Mijn duurzame leven (voor een Aarde in Balans)

Via Werkgroep Voetafdruk Nederland kreeg ik de contactgegevens van Jan Juffermans. De afspraak kon pas worden gemaakt nadat hij eerst zijn Bibliografie had afgerond, waarvoor hij letterlijk stapels dozen en artikelen moest doorspitten. Veel hiervan is nu netjes gearchiveerd, en veel boeken zijn naar de Kringloop gebracht.Jan heeft een eigen website, waar valt te ontdekken dat hij een duidelijke visie heeft. Nadat hij in zijn werkzame leven voor een uitgeverij heeft gewerkt (De Kleine Aarde), is hij nu gepensioneerd. Hij blijft zich echter inzetten voor een leefbare Planeet. Is actief betrokken bij veel werkgroepen. In deze aflevering is te horen dat Jan mooi verhalend kan vertellen. Hij heeft veel gereisd in zijn leven, steeds weer met een zo klein mogelijke voetafdruk (dus bijvoorbeeld met het openbaar vervoer, in plaats van met het vliegtuig).Deze aflevering zit volgepakt met informatie over voetafdruk, de nieuwe economie, duurzame keuzes, boeken en artikelen. Veel onderwerpen zijn genoemd, van elk onderwerp en website staan hieronder de (web) adressen.In deze aflevering, in volgorde van bespreken:De website van Jan Juffermans: www.janjuffermans.nlDe Kleine Aarde Limits to Growth (boek) Grenzen aan de groei (boek en website) (de update versie): Limits to Growth na 50 jaarFAO (Food and Agricultural Organisation)Minder vlees posterBoekje 50 jaar club of Rome in het NederlandsBiologische / boerenmarkten in NederlandHans Lyklema volgens WikipediaBoek van Wackernagel en Rees22 april Earthday (in het Engels)I = PAT volgens WikipediaVoetafdruk test volgens het Wereld Natuur FondsTransitie Boxtel, voor een leefbare AardeDe economie van het Genoeg, door Bob Goudswaard (90)Platform Duurzame en Solidaire EconomieBoek: Trias Economica van Babette PorcelijnOnze nieuwe economieDuurzaamheid in actieGlobal footprint network

Kees Kerremans studeerde ruimtelijke ordening en planologie. Hij werkt tegenwoordig als energie-prestatie adviseur. In dit beroep geeft hij advies over het verduurzamen van woningen. Wat kunnen mensen verbeteren om hun woning energie zuiniger te maken. Via het bedrijf waar Kees voor werkt worden energie-labels aan woningen toegekend.Kees is vrijwilliger voor SIMPOL. Simpol wil het beleid over de gehele Aarde zoveel mogelijk gelijktrekken. Doel hiervan is, om -bijvoorbeeld- bedrijven die milieuschade veroorzaken meer aan wet – en regelgeving te laten houden. Het wil nu nog wel voorkomen, dat bedrijven uitwijken naar andere landen omdat daar de regelgeving voor hun vervuilende industrie minder streng is of minder word gehandhaafd. Simpol wil dit voorkomen door politiek en burger samen te brengen, opdat regelgeving beter wordt gewaarborgd.Van de SIMPOL website: “…Klimaatverandering. Belastingontwijking. Inkomensongelijkheid. Neem een willekeurig mondiaal probleem en je kan er zeker van zijn dat Negatieve Mondiale Concurrentie overheden belemmert het op te lossen…”De video van SIMPOLDe website van SIMPOL De aflevering met Arnold Bomans: Het klimaatakkoord van Parijs: https://edition.cnn.com/2025/02/10/climate/paris-climate-agreement-breach

