To Bardziej Skomplikowane

W tym odcinku moim gościem jest prof. Daniel Wójcik - fizyk, neuroinformatyk i neurobiolog z Instytutu Nenckiego. Myślę, że żyjemy w czasach, w których wszystko staje się danymi, a naukę zdominował paradygmat przetwarzania informacji. Nie inaczej jest z najbardziej skomplikowanym znanym nam narządem we Wszechświecie, czyli ludzkim mózgiem. Próby jego modelowania rodzą jednak fascynujące pytanie: czy nasz umysł to po prostu bardzo złożony algorytm? Z profesorem Wójcikiem rozmawiamy o obliczeniowym podejściu do zrozumienia ludzkiego układu nerwowego, zjawisku emergencji, a także o tym, czego uczy nas sztuczna inteligencja. Na co dzień profesor łączy rygor matematyki i fizyki z biologią, tworząc cyfrowe modele mózgu i badając przepływ informacji w sieciach neuronowych. ------- Prof. Daniel Wójcik - fizyk, neuroinformatyk oraz neurobiolog. Na co dzień kieruje Pracownią Neuroinformatyki w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN. W swojej pracy badawczej łączy rygor matematyki i fizyki z biologią, tworząc obliczeniowe modele mózgu i badając przepływ informacji w sieciach neuronowych. Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Daniel_W%C3%B3jcik Instytut Nenckiego: https://nencki.edu.pl/pl/people/wojcik-daniel/ ------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 00:40 Obliczeniowe podejście 01:34 Czym jest informacja? 03:13 Co robi mózg? 13:02 Problem odwrotny 19:30 Jak testować modele? 29:46 Korelacja a przyczynowość 31:42 Emergencja i synchronizacja 47:12 Sztuczna inteligencja i przyszłość

Czarne dziury i gwiazdy neutronowe to miejsca, w których znana nam fizyka po prostu przestaje działać. Jednak okazuje się, że nie pozostajemy całkiem bezradni i dzięki nowym technologiom, takim jak sztuczna inteligencja, możemy coraz lepiej badać te tajemnicze obiekty. O tym, jak algorytmy pomagają nam dziś "słyszeć" zmarszczki czasoprzestrzeni, czym są gwiazdy neutronowe i czarne dziury oraz jak używana jest sztuczna inteligencja, rozmawiam z profesorem Michałem Bejgerem, astrofizykiem z Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk. --------- W TYM ODCINKU ZGŁĘBIAMY NASTĘPUJĄCE TEMATY:  - Czym dokładnie jest gwiazda neutronowa i dlaczego materia w jej wnętrzu łamie nasze wyobrażenia o fizyce?  - Gdzie leży ostateczna granica grawitacji pomiędzy zapadnięciem się gwiazdy a powstaniem czarnej dziury?  - W jaki sposób sieci neuronowe i sztuczna inteligencja pomagają naukowcom modelować zderzenia najcięższych obiektów we Wszechświecie? ---------- Prof. Michał Bejger to astrofizyk i badacz związany z Centrum Astronomicznym im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk (CAMK PAN) w Warszawie. Jego praca naukowa skupia się na badaniu ekstremalnie gęstej materii we wnętrzach gwiazd neutronowych oraz na astrofizyce fal grawitacyjnych. Jest wieloletnim członkiem międzynarodowego zespołu badawczego Virgo (ściśle współpracującego z amerykańskim LIGO), który nasłuchuje zaburzeń czasoprzestrzeni z najdalszych zakątków kosmosu. W swoich badaniach z sukcesami łączy klasyczną astrofizykę z najnowszymi metodami analizy danych, wykorzystując do tego uczenie maszynowe i algorytmy sztucznej inteligencji. Strona CAMK: https://www.camk.edu.pl/pl/staff/bejger/ -------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:00:37 Czym są gwiazdy neutronowe? 00:07:21 Z czego zbudowane są gwiazdy neutronowe? 00:17:05 Hipotezy i modele 00:25:54 Czarne dziury 00:37:19 Fale grawitacyjne 00:45:10 Sztuczna inteligencja w badaniach 01:03:36 Przyszłość badań ------- Znajdziesz mnie także na Instagramie: https://www.instagram.com/to.bardziej.skomplikowane/

