Chuyện Xưa Cho Dễ Ngủ

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau lùi lại hơn hai trăm năm, về một buổi sáng mùa đông xám xịt ở Bắc Kinh, để bắt đầu đi theo một con người mà nửa triều đình phải cúi đầu gọi là Trung đường, còn hậu thế thì gọi bằng cái tên khác hẳn: con sâu mọt lớn nhất trong lịch sử Trung Hoa. Bạn sẽ không đứng ngoài mà nhìn đâu. Trong câu chuyện đêm nay, bạn là kẻ đi theo ông ta từ những ngày ông ta còn mặc áo vá, là tay chân thân tín, là người bưng tráp, là người biết chỗ ông ta giấu chìa khóa. Bạn sẽ thấy ông ta bước vào cung với hai bàn tay trắng, và bạn sẽ thấy cái đêm ông ta bước ra khỏi cuộc đời bằng một dải lụa. Nói thật, với cái nghề này, chắc bạn không sống nổi đâu, vì ở đây người ta không chết vì đói, người ta chết vì biết quá nhiều.

Chào bạn. Tối nay chúng ta cùng bước vào một triều đình kỳ lạ bậc nhất mà loài người từng dựng lên. Ở đó có hoàng đế thật, ngai vàng thật, áo thêu rồng thật, có đủ lễ lạy của trăm quan và có miếu hiệu trang trọng chép trong sử. Nhưng mọi mệnh lệnh khiến người ta sống hay chết, mọi đồng thuế, mọi chức quan, mọi mũi giáo, đều được quyết trong một tòa phủ cách cung vua chừng vài trăm bước chân. Suốt hai trăm năm mươi năm, đất Bắc sống bằng hai trái tim đập lệch nhịp như vậy. Một trái tim đẹp đẽ, gần như không bơm máu. Một trái tim xấu xí, không có danh phận, nắm trọn mạch sống của thiên hạ.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau mặc thử một tấm áo lụa quá rộng, đội một chiếc mũ quá nặng, và làm một công việc mà nghe qua thì oai lắm nhưng sống thật thì mệt vô cùng. Bạn sẽ làm hoàng thái tử của Đại Việt vào đúng cái thời thịnh trị nhất của nó, cái thời mà cha bạn là một ông vua giỏi đến mức người đời sau phải chép lại từng câu ông nói, từng chữ ông viết, từng lần ông thức khuya, và bạn sẽ được sách phong khi còn chưa biết đi cho vững, được dạy dỗ bởi những bộ óc sắc nhất nước, được rèn từ nét chữ đến cách cầm cung, được chuẩn bị kỹ đến từng chi tiết nhỏ nhất cho một công việc mà rồi bạn phải chờ ba mươi lăm năm ròng mới tới lượt, và khi tới lượt thì bạn chỉ được giữ nó bảy năm.Tên bạn là Lê Tranh. Cha bạn là Lê Thánh Tông.

Chào bạn. Tối nay chúng ta sẽ cùng nhau trở thành một người mà cả thiên hạ đều thèm khát được làm, dù chỉ đúng một ngày thôi. Một người có đất đai trải dài tới tận nơi mặt trời lặn, có kho bạc chất đầy không ai buồn đếm, có hàng vạn con người sẵn sàng quỳ rạp xuống chỉ vì ông ta khẽ hắng giọng. Bạn sẽ ngủ trong tòa cung thành lớn nhất thế giới thời đó, ăn hàng trăm món mỗi bữa, mặc áo thêu chỉ vàng, và không ai được phép nhìn thẳng vào mặt bạn.Nghe sướng đấy chứ.Nhưng tôi phải nói trước để bạn khỏi ảo tưởng. Người đàn ông mà tối nay bạn sẽ nhập vai ngủ chưa tới bốn tiếng mỗi đêm, làm việc mười ba năm gần như không nghỉ trọn vẹn một ngày lễ nào, và chết trên chồng giấy tờ khi tóc còn chưa kịp bạc hết. Nếu bắt bạn đổi chỗ cho ông ta đúng một ngày, chắc bạn không sống nổi đâu.

Chào bạn. Tối nay chúng ta đi ngược về cái thời mà mảnh đất bạn đang nằm ngủ đây còn chưa có tên, chưa có đường, chưa có ai gọi nó là quê hương. Chúng ta sẽ lần theo khói bếp của những người đầu tiên, từ hang đá vôi xuống tới đồng bằng, và đi cùng họ suốt mấy nghìn năm, cho tới khi có một tòa thành mọc lên giữa châu thổ và một cô gái ngồi sau lưng cha trên một con đường chạy ra biển.