Claim OwnershipNobele Heren
Subscribed: 0Played: 2
Subscribe
© Copyright 2025 All rights reserved.
Description
In deze podcast-serie bespreken Ruben Boot en Luuk Ritmeester iedere week een Nobelprijs voor de Natuurkunde. Samen doorlopen de Nobele Heren wie de prijs won(nen) en voor welke ontdekking dat gebeurde.
Ruben Boot is wetenschapsjournalist, met een doctoraat in de biofysica. Luuk Ritmeester is toneelschrijver en vrijgezel. Beiden zijn confraters van elkaar.
25 Episodes
Reverse
Manne Siegbahn won in 1924 de Nobelprijs voor zijn ontdekkingen en onderzoek in het veld van röntgenspectroscopie. Hij verbeterde en maakte nieuwe constructies voor de opwekking en analyse van röntgenstralen. Met zijn verfijningen konden wetenschappers atomen bestuderen als nooit tevoren. Een gesprek over röntgenspectra en de wens om onthouden te worden.
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 16? Die helpt bij het verhaal.
In 1923 won Robert Millikan de Nobelprijs voor zijn werk aan de elementaire lading van elektriciteit en het foto-elektrisch effect. Hij toonde aan in het lab wat Einstein liet zien op papier. Een gesprek over de waarde van experimenten, de lading van het elektron en eugenetica.
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 11, 17 en 20 (Deel 1)? Die helpen bij het verhaal.
Waar Einstein liet zien hoe het grenzeloze universum in elkaar zit, zoomde de Deense natuurkundige Niels Bohr in op het allerkleinste. In 1922 won hij de Nobelprijs voor zijn bijdrage aan het onderzoek naar de structuur van atomen en de straling die ze uitzenden. Dat was niet voor niks, want zijn werk revolutioneerde de quantumfysica. Een gesprek over elektronenschillen, tot wanhoop gedreven wetenschappers en de taak van de fysica.
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 11 en 17? Die helpen bij het verhaal.
In het derde deel van dit drieluik breekt Ruben een lans voor de eerste vrouw van Einstein, de natuurkundige Mileva Marić. Hoewel historici het er nog steeds niet over eens zijn, is het zeer aannemelijk dat zij Albert hielp bij het tot stand komen van de speciale relativiteitstheorie. Een gesprek over de idolisering van Einstein, historische onduidelijkheid en vergeten vrouwen in de wetenschap.
In dit tweede deel van het drieluik duiken de Nobele Heren in Einsteins meest bekende werk. Hoewel hij er nooit een Nobelprijs voor won, maakte het hem wel wereldberoemd: de relativiteitstheorie. Ruben legt aan Luuk uit waarom het universum (letterlijk) onvoorstelbaar is. Een gesprek over ruimtetijd, krom licht en faam in de wetenschap.
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 7? Die helpt bij het verhaal.
De Nobele Heren komen aan bij de meest befaamde wetenschapper aller tijden: Albert Einstein. De grote hoeveelheid aan verhalen leidde tot een drieluik!
In dit eerste deel komt de Nobelprijs aan bod die Einstein in 1921 ontving voor zijn diensten aan de theoretische natuurkunde, en bovenal voor zijn ontdekking van de wet van het foto-elektrisch effect. Een gesprek over Einsteins mirakeljaar, lichtpakketjes en een K3-documentaire.
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 11 en 17? Die helpen bij het verhaal.
In 1920 won Charles Edouard Guillaume de Nobelprijs voor zijn bijdragen aan precisiemetingen in de natuurkunde en zijn ontdekking van onregelmatigheden in nikkel staal legeringen. De Nobele Heren gaan bij elkaar na in hoeverre ze pietjes-precies zijn. Een gesprek over dwangneurose, een staaf van een meter en universele definities.
In 1919 won Johannes Stark de Nobelprijs voor zijn ontdekking van het dopplereffect in kanaalstralen en het splitsen van spectraallijnen in een elektrisch veld. En hij was een nazi. Een gesprek over loeiende sirenes, kathodestralen (ja, ze passeren wéér de revue) en de tweede zure man.
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 2? Die helpt bij het verhaal.
Daar is ie dan: het startschot van de quantumfysica! In 1918 won Max Planck de Nobelprijs voor zijn bijdragen aan de vooruitgang van de natuurkunde, en zijn ontdekking van het energie quantum. Een gesprek over continuïteit, klontjes en een doorbraak die zó groot was dat men ze niet direct begreep.
Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 11? Die helpt bij het verhaal.
In 1916 werd geen Nobelprijs uitgereikt vanwege de Eerste Wereldoorlog. Zodoende komen de Heren aan in 1917, bij Charles Glover Barkla. Hij won de Nobelprijs voor zijn ontdekking van de karakteristieke röntgenstraling van elementen. Een gesprek over hoe atomen licht uitzenden, vriendschap en hoe de Nobele Heren elkaar leerden kennen.
De Nobele Heren komen aan bij het enige vader-zoon duo ooit dat samen de Nobelprijs ontving. We hebben het over William Henry Bragg en William Lawrence Bragg, die de prijs in 1915 wonnen voor de bepaling van kristalstructuren aan de hand van röntgenstraling. Een gesprek over kristalroosters, vroeg pieken en verzamelhobby's.
In 1914 won Max von Laue de Nobelprijs voor zijn ontdekking van de diffractie van röntgenstraling door kristallen, waarmee hij twee natuurkundige puzzels in een klap oploste. Daarnaast gold de trotse Duitser als bewijs dat je het nazi regime kon doorleven zonder mee te werken. Een gesprek over golfpatronen, gedurfd verzet en wie van de Nobele Heren naar het front zou gaan.
In 1913 won Heike Kamerlingh Onnes de Nobelprijs voor zijn onderzoek naar de eigenschappen van materie bij extreem lage temperaturen, wat leidde tot zijn creatie van de koudste vloeistof ter wereld: vloeibaar helium. Luuk leert kijken naar warmte door de ogen van een natuurkundige. Een gesprek over botsende atomen, het absolute nulpunt en Rubens vriendin.
Voor deze aflevering: een uitvinding! In 1912 won Gustaf Dalén de Nobelprijs voor zijn 'zonneklep', een apparaat dat vuurtorens en boeien automatisch verlichtte. In latere jaren verloor deze Willie Wortel zijn zicht door een ernstige explosie tijdens het werk. Een gesprek over uitvindingen, ongelukken en slutty little glasses.
De Nobele Heren komen aan bij de vooravond van de quantumfysica. In 1911 won Wilhelm Wien de Nobelprijs voor zijn werk rond de straling van warmte. Ruben legt de intrinsieke koppeling tussen warmte en licht uit. Een gesprek over gloeiende poken, zwarte stralers en zien wat er niet is.
In 1910 won Johannes Diderik van der Waals de Nobelprijs voor zijn toestandsvergelijking voor gassen en vloeistoffen. Laat het nou net zo zijn dat Van der Waals ook het gezicht is van de natuurkundevereniging van Rubens alma mater. Maar wat is in hemelsnaam een toestandsvergelijking? Een gesprek over moleculen, trillingen en de studententijd.
In 1909 wonnen Guglielmo Marconi en Karl Ferdinand Braun de Nobelprijs voor hun bijdragen aan de ontwikkeling van draadloze telegrafie. In andere woorden, het begin van de radio. Ruben waagt het erop en legt aan Luuk het abstracte concept van elektromagnetische golven uit. Een (brak) gesprek over licht, radio en vroege techgiganten.
In 1908 won Gabriel Lippmann de Nobelprijs voor zijn methode om kleuren in foto's te verwezenlijken op basis van interferentie. Wat begint als bondig verhaal roept bij Luuk al gauw verschillende associaties op. Een gesprek over emulsies en virtuele kleuren.
Albert A. Michelson won in 1907 de Nobelprijs voor zijn optische precisie instrumenten (woorden die Luuk smaakten) en het werk dat hij daarmee verrichtte. Zo toonde hij onder andere experimenteel aan dat licht een constante snelheid heeft. Ruben legt aan Luuk uit waarom dat zo speciaal is. Een gesprek over relativiteit, tijd en de grenzen van kennis.
In 1906 won J.J. Thomson de Nobelprijs voor zijn 'theoretische en experimentele onderzoek rondom de geleiding van elektriciteit door gassen'. Of in andere woorden: hij ontdekte het elektron! Een gesprek over deeltjes die zich als golf gedragen, golven die zich als deeltjes gedragen, en een vader en zoon.
Comments
Download from Google Play
Download from App Store
United States