De Groene Amsterdammer Podcast

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we dat zelf weten? Met onderscheidende invalshoeken en focus op minder bekende kopstukken belichten we mensen die zelden in bustevorm op het bureau staan. In deze eerste aflevering gaat Stephan Sanders in gesprek met filosoof en politicoloog Joris Melman en cultuurhistoricus Thor Rydin over denker, militair en LSD-gebruiker Ernst Jünger — een figuur met wie zowel Silicon-Valley-trumpisten als postmoderne filosofen dwepen. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Al twee jaar lang demonstreren ambtenaren iedere donderdag voor het ministerie van Buitenlandse Zaken tegen het beleid van Nederland omtrent de genocide in Gaza. Deze demonstratie gaat gepaard met zowel bijval als tegenstand. Wat is hun eis? Nederland moet de internationale rechtsorde naleven. Deze week verschijnt in De Groene Amsterdammer een portret over de ambtenaren-sit-in, geschreven door Tjitske Lingsma. Dit verhaal verschijnt een week na een ander verhaal van Lingsma, De martelkampen van een beschaving: een ontluisterend verhaal over het gevangenissysteem in Israël, dat wordt ingezet als onderdrukkingsmechanisme. Zolang Israël en zijn militairen onbestraft blijven, kan dit systeem voortduren. In dit licht valt nog beter te begrijpen waarom ambtenaren al langer dan twee jaar wekelijks blijven demonstreren. En zij niet alleen. Nog dagelijks zijn er door het hele land demonstraties en sit-ins voor Palestina. Tjitske Lingsma en Kees van den Bosch gaan erover in gesprek in de podcast van deze week. Ze bespreken tevens de adembenemende film The Voice of Hind Rajab en de minstens zo indrukwekkende documentaire The Disappearance of Dr. Abu Safiya. Agenda demonstraties: https://www.planteenolijfboom.nl/demonstratiesLink naar documentaire: https://www.youtube.com/watch?v=0BFhtBk9UDc&t=11s Productie: Laura ten Hove en Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met een minderheidskabinet in zicht ging Kim van Keken op pad naar de Eerste Kamer. Hoe politiek is die Kamer? En wat is nou eigenlijk haar taak? Met voorbeelden die teruggaan tot voor de eeuwwisseling laat Van Keken zien dat de Eerste Kamer altijd politiek is geweest, en dat deals sluiten van alle tijden is. De taak van de chambre de réflexion blijkt nog niet zo makkelijk te duiden. Hoe de toekomst van de Eerste Kamer eruitziet, valt over te twisten. Van Keken is in ieder geval wat milder geworden door haar onderzoek: het is goed dat er een check is. Productie: Laura Ten Hove & Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat kan Europa doen nu de Verenigde Staten zich steeds vijandiger opstellen? Hoogleraar Catherine de Vries buigt zich over de stroever wordende verhoudingen tussen Europa en Amerika. In Historische Woorden luisteren we naar Dawda Jallow, de minister van Justitie van Gambia. Zijn land diende bij het Internationaal Gerechtshof een zaak in tegen Myanmar. En Groene-medewerker en correspondent Diederik Baazil biedt een inkijkje in de ‘belangrijkste machine ter wereld’, gemaakt door de Nederlandse chipmachinefabrikant ASML. Diederik waarschuwt voor het telefoontje uit Washington waarin wordt gezegd dat deze geopolitiek voor Amerikaans belang moet worden ingezet. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Familieleden organiseren bijeenkomsten in ‘Waarheidstenten’, nu er eindelijk openlijk gesproken kan worden over hun dierbaren die vermist zijn. In Syrië is op industriële wijze gemoord. Niemand weet precies hoeveel mensen ‘achter de zon zijn gegaan’, zoals het Syrische gezegde luidt voor mensen die zijn meegenomen door Assads veiligheidsdiensten. De nieuwe Syrische regering schat hun aantal tussen de 130.000 en 300.000. Wat doet dat met een samenleving? Hoe gaan de nieuwe machthebbers om met de opsporing en bestraffing van de schuldigen? Hoe bouw je een nieuwe samenleving op? Journalist Melvyn Ingleby bericht al zo’n tien jaar vanuit Istanbul over Syrië voor NRC, The Guardian en meerdere andere bladen, waaronder deze week De Groene Amsterdammer. Productie: Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

