Vandaag in de Geschiedenis

Op 16 maart 1968 trekken Amerikaanse soldaten het Vietnamese dorp My Lai binnen. Wat volgt, groeit uit tot een van de beruchtste oorlogsmisdaden van de Vietnamoorlog.Honderden ongewapende burgers – mannen, vrouwen en kinderen – worden gedood door militairen van het Amerikaanse leger. Lange tijd blijft het bloedbad verborgen voor de buitenwereld, tot journalisten en klokkenluiders het verhaal naar buiten brengen.In deze aflevering vertellen we wat er die dag in My Lai gebeurde, hoe het zo ver kon komen en waarom het incident uitgroeide tot een symbool van de morele crisis rond de Vietnamoorlog.We volgen de gebeurtenissen van het dorp zelf tot de politieke naschokken in de Verenigde Staten: de onthullingen in de pers, de militaire rechtszaak tegen luitenant William Calley en de wereldwijde verontwaardiging die volgt.Een verhaal over oorlog, verantwoordelijkheid en de vraag hoe gewone mensen betrokken kunnen raken bij buitengewoon geweld.

In 1959 verschijnt op een speelgoedbeurs in New York een pop die er totaal anders uitziet dan wat kinderen tot dan toe kennen. Geen baby om te verzorgen, maar een volwassen vrouw met een eigen garderobe, een eigen stijl en — in potentie — een eigen leven. Haar naam: Barbie.Wat begint als een opvallend stuk speelgoed groeit uit tot een wereldwijd cultureel fenomeen. Barbie wordt astronaut, dokter, presidentskandidaat, filmster en ondernemer. Tegelijkertijd roept ze ook vragen op over schoonheidsidealen, rolpatronen en de manier waarop we naar vrouwen kijken.In deze aflevering duiken we in het ontstaan van Barbie, het idee achter de pop en de vrouw die haar bedacht. We kijken naar de enorme invloed van Barbie op generaties kinderen, maar ook naar de kritiek en de discussies die haar al decennia begeleiden.Een verhaal over speelgoed, maar ook over cultuur, identiteit en de vraag hoe een plastic pop uitgroeide tot een van de meest herkenbare iconen ter wereld.

Oeps, o jee! Er is iets misgegaan bij het online zetten van de aflevering van 9 maart. Hij volgt zo snel mogelijk, later op de dag, waarschijnlijk tegen middernacht. Excuses voor het ongemak lieve luisteraars! En alsnog veel luisterplezier later vandaag. Veel liefs, Coks.

Adrianus VI is een uitzondering in de pauselijke geschiedenis. Geboren als Adrianus Floriszoon Boeyens in Utrecht groeit hij uit tot theoloog, docent en adviseur van keizer Karel V. In 1522 wordt hij, tegen de verwachtingen in, gekozen tot paus.Hij treft een kerk in crisis. De kritiek van Maarten Luther verspreidt zich snel door Europa, het vertrouwen in Rome staat onder druk en hervormingen zijn onvermijdelijk. Als buitenstaander probeert Adrianus orde op zaken te stellen in een systeem dat gewend is aan macht, invloed en traditie.In deze aflevering duiken we in zijn onverwachte verkiezing, zijn moeizame positie in Rome en de betekenis van zijn korte pontificaat. Wie was deze paus uit de Lage Landen? En waarom wordt zijn naam vaak vergeten, terwijl hij regeerde op een kantelpunt in de kerkgeschiedenis en misschien wel belangrijker is dan we ons ooit zouden kunnen voorstellen?

Op 23 februari 1836 omsingelt het Mexicaanse leger onder generaal Santa Anna de Alamo in San Antonio de Béxar. Binnen bevinden zich Texaanse opstandelingen — onder hen namen die later legendarisch worden.Dertien dagen lang houden ze stand. De uitkomst lijkt onvermijdelijk, maar de betekenis van de slag groeit juist ná de val van de missie.Dit is een verhaal over kolonisatie en immigratie. In deze aflevering duiken we daar dieper in. Ook in de context van de Texaanse Revolutie, de spanningen tussen Mexico en Amerikaanse kolonisten, de mythevorming rond “Remember the Alamo” en de vraag wat feit is — en wat later een mooi verhaal werd. We kijken naar hoe Amerikanen deze slag herinneren én wat de Mexican ervan denken.