Świadomość stanowi jedną z najbardziej fascynujących ale wciąż nierozwiązanych zagadek, z jakimi przyszło nam się mierzyć. Jednak to, że współczesna nauka nie potrafi jeszcze ostatecznie odpowiedzieć na pytanie, dlaczego świadomość w ogóle się pojawia, nie oznacza, że nie możemy badać jej mechanizmów. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Markiem Binderem zarówno o trudnym problemie świadomości, jak i o neuronalnych korelatach, badaniach nad pacjentami w śpiączce, psychodelikach, czasowej strukturze naszych doświadczeń oraz wiodących hipotezach. -------- Marek Binder jest profesorem w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz kluczowym członkiem zespołu badawczego C-Lab. Jego praca naukowa koncentruje się na poszukiwaniu neuronalnych korelatów świadomości, ze szczególnym uwzględnieniem badań nad pacjentami z zaburzeniami świadomości (np. w stanie wegetatywnym) oraz analizie czasowej struktury percepcji. Udziela się także jako popularyzator nauki. Profil UJ: https://psychologia.uj.edu.pl/marek-binder ------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 01:11 Czym jest świadomość i trudny problem 05:34 Neuronalne korelaty świadomości 10:07 Świadomość w śpiączce 22:31 Kiedy znika świadomość? 25:13 Świadomość u zwierząt 28:47 Czy świadomość potrzebuje "ja"? 31:24 Psychodeliki i problem języka 36:23 Struktura czasowa świadomości 43:05 Dyskretna a ciągła świadomość 44:43 Epifenomen i wolna wola 47:45 Przyszłość badań i panpsychizm ------- Znajdziesz mnie także na Instagramie: https://www.instagram.com/to.bardziej.skomplikowane/

Sztuczna inteligencja to potencjalnie najbardziej rewolucyjna technologia, z jaką przyszło nam się mierzyć, a jej konsekwencje są właściwie niemożliwe do przewidzenia. To oczywiście sprawia, że jej zrozumienie staje się niezwykle istotne społecznie. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Piotrem Sankowskim nie tylko o samej technologii i najczęstszych nieporozumieniach, ale także o jej wpływie na gospodarkę, naukę, dalszym rozwoju i roli, jaką w tym wszystkim może odegrać Polska. -------- Piotr Sankowski jest profesorem na Uniwersytecie Warszawskim oraz dyrektorem Instytutu IDEAS, gdzie odpowiada za strategiczny rozwój polskiej sztucznej inteligencji. Jest ekspertem w dziedzinie algorytmiki, który  zdobył aż cztery prestiżowe europejskie granty ERC. Jego wiedzę i kompetencje doceniono niedawno także na arenie globalnej, powołując go do panelu doradczego ONZ ds. sztucznej inteligencji. Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Piotr_Sankowski -------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 01:08 Największe nieporozumienie AI 02:58 Rozumienie systemów AI 13:07 Wpływ AI na gospodarkę 19:51 Ryzyka i bezpieczeństwo 25:54 Międzynarodowa współpraca? 28:28 Wpływ Polski 34:34 Zagrożenia i szanse 42:24 Wpływ na naukę -------- Znajdziesz mnie także na Instagramie: https://www.instagram.com/to.bardziej.skomplikowane/

Myślę, że wszyscy wiemy, czym jest kryształ w przestrzeni. To regularna struktura, w której atomy układają się w powtarzalne wzory. Ale czy materia może krystalizować w czasie? I co to by w ogóle znaczyło? W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Krzysztofem Sachą właśnie o kryształach czasowych, czyli nowym stanie materii, który krystalizuje w wymiarze czasowym, a nie przestrzennym. Rozmawiamy zarówno o samym zjawisku, jak i o jego zastosowaniach w technologii. Okazuje się, że takie kryształy można wykorzystać nie tylko do odtworzenia fizyki ciała stałego, właśnie w wymiarze czasowym, ale także potencjalnie użyć w komputerach kwantowych. --------- Krzysztof Sacha jest profesorem fizyki w Instytucie Fizyki Teoretycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jako jeden z pionierów badań nad kryształami czasowymi na świecie, zaproponował koncepcję ich realizacji w układach okresowo napędzanych, otwierając drogę do eksperymentów. Jest autorem pierwszej monografii naukowej poświęconej w całości temu zagadnieniu oraz licznych prac w tej tematyce. Profil UJ: https://chaos.if.uj.edu.pl/~sacha/ ---------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 01:16 Czym są kryształy czasowe? 13:58 Energia w kryształach czasowych 18:17 Spontaniczne łamanie symetrii 29:46 Stabilność kryształów czasowych 32:25 Jak duże mogą być kryształy czasowe? 35:47 Timetronics 41:37 Fizyka ciała stałego w wymiarze czasowym 54:15 Komputery kwantowe 58:28 Przyczyny samoorganizacji --------- Znajdziesz mnie także na Instagramie: https://www.instagram.com/to.bardziej.skomplikowane/

