijkheidsrecht: Een juridisch-empirisch onderzoek naar de (wenselijke) rol van maatschappelijke impact in de rechterlijke oordeelsvorming, Den Haag: Boom juridisch 2025 https://research-portal.uu.nl/en/publications/macro-effecten-in-het-aansprakelijkheidsrecht-een-juridisch-empir/ S. van Deursen, ‘Constitutional Gaslighting. Een rechtsstatelijke relatiecrisis’, Ars Aequi 2025/74 https://research-portal.uu.nl/en/publications/constitutional-gaslighting-een-rechtsstatelijke-relatiecrisis/ S. van Deursen, E.R. de Jong & R.A.J. van Gestel, ‘Rechter en wetgever in een ‘chicken game’? Over de vormgeving en handhaving van rechterlijke bevelen in algemeenbelangacties’, NJB 2025/1035 https://research-portal.uu.nl/en/publications/rechter-en-wetgever-in-een-chicken-game-over-de-vormgeving-en-han/

In deze aflevering van 'De stand van het onderzoek' gaat Herman van Harten (raadsheer) in gesprek met Dineke de Groot (president van de Hoge Raad der Nederlanden) en Reinier van Zutphen (De Nationale Ombudsman) over hoe de Rechtspraak en bredere instituties in Nederland zich moeten verhouden tot, kort gezegd, burgers die het vertrouwen in instituties kwijt zijn. Hoe kunnen instanties als de Rechtspraak en de Nationale Ombudsman het beste omgaan met mensen die het vertrouwen in overheidsinstituties hebben verloren? Waarom is dat vertrouwen in de instituties zo belangrijk?

In deze aflevering van ‘De stand van het onderzoek’ bevraagt Lyana Francot haar collega-onderzoeker Sarah van Os, over haar onderzoeksproject naar de betekenis van waardenveranderingen voor de Rechtspraak. Wat zijn waarden? En welke waarden delen we in Nederland? De maatschappij verandert in een hoog tempo en dit heeft ook invloed op onze waarden. Wat betekent dit alles voor een waardegedreven instituut als de Rechtspraak? Welke mogelijke gevolgen hebben maatschappelijke waardenveranderingen voor rechters en voor rechtszaken? En hoe kan hier het beste mee om worden gegaan?