Toetanchamon regeert nog geen tien jaar over Egypte wanneer hij rond 1323 v.Chr. sterft. Hij is jong, zijn regering is kort en zijn naam lijkt aanvankelijk geen blijvende indruk achter te laten op de geschiedenis.Totdat, ruim drieduizend jaar later, een graf in de Vallei der Koningen vrijwel intact wordt teruggevonden.In deze aflevering reconstrueren we het leven van de jonge farao: de religieuze onrust waarin hij opgroeit, de politieke belangen achter zijn troon en de omstandigheden van zijn vroege dood. We volgen ook de spectaculaire ontdekking van zijn graf in 1922, gaan dieper in op de vloek van de farao, en onderzoeken hoe archeologie, media-aandacht en mythevorming samen een vergeten koning veranderden in een wereldwijd icoon.Wie was Toetanchamon werkelijk? En waarom spreekt zijn verhaal ons nog altijd zo aan? Alles over het gouden masker en de man die daarachter zat, hoor je in deze aflevering.

Op 9 februari 1854 wordt Aletta Jacobs geboren in het Groningse Sappemeer. Een meisje in een tijd waarin vrouwen geen universiteit mogen bezoeken, geen arts kunnen worden en geen stemrecht hebben. Op papier lijkt haar toekomst vast te liggen... en juist daar begint haar verhaal.In deze aflevering volgen we hoe Aletta Jacobs zich, tegen de vanzelfsprekendheden van haar tijd in, een weg baant naar kennis, invloed en maatschappelijke verandering. Aletta Jacobs wordt een centrale figuur in de Nederlandse vrouwenbeweging en een bekende naam ver buiten de landsgrenzen. Ze raakt betrokken bij internationale netwerken, mengt zich in debatten over vrouwenrechten en vrede, en blijft haar hele leven geloven dat vooruitgang mogelijk is, mits iemand bereid is haar plaats op te eisen.Een aflevering over volharding, intellectuele moed en de vraag wat er kan gebeuren wanneer één persoon weigert zich neer te leggen bij wat “nu eenmaal zo is”.

Tussen de zomer van 1942 en februari 1943 verandert Stalingrad in het zwaartepunt van de Tweede Wereldoorlog. Wat bedoeld was als een snelle Duitse overwinning aan de Wolga mondt uit in een maandenlange uitputtingsslag, waarin geen van beide partijen zich nog kan terugtrekken zonder gezichtsverlies.In deze aflevering duiken we in de Slag om Stalingrad: waarom Hitler deze stad koste wat kost wilde innemen, waarom Stalin weigerde haar prijs te geven, en hoe de gevechten zich verplaatsten van strategische kaarten naar trappenhuizen, kelders en ruïnes. We volgen de soldaten aan beide kanten, de rol van de winter, de fatale overschatting van eigen kracht en de Sovjet-omsingeling die het Duitse Zesde Leger definitief insloot.Stalingrad markeert het moment waarop het initiatief aan het oostfront onomkeerbaar verschuift. Niet door één beslissende aanval, maar door een opeenstapeling van keuzes, fouten en menselijk lijden. Een aflevering over een slag die niet alleen werd gewonnen of verloren, maar die de loop van de oorlog voorgoed veranderde.

Wat gebeurde er écht toen de Britse Union Jack werd gehesen aan de oevers van Port Jackson? Voor de Britten was het een nieuwe kolonie, een oplossing voor overvolle gevangenissen. Voor de Eora, Gadigal en andere Aboriginal-groepen was het het begin van verlies van land, ziekte en verdringing.🎧 Dus luister nu en ontdek de geschiedenis achter een beladen datum.