Pytanie o to, czy życie mogło powstać nie tylko na Ziemi, ale także na innych planetach, jest jednym z najciekawszych wyzwań naukowych. Żeby mu sprostać, musimy pokonać nie tylko bariery technologiczne, ale także zrozumieć, jakie procesy w ogóle możemy nazywać życiem i jakie warunki muszą zaistnieć, aby mogło się ono utrzymać. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z dr. Januszem Pętkowskim właśnie o tym, czym jest życie i dlaczego chmury Wenus mogą być potencjalnym miejscem poszukiwań w Układzie Słonecznym. Rozmawiamy zarówno o procesach charakterystycznych dla życia na Ziemi, jak i o tym, jak mogłyby one wyglądać w warunkach innych niż ziemskie. Poruszamy temat fosfiny, która na Ziemi występuje tylko jako produkt uboczny metabolizmu organizmów żywych lub w produkcji przemysłowej, a której sygnał został wykryty na Wenus. Mówimy także o misjach kosmicznych, które mogą pozwolić na dokonanie dokładniejszych obserwacji. -------- Dr Janusz Pętkowski jest astrobiologiem związanym z Politechniką Wrocławską oraz MIT, a jego praca naukowa koncentruje się na poszukiwaniu śladów życia pozaziemskiego. Obecnie pełni także   funkcję zastępcy kierownika naukowego w projekcie Morning Star Missions, czyli inicjatywie realizującej prywatne misje kosmiczne, których celem jest badanie atmosfery Wenus w poszukiwaniu życia. Jest także autorem licznych prac naukowych, w tym współautorem słynnego artykułu o fosfinie na Wenus. Strona: https://www.januszpetkowski.com/ Morning Star Missions: https://www.morningstarmissions.space/ -------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:34 Czym jest życie? 00:06:45 Życie a informacja 00:17:26 Czego potrzebujemy do powstania życia? 00:22:09 Czy woda jest konieczna? 00:26:04 Procesy życiowe na innych planetach 00:33:15 Życie na Wenus? (Fosfina, ciecze jonowe) 00:51:03 Sygnatura cieczy jonowych 00:55:50 Alternatywna biochemia 01:08:23 Misje kosmiczne

Sztuczna inteligencja to niewątpliwie jedna z najistotniejszych i potencjalnie najbardziej rewolucyjnych technologii, z jaką przyszło nam się mierzyć. A jej skutki społeczne i ekonomiczne są właściwie niemożliwe do przewidzenia. Jednak oprócz wpływu, jaki będzie miała na społeczeństwo, pojawiają się także pytania o to, co te systemy mówią nam na temat samej natury inteligencji. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Włodzisławem Duchem właśnie o tym, czym jest inteligencja i czy możemy mówić o niej w przypadku sztucznych systemów. Rozmawiamy także o tym, jak możemy opisywać te systemy i czy ma sens mówić o ich świadomości. -------- Włodzisław Duch jest profesorem nauk fizycznych specjalizującym się w sztucznej inteligencji, uczeniu maszynowym, a także w neuroinformatyce i kognitywistyce. Od lat związany jest z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu, gdzie kieruje Laboratorium Neurokognitywnym. Był prezydentem Europejskiego Stowarzyszenia Sieci Neuronowych (ENNS), a także członkiem wielu innych międzynarodowych akademii i towarzystw naukowych. Jako jeden z nielicznych Polaków został wyróżniony tytułem Fellow of the International Neural Network Society. Jest także autorem licznych prac i publikacji. Wiki: https://pl.wikipedia.org/wiki/W%C5%82odzis%C5%82aw_Duch Strona: https://www.is.umk.pl/~duch/indexpl.html --------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:39 Czy inteligencja to tylko obliczenia? 00:07:25 Złożoność komórek a AI 00:12:13 Droga do AGI 00:16:50 Problem Alignmentu 00:18:40 Zrozumienie działania AI 00:32:36 Język do opisu systemów AI 00:42:58 Obca inteligencja 00:49:50 Czy AI ma umysł? 00:59:02 Świadomość w sztucznych systemach 01:17:11 Najciekawsze kierunki rozwoju -------- Znajdziesz mnie także na Instagramie: https://www.instagram.com/to.bardziej.skomplikowane/ Muzyka w podcaście: @soundsofdeafkoel ​