René Nicole Good en Jerome Powell zouden tekenend zijn voor het afgelopen jaar van Trump II: wat er gebeurt als je je niet aanpast aan Trumps beleid. Volgens Rutger van der Hoeven en Casper Thomas is het nog erger. Wat ontbreekt, is het gezicht van de mensen die door de knieën gaan voor Trump: de onzichtbaren. Waar Trump I weinig effectief bleek, is al snel duidelijk geworden dat Trump II veel effectiever is in het omvormen van zijn eigen land en de wereld. Deze week verschijnt in De Groene Amsterdammer een portret van Trump II in zeven hoofdzonden. Hoe moet Europa reageren op dreigingen vanuit de Verenigde Staten? En wat staat ons de komende tijd te wachten? Dit en meer bespreken zij met Kees van den Bosch. Productie: Laura ten Hove & Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het conflict tussen Noord- en Zuid-Korea sleept al tachtig jaar voort. De dreiging voor Zuid-Koreanen is in al die tijd nooit verdwenen, ondanks de wapenstilstand. Zo werd in 2010 het eiland Yeonpyeong aangevallen door Noord-Korea, een aanval waarvan de aanleiding nooit officieel bekend werd. Toch gaan mensen in Seoul en andere delen van Zuid-Korea soms bijna lacherig om met de dreigingen uit het noorden, of die nu bestaan uit kernwapens of kruisraketten. Tegelijkertijd zijn de vormen van propaganda veranderd of verdwenen. De luidsprekers langs de grens zijn uitgezet en er worden minder Zuid-Koreaanse goederen de grens over gesmokkeld. Ook geven jongere Zuid-Koreanen steeds vaker aan dat zij geen hereniging met Noord-Korea meer willen, een standpunt dat de Noord-Koreaanse regering deelt met een deel van de bevolking in Zuid-Korea. Om deze complexe en paradoxale situatie te begrijpen, reisde Casper van der Veen enkele weken door Zuid-Korea. Hij bezocht onder meer Seoul, Yeonpyeong en de grens tussen Noord- en Zuid-Korea. Zo onderzocht hij hoe Zuid-Koreanen leven met de voortdurende dreiging van hun noorderburen. Productie: Kees van den Bosch en Matthijs Domen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met de ontvoering van Maduro en de boodschap Venezuela wel even te zullen ‘besturen’, pakken de VS de draad als koloniale macht weer op, betoogt hoogleraar Hispanic Studies Sebastiaan Faber. Hij ontwart de kluwen aan motieven en trauma’s waarmee de regering-Trump het westelijk halfrond claimt. In Historische Woorden spreekt de Deense premier Mette Frederiksen. Als de VS hun vinger uitsteken naar Groenland is dat ‘het einde van alles’, stelt zij. En in Iran wordt gedemonstreerd tegen de regering, ditmaal vanwege de nijpende economische situatie waarin het land zich bevindt. Groene-redacteur Yaghoub Sharhani duidt de protesten en concludeert dat het Iraanse regime er nog nooit zo zwak voorstond. