Vandaag in de Geschiedenis

Tussen de zomer van 1942 en februari 1943 verandert Stalingrad in het zwaartepunt van de Tweede Wereldoorlog. Wat bedoeld was als een snelle Duitse overwinning aan de Wolga mondt uit in een maandenlange uitputtingsslag, waarin geen van beide partijen zich nog kan terugtrekken zonder gezichtsverlies.In deze aflevering duiken we in de Slag om Stalingrad: waarom Hitler deze stad koste wat kost wilde innemen, waarom Stalin weigerde haar prijs te geven, en hoe de gevechten zich verplaatsten van strategische kaarten naar trappenhuizen, kelders en ruïnes. We volgen de soldaten aan beide kanten, de rol van de winter, de fatale overschatting van eigen kracht en de Sovjet-omsingeling die het Duitse Zesde Leger definitief insloot.Stalingrad markeert het moment waarop het initiatief aan het oostfront onomkeerbaar verschuift. Niet door één beslissende aanval, maar door een opeenstapeling van keuzes, fouten en menselijk lijden. Een aflevering over een slag die niet alleen werd gewonnen of verloren, maar die de loop van de oorlog voorgoed veranderde.

Wat gebeurde er écht toen de Britse Union Jack werd gehesen aan de oevers van Port Jackson? Voor de Britten was het een nieuwe kolonie, een oplossing voor overvolle gevangenissen. Voor de Eora, Gadigal en andere Aboriginal-groepen was het het begin van verlies van land, ziekte en verdringing.🎧 Dus luister nu en ontdek de geschiedenis achter een beladen datum.

In deze aflevering duiken we in de Bataafse Republiek: een korte, vaak vergeten periode in de Nederlandse geschiedenis, maar een die enorme gevolgen had.In 1795 vlucht stadhouder Willem V naar Engeland en roepen revolutionairen — met steun van Frankrijk — de Bataafse Republiek uit. Frankrijk is niet alleen bondgenoot, maar ook machtsfactor. De Bataafse Republiek balanceert voortdurend tussen hervorming en buitenlandse druk. Maar... De Bataafse Republiek kent tot op de dag van vandaag een grote invloed op ons allemaal.🎧 Luister nu en ontdek waarom deze ‘tussenperiode’ allesbehalve een voetnoot is.----Afleveringen waar in deze podcast naar wordt verwezen:#3: 2 april - Karel de Grote: de grootste van allemaal#20: 14 juli - Liberté, Egalité, Fraternité: de Franse Revolutie

Agatha Christie overleed op 12 januari 1976.Ze liet een oeuvre achter dat miljoenen mensen kennen — maar een leven dat verrassend weinig wordt verteld.In deze aflevering kijken we niet alleen naar haar boeken, maar naar de vrouw erachter.Een vrouw die haar tijd scherp observeerde, die sociale rollen doorzag, en die begreep hoe dun de lijn is tussen vertrouwen en wantrouwen.Haar verhalen draaien zelden om geweld.Ze draaien om wat mensen verbergen.Je hoeft geen Christie-lezer te zijn om dit verhaal te volgen.Dit is een aflevering over menselijk gedrag — en over hoe goed we onszelf eigenlijk kennen.

Op 29 december 1890 vindt bij Wounded Knee Creek in South Dakota een van de meest beruchte massaslachtingen uit de Amerikaanse geschiedenis plaats. Meer dan 250 Lakota Sioux — naar schatting zelfs meer dan 300 — worden gedood door het Amerikaanse leger. Meer dan de helft van hen is vrouw of kind.In deze aflevering reconstrueren we hoe het zover kon komen. We kijken naar de systematische vernietiging van de bizon, het gedwongen leven in reservaten en het beleid dat gericht was op het breken van inheemse culturen. We staan stil bij de rol van Sitting Bull, zijn dood en de vlucht van Big Foot en zijn groep Miniconjou-Lakota — een tocht die eindigt bij Wounded Knee. We vertellen wat er gebeurde, hoe een enkel schot leidde tot totale chaos, en hoe vrouwen, kinderen en ouderen werden neergemaaid in de sneeuw.Deze aflevering gaat niet alleen over het verleden, maar over wat er gebeurt wanneer angst regeert, wanneer spiritualiteit wordt gezien als gevaar, en wanneer sommige levens structureel minder waard worden geacht dan andere.

Op 22 december 1849 staat een 28-jarige schrijver op een plein in Sint-Petersburg. Geblinddoekt. Voor een vuurpeloton. Hij is ervan overtuigd dat hij gaat sterven.Die man is Fjodor Dostojevski.In deze aflevering vertellen we het verhaal van zijn bijna-executie en hoe deze ene winterochtend zijn leven, geloof en schrijverschap voorgoed veranderde.

