İçeriden Bi'olog

"Biyoloji mezunuyum ama laboratuvarda mı kalmalıyım yoksa kurumsal dünyaya mı geçmeliyim?" Bu soru pek çoğumuzun zihnini kurcalıyor. İçeriden Bi'olog'da artık sadece bilimin kendisini değil, bilimin hayat bulduğu profesyonel alanları da mercek altına alıyorum. Yeni serim "Bi'meslek" ile laboratuvarın dışındaki devasa dünyayı keşfe çıkıyoruz!Serinin bu ilk bölümünde; bilimsel birikimimizi hukuk ve iş dünyasıyla birleştiren, sağlık sektörünün en stratejik rollerinden birini konuşuyoruz: Tıbbi Regülasyon (Ruhsatlandırma) Uzmanlığı.Bir ürünün sadece raflara çıkış sürecini değil, tüketicinin doğru bilgiye ulaşmasını sağlayan o kritik savunma hattını keşfediyoruz.

Gecenin 3'ünde, kimse uyanık değilken, en saçma sorularınızı veya en derin dertlerinizi kime anlatıyorsunuz? Giderek artan bir şekilde cevabımız: Yapay Zeka.İçeriden Biolog podcast'inin bu yeni ve görüntülü formatında, yapay zeka ile kurduğumuz tuhaf ve yeni ilişki biçimini masaya yatırıyoruz. Neden gerçek bir arkadaşın "zahmeti" yerine bir algoritmanın "konforunu" tercih ediyoruz? Yargılanma korkusu olmadan içimizi dökmek bizi nasıl etkiliyor?Bu sadece bir teknoloji sohbeti değil, insan psikolojisine ve beynin çalışma prensiplerine içeriden bir bakış. Fal baktırmaktan terapi seanslarına kadar yapay zekaya yüklediğimiz anlamları (Eliza ve Barnum etkisi) konuşurken, işin karanlık tarafına da değiniyoruz.Yapay zeka hayatımızı kolaylaştırıyor olabilir, ama düşünme yetimizi elimizden almasına izin mi veriyoruz? Gelin, bu dijital aynaya birlikte bakalım.

Aşk sandığımızdan daha az “romantik”, daha mı biyolojik?Bu bölümde, “elektrik almak” dediğimiz o açıklanamaz hissin aslında bağışıklık sistemimizden gelen genetik bir sinyal olup olmadığını inceliyoruz.Bedenimizin bilinçdışı kararları, romantik seçimlerimizi ne kadar etkiliyor?Kadınlar neden bağışıklık sistemi genleri (MHC) kendilerinden farklı olan erkeklerin kokusunu daha çekici buluyor?Bu tercih, çocukların bağışıklık gücü ve sağlığıyla nasıl ilişkilendiriliyor?Kadınların eş tercihleri neden hormonal değişimlerle tamamen tersine dönebiliyor?

Günlük rutininizin bir parçası olan kozmetik ve kişisel bakım ürünlerinin, hatta kullandığınız gıda ambalajlarının hormonal dengenizi bozma potansiyelini hiç düşündünüz mü? Bu bölümde, modern yaşamın kaçınılmaz bir parçası haline gelen ve sağlığımız için riskler taşıyan Endokrin Bozucu Kimyasalların (EDC/HBK) derinliklerine iniyoruz.Bu riskleri anlamak ve günlük yaşamınızda daha güvenli seçimler yapmak için bölümü kaçırmayın derim!

Bu bölümde Ağustos Böceği Kanalına konuk oldum. Piyanist Eylül Selamet ile müziğin vagus sinirimiz üzerindeki etkilerini konuştuk. Neden müzik dinlemek bizi rahatlatır?Vagus siniri ve işlevi nedir?Klasik müzik dinlemek vücudumuza nasıl bir etki yapar?ve çok daha fazlası...Ses dosyasını buradan dinleyebilirsiniz, video için Ağustos Böceği YouTube kanalına gitmeniz yeterli. Keyifli dinlemeler!

