Schaduwoorlog

Frankrijk zou inmiddels het grootste deel van de inlichtingen leveren waarop Oekraïne leunt in de oorlog met Rusland. Die opvallende claim van president Macron markeert een verschuiving in de inlichtingenwereld. Hoe hebben de Franse inlichtingendiensten die vooraanstaande rol kunnen pakken? Hoe zijn ze georganiseerd, wat kunnen ze en hoe zijn ze erin geslaagd zich in korte tijd zo onafhankelijk op te stellen van de Amerikanen? Onderzoeksjournalisten Annieke Kranenberg en Huib Modderkolk duiken erin, bijgestaan door de voormalige Franse inlichtingenofficier Guilhem Giraud en oud-AIVD’er Tim Bosch. Meer weten: Macron zegt dat Frankrijk tweederde van inlichtingen levert aan Oekraïne Amerikanen willen Fransen helpen, maar die willen de hulp niet Welke inlichtingen verstrekken Fransen aan Oekraïne? Deense militaire dienst adviseert ambtenaren en agenten altijd hun bluetooth uit te zetten vanwege het risico op interceptie Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl in Iran de protesten oplaaien, trekt het regime aan de digitale noodrem. Het internet gaat op zwart, satellietverbindingen worden verstoord en beelden van geweld moeten koste wat kost binnen de landsgrenzen blijven. Deze aflevering belichten onderzoeksjournalisten Annieke Kranenberg en Huib Modderkolk de manier waarop Iran digitale middelen inzet in tijden van binnenlandse onrust. Annieke en Huib leggen uit hoe het Iraanse internet is georganiseerd en hoe het regime probeert de informatiestroom naar buiten te beperken. Daarnaast gaat het over de inzet van cyber- en spionagemiddelen buiten Iran. Van het verstoren van satellietcommunicatie tot het volgen en intimideren van dissidenten in Europa, waaronder Nederland. Hoe past deze digitale strategie binnen de hybride oorlogsvoering, en wat zijn daarvan de gevolgen voor journalisten, activisten en Iraanse Nederlanders? Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Op oudejaarsdag raakte een telecommunicatiekabel tussen Finland en Estland beschadigd. Al snel werd een vrachtschip aangehouden en de Russische bemanning gearresteerd op verdenking van sabotage. Dat soort kabelbreuken komen vaker voor. Maar is er wel altijd kwade opzet in het spel? Deze week onderzoeken Huib Modderkolk en Annieke Kranenberg wat er aan de hand is, en waarom schepen soms ‘vergeten’ het anker op te halen. Meer weten? Cijfers over kabelverstoringen Finland klaagt bemanningsleden Eagle S aan Documentaire ‘60 Minutes’ over kabelverstoringen Finse rechtbank oordeelt over Eagle S Statement ICPC, 27 november 2024 Voormalig hoofd Estse inlichtingendienst noemt verstoringen toeval Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

In het holst van de nacht werden de Venezolaanse president Nicolás Maduro en zijn vrouw afgelopen weekend van hun bed gelicht. Hoe werd deze bliksemactie van het Amerikaanse leger voorbereid? En welke rol speelde ‘CyberCom’ in deze operatie? In deze aflevering van Schaduwoorlog zoeken Huib Modderkolk en Annieke Kranenberg uit hoe Amerikaanse hackers het stroomnet van Caracas konden binnendringen en hoe goed beveiligd dit soort ‘industrial control systems’ eigenlijk zijn. Daarbij worden ze geholpen door Jos Wetzels, onderzoeker bij een digitaal securitybedrijf. Hij schetst drie scenario’s hoe de VS in Venezuela het licht uit hebben gedaan. En, tot slot: kunnen Chinese hackers via onze slimme meters (made in China) ook in Nederland de elektriciteit plat te leggen? Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze laatste aflevering van het jaar beantwoorden Annieke en Huib nog meer luisteraarsvragen, deze week met een focus op drones, onderwaterspionage, cyberaanvallen op infrastructuur en de kwetsbaarheid van Nederland in de digitale strijd.  Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo Bal  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voert het Westen ook een schaduwoorlog in Rusland? Hoe werken veiligheidsdiensten samen met hackerscollectieven? Waar meld je iets verdachts, en moet Nederland, net als Polen, een app krijgen om dit door te geven? En waarom worden spionnen uitgezet en niet gearresteerd?  