In deze aflevering duiken we in de Bataafse Republiek: een korte, vaak vergeten periode in de Nederlandse geschiedenis, maar een die enorme gevolgen had.In 1795 vlucht stadhouder Willem V naar Engeland en roepen revolutionairen — met steun van Frankrijk — de Bataafse Republiek uit. Frankrijk is niet alleen bondgenoot, maar ook machtsfactor. De Bataafse Republiek balanceert voortdurend tussen hervorming en buitenlandse druk. Maar... De Bataafse Republiek kent tot op de dag van vandaag een grote invloed op ons allemaal.🎧 Luister nu en ontdek waarom deze ‘tussenperiode’ allesbehalve een voetnoot is.----Afleveringen waar in deze podcast naar wordt verwezen:#3: 2 april - Karel de Grote: de grootste van allemaal#20: 14 juli - Liberté, Egalité, Fraternité: de Franse Revolutie

Agatha Christie overleed op 12 januari 1976.Ze liet een oeuvre achter dat miljoenen mensen kennen — maar een leven dat verrassend weinig wordt verteld.In deze aflevering kijken we niet alleen naar haar boeken, maar naar de vrouw erachter.Een vrouw die haar tijd scherp observeerde, die sociale rollen doorzag, en die begreep hoe dun de lijn is tussen vertrouwen en wantrouwen.Haar verhalen draaien zelden om geweld.Ze draaien om wat mensen verbergen.Je hoeft geen Christie-lezer te zijn om dit verhaal te volgen.Dit is een aflevering over menselijk gedrag — en over hoe goed we onszelf eigenlijk kennen.

Op 29 december 1890 vindt bij Wounded Knee Creek in South Dakota een van de meest beruchte massaslachtingen uit de Amerikaanse geschiedenis plaats. Meer dan 250 Lakota Sioux — naar schatting zelfs meer dan 300 — worden gedood door het Amerikaanse leger. Meer dan de helft van hen is vrouw of kind.In deze aflevering reconstrueren we hoe het zover kon komen. We kijken naar de systematische vernietiging van de bizon, het gedwongen leven in reservaten en het beleid dat gericht was op het breken van inheemse culturen. We staan stil bij de rol van Sitting Bull, zijn dood en de vlucht van Big Foot en zijn groep Miniconjou-Lakota — een tocht die eindigt bij Wounded Knee. We vertellen wat er gebeurde, hoe een enkel schot leidde tot totale chaos, en hoe vrouwen, kinderen en ouderen werden neergemaaid in de sneeuw.Deze aflevering gaat niet alleen over het verleden, maar over wat er gebeurt wanneer angst regeert, wanneer spiritualiteit wordt gezien als gevaar, en wanneer sommige levens structureel minder waard worden geacht dan andere.

Op 22 december 1849 staat een 28-jarige schrijver op een plein in Sint-Petersburg. Geblinddoekt. Voor een vuurpeloton. Hij is ervan overtuigd dat hij gaat sterven.Die man is Fjodor Dostojevski.In deze aflevering vertellen we het verhaal van zijn bijna-executie en hoe deze ene winterochtend zijn leven, geloof en schrijverschap voorgoed veranderde.

Op 15 december 1675, 350 jaar geleden, sterft Johannes Vermeer in Delft.43 jaar oud. Arm. Onbekend.In deze aflevering vertellen we het verhaal van een schilder die langzaam werkte, bijna vergeten werd, en pas eeuwen later werd herkend als meester van het licht. Over stilte, schulden, een weduwe met elf kinderen — en schilderijen die de tijd overleefden, ook toen zijn naam verdween.Hoe hij werd herontdekt en hoe die laatste maanden van zijn leven moeten zijn geweest? Je hoort het in deze aflevering.