Bu podcast bölümünde, günümüzde giderek popülerleşen bitkisel sütler hakkında kapsamlıca konuştum. Bitkisel sütlerin sağlık açısından sunduğu başlıca faydalar, tüketim avantajları ve potansiyel risklerini detaylı şekilde ele aldım. Laktoz intoleransı olanlar, veganlar ve çevre bilincine sahip bireyler için ideal alternatif olan bu süt çeşitlerinin, içerdikleri besin değerleri ve hangi durumlarda tercih edilmeleri gerektiği hakkında güncel bilimsel veriler paylaştım. Ayrıca, endüstri üretimi olanlarda dikkat edilmesi gereken şeker ve katkı maddesi içerikleri, zenginleştirilmiş ürünlerin önemi ve sağlıklı yaşam ile sürdürülebilirlik bağlamında bitkisel sütlerin çevresel avantajları da konuşma konular arasında. Bitkisel sütler konusunda bilgi sahibi olmak, sağlıklı seçimler yapmak ve bilinçli tüketici olmak isteyen herkese hitap eden bu bölümü kaçırmayın. Daha sağlıklı ve bilinçli bir yaşam için bitkisel sütlerin sunduğu alternatifleri derinlemesine anlamak isteyen herkes için..

Bu bölümde sindirim sistemiyle beyin arasındaki bağlantıyı keşfediyoruz! Yiyecekleri görüp düşünmenin midemizde nasıl asit salgısını başlattığını, gastrin, histamin ve asetilkolinin bu süreçteki rollerini konuşuyoruz. Vagus sinirinin mideyi nasıl harekete geçirdiğini, bu karmaşık ama bir o kadar da ilginç biyolojik süreci anlaşılır şekilde anlatıyorum. Sindirim sağlığınızı destekleyecek pratik bilgiler ve bilimsel detaylarla dolu bu sohbeti kaçırmayın!

Bu bölümde sık sık adını duymaya başladığımız doğal kumaşları masaya yatırıyoruz: Pamuk, keten, ipek, yün... Neden son yıllarda daha fazla karşımıza çıkıyorlar? Sadece moda değil, sağlık açısından da neden bu kadar önemli hale geldiler?Cildimize doğrudan temas eden kıyafetlerin, özellikle sentetik kumaşların vücudumuza etkilerini konuşuyoruz. Alerjiler, mantar enfeksiyonları, kötü kokuya sebep olan bakteriler ve daha fazlası…Ayrıca bu bölümde şunlardan da bahsediyoruz:Bitkisel ve hayvansal liflerin farkıDut ipeği neden bu kadar özel?Pamukta "çırçırlama", ketende "çürütme" ne demek?Boyama işlemlerinde kullanılan kimyasallar gerçekten zararlı mı?Sağlıklı kumaşları nasıl ayırt edebiliriz? Hangi etiketlere dikkat etmeliyiz?Eğer hassas bir cildin varsa, giysilerin etiketlerine takılanlardansan ya da sadece daha doğal, sürdürülebilir ve sağlıklıyaşamak istiyorsan, bu bölüm tam senlik!

Her gün “yarın uyuyacağım” deyip gece yarısından sonra mı uyuyorsun? Bu bölümde, sirkadiyen ritim dediğimiz biyolojik saatimizin nasıl çalıştığını ve özellikle ergenlerde neden farklı işlediğini konuşuyoruz. Melatonin hormonunun uykuya dalmamızdaki rolünden, gece geç saatlere kadar ayakta kalma alışkanlığının psikolojik sebeplerine kadar pek çok noktaya değiniyoruz. Ayrıca telefon, bilgisayar ve yapay ışıkların uyku düzenimizi nasıl bozduğunu, beynimizi nasıl kandırdığını da ele alıyoruz.Eğer “neden uykuya dalamıyorum?”, “gece neden uykum açılıyor?” veya “telefon ekranı uykuyu nasıl etkiler?” gibi soruların cevabını merak ediyorsan bu bölüm tam sana göre.