Często można usłyszeć, że entropia całego Wszechświata nieuchronnie rośnie. Jednak czy możemy stosować to pojęcie do całego Kosmosu i uznać, że dąży on do nieporządku? Sama entropia rodzi także wiele pytań o to, skąd w ogóle wzięła się niska entropia i jak to wszystko łączy się z energią czy informacją. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z profesorem Robertem Hołystem właśnie na temat entropii, informacji, energii, a także emergencji. --------- Robert Hołyst jest fizykiem i profesorem w Instytucie Chemii Fizycznej Polskiej Akademii Nauk. Jego prace skupiają się na termodynamice, fizyce statystycznej oraz reakcjach biochemicznych zachodzących w żywych komórkach. Jest autorem ponad 300 publikacji naukowych, które ukazały się w najbardziej prestiżowych czasopismach, a także jednym z najczęściej cytowanych polskich naukowców. Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Robert_Ho%C5%82yst In -------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 01:07 Czym jest entropia? 09:17 Energia a entropia 20:12 Czym jest informacja? 26:44 Złożoność i emergencja 37:56 Chaos i nieliniowość 42:19 Rola obserwatora 48:53 Przyszłe badania --------- Przypis: “Taniec” wskazujący lokalizację pokarmu to domena pszczół. Mrówki komunikują się głównie chemicznie, tworząc ścieżki zapachowe (feromony).

Ludzie od tysięcy lat zastanawiają się, czym jest racjonalność i co to znaczy być racjonalnym. Myślę, że to pytanie wraca w dzisiejszych czasach ze szczególną siłą, zwłaszcza że jesteśmy pod ogromnym wpływem mediów społecznościowych, rosnącej polaryzacji, baniek informacyjnych, a także coraz większego udziału sztucznej inteligencji w całym krajobrazie informacyjnym. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Bartoszem Brożkiem właśnie o racjonalności, filozofii nauki, sztucznej inteligencji, a nawet o wolnej woli. --------- Prof. Bartosz Brożek jest kognitywistą, filozofem, prawnikiem, a także prorektorem na Uniwersytecie Jagiellońskim. Związany jest również z Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych, którego przez wiele lat był dyrektorem. Jest autorem licznych książek z zakresu kognitywistyki, filozofii,   prawa, a także udziela się jako popularyzator nauki. Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Bartosz_Bro%C5%BCek Profil UJ: https://www.uj.edu.pl/struktura/wladze/prorektorzy/prorektor-rozwoj ---------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 01:09 Czym jest racjonalność? 11:31 Nauka a niepewność informacji 20:37 Dyskomfort niewiedzy a racjonalność 29:58 Czy AI może być racjonalne? 39:41 Czy ludzie mają intencje? 44:00 Wolna wola

Mechanika kwantowa i oparte na niej teorie, takie jak Model Standardowy, to obecnie najlepszy opis rzeczywistości, jaki mamy. Jednak okazuje się, że aby ten model dawał prawidłowe przewidywania, pojawiają się w nim tak zwane stałe fundamentalne. Czyli liczby, których nie da się w żaden sposób wyprowadzić z teorii, a trzeba je po prostu zmierzyć. Rodzi to oczywiście całą gamę pytań. Od takich, czy da się znaleźć inny model, z którego wynikałyby te wartości, czy te stałe zmieniają się w czasie, a także jak dokładnie potrafimy je zmierzyć. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Piotrem Wcisło właśnie o stałych fundamentalnych, pomiarach w fizyce i eksperymentach, które mogą przetrzeć szlak do “nowej fizyki”. --------- Piotr Wcisło jest profesorem na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz badaczem w Krajowym Laboratorium Fizyki Atomowej, Molekularnej i Optycznej. Na co dzień zajmuje się ultraprecyzyjnymi pomiarami, które pozwalają testować fundamenty naszej wiedzy o wszechświecie. Jest laureatem wielu nagród za rozwój fizyki eksperymentalnej i kieruje prestiżowymi projektami badawczymi, w tym grantem Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC). Aktywnie działa także na rzecz popularyzacji fizyki. Link: https://piotrwcislogroup.umk.pl/ ------- Rozdziały: 00:00 Wstęp i zapowiedź gościa 01:30 Problem pomiaru w mechanice kwantowej 14:03 Czym są stałe fundamentalne? 19:36 Stałe wymiarowe vs bezwymiarowe 21:39 Czy stałe fundamentalne da się wyprowadzić? 25:45 Czy stałe zmieniają się w czasie? 31:32 Nowe eksperymenty 47:31 Czy fizyka jest w kryzysie?