Jelle is begonnen bij een scoutinggroep in IJsselstein, maar is nu zo’n 10 jaar verbonden met scouting Nijmegen, bij Karel de Stoute. Ik ken Jelle via de Whatsapp-groep van Partij voor de Dieren in Nijmegen. De afspraak om met Jelle in gesprek te gaan kwam tot stand nadat hij op zoek was naar een manier om zonder verpakkingsmateriaal zijn boodschappen te doen. Omdat ik hier al goed bekend mee ben, wilde ik hem hier graag verder bij helpen.Niet door hem te vertellen hoe hij dat aan kan pakken, maar door het hem zelf te laten uitvinden. Door het zelf te doen, leer je veel meer dan wanneer iemand je vertelt hoe je bepaalde dingen het best kunt doen. En door het zelf te doen wordt je inventief in het verzinnen van nieuwe manieren om je doel te bereiken.Omdat Jelle al vele jaren lid is van scouting, zou het mij niks verbazen dat deze uitdaging hem best gemakkelijk af zal gaan. Aan de andere kant weet ik dat hij voor mooie verrassingen kan komen te staan. Hij zal wellicht veel meer ontdekken dan hij had kunnen vermoeden.We hebben een vervolggesprek gepland voor over een maand. Ben jij ook benieuwd wat Jelle heeft ontdekt?  Jelle zit bij Scouting Karel de Grote

De natuur van de Oosterschelde is voor Hans erg belangrijk. Hij vind hier rust en ruimte, wat voor hem erg ontspannend werkt. Hij is niet iemand die afwacht tot een ander in beweging komt, maar trekt er zelf op uit om, al wandelend, rommel wat hij vind op te rapen en zo de omgeving schoner achter te laten dan hij deze aantrof. Het is hem gelukt, zo vertelt hij niet zonder trots, om zijn (rest) afval tot zover te reduceren, dat hij er een jaar over doet om een volle zak afval te verzamelen. De rest van zijn afval scheidt hij waar mogelijk. Maar ook Hans is maar een mens, die er soms niet aan ontkomt om toch iets in plastic aan te moeten schaffen. Hij eet zoveel mogelijk voedsel met een biologisch keurmerk, wat soms alleen in een plastic verpakking verkrijgbaar is.Ik heb met Hans geprobeerd om hem tot een persoonlijke uitdaging te bewegen, maar hier schiet mijn ervaring om te begeleiden toch echt nog te kort. Mogelijk komt dit mede, doordat Hans al wel veel dingen doet welke zijn impact op de omgeving verkleint. Ik had hem graag tot een volgende (grotere) stap willen bewegen, maar daar heb ik blijkbaar nog een leerweg in te gaan.

Hoe smaakt zelfgemaakte zuurkool? Is dat zo moeilijk? En ook in deze korte aflevering een aantal duurzame keuzes, het proces van uitstel, afwegen, uitstel en toch doen. Wat kwam ik tegen, welke stappen heb ik gemaakt. Ik hield geld over en ben van bank gewisseld. Iedereen kan, maar niet iedereen leeft volgens haar of zijn normen en waarden. Vervuilen omdat je niet weet hoe je het anders kunt doen. Of omdat je denkt dat jou keuze geen impact heeft. Mensen voelen zich machteloos, terwijl ieder zelf keuzes maakt. Wil je leven volgens wat jij belangrijk vind? Wil je geen dode Planeet voor de volgende generaties? Handel dan actief. Je wordt er veel gelukkiger van.