In deze een-na-laatste aflevering van het jaar beantwoorden Huib Modderkolk en Annieke Kranenberg algemene vragen van jullie, de luisteraars. En dit is pas deel één: volgende week gaan Huib en Annieke dieper in op specifieke vragen over drones, kritieke infrastructuur en de kwetsbaarheid van Nederland in de digitale strijd.  Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering bespreken Annieke Kranenberg en Huib Modderkolk een ongebruikelijke Chinese inlichtingenoperatie waarbij namen van Nederlandse en Taiwanese spionnen zijn gelekt via buitenlandse sites. Was dit als intimidatie en vergelding bedoeld vanwege de Nexperia-zaak? En hoe past dit in een bredere trend van een brutaler opererend China in Europa? Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Vol trots presenteerde China in 2017 het eerste zelfgebouwde passagiersvliegtuig: de C919. Een mijlpaal in de luchtvaartindustrie, maar achter deze ‘Made in China’-prestatie kent een dubieuze voorgeschiedenis. Om deze technologie te ontwikkelen, zette China een geraffineerde strategie in: spionage, sabotage en het misbruik van economische samenwerking. Zo werd cruciale kennis van westerse bedrijven als General Electric en Safran gestolen, met een kopie van hun motor als resultaat. In deze aflevering analyseren Huib Modderkolk en Annieke Kranenberg hoe China met zijn ‘hele staatbenadering’ de wereldwijde technologieoorlog voert. Wat betekent het dat economische samenwerking steeds vaker een dekmantel blijkt voor spionage? Hoe kwetsbaar zijn bedrijven en overheden voor deze aanpak? En hoe symboliseert de C919 China’s ambities om in 2040 op militair, economisch en technologisch vlak te domineren? Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Een Russisch schip met spionageapparatuur, lasers en onderwaterdrones duikt op voor de kust van Schotland en later dichtbij Nederland. De Yantar staat te boek als een onderzoeksschip, maar alles wijst erop dat het veel meer doet dan alleen zeebodemonderzoek.  In deze aflevering duiken Huib Modderkolk en Annieke Kranenberg met hulp van marinejournalist Jaime Karremann in de activiteiten van de Yantar. Wat gebeurt er precies op en onder water? Hoe kwetsbaar zijn de onderzeese kabels die onze moderne samenleving draaiende houden? En wat moeten we denken van de lasers die op Britse piloten werden gericht?  Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Geen enkele inlichtingendienst spreekt zo tot de verbeelding als de Mossad. Van spectaculaire operaties zoals het oppakken van Adolf Eichmann tot geruchtmakende moorden op Iraanse kernwetenschappers: de Israëlische dienst is overal ter wereld actief en schuwt geen enkel middel om de nationale veiligheid te waarborgen. Maar wat maakt de Mossad zo uniek? In deze aflevering duiken Huib Modderkolk en Annieke Kranenberg in de wereld van Israëlische spionage en geheime operaties. Hoe werkt de Mossad samen met andere diensten? Waarom zijn ze bereid ver te gaan, zelfs als dat betekent dat onschuldige burgerslachtoffers vallen? En wat zegt hun werkwijze over de ethiek van internationale spionage? Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo Bal Studenten lezen gratis de Volkskrant! Sluit nu een gratis studentenabonnement af via volkskrant.nl/studentenSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Er waait een ultraconservatieve wind door Europa. Van een conferentie waar Geert Wilders pleit voor traditionele waarden, tot een motie tegen het erkennen van abortus als mensenrecht in Nederland: ultraconservatieve ideeën winnen terrein. Wat ligt er achter deze ideologische verschuiving?  In deze aflevering onderzoeken Huib Modderkolk en Annieke Kranenberg de krachten en geldstromen die deze bewegingen voeden. Hoe wordt deze lobby ingezet als hybride wapen? Wat is het doel van deze machtsstrategie? En hoe raakt dit het Nederlandse politieke landschap? Met Jelle Postma van stichting Justice for Prosperity. Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo Bal Studenten lezen gratis de Volkskrant! Sluit nu een gratis studentenabonnement af via volkskrant.nl/studentenSee omnystudio.com/listener for privacy information.

