Scientias Podcast

Fouten maken hoort bij wetenschap. Maar hoe goed zijn wetenschappers en wetenschapsjournalisten eigenlijk in het toegeven van hun eigen fouten? In aflevering 94 van de Scientias Podcast kijken Diederik Jekel en Krijn Soeteman kritisch naar hun eigen werk. Van een overdreven uitspraak over het Europese stroomnet en een verkeerde uitleg van digitale audio tot vergissingen over dinosauriërs en supergeleiding. Ook duiken ze in de geschiedenis van de luchtvaart. Waren de gebroeders Wright werkelijk de eersten die met een gemotoriseerd vliegtuig vlogen? En wat leert die discussie ons over bewijs en het belang van herhaalbaarheid? Tot slot bespreken we de replicatiecrisis in de wetenschap. Waarom worden positieve resultaten veel vaker beloond dan mislukkingen en waarom zijn juist die mislukkingen zo belangrijk voor wetenschappelijke vooruitgang? 00:00 Intro: fouten maken hoort bij wetenschap01:25 De Internationale Dag van de Mislukking04:11 Tijd om onze eigen fouten te bespreken04:54 Hoe oud is het Europese elektriciteitsnet?09:15 Gelijkstroom, wisselstroom en een verkeerde uitleg13:33 Hoe werkt digitale audio eigenlijk?19:33 Sampling, frequenties en de reconstructie van geluid23:49 Edelgassen, de draaiende aarde en andere correcties26:01 Een foutje met heel veel nullen27:33 Dinosauriërs, fossiele brandstoffen en mergel28:35 Wie vloog er als eerste? De gebroeders Wright?32:04 Het omstreden verhaal van Gustave Whitehead39:09 Bewijs, erkenning en herhaalbaarheid40:42 Waarom mislukkingen belangrijk zijn voor wetenschap43:49 Experimenteren en resultaten reproduceren45:22 Supergeleiding en wetenschappelijke verrassingen49:08 Publicatiedruk en de replicatiecrisis51:06 Hersenonderzoek en de grenzen van fMRI53:07 Hoe doen we eigenlijk goede wetenschap?54:21 Statistiek en de gevaren van selectief analyseren56:50 Nog een correctie over Kamerlingh Onnes57:23 Afsluiting en aankondigingenSee omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering hebben Diederik en Krijn twee gasten van de podcast Met Nerds om Tafel, ook bekend als MNOT. Het gesprek is met Randal Peelen en Jurian Ubachs en we hebben het over zowel echte Scientias-onderwerpen als onderwerpen voor echte nerds. Een mooie cocktail met voor ieder wat wils. En eerste live-opname van de Scientias Podcast 25 november 2026: https://halwest.amsterdam/voorstelling/scientias-podcast-live/ 00:00 Twee podcasts aan één tafel05:38 Waar komt het woord nerd vandaan?07:54 Nerd als geuzennaam10:05 Erbij horen en je eigen groep vinden14:51 Rolf Hut: ongegeneerd enthousiast zijn17:10 Nieuwsgierigheid zonder betweterigheid20:09 Gewenste gasten en favoriete nerds23:11 Bill James, Moneyball en honkbalstatistiek27:38 Hoe wifi door een huis werkt37:28 Felienne Hermans en vrouwen in programmeren39:44 Jay Miner: van Atari naar Amiga45:23 Demoscene en Isaac Newton50:05 Kleine werelden en handen wassen53:40 Drie vragen voor de natuurkundige54:55 Hoe ASML EUV-licht gebruikt voor chips1:04:38 Waarom computers warm worden1:10:09 Dansen op maïzena1:11:31 Luisteraarsvraag: populaire podcastafleveringen1:15:09 Kun je je eigen internetprovider worden?1:22:18 Afsluiting en een mogelijk feest bij aflevering 512See omnystudio.com/listener for privacy information.

