DiscoverPrzySłowie
PrzySłowie
Claim Ownership

PrzySłowie

Author: Polskie Radio S.A.

Subscribed: 17Played: 1,178
Share

Description

Przy kawie, przy herbacie, przy okazji, przy obcych i znajomych - każda rozmowa jest inna. A gdyby tak spotkać się przy słowie? Porozmawiać o jego sile, smaku i brzmieniu. O tym, które słowa lubimy, a których chcemy unikać; o języku, który nas otacza, i naszym stosunku do niego. Do rozmowy na te tematy zapraszam osoby, dla których język jest narzędziem pracy, partnerem i przyjacielem w codziennym życiu. Do usłyszenia - Mateusz Adamczyk. Nowe odcinki od poniedziałku do czwartku. #slowa #jezyk #przyslowie
376 Episodes
Reverse
Oba wyrazy mają wspólne łacińskie korzenie, a ich źródłem jest czasownik "iacere", czyli rzucać. Po dodaniu do niego przedrostka "sub-", oznaczającego ‘pod’, powstał czasownik "subicere", czyli ‘podkładać, podporządkowywać’, a od niego "subiectum" - dosłownie ‘to, co zostało umieszczone pod czymś’. Z kolei po dodaniu przedrostka "ob-", oznaczającego ‘przed, naprzeciw’, powstał czasownik "obicere", czyli ‘stawiać przed, przeciwstawiać’, a od niego "obiectum" - ‘to, co zostało postawione przed kimś’. Co ciekawe, oba łacińskie rzeczowniki mają swoje polskie odpowiedniki, które dokładnie odwzorowują ich budowę. Są nimi "podmiot" i "przedmiot". W pierwszym przypadku łaciński przedrostek "sub-" zastąpiono polskim "pod-", a w drugim "ob-" - przedrostkiem "przed-". Z kolei człon "-miot" pochodzi od dawnego czasownika "mieść", który oznaczał między innymi ‘rzucać’...
"Kolega" to zapożyczenie z łaciny, w której "collēga" oznacza towarzysza. A słowo to wzięło się od połączenia cząstki "con" oraz czasownika "legāre". "con" oznaczało razem, z. Zaś "legāre" to wybierać. Pierwotnie "collēga" oznaczał więc wspólnie wybranego do pracy, czyli mówiąc prościej: współpracownika. I takie znaczenie funkcjonuje wciąż na przykład w języku angielskim, w którym "colleague" oznacza właśnie współpracownika. "Kumpel" z kolei to zapożyczenie z języka niemieckiego, w którym słowo to funkcjonuje w znaczeniu towarzysz, zaufany znajomy czy kolega (z pracy). A jest prawdopodobnie zdrobnieniem od wyrazu Kumpe, czyli członek cechu, górnik, czeladnik. Początkowo wyraz ten był używany wyłącznie wśród górników, ale z czasem rozszerzył zakres użycia i przedostał się do języka potocznego. "kamrat" też pochodzi z niemieckiego, ale jego źródłem jest najprawdopodobniej włoskie słowo camerata, czyli towarzysz, kompan, współmieszkaniec...
Emocje są dla nas jak drogowskazy w utrzymywaniu relacji. Kiedy komunikacja przenosi się do internetu, wiele jej elementów ulega zatraceniu. Z drugiej strony internetowe środowisko i fizyczny brak osoby, z którą rozmawiamy sprzyja rozwojowi agresji i hejtu. Jak temu zapobiec? Pomoże empatia i jak największa liczba kontaktów twarzą w twarz.
Oba te słowa mają związek z... kolorem białym. "Kandydat" pochodzi od łacińskiego "candidatus", który wziął się od formy "candidus", czyli lśniąco biały, jasny, promienny. Ten z kolei wywodzi się od czasownika "candere", który oznaczał jaśnieć, lśnić, błyszczeć. Słowo "candidatus" oznaczało więc pierwotnie ubrany na biało. W starożytnym Rzymie mężczyźni ubiegający się o urzędy publiczne nosili specjalnie wybielone togi, nazywane "toga candida", które pozwalały wyróżnić się spośród pozostałych obywateli. Z czasem nazwa charakterystycznego stroju zaczęła odnosić się również do osoby, która go nosiła. I tak właśnie powstał "kandydat". Od tego samego przymiotnika, czyli "candidus" pochodzi nazwa rodzaju grzybów "candida", czyli drożdżaków, które mogą wywoływać zakażenie nazywane "kandydozą". Nazwa grzybów wzięła się stąd, że te tworzą one charakterystyczne białe lub kremowe kolonie...
A jednego z możliwych wyjaśnień dostarcza Biblia. W Pierwszym liście do Koryntian święty Paweł pisze "Gdybym mówił językami ludzi i aniołów, a miłości bym nie miał, stałbym się jako miedź brzęcząca albo cymbał brzmiący". Chodzi tu oczywiście o słowa, które choćby brzmiały najpiękniej, bez miłości pozostają puste. Z czasem cymbał brzmiący stał się więc symbolem mówienia pozbawionego głębszej treści. I właśnie to skojarzenie mogło sprzyjać powstaniu pogardliwego znaczenia wyrazu "cymbał" jako człowieka pustego, który nie ma nic treściwego, mądrego do powiedzenia. Jest jednak jeszcze inne wyjaśnienie. Samuel Bogumił Linde w swoim słowniku pisze, że cymbał to "głupiec, który nie wie, co powiedzieć, jak cymbały nie dają dźwięku, aż uderzone"... A więc człowieka niemądrego porównywano do instrumentu, który sam z siebie nie wyda żadnego dźwięku. Potrzebuje uderzenia, żeby się odezwać. Podobnie głupiec - zgodnie z tym wyobrażeniem - nie potrafi samodzielnie pomyśleć czy zareagować.
loading
Comments