Wszyscy śpimy. Jednak okazuje się, że sen wciąż pozostaje dużą zagadką naukową. Pojawia się tutaj mnóstwo pytań: dlaczego w ogóle potrzebujemy snu? Czy marzenia senne mają jakąś funkcję? Co zmienia się w pracy mózgu, kiedy śpimy, i jak to wszystko łączy się z pamięcią, uczeniem się, zdrowiem, czy nawet świadomością? W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z dr Małgorzatą Hołdą właśnie na temat wielu aspektów śnienia. Tego, jak wyglądają badania, jakie wnioski możemy z nich wyciągnąć oraz gdzie nie znamy jeszcze odpowiedzi i jakie są możliwe hipotezy.  ---------- Dr Małgorzata Hołda jest opiekunką Pracowni Psychologii Snu oraz adiunktem w Instytucie Psychologii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jej zainteresowania naukowe obejmują psychologię snu i śnienia, a także wpływ snu na procesy poznawcze.  Jest również popularyzatorką nauki. Profil UJ: https://psychologia.uj.edu.pl/malgorzata-holda ---------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:11 Czym jest sen? 00:04:13 Fazy snu 00:09:32 Krótkie przebudzenia 00:10:22 Praca mózgu podczas snu 00:17:32 Marzenia senne 00:26:13 Po co śnimy? 00:36:26 Świadome sny 00:41:18 Ewolucja snu 00:46:52 Wpływ na pamięć i uczenie 00:50:33 Wpływ na zdrowie 00:58:58 Przyszłość badań i wpływ społeczny

Mechanika kwantowa jest naprawdę dziwna. Sam Richard Feynman miał powiedzieć, że „jeśli myślisz, że rozumiesz mechanikę kwantową, to znaczy, że jej nie rozumiesz”. Jednym z najbardziej nieintuicyjnych zjawisk w tej teorii jest tzw. splątanie kwantowe, to właśnie je Einstein nazwał „upiornym oddziaływaniem na odległość”. Okazuje się jednak, że problemów jest znacznie więcej i żeby w pełni docenić, jak bardzo nieintuicyjne może być myślenie o rzeczywistości, potrzebujemy takich pojęć jak realizm, nielokalność czy niezależność pomiarowa. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność rozmawiać z prof. Janem Chwedeńczukiem właśnie o splątaniu kwantowym, nierówności Bella,, problemie pomiaru, a także o wielu innych aspektach mechaniki kwantowej. ---------- prof. Jan Chwedeńczuk jest fizykiem pracującym na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się podstawami mechaniki kwantowej, splątaniem, nierównościami Bella, nielokalnością oraz metrologią kwantową i zjawiskami w gazach kwantowych. Jest także wykładowcą akademickim i popularyzatorem nauki. --------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 01:23 Czym jest splątanie kwantowe? 09:46 Rys historyczny i nierówność Bella 17:35 Zmienne ukryte 22:35 Nielokalność 29:21 Niezależność pomiarowa 32:17 Superdeterminism 34:51 Problem falsyfikowalności 38:13 Podstawy mechaniki kwantowej 45:14 Problem pomiaru i interpretacje mechaniki kwantowej 49:22 Determinizm i indeterminizm 52:29 Ciekawe kierunki badań -------- Jeżeli chcesz wesprzeć podcast można to zrobić na platformie Patronite. Zostań Patronem: https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane ---------

Myślę, że ludzi od zawsze fascynowało, z czego jesteśmy zbudowani. Dziś większość z nas wie, że podstawowym budulcem naszego organizmu są komórki. Okazuje się jednak, że komórki są niesamowicie złożone, a zrozumienie procesu, w którym z jednej komórki powstaje cały ludzki organizm, wciąż stanowi ogromne wyzwanie naukowe. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Martą Miączyńską, właśnie o biologii komórki, o tym, jak zmienia się nasze rozumienie procesów w niej zachodzących, a także o rozwoju organizmów, nowotworach i o tym, czy komórki możemy nazywać „inteligentnymi”. -------- Prof. Marta Miączyńska jest dyrektorką Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie, gdzie od 2005 roku kieruje Laboratorium Biologii Komórki. Jej zainteresowania naukowe obejmują endocytozę i „logistykę” wewnątrzkomórkową, czyli to, jak transport wewnątrz komórki integruje się z innymi procesami, m.in. sygnalizacją i regulacją ekspresji genów. Jest laureatką wielu nagród za osiągnięcia naukowe. Pełni też funkcje międzynarodowe: jest wiceprzewodniczącą Rady EMBO oraz współprzewodniczy europejskiej sieci instytutów badawczych EU-LIFE. Udziela się także jako popularyzatorka nauki.  Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Marta_Mi%C4%85czy%C5%84ska IIMCB: https://www.iimcb.gov.pl/pl/instytut/dyrekcja/30-marta-miaczynska -------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 01:25 Komórka jako system 02:46 Przetwarzanie informacji w komórce 04:17 Jak komórka podejmuje decyzje? 09:51 Mechanizmy komunikacji komórek 13:25 Centralny dogmat biologii 17:37 Mechanizmy naprawy w komórce 21:35 Jak badamy złożoność komórki? 27:33 Jak z komórki powstaje organizm? 36:37 Nowotwory 44:58 Czy komórki są „inteligentne”? --------