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is een beetje de muis en de olifant, maar toch zijn ze wel degelijk met elkaar te vergelijken: twee weekbladen, The New Yorker en De Groene Amsterdammer. Op Netflix staat een mooie documentaire over The New Yorker, dat vorig jaar 100 jaar bestond. Volgend jaar bestaat De Groene 150 jaar. Hoe gaat het met De Groene? Waarom heeft De Groene geen factcheckers in dienst? Heeft De Groene weleens moeten rectificeren, of excuses moeten aanbieden voor een publicatie? Wat is de uitdaging voor de journalistiek in illiberale tijden? Hoe bericht je onafhankelijk over de oorlog in Gaza? Wat doet Xandra Schutte op zondagmiddag? Kees van den Bosch in gesprek met Xandra Schutte, al 17 jaar hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Natuurreligies zijn al eeuwenoud en gaan bijna zo ver terug als de mens bestaat. In de moderne wereld worden nog altijd heidense geloven gepraktiseerd. Zo ook het sjamanisme: een geloof dat zijn oorsprong heeft in Siberië, maar dat tegenwoordig in uiteenlopende vormen voorkomt, met invloeden uit onder meer Nepal en Bali. Sanne Bloemink onderzoekt het sjamanisme in Nederland. Ze ondergaat zelf een sjamanistisch ritueel en spreekt met wetenschappers en deskundigen. Productie: Matthijs Domen en Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er is iets aan de hand met jongeren en met geloven. Jongeren laten zich feestelijk dopen. Influencers delen een getuigenis van hun bekering op sociale media. Het lijkt een nieuwe trend: Gen Z kiest Jezus. Het is een onderwerp dat het afgelopen jaar veel is besproken in journalistieke bladen. Jongeren zouden de secularisatietrend hebben gekeerd. Is dit een significante verandering? Dat was het startpunt voor het onderzoek van Groene-journalisten Casper Thomas en Joost Ingen-Housz. Maar wat begon als een statistische vraag, ontwikkelde zich tot een journalistiek-filosofische zoektocht naar wat het betekent om over religie te spreken. Wat geloof is, staat op losse schroeven. Jongeren tonen een dynamischere omgang met geloof. Dat vraagt om een herziening van het vraagstuk: wat betekent het om te geloven? En waarom zoeken jongeren religie juist nu weer meer op? Productie: Kees van den Bosch en Laura ten Hove.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De dochter van de vader des vaderlands van Myanmar werd in 1988 bekend toen ze in verzet kwam tegen de militaire junta die het land regeerde. Ze leefde - totdat ze in 2016 State Counselor werd - af en aan 15 jaar onder huisarrest en werd een beroemde politieke gevangene. In 1991 won ze voor haar strijd de Nobelprijs voor de Vrede. Na een periode van voorzichtige democratisering volgde in 2021 opnieuw een staatsgreep. Nu zit ze weer gevangen. Ze werd dit jaar tachtig en geldt daarmee als een van de oudste politieke gevangenen ter wereld. Intussen is er in Myanmar al tachtig jaar sprake van een volksopstand tegen het leger. Voor journaliste Minka Nijhuis is dit geen abstract verhaal. Aan het begin van haar carrière kreeg ze het advies om naar Myanmar te reizen. In 1995 sprak ze Aung San Suu Kyi voor het eerst, toen die nog onder huisarrest leefde. In de jaren daarna ontmoette ze haar vele malen en zag ze van nabij de veranderingen in Suu Kyi’s leven: van vrijlating tot regeringsdeelname, en alle obstakels die daarmee gepaard gingen. Deze week staat er een uitgebreid profiel van Suu Kyi in De Groene. Met de recente geschiedenis van Myanmar erdoorheen geweven. Want dat lijkt ook zo te zijn met het leven van Aung San Suu Kyi. Productie: Laura ten Hove, Kees van den Bosch en Matthijs Domen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In een tijd waarin democratieën worden uitgehold en extreemrechts steeds verder oprukt, is verzet meer dan ooit noodzakelijk. Er waren de succesvolle rode-lijn-demonstraties in Nederland, en in de Verenigde Staten trokken ‘No Kings’-protesten door het hele land, gericht tegen het presidentschap van Trump. Recent was er ook de actie om het nummer ‘Vrijheid, Gelijkheid en Zusterschap’ van Sophie Straat massaal te streamen, als