Bij het bedrijfsleven staat ze bekend als een bestseller auteur. Voor BNR Nieuwsradio heeft ze 100 podcast afleveringen gemaakt van ‘Dé Klantenpodcast’. Ook voor haar ‘Planeetaardige zaken’ heeft ze veel mensen gesproken die, net als in ‘mijn duurzame leven’, leiders / koplopers zijn in het maken van keuzes welke beter zijn voor een leefbare Planeet. Haar nieuwste boek heeft, net als de podcast-serie, ook de titel gekregen ‘Planeetaardige zaken’.Daniëlle leeft, zo staat er te lezen op haar LinkdIn profiel, ‘…. Al jaren zo planeetaardig mogelijk, gedreven door mijn liefde voor dieren, natuur en onze toekomst. Buiten zijn – wandelen, fotograferen, tuinieren – voedt mijn binnenwereld en mijn werk.’Het is dus niet zo gek, dat ik graag met Daniëlle in gesprek wilde gaan over haar gedrevenheid, haar ervaring als podcastmaker en de boeken die ze heeft geschreven. Het gesprek was vooral een eerste kennismaking en ik hoop van harte dat Daniëlle in volgende afleveringen terug wil komen om dieper in te gaan op de onderwerpen welke we nu kort hebben besproken.Website van Daniëlle: https://www.danielledejonge.nl/Planeetaardige zaken: Podcast via Spotify, Apple en YouTubeBoek: Planeetaardige zakenDaniëlle is voorzitter van Stichting DierenDonatie: https://dierendonatie.nl/En Avisory board-lid van V-Label: https://www.v-label.com/be_nl/Een gemeenschap van leven (film): https://wffr.nl/movies/een-gemeenschap-van-leven/

Threes Brouwers schreef me, dat ze graag wilde spreken waarom we maar steeds blijven kopen uit een soort ontevredenheid. Alsof we met het consumeren een leegte willen vullen. Waar komt die leegte vandaan, en hoe weten adverteerders en bedrijven hier handig op in te spelen. Toen bedacht ik, dat deze manier van adverteren ook speelt bij reclameboodschappen als ‘te koop in de betere winkels’. Daarmee worden die winkeleigenaren als het ware gedwongen om dat product in hun assortiment te hebben. Je zult wel gek zijn om daar niet aan mee te doen. Consumenten zijn daar gevoelig voor. Meer is beter.. Voor wie? Groter is beter…. Voor wie? Vooral voor diegene die dit praatje verkopen. Die worden er beter van. En ondertussen vervuilen we steeds meer! Worden de afvalbergen steeds groter en kan de Aarde inmiddels allang onze rommel niet meer opruimen (waar dat 50 jaar geleden nog wel kon)Kledingberg afval Ghana Rommel in de OceanenHoe ons afval bij dieren voor problemen zorgt Plastic recycling of plastic dump (wat denk je zelf)? 

Als secretaris van Stichting Overbevolking zet Jan van Weeren zich in om het onderwerp overbevolking in Nederland bespreekbaar te maken. Enkele keren per jaar schrijft hij voor de stichting een nieuwsbrief. Dat schrijven zit hem in zijn bloed, ontdek je wanneer je zijn website bekijkt.Naast het schrijven van deze nieuwsbrief heeft hij vele publicaties op zijn naam staan. Eén van die publicaties, welke te lezen was in het online magazine ‘the Overpopulation Project’ werd uitgebreid besproken tijdens één van de vele online gesprekken welke ik had met de leden van de ‘Growthbusters-community’. Met dit in het achterhoofd, kon het niet anders dan dat ik Jan van Weeren graag als gast in mijn podcast wou uitnodigen. Zeker ook, omdat ik het thema overbevolking regelmatig terugkomt in de afleveringen van ‘mijn duurzame leven’.Jan van Weeren heeft een eigen website, waar een lange lijst met publicaties staat welke hij geschreven heeft. Ook is op die website te lezen dat hij een aantal romans heeft geschreven, hij tekent cartoons, schildert en maakt aquarellen.Paul GerbrandsCBS cijfers woonoppervlakte per persoon: Publicatie in the overpopulation project: https://overpopulation-project.com/the-great-multiplier/

In deze korte aflevering spreek ik mijn gedachten hardop uit. Hoe zag het afgelopen jaar eruit, wat kun je als luisteraar verwachten. Ideeën kun je doorgeven via het contactformulier van de website of je kunt een bericht onder de aflevering achterlaten.