In Denemarken, Duitsland en Polen doken de afgelopen maanden mysterieuze drones op. Vluchten worden stilgelegd, luchtruimen gesloten, maar niemand weet precies wie erachter zit.  In deze aflevering onderzoeken Huib Modderkolk en Annieke Kranenberg hoe drones het nieuwe wapen zijn geworden in de schaduwoorlog: inzetbaar voor spionage, intimidatie en verwarring. Van de Amerikaanse Reapers tot de Iraanse Shaheds en de kleine toestellen die nu boven Europa vliegen: steeds vaker vervaagt de grens tussen oorlog en afschrikking. Wat proberen de Russen hiermee te bereiken? Waarom is Europa zo slecht voorbereid? En wanneer wordt een onschuldig zoemend onbemand vliegtuigje een teken van iets veel groters? Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo Bal Studenten lezen gratis de Volkskrant! Sluit nu een gratis studentenabonnement af via volkskrant.nl/studentenSee omnystudio.com/listener for privacy information.

De klassieke spion lijkt een relikwie uit de Koude Oorlog: geen geheime ontmoetingen meer in achterafcafés, geen koffers met dubbele bodem. Maar is hij echt verdwenen? In deze aflevering onderzoeken Huib Modderkolk en Annieke Kranenberg hoe het spionagevak is veranderd, van diplomaten die voor de Russische inlichtingendienst werken tot tieners die via Telegram worden geronseld. Wat gebeurt er als James Bond botst met de digitale werkelijkheid van gezichtsherkenning, hacktools en dataspionage? En waarom blijft de menselijke spion, ondanks alles, onmisbaar? Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo Bal Studenten lezen gratis de Volkskrant! Vanaf vandaag is het mogelijk een gratis studentenabonnement af te sluiten via volkskrant.nl/studentenSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Desinformatie: we horen er vaak over, maar hoe groot is het effect ervan nou echt? In deze aflevering onderzoeken we hoe nepnieuws en geruchten zich verspreiden en polarisatie veroorzaken. Van drones boven Polen en de hardnekkige Aids-complottheorie tot MH17 en zelfs een flinterdun Israëlisch rapport dat de Tweede Kamer haalde: steeds blijkt dat buitenlandse campagnes pas echt kracht krijgen wanneer binnenlandse stemmen ze versterken. Wat zegt de wetenschap hierover? Welke rol spelen emoties? En hoe kwetsbaar is Nederland zelf, met verkiezingen in aantocht? Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Dit nieuwe seizoen van Schaduwoorlog openen we met een deep dive in desinformatie: niet de kogel of de raket, maar het verhaal dat bewust verdraaid wordt om twijfel te zaaien en vertrouwen te breken. In deze eerste aflevering van een tweeluik kijken we naar de methodes en tactieken. Van een Amerikaans legerdocument waarin kunstmatige intelligentie wordt ingezet voor propaganda, tot Israëlische campagnes die via Google Ads kritische organisaties in diskrediet brengen. We zien hoe framing en beeldmanipulatie emoties losmaken, hoe trollenfabrieken zich ontwikkelen tot netwerken van bots en nepmedia, en hoe staten steeds nieuwe middelen vinden om verdeeldheid te vergroten. Hoe werkt die machine van leugens en halve waarheden? En waarom is het zo moeilijk om feit en fictie uit elkaar te houden?  Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Huib Modderkolk en Annieke Kranenberg verdiepen zich deze week in de beste hackers ter wereld. Luisteraars vroegen hen naar de rol van de westerse landen in de schaduwoorlog. Vaak zijn het de Russische en Chinese acties die het nieuws halen - over westerse landen horen we weinig. Waar komt dat door? Aan de hand van spraakmakende hacks, onthullingen uit Snowden-documenten en het schandaal rond The Shadow Brokers onderzoeken Huib en Annieke de invloed van hackers uit de VS en het Verenigd Koninkrijk. En ze eindigen met onze eigen hackers, die van de AIVD en MIVD.  Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib Modderkolk Montage en redactie: Tiemen Hageman en Julia van Alem Eindredactie: Corinne van Duin en Lotte Grimbergen Artwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