Op 15 december 1675, 350 jaar geleden, sterft Johannes Vermeer in Delft.43 jaar oud. Arm. Onbekend.In deze aflevering vertellen we het verhaal van een schilder die langzaam werkte, bijna vergeten werd, en pas eeuwen later werd herkend als meester van het licht. Over stilte, schulden, een weduwe met elf kinderen — en schilderijen die de tijd overleefden, ook toen zijn naam verdween.Hoe hij werd herontdekt en hoe die laatste maanden van zijn leven moeten zijn geweest? Je hoort het in deze aflevering.

In deze aflevering nemen we je mee naar Paramaribo, 8 december 1982. Een nacht waarin vijftien journalisten, juristen, militairen en activisten werden weggevoerd naar Fort Zeelandia — en niet meer thuiskwamen.We vertellen hoe Suriname, nog maar zeven jaar onafhankelijk, terechtkwam in politieke chaos, hoe de macht van Desi Bouterse groeide, en hoe de spanningen opliepen tot de beruchte Decembermoorden.Een verhaal over angst en verzet, over vijftien levens die werden gebroken, en over een land dat decennia later nog steeds zoekt naar waarheid, gerechtigheid en herstel.In memoriam:John BaboeramBram BehrCyrill DaalKenneth GonçalvesEddy HoostAndré KamperveenGerard LeckieLesley RahmanSugrim OemrawsinghSurendre RambocusHarold RiedewaldJiwansingh SheombarJozef SlagveerRobby SohansinghFrank Wijngaarde

Op 1 december 1955 verandert een eenvoudige busrit in Montgomery, Alabama de loop van de Amerikaanse geschiedenis. Rosa Parks, 42 jaar oud, weigert haar zitplaats af te staan aan een witte passagier. Geen grote woorden, geen dramatisch gebaar, alleen de waardigheid en vastberadenheid van een zwarte vrouw in een gesegregeerd Amerika.In deze aflevering duiken we in het leven van Rosa Parks, de wereld waarin zij leefde, ontmoeten we Martin Luther King en beseffen we de kracht van een ogenschijnlijk kleine keuze.

Geboren als Farrokh Bulsara in Zanzibar, opgegroeid tussen culturen, tradities en muziek, vluchtte hij in 1964 met zijn familie naar Engeland. Daar veranderde hij niet alleen zijn naam — maar ook zijn lot.In deze aflevering hoor je hoe Freddie Mercury zichzelf opnieuw uitvond, hoe Queen ontstond, waarom “Bohemian Rhapsody” bijna níét werd uitgebracht, hoe hij worstelde met identiteit, liefde en geheimen, en hoe de diagnose hiv zijn laatste jaren tekende.Freddie Mercury stierf op 24 november 1991, maar zijn nalatenschap leeft voort — in muziek, mode, kunst en in iedereen die ooit een stem nodig had om zichzelf te durven zijn.

ALLEREERST:Het geluid van deze aflevering is van mindere kwaliteit dan je van ons gewend bent. Excuses daarvoor. De gemiddelde luisteraar zal er nauwelijks iets van merken, maar geluidspuristen zullen het zeker doorhebben. We trekken na wat er gebeurd is. Nogmaals: sorry.Wie er de humor van inziet, hoort met een beetje overtuigingskracht de kwaliteit van weleer, alsof Juliana een toespraak via de radio doet. Enfin, we hopen dat het bij deze ene keer blijft. -----------Op 17 november 1558 bestijgt Elizabeth Tudor de Engelse troon: een 29-jarige vrouw die is opgegroeid tussen intriges, religieuze conflicten en levensgevaar. In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis kijken we hoe een ‘bastaardkind’ van Hendrik VIII uitgroeit tot Elizabeth I, een monarch die een heel tijdperk haar naam zou geven.Elizabeth I werd meer dan een vorstin: ze werd een legende. En vandaag onderzoeken we hoe dat verhaal begon.

Tien jaar na de Engelse verovering wordt het verlies van Nieuw-Amsterdam officieel bekrachtigd in het Verdrag van Westminster. Wat ooit begon als een Nederlandse handelspost, wordt definitief Engels bezit: New York.In deze aflevering hoor je hoe dit moment niet alleen het einde markeerde van de Nederlandse invloed in Noord-Amerika, maar... toch ook weer niet.

Op 3 november 1957 werd een kleine straathond uit Moskou de eerste levende reiziger in de ruimte. Haar naam was Laika.De Sovjet-Unie wilde bewijzen dat leven buiten de aarde mogelijk was — en dat zij de ruimtewedloop zouden winnen.Laika ging de ruimte in, maar overleefde het niet. In deze aflevering hoor je over de wetenschap achter de missie, over de ingenieurs die spijt kregen en over hoe een straathond het gezicht werd van een tijdperk en daarvoor het grootste offer leverde.