tegenwicht voor ‘Nee, Nee, Nee tegen een AZC’, dat door verschillende actiegroepen werd gedeeld. Maar volgens Koen Haegens zijn dergelijke symbolische acties — hoe sympathiek ook — onvoldoende om een politieke tegenkracht te vormen tegen partijen die de democratie willen ondermijnen. Daarom maakte hij een doe-het-zelf-handleiding in negen stappen, voor de trotse burger die geen sterke man boven zich duldt. Met voorbeelden uit andere landen laat hij zien hoe mensen macht kunnen uitoefenen, zowel lokaal als op economisch terrein. Productie Kees van den Bosch en Matthijs Domen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Buitenlandse Zaken blikt terug op de grote geopolitieke ontwikkelingen van het afgelopen jaar, tijdens een speciale live-opname in Spui25. Rusland-expert Eva Hartog vertelt hoe Poetin profiteert van Trump in het Witte Huis, ondanks het hernieuwde NAVO-elan. Oud-China-correspondent Garrie van Pinxteren legt uit hoe China in stilte steeds meer de wereld naar zijn hand zet. En Groene-redacteur Yaghoub Sharhani, net terug uit Syrië, schetst de contouren van een nieuw Midden-Oosten. In Historische Woorden klinkt de meest invloedrijke uitspraak van het jaar: Donald Trump die Zelensky de mantel uitveegt. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Sinds november vorig jaar gaan in het land massaal mensen de straat op tegen de regeringspartij Georgische Droom, die steeds autoritairder optreedt en zich nadrukkelijk afzet tegen de Europese Unie. Dat staat haaks op de wens van een grote meerderheid van de bevolking, die juist een Europese toekomst voor zich ziet. Wat speelt er in dit land van heerlijke wijn en ruige bergen? Groene-journalist Irene van der Linde en fotograaf Nicole Segers reisden een maand lang door Georgië om met bewoners te spreken. Ze ontmoetten journalisten die hun baan verloren, jongeren die een eigen kunstcentrum oprichtten, en burgers voor wie demonstreren inmiddels onderdeel van het dagelijks leven is – vaak samen met de hele familie. In de podcast vertellen Van der Linde en Segers over hun bevindingen. Ze zagen de repressie en de angst, maar ook de vasthoudendheid en het optimisme dat blijft oplichten. Het opvallendste symbool van die hoop is de Europese Unie, voor veel Georgiërs een belofte van vrijheid en democratie. Productie: Kees van den Bosch en Eva Markx.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Huiselijk geweld komt lang niet altijd voor een rechter, zelfs als er een noodknop wordt ingedrukt. Het afgelopen jaar is femicide steeds hoger op de agenda gekomen, maar aan de moord op vrouwen gaat vaak veel vooraf: stalking, bedreigingen, herhaald huiselijk geweld. Zelfs wanneer daarvan aangifte wordt gedaan, belandt de zaak niet altijd bij een rechter. Slachtoffers kunnen dan in beroep gaan via een artikel-12-procedure, waarin een gerechtshof beoordeelt of het OM alsnog moet vervolgen. Maar die procedures vinden achter gesloten deuren plaats. Onderzoeksplatform Investico kreeg uitzonderlijk inzage in deze zaken van het gerechtshof Amsterdam. Ook zij wilden begrijpen hoe dit proces werkt, wat er precies gebeurt en of er patronen zichtbaar worden. Het onderzoek werd uitgevoerd door Jolanda van de Beld, Belia Heilbron en Bobby Uilen, in samenwerking met RTL. Er klinkt al langer kritiek op de manier waarop Nederland huiselijk geweld afhandelt. Maar in de regio Rotterdam is een nieuwe werkwijze ontwikkeld die, voorzichtige indicaties wijzen daarop, beter lijkt te werken. Productie: Kees van den Bosch en Matthijs Domen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ze schitterden door hun afwezigheid: bij