Książki. Magazyn do słuchania

Gościem Urszuli Pieczek jest Paweł Goźliński, pisarz, redaktor, wieloletni naczelny Wydawnictwa Agora, dziś związany z wydawnictwem Znak. Gdzie jest granica tego co jest reportażem, a co już nim nie jest? Które książki reporterskie koniecznie należy nadrobić? Co ciekawego z polskiej literatury faktu pojawiło się w 2025 roku i czego możemy się spodziewać w najbliższej przyszłości? Jak wygląda fact-checking w polskich wydawnictwach? Czy Polacy są zainteresowani reportażami o wojnie w Ukrainie? I czy książki reporterskie zawsze muszą opowiadać o ciężkich tematach, czy mogą też nieść nadzieję? Podcast powstał w ramach działań towarzyszących 17. edycji Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego. Organizatorem i fundatorem nagrody jest Miasto Stołeczne Warszawa, a współorganizatorem konkursu – Gazeta Wyborcza. https://wyborcza.pl/0,128956.html?tag=Nagroda+im.+Ryszarda+Kapuścińskiego#s=S.index-K.C-B.1-L.13.redlink Więcej podcastów na: https://wyborcza.pl/podcast. Piszcie do nas w każdej sprawie na: listy@wyborcza.pl.

Gościnią Wojciecha Szota jest Anita Musioł, założycielka i właścicielka wydawnictwa Pauza. Rozmawiamy o tym, jak przez osiem lat prowadzenia wydawnictwa wydać 94 książki i nie stracić entuzjazmu, co dla autorów znaczy to, kto ich wydaje w innych krajach i jaka jest najprzyjemniejsza, a jaka najtrudniejsza część pracy wydawcy. Pojawiają się wątki niestabilności rynku książki, ataku hakerskiego na hurtownię Azymut i pytania, czy rynek książki to dziś trochę Titanic, o którym od lat mówimy, że tonie. Zastanawiamy się, jaka jest rola księgarń kameralnych i dlaczego sama cena nie wystarczy, by czytelnicy do nich wrócili. I czego możemy się spodziewać w 2026 roku w portfolio Pauzy?

Kiedy narodziło się wzornictwo przemysłowe i dlaczego wyparło pojęcie sztuki użytkowej? Kim była Wanda Telakowska — postać uznawana za ikonę polskiego designu, porównywaną do Chopina w muzyce i Mickiewicza w literaturze? Skąd wzięła się jej wizja i dlaczego, mimo inteligenckiego pochodzenia, tak często działała pod prąd środowisku artystycznemu? W nowym odcinku „Książek. Magazynu do słuchania” Emilia Dłużewska rozmawia z Katarzyną Rzehak, autorką biografii kobiety, która wierzyła, że design powinien dostarczać piękna na co dzień — nie tylko od święta. Że piękno ma wartość gospodarczą, a istotą wzornictwa jest demokratyzacja dóbr.

W najnowszym odcinku podcastu „Książki. Magazyn do słuchania” Urszula Pieczek rozmawia z prof. Przemysławem Czaplińskim, autorem obszernej książki „Rozbieżne emancypacje. Przewodnik po prozie 1976–2020” (Wydawnictwo Literackie), za którą otrzymał Nagrodę im. prof. Kotarbińskiego. Czapliński analizuje, jak polska proza ostatnich dekad odpowiadała na przemiany społeczne i kulturowe — od władzy i wielkich narracji, przez narodziny kultury niezależnej i zwrot ludowy, po pisanie kobiet, fantastykę i reportaż. W rozmowie profesor mówi m.in. o tym, czym jest dziedziczenie zależności w kulturze, dlaczego warto się spierać o literaturę i czy może ona wyrównać nierówności XXI wieku.

Emilia Dłużewska rozmawia z Łukaszem Zychem – księgarzem z Najlepszej Księgarni oraz przewodniczącym plebiscytu księgarń kameralnych. Rozmowa krąży wokół pięciu książek roku wybranych przez księgarzy z całej Polski, ale też samych księgarń kameralnych: czym różnią się od Empików, dlaczego warto je wspierać i czemu zamiast sieciówek warto wybierać lokalne księgarnie.