Lode Devos is inmiddels een aantal keren te gast geweest. Omdat hij mooi verhalend kan vertellen heb ik hem wederom uitgenodigd. Niet wetend waar het gesprek naar toe zou gaan, kwam ik erachter wat met een bloeiboog wordt bedoeld. Ook komen we erachter dat het natuurlijk imkeren steeds meer bekendheid krijgt. Steeds meer bijenhouders willen meer de natuur haar gang laten gaan. De bijen te laten wennen aan de 'klimatologische veranderingen', waar mens, dier en plant mee te maken heeft.Vooruitlopend op de aflevering hier alvast een omschrijving van wat die bloeiboog dan is: de periode dat er nectar is te vinden over het gehele jaar. Vaak is er een kort, intens aanbod in het voorjaar, maar valt daarna de hoeveelheid nectar voor veel bijen snel terug. Er zijn bomen welke in de late zomer bloeien, wat voor bijen een belangrijke bron is voor nectar in het najaar. Een voorbeeld hiervan is de Kastanje.Enkele koppelingen welke je kunnen interesseren:Thomas Seeley: https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Dyer_Seeley en een video over natuurlijk bijenhouden in het Engels: https://youtu.be/i8dNYnzvhLM?si=YN2XNf1974kdjxf4Artikelen van de hand van Lode: https://www.natuurlijkimkeren.org/author/lode/Een YouTube video van ruim 30 minuten met Lode: https://www.youtube.com/watch?v=9wEhQvWXJas

Quintijn was mijn eerste gast voor de podcast, nu ongeveer een jaar geleden. Hij is lid van Werkgroep Voetafdruk Nederland en bestuurslid van stichting De Faunabescherming. Na ons eerste gesprek hebben we contact gehouden en heeft Quintijn voorgesteld om zich te gaan verdiepen in de “energie-transitie”.Ieder levend wezen heeft energie nodig om te kunnen overleven. En zelfs wat meer om zich ook nog te kunnen voortplanten en om leuke dingen te kunnen doen. Bij de ‘energie-transitie’ wordt vaak vergeten dat alles wat we maken ook energie kost, nog voordat het ook maar een beetje energie kan opbrengen. De energie welke we nodig hebben om dingen te kunnen maken zit in de fossiele brandstoffen. De oliewinning staat onder steeds grotere druk: het is steeds moeilijker om genoeg olie te vinden voor een samenleving welke steeds meer energie nodig heeft. Maar ook om steenkool te kunnen delven en transporteren hebben we brandstof (meestal olie) nodig om die steenkool te kunnen winnen. Hetzelfde geldt voor gas.Op de website bij deze aflevering staat een foto met een vrachtschip op de Waal bij Millingen. Dit schip vol kolen vaart van Rotterdam naar het Ruhrgebied. De brandstof voor dat schip is maar een klein deel van de energie die nodig is voordat de kolen op de plaats van bestemming, de fabriek, zijn.Alles raakt op, op een Planeet die niet groter wordt dan ze is. De piek in de winning van olie (‘peak oil’) is rond 2018 geweest, daarna is er een langzame afname in de olievoorraad te zien. Steenkool hebben we nog wel voor langere tijd maar vervuilt meer dan bijvoorbeeld aardgas. En het “schonere” gas raakt langzaam op (Groningen!).De ‘energie-transitie’ is bedacht, om de wereldeconomie draaiende te houden. We hebben energie nodig voor dit systeem, en zelfs voor de beoogde ‘eeuwige groei’.Quintijn legt in deze aflevering uit, hoe die transitie er, volgens hem, uit ziet. Wat kan wel, wat kan niet. Als kernbegrip gebruikt hij de term EROI, Energy Return On Investment, of simpelweg Energierendement: een maat voor de energie die nodig is om de door ons benodigde  energie op te wekken en te winnen. Dit begrip wordt extra belangrijk om te kijken hoe nuttig de opwekking van elektrische energie met  wind, zon en waterkracht is.Let wel: van alle energie die we gebruiken is maar een klein deel elektrische energie. Zie daarvoor de grafiek op bijvoorbeeld deze website our finite world.comEn ook hier op de site van ourworldindata.org.Via je browser kun je alle Engelstalige tekst vrij gemakkelijk vertalen naar het Nederlands. Ga daarvoor in je browser naar de instellingen en daarna ‘vertalen’.Genoemd in de aflevering:-    Charlie Hall (Ecoloog / Bioloog) begon met het EROI onderzoek  -    Homer Dixon “Ten onder te boven”   maar ook elders te vinden.-    Iñigo Capellán-Pérez, gerenommeerde EROI deskundige: Aflevering van Nate Hagens’ podcast. Pittige tekst! Kijk ook bij Planet Critical voor bij de shownotes-    Nikkel voor Accu’s: dat voorbeeld in de podcast ging over Borneo. Hier een ander artikel over nikkel uit Indonesië: -    Aflevering waterstof van The Great Simplification: Wikipedia (pagina nog in opbouw): https://nl.wikipedia.org/wiki/Energierendement_op_investering