Czarne dziury to niewątpliwie jedne z najbardziej tajemniczych i fascynujących obiektów w naszym Wszechświecie. Okazuje się, że nie tylko istnieją, w co początkowo wątpił nawet Einstein, ale odgrywają kluczową rolę w formowaniu się galaktyk i wpływają na ich losy. Dziś wiemy już z dużą pewnością, że czarne dziury istnieją, a w 2019 roku udało się uzyskać pierwszy obraz jednej z nich. Jednak mimo rosnącej wiedzy wciąż pozostają jedną z największych zagadek kosmosu. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z dr. Maciejem Wielgusem zarówno o teoretycznych próbach zrozumienia czarnych dziur, jak i o eksperymentach, które pomagają weryfikować różne hipotezy. -------- dr Maciej Wielgus jest astronomem zajmującym się fizyką czarnych dziur, zwłaszcza obserwacjami w paśmie radiowym, akrecją i emisją dżetów. Pracował zarówno w Polsce jak i w czołowych ośrodkach na świecie, m.in. na Harvardzie oraz w Instytucie Maxa Plancka a obecnie w Instytucie Astrofizyki w Andaluzji. Jest także członkiem zespołu Event Horizon Telescope, gdzie odegrał istotną rolę w projekcie, który doprowadził do uzyskania pierwszego obrazu czarnej dziury. Poza tym aktywnie popularyzuje naukę. Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Maciej_Wielgus --------- Rozdziały: 0:00:00 Wstęp 00:01:23 Czym są czarne dziury? 00:04:54 Horyzont zdarzeń 00:10:53 Przesunięcie ku czerwieni 00:12:34 Osobliwość 00:14:14 Paradoks informacyjny i promieniowanie Hawkinga 00:26:12 Wpływ czarnych dziur na galaktyki (akrecja i dżety) 00:43:18 Pierwotne czarne dziury 00:47:56 Przyszłość badań 00:56:48 Jak przetwarzane są dane 01:05:30 Uzyskanie obrazu czarnej dziury --------- Znajdziesz mnie także na Instagramie: https://www.instagram.com/to.bardziej.skomplikowane/

Sztuczna inteligencja to obecnie bardzo gorący temat i to z wielu różnych perspektyw. Jedną z nich jest psychologia obcowania z tymi systemami, bo okazuje się, że obserwujemy rosnącą liczbę ludzi, którzy nie tylko używają ich do pomocy w wykonywaniu zadań, ale angażują się w głębsze i bardziej intymne konwersacje. Pojawia się tutaj oczywiście pytanie: jaki to może mieć wpływ na naszą psychikę? W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z dr Konradem Majem zarówno o relacjach z systemami sztucznej inteligencji, ale także o tym, jak może to wpłynąć na społeczeństwo, edukację czy problem „alignmentu”. --------- Dr Konrad Maj jest psychologiem społecznym i kierownikiem Centrum HumanTech na Uniwersytecie SWPS, a także adiunktem w Zakładzie Sztucznej Inteligencji na Wydziale Projektowania w Warszawie. Zajmuje się społecznymi i psychologicznymi aspektami nowych technologii, zwłaszcza sztucznej inteligencji oraz robotyki humanoidalnej. Jest autorem licznych publikacji naukowych, a także angażuje się w popularyzację wiedzy. SWPS: https://swps.pl/konrad-maj -------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:16 Psychologia relacji z AI 00:12:23 Bańki informacyjne i personalizacja kontaktu z AI 00:20:10 Wpływ AI na funkcje poznawcze 00:24:47 Asymetria relacji z AI 00:31:34 Wpływ AI na społeczeństwo 00:41:00 Wpływ AI na edukację 00:48:26 Czy inteligencja ludzka będzie potrzebna? 00:52:07 Problem alignmentu