Op 27 oktober 1728 werd James Cook geboren, in een klein Engels dorp waar de zee altijd hoorbaar was.Hij zou uitgroeien tot de grootste zeevaarder van zijn tijd — de man die Nieuw-Zeeland en Australië op de kaart zette, de Stille Oceaan doorkruiste en grenzen verlegde die eeuwenlang als ondoordringbaar golden.In deze aflevering hoor je hoe Cook uitgroeide van boerenzoon tot briljant navigator, hoe zijn ontdekkingen het wereldbeeld voorgoed veranderden, en hoe zijn ontmoetingen met de inheemse volkeren van de Pacific zowel bewondering als tragedie brachten.Een verhaal over kennis, macht en de grenzen van menselijk streven.🎧 Vandaag in de geschiedenis: James Cook: de man die ons de wereld gaf (1728–1779)

Op 20 oktober 2011 komt er een einde aan een van de langst regerende dictators van de moderne tijd: Muammar Khadaffi.Na maanden van opstand, burgeroorlog en NAVO-bombardementen wordt hij in zijn geboortestad Sirte omsingeld door rebellen. Daar, in een stoffige afvoerbuis, eindigt een regime dat meer dan vier decennia standhield.In deze aflevering hoor je hoe Libië ten onder ging aan dezelfde krachten die het dachten te bevrijden, hoe de dictatuur onder Khadaffi eruitzag en waarom de val van Sirte meer vragen opriep dan ze beantwoordde.#Gadaffi #Kadafi #Kaddafi #Khaddafi #Ghadaffi

Op 13 oktober 1972 stort een Uruguayaans vliegtuig neer in de Andes, onderweg naar Chili.Aan boord: een rugbyteam, hun familie en vrienden.Van de 45 passagiers overleven er 33 de crash. Maar dan begint de echte strijd pas. Die tegen de kou, tegen de bergen, en tegen hun eigen geweten.In deze aflevering hoor je hoe 16 van hen het uiteindelijk wisten te overleven na 72 dagen in de bevroren wildernis.Een verhaal over vriendschap, geloof en de dunne grens tussen leven en dood.

In deze aflevering reizen we naar Parijs aan het eind van de 19e eeuw: een stad vol licht, verlangens en tegenstellingen.Aan de voet van de Sacré-Cœur opent een opvallend rood windmolenhuis zijn deuren: de Moulin Rouge.We vertellen het verhaal van de oprichters Oller en Zidler, de eerste cancan-danseressen, en de kunstenaar Toulouse-Lautrec, die met zijn affiches het Parijse nachtleven vereeuwigde.Maar ook over het Frankrijk van die tijd: de belle époque, waarin plezier en vooruitgang hand in hand gingen met hypocrisie en ongelijkheid.De Moulin Rouge werd een mythe: een symbool van vrijheid, van vrouwelijkheid, van kunst die durft te schuren.En 136 jaar later draait de rode molen nog altijd. Je hoort er alles over in deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis.

29 september 1941. In Babi Jar, een ravijn bij Kiev, voltrok zich een tragedie die de wereld niet mag vergeten. In slechts twee dagen tijd vermoordden Duitse troepen meer dan 33.000 Joden.Maar even huiveringwekkend als het bloedbad zelf, was het decennialange zwijgen erna. De Sovjetautoriteiten negeerden de massamoord, terwijl dichters, schrijvers en componisten alles op alles zetten om de stilte te doorbreken. En toch lijkt deze tragedie, een van de zwartste bladzijden van de twintigste eeuw, in de vergetelheid te geraken. Dat mag niet gebeuren. In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis nemen we je daarom mee naar die fatale dagen in september 1941, naar het lange stilzwijgen dat volgde, en naar de blijvende betekenis van Babi Jar: een waarschuwing tegen haat, ideologie en ontmenselijking, die ook anno 2025 nog steeds belangrijk is.

Een lesje sitcomgeschiedenis in vogelvlucht! Op 22 september 1994 ging in de Verenigde Staten een nieuwe comedyserie van start: Friends. Niemand vermoedde toen dat deze show niet alleen tien seizoenen lang miljoenen kijkers zou boeien, maar ook het gezicht zou worden van de jaren ’90.Maar om te begrijpen waarom Friends zo’n fenomeen werd, moeten we terug naar de oorsprong van de sitcom zelf. Van de radiojaren in de jaren ’30, via de baanbrekende I Love Lucy, de scherpe jaren ’70 en de warme nostalgie van de jaren ’80, tot het moment dat zes vrienden in een Manhattan-appartement een compleet nieuw tijdsbeeld wisten te vangen.In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis hoor je hoe het genre zich ontwikkelde, waarom Friends precies op het juiste moment kwam, en hoe de serie tot op de dag van vandaag miljoenen harten blijft veroveren.

Hij vertrok als jonge Venetiaan richting het onbekende Oosten – en keerde jaren later terug met verhalen die Europa zouden verbazen. Marco Polo reisde naar het hof van de machtige Kublai Khan en beschreef een wereld die voor zijn tijdgenoten haast mythisch leek.Maar wie was Marco Polo werkelijk? Een ontdekkingsreiziger, een handelaar, of misschien wel een meesterlijke verhalenverteller? Zijn memoires zetten Europa op scherp, inspireerden generaties ontdekkingsreizigers en maakten hem tot een van de bekendste namen in de geschiedenis.In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis ontrafelen we de man achter de mythe, en volgen we de tocht die hem van Venetië tot in het hart van China bracht.