Mattheus is onder andere onderzoeker en is veel te vinden in de natuur. Dat is niet zo heel gek, zijn woning staat aan de rand van een stiltegebied op de Veluwe. Hij heeft tijdens zijn wandelingen de stilte om zich heen en ziet tijdens zijn wandelingen vaak het wild wat zich op de Veluwe bevindt.Mattheus leerden we eerder kennen als onderzoeker naar pesticiden. Hij weet op een rustige manier te vertellen wat hem zoal bezighoudt.In dit tweede gesprek vraag ik Mattheus of hij bereid is om met mij de Spodek-Methode te doorlopen. Daaraan zou dan een persoonlijke uitdaging kunnen worden gekoppeld.Benieuwd hoe dit gesprek verloopt?De Spodek Methode is genoemd naar de bedenker en is een manier om erachter te komen wat je motiveert. Door te zoeken naar een mooie herinnering, en deze te koppelen aan een persoonlijke opdracht, probeer je het gevoel wat je had tijdens die herinnering terug te krijgen.De meeste mensen vinden veel meer dan ze hadden verwacht! Tijdens een vervolg gesprek vraag ik je om over deze ervaring te vertellen. 

Threes BrouwersThrees ken ik nog maar kort. En toch voelde onze kennismaking meteen vertrouwd. Ik ontmoette haar tijdens een ongeplande pauze bij het partijcongres in Den Bosch. Daarover heb ik eerder een korte aflevering gemaakt. We spraken toen kort met elkaar, met de afspraak om samen een keer een koffietje te doen.Dat koffietje dronken we bij haar thuis in Den Bosch. Threes woont in een schitterend oud, verbouwd, klooster en heeft – samen met haar medebewoners – een even schitterende binnentuin.Ze hield zich in haar werkzame leven bezig met Jungiaanse Psychologie. Hier had ik nog nooit van gehoord, maar toen Threes eenmaal begon te vertellen herkende ik meteen wat deze Psychologie inhoudt. Tegenwoordig geeft ze lezingen over deze vorm van Psychologie. Ook is Threes professioneel astrologe, en oprichter van school en praktijk voor psychologische astrologie Nekya…Ze is van mening dat het ecologische probleem waar we vandaag mee te maken hebben niet op te lossen is zonder de psychologie daarbij te betrekken.Haar website vind je hier:Haar boek bestellen zou je hier kunnen doen: Meer over de Jungiaanse Psychologie: https://nl.wikipedia.org/wiki/Jungiaanse_psychoanalyse