Matematyka jest niewątpliwie jedną z najważniejszych dziedzin ludzkiej aktywności intelektualnej i myślę, że każdy zdaje sobie sprawę, jak niezbędna jest jej rola w fizyce. Pojawia się jednak pytanie: dlaczego w ogóle możemy używać matematyki w fizyce i jakie są związki między tymi dwiema dziedzinami nauki? W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z dr. Tomaszem Millerem właśnie o matematyce,  jej relacjach z fizyką, a także o samej strukturze matematyki, emergencji, automatach komórkowych oraz o roli technologii w pracy współczesnego matematyka. --------- Tomasz Miller jest doktorem i fizykiem matematycznym pracującym w Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Naukowo zajmuje się strukturami geometrycznymi leżącymi na pograniczu ogólnej teorii względności i mechaniki kwantowej. Jest także nagradzanym popularyzatorem wiedzy. Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Tomasz_Miller CKBI: https://ckbi.uj.edu.pl/ludzie-centrum/tomasz-miller -------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:06 Czy matematyka jest wymyślana? 00:03:52 Struktura matematyki 00:11:37 Matematyka a fizyka 00:24:15 Emergencja 00:32:53 Automaty komórkowe i boidy 00:38:18 Emergencja w matematyce 00:42:06 Czy możliwa jest teoria wszystkiego? 00:47:54 Rola technologii 01:03:39 Czy AI jest inteligentna?

Mindfulness i medytacja, choć coraz popularniejsze w dzisiejszym świecie, często kojarzą się z kimś siedzącym i właściwie nicnierobiącym. To jednak bardzo mylne wyobrażenie, bo taka praktyka wcale nie jest bezczynnością, potrafi realnie wpływać na nasz mózg, a także ujawnić coś co może nie być oczywiste na temat samej natury naszego świadomego doświadczenia. Tutaj jednak pojawiają się pytania: jak dokładnie wpływa na mózg? Co może w nas zmienić? I co właściwie ujawnia o naszym doświadczeniu? W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Zuzanną Setkowicz-Janeczko właśnie o medytacji, jej wpływie na mózg, świadomości oraz o tym, dlaczego taka praktyka może pozytywnie oddziaływać nie tylko na nas samych, ale też na ludzi wokół. ---------- Zuzanna Setkowicz-Janeczko jest profesorem neurobiologii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Ponadto jest także certyfikowaną nauczycielką mindfulness oraz przewodniczącą rady i wykładowczynią w Polskim Instytucie Mindfulness. Prowadzi również kursy uważności i angażuje się w popularyzację nauki oraz medytacji. Studio Uważnego Rozwoju: https://studiouwaznegorozwoju.pl/ Profil UJ: https://pnd-izibb.wb.uj.edu.pl/zespol/zuzanna-setkowicz-janeczko ---------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 01:18 Czym jest medytacja i mindfulness 08:50 Jak medytacja wpływa na mózg 17:23 Medytacja a depresja 20:21 Medytacja współczucia 22:08 Wpływ medytacji na społeczeństwo 24:20 Rola akceptacji 26:13 Poczucie „ja” 31:20 Medytacja a ADHD 32:04 Potencjalne negatywne skutki medytacji 35:26 Mechanizmy uwagi 39:02 Medytacja a świadomość 42:44 Badania naukowe nad medytacją 47:10 Trudne i nieprzyjemne doświadczenia 50:22 Argumenty za medytacją

Otaczająca nas rzeczywistość jest skomplikowana, jednak dzięki nauce udało nam się przynajmniej częściowo poznać mechanizmy działania naszego Wszechświata. Okazuje się, że są one dużo dziwniejsze, niż ktokolwiek mógłby się spodziewać, ale ujawniają pewną strukturę rządzoną prawami fizyki. Powstaje więc naturalne pytanie: co możemy powiedzieć o tej strukturze i jej ewolucji w czasie? W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Markiem Kusiem właśnie o różnych aspektach naszego rozumienia świata. Rozmawiamy o związkach matematyki z fizyką, emergencji, chaosie, zarówno klasycznym, jak i kwantowym, o informacji, mechanice kwantowej, determinizmie, a nawet zahaczamy o temat wolnej woli. -------- Marek Kuś jest profesorem fizyki teoretycznej i wieloletnim pracownikiem Centrum Fizyki Teoretycznej PAN, gdzie w latach 2003-2006 pełnił funkcję dyrektora. Jest także współtwórcą Krajowego Centrum Informatyki Kwantowej w Gdańsku. Jego zainteresowania naukowe obejmują podstawy mechaniki i informatyki kwantowej, chaos klasyczny i chaos kwantowy, a także filozofię nauki. Udziela się także jako popularyzator wiedzy.  ---------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp   00:01:28 Związek fizyki i matematyki   00:15:13 Emergencja   00:23:31 Chaos   00:31:31 Chaos kwantowy   00:38:32 Mechanika kwantowa i informacja   00:46:06 Problem pomiaru   00:56:07 Granice determinizmu   01:00:34 Wolna wola   01:07:11 Poznanie praw natury --------- Znajdziesz mnie także na Instagramie: https://www.instagram.com/to.bardziej.skomplikowane/