Kararlarımızı gerçekten biz mi veriyoruz, yoksa beynimiz ve çevremiz çoktan bizim yerimize seçti mi?Bu bölümde özgür irade kavramını beyin, psikoloji ve toplumsal etkenler ışığında masaya yatırıyoruz.Benjamin Libet’in deneylerinden Daniel Kahneman’ın Sistem 1 ve Sistem 2 teorisine, priming etkisinden algoritmaların seçimlerimizi nasıl şekillendirdiğine kadar birçok bilimsel ve düşünsel katmanı keşfediyoruz.Bilinçaltının gücü, karar yorgunluğu (decision fatigue), kültürel normlar ve özgürlük yanılsaması...Hepsi bu bölümde!

Aynı ilişki biçimleri, aynı hatalar, aynı kaçışlar…Peki ya tüm bunların ardında beynimizin enerji tasarrufu yapma çabası, tanıdık olanı seçme arzusu ve çözülmemiş travmalar varsa?Bu bölümde:Doğanın kendi döngülerini,Doğanın aynı döngülere neden sıkıştığını,Alışkanlıkların neden bu kadar güçlü olduğunu,Beynin tanıdık örüntüleri neden tekrar tekrar seçtiğini,Travmaların nasıl fark edilmeden yeniden yaşandığınıVe “tarih neden kendini tekrar eder?” sorusunun biyolojik temelini konuşuyoruz.Kötü olsa bile tanıdık olanı seçmek... bir savunma mı, bir tuzak mı?“Döngüyü fark etmek, dönüşümün ilk adımıdır” diyorsan bu bölüm senin için.

Bir neşter darbesiyle gelen rahatlama... Bir sülüğün ısırığıyla arandığı şifa...Ama asıl soru şu:Bunlar gerçekten işe yarıyor mu, yoksa biz öyle mi hissetmek istiyoruz?Bu bölümde;📜 Binlerce yıllık hacamat ve sülük tedavisinin ardındaki hikâyeyi,🧬 Modern bilimin bu yöntemlere nasıl baktığını,⚠️ Ve pek konuşulmayan komplikasyonları konuşuyoruz.Bazı soruların cevabı keskin olabilir.Belki de bu, o sorulardan biri.

"Şekersiz", "fit", "form" ya da "proteinli" gibi etiketlerle sunulan ürünler gerçekten düşündüğümüz kadar masum mu? Bu bölümde market raflarında “sağlıklı atıştırmalık” olarak pazarlanan granola barlar, proteinli ürünler ve diyet krakerler gibi gıdaların içeriklerini mercek altına alıyoruz. Şekerin farklı adlarla nasıl gizlendiğini, katkı maddelerinin ne işe yaradığını ve ambalajların arkasındaki asıl gerçeği birlikte keşfediyoruz.Aynı zamanda bu bölümde bağırsak florasının ne kadar kritik bir rol oynadığını da konuşuyoruz. Sindirim sistemimizde yaşayan trilyonlarca bakterinin; bağışıklık sistemimizden ruh halimize, inflamasyondan enerji dengesine kadar birçok alanda nasıl etkili olduğunu bilimsel verilerle açıklıyoruz. Özellikle sık tüketilen işlenmiş ve katkı maddesi dolu atıştırmalıkların bağırsak mikrobiyotası üzerindeki olası zararlarını ele alıyor, “iyi bakterileri” destekleyen gerçek besinleri tartışıyoruz.Granola gerçekten sağlıklı mı? Diyet krakerler kilo verdirir mi? Protein barlar bağırsak dostu mu? Etiket okurken nelere dikkat edilmeli? Tüm bu sorulara detaylı yanıtlar arıyor ve market alışverişi sırasında daha bilinçli kararlar almanı sağlayacak bilgiler sunuyorum.