de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober bleef 20% van de kiezers thuis. In buitenwijken van gemeenten als Rotterdam of Almere vond slechts 63,5% van de kiezers hun weg naar de stembus. Maar de opkomst is niet het grootste probleem, ontdekten journalist Froukje Santing en wetenschapper Floris Vermeulen. Het zijn specifieke groepen die hun stem structureel niet uitbrengen. Vooral jongeren, mensen met een migratie-achtergrond en laagopgeleiden doen aan stemverzuim. Het gevolg? Een vicieuze cirkel waarin afgehaakten niet stemmen, waardoor ze minder vertegenwoordigd worden in de politiek, waardoor ze weer minder gaan stemmen. Die politieke stembusmijding is trouwens erfelijk: jongeren die het belang van stemmen van huis uit niet meekrijgen, blijven tijdens verkiezingen zelf ook liever thuis. Gelukkig zijn er oplossingen, zien Santing en Vermeulen: vooral bij jongeren onder de 18 valt nog flinke winst te behalen. Zo nodigt een school in Almere leerlingen uit in de raadszaal, om daar strategisch te leren debatteren over compromissen en belangen. Er is hoop, maar dan moet de politiek wel meer gaan verbinden. Productie: Simon van den Oever en Kees van de Bosch.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bouwt Europa in relatieve stilte aan een nieuw veiligheidsbeleid? Hoe zich op te stellen in een wereld zonder vriendschap met Amerika en met dreiging vanuit Rusland, is de rode draad als het gaat om leningen aan Oekraïne, computerchips, betalingsverkeer, enzovoort. We bespreken het met hoogleraar Catherine de Vries. In Historische Woorden klinkt de Trump van een aantal jaren geleden, maar dan in een omstreden montage door de BBC. En met correspondent Ekke Overbeek nemen we de niet-ingeloste beloften door van Polen, dat probeerde los te komen van rechts-autoritaire politiek, maar toch weer in het illiberale moeras lijkt te verzinken. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

‘Don’t drink the Kool-Aid’ is inmiddels een veelgebruikte uitdrukking, die de toehoorder op het hart drukt niet zomaar de woorden van een charismatische leider aan te nemen. De uitspraak is geïnspireerd op de zogenoemde Jonestown Massacre, waarbij sekteleider Jim Jones zijn 915 volgelingen overtuigde zelfmoord te plegen door het drinken van Kool-Aid vermengd met cyanide. Voor zijn nieuwe boek Hotel De Wereld: Wageningen, Suriname en andere postkoloniale tragedies bezoekt Frank Westerman de jungle van Guyana, waar de dramatische gebeurtenis zich bijna vijftig jaar geleden afspeelde. Hoe kreeg Jones zijn volgelingen zo ver hem te volgen? En waarom is het zoveel makkelijker om iets af te breken dan om iets op te bouwen? Over deze vragen spreekt hij deze week in de podcast, terwijl hij tegelijk pleit voor twijfel en nieuwsgierigheid. Als jonge, bevlogen ontwikkelingshulpstudent in Wageningen was hij namelijk op veel vlakken zekerder van zijn zaak dan nu. Productie: Eva Markx en Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De stemmen zijn nog niet allemaal geteld, maar twee partijen gaan gelijk op om de grootste te worden: D66 en de PVV. Wie uiteindelijk de grootste wordt, moet nog blijken. Elke stem maakt verschil. En dat na een strijd die juist leek te gaan over wie de tweede zou worden. Ook waren er opvallende momenten in de campagnes, zoals de rel rond Douwe Bob en de AI-plaatjes van de PVV. Daarom blikken Coen van der Ven en Kim van Keken terug op de vijf grote partijen in campagne, met de meest opmerkelijke momenten uit de debatten en interviews met de lijsttrekkers – en natuurlijk de verkiezingsavond zelf. Productie: Matthijs Domen en Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.