W "Książkach. Magazynie do słuchania" gościem Łukasza Grzymisławskiego jest pisarz Łukasz Orbitowski, laureat Paszportu "Polityki" i Nagrody Zajdla, nominowany do Nagrody Literackiej "Nike" oraz Nagrody Literackiej Gdynia, autor m.in. takich książek, jak: "Szczęśliwa ziemia", "Inna dusza", "Exodus", "Kult", "Chodź ze mną" czy "Wróg". Ta ostatnia, zainspirowana historią starożytną, sprawiła, że zaprosiliśmy Łukasza Orbitowskiego do napisania tekstu o wydanej właśnie przez Państwowy Instytut Wydawniczy biografii króla Heroda Wielkiego. Tekst ten można będzie przeczytać w grudniowym numerze "Książek. Magazynu do czytania". Pisarz opowiada też o książce, nad którą sam teraz pracuje, a której tematem jest napad na bank. Zdradza też historie dotyczące jego pracy w Zakładzie Karnym na Ruszczy w Krakowie. Więcej podcastów na: https://wyborcza.pl/podcast. Piszcie do nas w każdej sprawie na: listy@wyborcza.pl.

Bartosz T. Wieliński, wicenaczelny "Gazety Wyborczej", rozmawia z Mirosławem Maciorowskim o jego nowo wydanej książce "Powstańcy. Marzyciele i realiści. Historia na nowo opowiedziana". To opowieść o polskich zrywach narodowych, które ukształtowały naszą tożsamość i sposób myślenia o patriotyzmie. Mirosław Maciorowski razem z wybitnymi historykami i historyczkami przygląda się polskim powstaniom, zmaganiom o niepodległość, walce podczas II wojny światowej oraz oporowi wobec komunizmu aż do 1989 r. Opowiada o historii poprzez losy wybitnych jednostek, ich wątpliwości, decyzje i czyny, nieraz podważając konsensus wokół postaci i wydarzeń. Zderza różne punkty widzenia, by pokazać, jak historia polskich powstań wciąż żyje w naszej codzienności i pamięci zbiorowej. Więcej podcastów na: https://wyborcza.pl/podcast. Piszcie do nas w każdej sprawie na: listy@wyborcza.pl.

Daria Grzesiek w swoim literackim debiucie "To był tylko pies. O żałobie po zwierzętach" zebrała poruszające historie opiekunów, którzy pożegnali swoje zwierzęta. Jak rozpoznać moment, w którym warto podjąć decyzję o eutanazji? Jak wygląda sam zabieg, co zrobić z ciałem i jakie są formy pochówku zwierzęcia? Jak poradzić sobie z żałobą po utracie innego gatunku? Bohaterowie książki dzielą się swoimi dylematami, wspomnieniami i sposobami na zachowanie pamięci o swoich towarzyszach.

Gościem Łukasza Grzymisławskiego jest Marek Bieńczyk, pisarz, tłumacz, laureat Nike za eseistyczną "Książkę twarzy", a także autor tekstu o Albercie Camusie w październikowym wydaniu "Książek. Magazynu do czytania". Camus stał się bohaterem najnowszych "Książek" w związku z premierowym ukazaniem się nakładem wydawnictwa PIW "Notatników" w przekładzie Krzysztofa Umińskiego, Tomasza Swobody i Jana Marii Kłoczowskiego. Co o świecie mówi nam autor "Notatników" i dlaczego w dzisiejszych czasach warto czytać Camusa z uwagą? Więcej podcastów na: https://wyborcza.pl/podcast. Piszcie do nas w każdej sprawie na: listy@wyborcza.pl.

Gościem Wojciecha Szota jest Eliza Kącka – literaturoznawczyni, eseistka i laureatka Nagrody Literackiej Nike 2025 oraz Nagrody Czytelników za książkę „Wczoraj byłaś zła na zielono”. Rozmowa została nagrana dzień po gali, 6 października. Kącka opowiada o szczęśliwie-trudnym dzieciństwie w Lidzbarku Warmińskim, w którym było wiele jasnych i trudnych momentów, oraz o tym, jak doświadczenie macierzyństwa i inności zamieniło się w literacki dialog z samą sobą i z językiem.