Diep onder het ijs van Antarctica bevindt zich een gigantische detector die de meest ongrijpbare deeltjes van het heelal probeert te vangen: neutrino's. De Belgische natuurkundige Francis Halzen kreeg er dit jaar de Nobelprijs voor Natuurkunde voor. Diederik en Krijn duiken in de werking van IceCube en bespreken ook de Nobelprijzen voor Scheikunde en Geneeskunde. En waarom bewegen we eigenlijk zoveel met onze handen als we praten? 0:00 Introductie en terugblik01:36 Vooruitblik: onze nieuwe AI-serie05:04 Luisteraarsvraag: Diederiks handgebaren08:53 Waarom praten we met onze handen?12:14 Het McGurk-effect: hoe onze zintuigen samenwerken19:33 De Nobelprijzen van 202621:57 Nobelprijs Geneeskunde: optogenetica24:28 Nobelprijs Scheikunde: spiegelbeeldmoleculen33:27 Terug naar de Nobelprijs voor Natuurkunde36:20 Wat maakt neutrino's zo bijzonder?39:41 Tsjerenkovstraling: sneller dan het licht?42:48 Van water naar ijs: het ontstaan van IceCube47:59 De aarde als filter voor neutrino's49:37 Waar komen hoogenergetische neutrino's vandaan?54:42 Kosmische bronnen opsporen55:24 De eerste grote ontdekkingen van IceCube57:17 Bert en Ernie en de peta-elektronvolt59:56 Een nieuw venster op het heelal01:01:40 Verdient fundamenteel onderzoek een Nobelprijs?01:04:06 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik Jekel en Krijn Soeteman bespreken de Nobelprijs voor natuurkunde 2026 voor Francis Halzen. Eerst kondigen zij een samenwerking met Met Nerds om Tafel en een livepodcast in Amsterdam aan. Daarna leggen zij uit waarom neutrino's een nieuwe manier zijn om het heelal te bestuderen: ze zijn elektrisch neutraal en hebben slechts zelden wisselwerking met materie. Via velden, fundamentele krachten en bètaverval komen zij bij Pauli's hypothese van een onzichtbaar deeltje, Fermi's uitwerking en de eerste detectie van reactorantineutrino's door Cowan en Reines. De kubieke-kilometerdetector IceCube op de Zuidpool komt aan het einde kort ter sprake; de werking ervan en de kosmische ontdekkingen bewaren de hosts voor een volgende aflevering. Meer lezen:Nobelprijs voor natuurkunde 2026: https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/summary/Hoe IceCube werkt: https://icecube.wisc.edu/science/icecube/Hal West live-opname: https://halwest.amsterdam/voorstelling/scientias-podcast-live/ 00:00 Intro, luisteraarsactie en Scientias Live05:15 De Nobelprijs voor Francis Halzen07:20 Een nieuw venster op het heelal12:25 Wat betekent een interactie tussen deeltjes?16:30 Scalair, vector en tensor: wat is een veld?21:41 De vier fundamentele krachten25:00 Waarom neutrino's nauwelijks reageren op materie28:30 Krachten voorstellen met golven en velden31:00 Kwantumvelden en het W-boson37:39 Hoe ontdek je iets dat overal doorheen vliegt?41:00 Bètaverval en het antineutrino42:55 Deeltjesbanen zichtbaar maken47:31 Pauli voorspelt een onzichtbaar deeltje50:10 Cowan en Reines detecteren reactorantineutrino's54:43 Van een kernreactor naar IceCube: wordt vervolgdSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoe meet je een paar nanogram PFAS in een liter water? In deze aflevering beantwoorden Diederik en Krijn een luisteraarsvraag over de extreem kleine hoeveelheden die tegenwoordig in drinkwater kunnen worden aangetoond. Het antwoord voert langs Robert Boyle, Bunsen en Kirchhoff, chromatografie, massaspectrometrie en Clair Patterson. Uiteindelijk komen al die ideeën samen in de manier waarop laboratoria tegenwoordig PFAS uit een watermonster halen, herkennen en zo nauwkeurig mogelijk meten. 00:00 Hoe meet je een miljardste gram PFAS?03:16 De luisteraarsvraag: hoe voorkom je vervuiling?05:10 Alberto Contador en een minuscuul meetbaar spoor09:09 Robert Boyle en het begin van nauwkeurig meten13:29 IJzer in water zichtbaar maken19:38 Bunsen en Kirchhoff: elementen herkennen aan licht26:31 De ontdekking van cesium29:30 Hoe concentreer je een spoorstof?33:21 Chromatografie: stoffen van elkaar scheiden38:45 Massaspectrometrie: massa, lading en isotopen42:37 Clair Patterson en de ouderdom van de aarde46:27 Het probleem van loodverontreiniging53:10 Hoe controleer je een PFAS-meting?58:50 Van monster tot meetresultaatSee omnystudio.com/listener for privacy information.