“İnce görünüyorum ama göbeğim var…”“Temiz besleniyorum ama hâlâ kaslı değilim…”“Zayıfım ama formda hissetmiyorum…”Bu cümleler size tanıdık geliyorsa, bu bölüm tam size göre.Bu bölümde, dışarıdan zayıf ama içeriden sağlıksız olma hali olarak bilinen “skinny fat” kavramını ele alıyoruz.Peki bir insan nasıl aynı anda hem zayıf hem de yağlı olabilir? Kas kaybı, yanlış diyetler ve toplumun zayıflık takıntısı bu tabloyu nasıl besliyor?“Zayıf olmak mı sağlıklı olmak mı?” sorusunun peşine düşüyor, görünüşün değil iç yapının belirleyici olduğu bir sağlık anlayışına yaklaşıyoruz. Bu bölümde konuşulan bazı konular:Skinny fat nedir, neden olur?Visseral yağlar ve içten gelen tehlikeKas kütlesi neden sadece sporcular için değil de herkes için önemli?Sosyal medya vücut algımızı nasıl bozuyor?Yetersiz beslenmenin görünmeyen tehlikeleri

GDO denince aklınızda hemen kırmızı bir alarm çalıyor mu?“Doğal değilse kötüdür” diye düşünenlerden misiniz?O zaman bu bölüm, düşündüğünüz her şeyi sorgulatabilir.Bu yayında;Genetiği değiştirilmiş mısıra neden Bt geni ekleniyor,Soya neden ot ilacına dirençli hale getiriliyor,Pamuk nasıl kuraklığa ve haşereye karşı donatılıyor,hepsini sade, tarafsız ve bilimsel bir dille anlatıyorum.GDO’lar sandığınız kadar korkutucu mu, yoksa gereğinden fazla mı kötüleniyorlar? Hepsini bu bölümde bulacaksınız!

Yapay zekâ biyolojiyi nasıl dönüştürüyor? Bu bölümde, AI'nin moleküler biyoloji, genetik ve ilaç geliştirme gibi alanlarda neler yaptığını konuşuyoruz.Protein yapısı tahmini, genetik varyant analizi, CRISPR ile gen düzenleme, yapay zekâ destekli ilaç keşfi, robot bilim insanları ve daha fazlası… Eğer “AI biyolojide ne yapıyor?”, “CRISPR nedir ve nasıl çalışır?”, “Yapay zekâ ile ilaç nasıl keşfediliyor?”, "AI genetik hastalık risklerini önceden tahmin edebiliyor mu?" gibi sorular kafanızı kurcalıyorsa, bu bölüm tam size göre. 📌 Bölümde adı geçen markalar ve şirketler: #reklam – AlphaFold, RosettaFold, Insilico Medicine, ChatGPT

"Spiritüellik" deyince aklınıza ilk ne geliyor? Duygular mı, ritüeller mi, yoksa bilim dışı bir alan mı? Bu bölümde, tüm ezberleri bozuyoruz.Beyin taramalarından, sinir sistemine; öz farkındalık hallerinden içsel huzura kadar maneviyatın nörobilimsel temellerini ele alıyoruz. Meditasyonun prefrontal korteks üzerindeki etkisinden, ruhsal deneyimlerin beynin ödül sistemiyle ilişkisine kadar birçok güncel bilimsel bulguyu sade bir dille anlatıyorum.Bu bölümde neler bulacaksınız?– Spiritüel deneyimlerin beyindeki yeri– Kendilik algısının nasıl dönüştüğü– Nucleus accumbens, PAG, prefrontal korteks gibi bölgelerin maneviyatla ilişkisi– Plasebo etkisiyle maneviyat arasındaki nörobiyolojik bağ– Bilinç, benlik ve içsel dinginlik üzerine yeni bir bakış. Eğer siz de “Spiritüellik bilimin neresinde?”, “Ruhsal arayışlarımızın nörolojik bir karşılığı var mı?” diye soruyorsanız, bu bölüm tam size göre.