In deze aflevering nemen we je mee naar Paramaribo, 8 december 1982. Een nacht waarin vijftien journalisten, juristen, militairen en activisten werden weggevoerd naar Fort Zeelandia — en niet meer thuiskwamen.We vertellen hoe Suriname, nog maar zeven jaar onafhankelijk, terechtkwam in politieke chaos, hoe de macht van Desi Bouterse groeide, en hoe de spanningen opliepen tot de beruchte Decembermoorden.Een verhaal over angst en verzet, over vijftien levens die werden gebroken, en over een land dat decennia later nog steeds zoekt naar waarheid, gerechtigheid en herstel.In memoriam:John BaboeramBram BehrCyrill DaalKenneth GonçalvesEddy HoostAndré KamperveenGerard LeckieLesley RahmanSugrim OemrawsinghSurendre RambocusHarold RiedewaldJiwansingh SheombarJozef SlagveerRobby SohansinghFrank Wijngaarde

Op 1 december 1955 verandert een eenvoudige busrit in Montgomery, Alabama de loop van de Amerikaanse geschiedenis. Rosa Parks, 42 jaar oud, weigert haar zitplaats af te staan aan een witte passagier. Geen grote woorden, geen dramatisch gebaar, alleen de waardigheid en vastberadenheid van een zwarte vrouw in een gesegregeerd Amerika.In deze aflevering duiken we in het leven van Rosa Parks, de wereld waarin zij leefde, ontmoeten we Martin Luther King en beseffen we de kracht van een ogenschijnlijk kleine keuze.

Geboren als Farrokh Bulsara in Zanzibar, opgegroeid tussen culturen, tradities en muziek, vluchtte hij in 1964 met zijn familie naar Engeland. Daar veranderde hij niet alleen zijn naam — maar ook zijn lot.In deze aflevering hoor je hoe Freddie Mercury zichzelf opnieuw uitvond, hoe Queen ontstond, waarom “Bohemian Rhapsody” bijna níét werd uitgebracht, hoe hij worstelde met identiteit, liefde en geheimen, en hoe de diagnose hiv zijn laatste jaren tekende.Freddie Mercury stierf op 24 november 1991, maar zijn nalatenschap leeft voort — in muziek, mode, kunst en in iedereen die ooit een stem nodig had om zichzelf te durven zijn.

ALLEREERST:Het geluid van deze aflevering is van mindere kwaliteit dan je van ons gewend bent. Excuses daarvoor. De gemiddelde luisteraar zal er nauwelijks iets van merken, maar geluidspuristen zullen het zeker doorhebben. We trekken na wat er gebeurd is. Nogmaals: sorry.Wie er de humor van inziet, hoort met een beetje overtuigingskracht de kwaliteit van weleer, alsof Juliana een toespraak via de radio doet. Enfin, we hopen dat het bij deze ene keer blijft. -----------Op 17 november 1558 bestijgt Elizabeth Tudor de Engelse troon: een 29-jarige vrouw die is opgegroeid tussen intriges, religieuze conflicten en levensgevaar. In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis kijken we hoe een ‘bastaardkind’ van Hendrik VIII uitgroeit tot Elizabeth I, een monarch die een heel tijdperk haar naam zou geven.Elizabeth I werd meer dan een vorstin: ze werd een legende. En vandaag onderzoeken we hoe dat verhaal begon.

Tien jaar na de Engelse verovering wordt het verlies van Nieuw-Amsterdam officieel bekrachtigd in het Verdrag van Westminster. Wat ooit begon als een Nederlandse handelspost, wordt definitief Engels bezit: New York.In deze aflevering hoor je hoe dit moment niet alleen het einde markeerde van de Nederlandse invloed in Noord-Amerika, maar... toch ook weer niet.

Op 3 november 1957 werd een kleine straathond uit Moskou de eerste levende reiziger in de ruimte. Haar naam was Laika.De Sovjet-Unie wilde bewijzen dat leven buiten de aarde mogelijk was — en dat zij de ruimtewedloop zouden winnen.Laika ging de ruimte in, maar overleefde het niet. In deze aflevering hoor je over de wetenschap achter de missie, over de ingenieurs die spijt kregen en over hoe een straathond het gezicht werd van een tijdperk en daarvoor het grootste offer leverde.