Een bericht, gepost op LinkdIn over het direct stoppen met het verbranden van fossiele brandstof deed mij realiseren dat ik hierover beslist een solo aflevering moest maken. Zoveel onbegrip over onze energie-slurpende maatschappij. Zo weinig die weten of beseffen waar die energie vandaan komt. Wat de gevolgen zijn van het verbranden. Zelfs mensen die ‘er verstand van hebben’ geven met dit soort berichtgeving aan, dat ze energie-blind zijn. De podcast waar ik naar refereer is die van Nate Hagans.https://www.thegreatsimplification.com/frankly-original/39-just-stop-oil-part-2-oil-is-the-economyOp internet zijn legio afbeeldingen te vinden welke een beeld geven waar olie voor wordt gebruikt. Hier één van de vele:https://www.iogp.org/blog/benefits-of-oil-and-gas/oil-in-everyday-life/

Katja EsserWe spreken over diverse onderwerpen. We beginnen nogmaals over de rituelen, en komen via de voedselvoorziening uit op inheemse culturen.https://www.stonehengeusa.com/katja.htmlhttp://ritualexpressionsevents.org/video/

Joanita Lindveld maakte elke donderdag, van 17.00 tot 19.00 een radio uitzending in het Surinaams. Het programma is nog steeds te beluisteren op de website van Salto, gevestigd in Amsterdam.In dit programma heeft ze aandacht voor o.a. persoonlijke healing, maar ook voor healing van onze moeder Aarde, waarmee wij allen verbonden zijn.  Ze geeft inzicht in de problemen waar we tegenwoordig tegenaan lopen. Daarmee laat ze de luisteraar de eerste stap zetten naar bewustwording in ieders persoonlijke leven. Mensen lopen vaak rond met een gevoel van onbehagen of zitten niet lekker in hun vel. Joanita is ervan overtuigd, dat wanneer je niet weet wat de oorzaak is, mensen zichzelf niet kunnen ‘helen’, ofwel niet beter kunnen worden.Ook de koloniale geschiedenis van Suriname komt aan bod. Een geschiedenis waar vaak, zeker in het begin, geen aandacht aan werd besteedt. Het gaat dan over de inheemse bevolking, zoals de Arowakken, de oorspronkelijke bewoners van Suriname, en nog 3 andere inheemse stammen. Haar radioprogramma heette eerder ‘Radio Surimama’. Joanita vertelt ook dat ze vaak wordt en werd tegengewerkt omdat ze dingen vertelt waar ‘men’ liever niet aan herinnert wil worden. Door het juist wél te benoemen probeert ze, met de informatie die ze vertelt, meer begrip voor elkaar te krijgen en solidariteit met elkaar te bereiken. Uit respect voor de oorspronkelijke bewoners, die vaak vergeten worden, pleit ze voor een dag van nationale bezinning op 25 november, in plaats van een feestdag, de dag dat Suriname 50 jaar onafhankelijk is.Salto Amsterdam en Healing Planet: https://www.salto.nl/programma/radio-healing-planet/Stichting inzicht en bewustwording: https://inzichtenbewustwording.wordpress.com/Website Salto Carribean: https://www.salto.nl/caribbeanfm/

Soms bedenk je iets, en als het dan moet gebeuren ontstaat er een ander idee. Jeroen kan hierover meepraten toen hij met zijn persoonlijke uitdaging aan de gang ging. Verrassend genoeg kwam hij veel dichter bij de herinnering in de natuur, waarover hij in de vorige aflevering vertelde. Gewapend met een schepnet heeft hij een persoonlijk onderzoekje gedaan naar het leven in een vijver. Hierover vertelt hij in geuren en kleuren. Een aantal afbeeldingen, welke hij mij heeft toegestuurd tijdens deze nabespreking, heb ik bij deze aflevering geplaatst op mijn website https://www.aardeinbalans.nl/podcast

In dit tweede gesprek gaan we verder waar we gebleven zijn. Jeroen vertelt over de WOO, een wet die ervoor zorgt dat belangrijke documenten openbaar worden gemaakt. Hij heeft bij dit project veel hulp nodig van vrijwilligers en donateurs.Ik begeleid Jeroen naar het vinden van een persoonlijke uitdaging, welke in het laatste deel van dit gesprek plaatsvindt. Dit doe ik aan de hand van de Spodek-methode, welke ik in 2024 heb geleerd via een online cursus. Jeroen heeft weinig moeite met het vinden van deze uitdaging, welke we uiteindelijk omzetten in een S.M.A.R.T. doel.Om te horen hoe zijn uitdaging is verlopen ga ik later nogmaals met hem in gesprek.