Modern çağın en görünmez yüklerinden biri olan zihinsel gürültü, odaklanmayı zorlaştırıyor, beyni sürekli tetikte tutuyor. Bu bölümde, beynin Default Mode Network (Varsayılan Mod Ağı) üzerinden zihnin neden “boşta” bile durmadığını, multitasking mitinin neden çöktüğünü ve aşırı bilgi yükü (infobesity) karşısında beynimizin nasıl yorulduğunu ele alıyoruz. Aynı zamanda, dikkat sistemimizin evrimsel kökenleri, sosyal medya bildirimleri gibi modern uyaranlarla nasıl tetiklendiğini ve dopaminin yeni bilgiye bağımlılığımızdaki rolünü inceliyoruz. Eğer odaklanma sorunları, dikkat dağınıklığı veya bilişsel yorgunluk yaşıyorsanız, bu bölüm zihninizdeki gürültüyü anlamanıza ve onunla başa çıkmanın ilk adımlarını atmanıza yardımcı olabilir.

Virüsler ve mantarlar… Çoğu zaman yalnızca hastalandığımızda aklımıza gelen bu mikroorganizmalar, aslında hayatın görünmeyen sahnesinde başrolde oynuyor. Bu bölümde, insan sağlığı üzerindeki etkileriyle öne çıkan patojen virüsleri ve mantarları yakından inceliyoruz.Bir hücreye sızarak çoğalan virüslerden, bağışıklık sistemi çöktüğünde harekete geçen mantarlara kadar; mikro düzeyde başlayan bu mücadele, zamanla küresel krizlere bile dönüşebiliyor. HIV, COVID-19 gibi örnekler üzerinden virüslerin biyolojik mekanizmalarını, tedavi yollarını ve bağışıklık sistemimizle olan karmaşık ilişkilerini ele alıyoruz. Aşı teknolojilerinden güncel bilimsel gelişmelere kadar pek çok konuya da bu bağlamda yer veriyoruz.Diğer yandan, çoğu zaman zararsız gibi görünen ama doğru ortamı bulduğunda ciddi enfeksiyonlara yol açabilen Candida albicans, Aspergillus fumigatus ve Cryptococcus neoformans gibi mantarların vücuda nasıl yerleştiğini ve hangi belirtilerle kendini gösterdiğini de konuşuyoruz. Derideki kırmızı lekelerden beyin zarına kadar ilerleyen iltihaplara kadar pek çok tabloya ışık tutuyoruz.🔍 Bu bölümde:Virüslerin canlılık tanımı ve sınıflandırılmasıPandemilerin biyolojik altyapısıAşıların çalışma mantığı ve toplum sağlığı üzerindeki etkisiPatojen mantarların türleri ve enfeksiyon mekanizmalarıGünlük hayatta karşılaştığımız ama çoğu zaman önemsemediğimiz belirtilerin ardındaki bilimGelecekte karşılaşabileceğimiz yeni patojen tehditlerine dair öngörülerBu bölüm, hem kendi bedenini daha iyi tanımak isteyenler hem de doğal bağışıklığın nasıl işlediğine dair merak duyanlar için… Çünkü bazen görünmeyen en küçük misafirler, en çok dikkati hak eder.

Bu bölümde patojen bakterilerin, bakterilerden farkını inceliyoruz. Mikropların gerçekten ne olduğunu konuşuyoruz. Hastalık yapıcı bakterilerin sebep olduğu hastalıklara bakıp, dönerlerin üzerine ilave edilen etlerin bizleri neden hasta ettiğini konuşuyoruz. Kronik idrar yolu enfeksiyonuna sebebiyet veren bakterileri ve onlara yönelik bitkisel tedavileri masaya yatırıyoruz. Bol mikroorganizmalı bir bölüm. Minikler dünyasına davetlisiniz!