Urszula Pieczek rozmawia z Robertem Piaskowskim, dyrektorem Narodowego Centrum Kultury, o rozwoju czytelnictwa w Polsce i zmianach, jakie w ostatnich latach zaszły w bibliotekach dzięki Narodowemu Programowi Rozwoju Czytelnictwa 2.0. Rozmowa odbywa się w kontekście konferencji „Czytanie ma tylko dobre strony”, która w dniach 23–24 września 2025 roku w Warszawie podsumowała pięć lat realizacji programu. Dyskutujemy o tym, jakie efekty przyniosły inwestycje w infrastrukturę, zakup książek i systemy biblioteczne oraz w jaki sposób biblioteki stały się dziś czymś więcej niż miejscem wypożyczania książek – centrami życia społecznego, integracji i lokalnych inicjatyw. Projekt JAK CZYTAMY Partner Narodowe Centrum Kultury Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach realizacji Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021-2025

"Jego znaczenie jest doniosłe. Zwrot ludowy zrewidował polską historię i polski model historiografii, przenicował kanon kultury polskiej, wprowadził kategorie związane z kulturą folwarczną i pańszczyźnianą do analizowania Polski po transformacji, włączył PRL do historii ponowoczesnej, zakwestionował wolnościową naturę wolnego rynku. Mówiąc inaczej, namieszał w naukach społecznych, zmienił spojrzenie na strukturę socjalną i na historię, pomógł przełamać wstydy klasowe, ujawnił przestrzenie zamknięte nowego ustroju." Łukasz Grzymisławski rozmawia z prof. Przemysławem Czaplińskim, literaturoznawcą z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Więcej podcastów na: https://wyborcza.pl/podcast. Piszcie do nas w każdej sprawie na: listy@wyborcza.pl.

Gościnią Urszuli Pieczek jest prof. Ewa Graczyk — literaturoznawczyni i przewodnicząca kapituły Nagrody Witolda Gombrowicza. W rozmowie przyglądają się jubileuszowej, dziesiątej edycji nagrody, rozmawiają o tegorocznych nominacjach i zastanawiają się, jak przez ostatnią dekadę zmieniało się rozumienie i wartość literackiego debiutu. Co dziś znaczy "mocny debiut"? Jakie głosy i tematy przebiły się na przestrzeni lat? Wydarzenie pod patronatem Wyborcza.pl Rozpoczęcie festiwalu zaplanowane jest na 13 września o godz. 17:00. Na wrześniowej gali poznamy laureata lub laureatkę tegorocznej edycji. Zapraszamy do śledzenia konkursu!

Wojciech Szot rozmawia z Emilią Dłużewską i Agatą Żelazowską o książkach-finalistkach nagrody Nike. Czym zachwycają? Czy to był dobry rok dla polskiej literatury? O których książkach warto dyskutować? Przypominamy, że finałowa siódemka to: Beata Guczalska, "Konrad Swinarski. Biografia ukryta" (Wydawnictwo Literackie) Ignacy Karpowicz, "Ludzie z nieba" (Wydawnictwo Literackie) Eliza Kącka, "Wczoraj byłaś zła na zielono" (Wydawnictwo Karakter) Kora Tea Kowalska, "Patrz pod nogi. O zbieraniu rzeczy" (Wydawnictwo Karakter) Dorota Masłowska, "Magiczna rana" (Wydawnictwo Karakter) Tomasz Różycki, "Hulanki&Swawole" (Wydawnictwo a5) Paweł Sołtys, "Sierpień" (Wydawnictwo Czarne) Organizator: Fundacja Nagrody Literackiej Nike Współorganizator: "Gazeta Wyborcza" Współorganizator gali: Telewizja Polska Mecenasi strategiczni: Fundacja Roberta Dobrzyckiego, Panattoni Mecenas: Orlen Partner główny: Totalizator Sportowy Partner wydarzenia: Grupa Agora

Joanna Keler rozmawia z Aleksandrą Paduch o jej poruszającym debiucie literackim "Trzewia", wydanym przez Wydawnictwo Czarne. To opowieść o rodzinie, cielesności i jedzeniu, w której brzuch staje się schronieniem, ale też nośnikiem pamięci i dziedziczonej traumy. Zapraszamy do lektury sierpniowego numeru Magazynu Książki, w którym ukazała się recenzja powieści Aleksandry Paduch, autorstwa Katarzyny Sawickiej-Mierzyńskiej.