Mattheus Blijenberg heeft mij thuis uitgenodigd om bij hem in gesprek te gaan over zijn werkzaamheden bij PAN Nederland. Pesticiden Action Network.Hier wordt onder meer onderzocht wat de invloed is van pesticiden, welke worden gebruikt in de landbouw. Pesticiden, welke goedgekeurd zijn door CTGB, het officiële keuringsinstituut van Nederland voor landbouwgif.Mattheus heeft biologie gestudeerd en is in 1991 begonnen voor de VPRO, waar hij  natuurdocumentaires heeft gemaakt. Het gevoel om iets te kunnen verbeteren tijdens deze baan gaf hem grote voldoening. Zo was hij in staat om de laatste originele schildpadden op Zakintos te beschermen tegen de negatieve invloed van toerisme.Hij heeft gewerkt voor de Dierenbescherming als communicatiemedewerker. Later ging hij op pad bij Wakker Dier. Hier is hij in zijn eentje begonnen, en heeft samen met een stagiaire zijn eerste successen behaald door eieren van kippen in legbatterijen bij supermarkten negatief onder de aandacht te brengen.Tegenwoordig is hij dus actief bij PAN Nederland, waar hij mede onderzoeker en communicatie medewerker is naar het gebruik én de effecten van landbouwgif.We spreken in deze aflevering over insectensterfte, een beter leven voor dieren, en wat we zelf kunnen doen om hier een positief effect op te hebben.Overige websitesActie tegen legbatterij eieren:https://www.pluimveeweb.nl/artikel/151043-reclamespotjes-wakker-dier-tegen-gebruik-legbatterij-eieren/Marlonneke Willemse https://marlonnekewillemsen.com/

In deze solo-aflevering vertel ik over het partijcongres welke ik begin september 2025 heb bijgewoond. Ik ben nieuwsgierig aangelegd, en was nog nooit op een dergelijk congres geweest. Sinds begin dit jaar ben ik betalend lid van de partij. Wat ik niet wist is, dat betalende leden bepalen hoeveel geld een politieke partij uit de staatskas krijgt om campagne te kunnen voeren. Een verslag hiervan heb ik met de Growthbusters community gedeeld. Dave Gardner gaat hier een verslag van schrijven op de Substack van https://davetheplanet.substack.com/Ook vertel ik over een - voor mij nieuwe - manier om voedsel te bewaren. Ik vertel over het fermenteren van mijn fruit oogst. Vorig jaar had ik veel fruit wat ik weg heb gegeven en op enig moment moest wegdoen. Het is deels op de composthoop terecht gekomen. Dat wilde ik dit jaar anders doen.Stoofperen heb ik verwerkt, en sommige appels wil ik nog verwerken tot appelmoes. Pruimen en Perziken heb ik verwerkt tot jam, maar ook enkele heb ik gefermenteerd. Na het proeven van gefermenteerde sperziebonen weet ik dat die lekker zijn. Men zegt dat fermenteren een heel gezonde manier is van voedsel bewaren. Goed voor de darmbacteriën.Ten slotte vertel ik over het zuinig omgaan met energie in mijn woning. Eenvoudige stappen die iedereen kan zetten. Niet in een keer, maar na het zetten van de kleinere stappen welke eerder in de podcast al voorbij zijn gekomen.Shownotes:Fermenteren? https://www.verrotlekker.nl/fermentatie/Woningvoorraad 1921 - 2024 door CBS https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/82235NEDPartij voor de Dieren