Niewątpliwie nasze zachowania są jednymi z najbardziej skomplikowanych, jakie możemy zaobserwować w naturze. Myślę tutaj zarówno o tych indywidualnych, jak i grupowych, które pozwoliły nam sięgnąć znacznie dalej niż mogłaby pojedyncza jednostka. Naturalnie nasuwa się pytanie, jakie procesy sprawiły, że nasz gatunek osiągnął ten niespotykany wcześniej poziom rozwoju i złożoności zachowań. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Bogusławem Pawłowskim właśnie o tych mechanizmach, o selekcji ewolucyjnej, roli genów oraz o tym, jak badania nad historią naszego i innych gatunków mogą pomóc w lepszym zrozumieniu naszej natury. -------- Bogusław Pawłowski jest antropologiem i profesorem nauk biologicznych, a także kierownikiem Zakładu Biologii Człowieka na Uniwersytecie Wrocławskim. Specjalizuje się w badaniach nad ewolucją człowieka i biologicznym podłożem zachowań, w tym nad doborem płciowym i biologią atrakcyjności, a jego prace były publikowane w prestiżowych czasopismach, takich jak np. Nature. Jest również aktywnym popularyzatorem nauki. Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Bogus%C5%82aw_Paw%C5%82owski -------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:16 Co podlega ewolucji w zachowaniach? 00:02:59 Rola genetyki 00:03:59 Rodzaje selekcji 00:09:22 Jak powstała współpraca? 00:17:34 Stabilizacja współpracy 00:27:03 Wpływ inteligencji 00:30:51 Podział na „my i oni” 00:38:03 Tworzenie narracji przez umysł 00:39:27 Wpływ kultury 00:48:00 Wpływ genetyki 00:53:04 Geny i przypadek? 00:59:35 Przyszłość badań 01:03:05 Złożoność procesów ewolucyjnych --------- Znajdziesz mnie także na Instagramie: https://www.instagram.com/to.bardziej.skomplikowane/

Myślę, że wszyscy dobrze, a czasami może nawet za dobrze, znamy uczucie strachu i lęku. Zaburzenia lękowe nie tylko stanowią bardzo duży problem społeczny, ale zwiększają także ryzyko depresji, która jest obecnie jedną z najpowszechniejszych i najpoważniejszych chorób. Dlatego pojawiają się tutaj dwa duże pytania. Po pierwsze: jakie mechanizmy neurobiologiczne odpowiadają za pojawianie się strachu czy stanów lękowych. Po drugie: jak ta wiedza może pomóc nam w leczeniu zaburzeń związanych właśnie z lękiem. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać z prof. Eweliną Knapską zarówno o neurobiologii strachu i lęku, jak i o możliwych sposobach leczenia. --------- prof. Ewelina Knapska jest kierowniczką Pracowni Neurobiologii Emocji w Instytucie Nenckiego. Wraz ze swoim zespołem zajmuje się badaniem mózgowych mechanizmów związanych z emocjami, w tym także badaniami nad strachem i lękiem. Jest również aktywną popularyzatorką wiedzy. W internecie można znaleźć zarówno podcasty, jak i wykłady, w których opowiada o neurobiologii emocji. Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Ewelina_Knapska Strona: https://nencki.edu.pl/pl/people/knapska-ewelina/ -------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 01:20 Czym różni się strach od lęku? 03:20 Ciało migdałowate a strach 06:29 Inne struktury mózgowe a strach 09:59 Struktury związane z lękiem 14:25 Subiektywne doświadczenie 16:35 Źródła różnorodności odczuwania lęku 17:48 Epigenetyka 20:34 Kluczowe momenty neuroplastyczności 24:17 Co wpływa bardziej: myśli czy ciało? 28:10 Wpływ mikrobioty na lęk 30:48 Możliwe terapie 37:02 Jakie leki na lęk? 38:25 Psychodeliki 41:40 Gdzie występuje neuroplastyczność? -------- Znajdziesz mnie także na Instagramie: https://www.instagram.com/to.bardziej.skomplikowane/