'Illegals' zijn spionnen die onder een valse dekmantel in het Westen leven, ze wonen verspreid over de VS en Europa en leiden daar veelal doodgewone levens.  Ze zijn jarenlang getraind met de identiteit van overleden mensen of andere weinig traceerbare personen. Het werk van deze superspionnen is buitengewoon zwaar en vraagt volledige opoffering. Ze hun ware identiteit niet eens aan hun kinderen vertellen. Vaak hebben ze de taak om netwerken te bouwen, gevoelige informatie te verzamelen of andere agenten te begeleiden en uit te betalen. Sinds Russische diplomatieke spionnen Europa zijn uitgezet, zijn deze undercoveragenten belangrijker en actiever geworden. Maar door technologische vooruitgang wordt het  steeds moeilijker geloofwaardige dekmantels op te bouwen. Toch zijn er mogelijk nog enkele tientallen 'illegals' actief in Europa. Samen met host Annieke Kranenberg bespreekt Huib Modderkolk de bizarre verhalen van ontmaskerde elitespionnen. Ook spreekt Huib met de schrijver en The Guardian-journalist Shaun Walker over zijn nieuwste boek: The Illegals. Russia's Most Audacious Spies and Their Century-Long Mission to Infiltrate the West.   Het fragment over Tim Foley komt uit de animatieserie Mom and dad were spies. Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib Modderkolk Montage en redactie: Tiemen Hageman en Julia van Alem Eindredactie: Corinne van Duin en Jasper Veenstra Artwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering duiken we in de grootste sabotageactie op Europese bodem sinds de Koude Oorlog: de ontploffing van de Nord Stream-gaspijpleidingen in de Oostzee. Direct na de explosies wezen beschuldigende vingers naar Rusland, en ook de Verenigde Staten werden als mogelijke dader genoemd. Maar gaandeweg leidde steeds meer bewijs naar een heel andere plek: Oekraïne. Toch zwijgt het Westen hier publiekelijk over. Hoe kon een relatief klein team, varend op een gehuurd zeiljacht, erin slagen om op tachtig meter diepte vier pijpleidingen op te blazen? Wat zegt deze operatie over de rol van Oekraïne in de hybride oorlogsvoering en over de manier waarop westerse inlichtingendiensten wegkijken als het om bondgenoten gaat? We reconstrueren deze spectaculaire sabotage met onderzoeksjournalist Ben Meindertsma, die in Kyiv sprak met betrokkenen bij de actie. En we onderzoeken hoe nauw de samenwerking tussen westerse diensten en Oekraïne eigenlijk gaat, van geheime trainingen op Nederlandse bodem tot missies waarvan niemand officieel mag weten dat ze hebben plaatsgevonden. Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen Hageman en Julia van AlemEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is december 2020. De wereld zit op slot, vaccins lijken de enige uitweg uit de coronapandemie, en in een kantoorgebouw aan de rand van Amsterdam wordt een verdachte inlogpoging ontdekt. Niet veel later blijkt dat het Europees Geneesmiddelenbureau is gehackt, juist op het moment dat daar wordt gewerkt aan de goedkeuring van de eerste coronavaccins. Wat volgt is een onderzoek vol haken en ogen: wie bel je als een Europese instelling in Nederland wordt aangevallen? En wat als de digitale sporen richting Rusland leiden? Terwijl de documenten op Russische fora opduiken, wordt duidelijk dat dit niet zomaar een spionageactie is maar ook een poging om twijfel te zaaien over de betrouwbaarheid van de vaccins. In deze aflevering reconstrueren we hoe die hack heeft kunnen plaatsvinden, waarom het opsporingswerk zo moeizaam verliep en wat dat zegt over onze digitale weerbaarheid. Met hulp van cybersecurity-expert Erik de Jong duiken we in de werkwijze van Russische hackgroepen als Fancy Bear en kijken we wat Europa daar tegenover weet te zetten. Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Corinne van Duin en Jasper VeenstraArtwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering richten we ons op een angstaanjagend scenario uit de hybride oorlogsvoering: sabotage van ons drinkwater. Het klinkt misschien als een complottheorie of een scène uit een rampenfilm, maar achter de schermen houden overheden en bedrijven wereldwijd serieus rekening met dit risico. Van mysterieuze inbraken bij watercentrales in Duitsland en Finland tot een digitale aanval op Israël waarbij chloordoseringen bijna werden gemanipuleerd – steeds vaker duiken berichten op over pogingen om onze watervoorziening te verstoren. Maar hoe reëel is die dreiging eigenlijk? En kunnen hackers echt zomaar het water uit onze kranen vergiftigen of laten opdrogen? We spreken cybersecurity-expert Jos Wetzels, die uitlegt waarom juist waterbedrijven zo kwetsbaar zijn en waarom sabotage van drinkwater misschien wel meer over psychologische oorlogsvoering gaat dan over daadwerkelijke vergiftiging. Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib Modderkolk Montage en redactie: Tiemen Hageman Eindredactie: Corinne van Duin en Jasper Veenstra Artwork: Matteo BalSee omnystudio.com/listener for privacy information.