Gościnią Aleksandry Zbroi jest dr hab. Justyna Jaworska, przewodnicząca jury Nagrody Literackiej Nike. Jakie książki zyskały uwagę jurorów? Co tegoroczny wybór mówi o literaturze polskiej? Dlaczego w tym roku zgłoszono tak niewiele powieści? Co z reportażem? _ Nagroda Literacka „Nike” jest przyznawana za najlepszą książkę roku. Siedmioro finalistów i finalistek poznamy 5 września. Organizator: Fundacja Nagrody Literackiej Nike Współorganizator: “Gazeta Wyborcza” Współorganizator gali: Telewizja Polska Mecenasi strategiczni: PANATTONI, Fundacja Roberta Dobrzyckiego Mecenas: Orlen Partner wydarzenia: Grupa Agora Więcej informacji: Wyborcza.pl/NIKE

W 1989 roku pod Ścianą Śmierci w muzeum w Auschwitz ktoś zostawił dwie wiązanki kwiatów. Na jednej, w imieniu byłego więźnia Karla Goratha, napisano: "Dla naszych homoseksualnych braci, którzy tu zginęli". Po kilku godzinach kwiaty znalazły się w koszu na śmieci. Ponad czterdzieści lat po zakończeniu II wojny światowej nie każdy zasługiwał na upamiętnienie. "Oni", bohaterowie miejscami wstrząsającego reportażu historycznego Joanny Ostrowskiej, do dzisiaj nie doczekali się swojego miejsca w historii. Książka Ostrowskiej przywraca pamięć o nieheteronormatywnych mężczyznach, którzy do obozów koncentracyjnych trafiali m.in. na podstawie penalizującego męsko-męskie stosunki seksualne w III Rzeszy paragrafu 175. Autorka "Onych" nie skupia się wyłącznie na wojennych losach, lecz także przygląda się życiu swoich bohaterów po "wyzwoleni". Teraz musieli ukrywać nie tylko to, kim są, ale również to, co przeszli. A nad jaką książką teraz pracuje Joanna Ostrowska? Na podcast zaprasza Aleksandra Zbroja. Nagroda Literacka „Nike” jest przyznawana za najlepszą książkę roku. Siedmioro finalistów i finalistek poznamy 5 września. Organizator: Fundacja Nagrody Literackiej Nike Współorganizator: “Gazeta Wyborcza” Mecenasi strategiczni: PANATTONI, Fundacja Roberta Dobrzyckiego Mecenas: Orlen Partner wydarzenia: Grupa Agora Więcej informacji: Wyborcza.pl/NIKE

Gościnią Wojciecha Szota jest Eliza Kącka, jurorka tegorocznej, 20. edycji Nagrody Literackiej Gdynia. Rozmawiają o najlepszych polskich książkach 2024 roku – powieściach, zbiorach poezji, esejach i tłumaczeniach, które znalazły się w finale nagrody. Zapraszamy na 20 mikrorecenzji Elizy Kąckiej.

Czym tak naprawdę jest polskość – i dlaczego Gdynia uznała ją za swój największy skarb? W tym odcinku Wojciech Szot rozmawia z Aleksandrą Boćkowską, autorką książki „Gdynia. Pierwsza w Polsce” (wyd. Czarne), o wyjątkowej historii miasta, które miało być nowoczesne, niezależne i całkowicie „swoje”. Boćkowska z reporterską precyzją przygląda się stuletniej historii Gdyni – miasta stworzonego w opozycji do niemieckości Gdańska i Sopotu. Rozmawia z mieszkańcami i lokalnymi działaczami, przywołuje miejsca zarówno spektakularne, jak i zapomniane. Pyta, co pamięta się o Grudniu ’70, i jak w latach 90. narodził się gdynianin – przedsiębiorczy, nowoczesny, dumny. I czy za tym wszystkim stoi po prostu miłość? To opowieść o tożsamości, marzeniach, sukcesach i pęknięciach – nie tylko Gdyni, ale i całej Polski. Ten odcinek podcastu publikujemy w związku z udziałem Aleksandry Boćkowskiej w Zakopiańskim Festiwalu Literackim. Więcej o wydarzeniu: literackifestiwal.zakopane.eu

Czy w Polsce potrzebna jest kolejna nagroda literacka? Z jakimi wyzwaniami mierzą się osoby przed debiutem literackim? Jak można im pomóc? Dlaczego ważne jest wsparcie procesu twórczego? O najnowszej inicjatywie kreatywnej kultury na Śląsku, wspierającej młodych artystów opowiada Juliusz Pielichowski - poeta, tłumacz, współtwórca i przewodniczący rady programowej Gliwickiej Nagrody Literackiej.