DiscoverArtg musical
Artg musical
Claim Ownership

Artg musical

Author: Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR)

Subscribed: 11Played: 572
Share

Description

L'Artg musical collia la diversitad musicala cun la profunditad schurnalistica. En mintga emissiun discutescha la redactura/ il redactur da RTR ensemen cun ils giasts davart musica da chors, brass, classica e temas actuals or da la scena da musica.
395 Episodes
Reverse
Braida Janett e Hugo Schär dattan in sguard sin intgins puncts culminants che spetgan quest onn. Gia il schaner spetga l'emprim punct culminant, il 60avel inscunter da chapellas a Landquart. Ma betg mo quel è tema en l'emissiun, tranter auter discurrin er da quai ch'è previs il matg a la festa federala da musica a Bienna. Er a pled vegn il producent da musica da RTR Flavio Tuor.
Hugo Schär e Braida Janett laschan reviver intginas occurenzas da l'onn passà. En spezial dain nus in sguard enavos cun suns e tuns da «Ina passiun romontscha», «Mountain Brass Contest», «Opera viva» ed il terz Festival chanzun rumantscha.
In purtret dal musicist liber. Creschì si a Razén cun in enorm talent musical ed emprendì en famiglia da far musica. Pli tard fatg carriera sco solist e dirigent – ed oz abitescha Alvin Muoth en la Bassa. En il purtret raquinta el or da ses grond stgazi d'experientschas e da sia musica preferida.
Ils dis da festa, advent e Nadal, per bleras e blers il pli bel temp da l’onn. In temp privà, cun sias savurs che sveglian regurdientschas, cun chandailas e glischs – ed era cun chant e musica. Oz As vuless jau manar en il Tirol dal Sid, ina regiun cun ina gronda e vasta tradiziun da chant e musica per il temp d’advent. E nus faschain il congual cun nossa regiun nua che quai è auter. Il pled «advent» sa basa sin il latin «adventus», e signifitga «arriv». Per ils cristians è l'advent il temp da l’aspectativa, il temp da preparaziun per l'arriv da Cristus, la notg da Nadal. L'advent è er il temp da las fieras da Nadal, da la savur da vin chaud, da far biscuits, chantar chanzuns, il temp per sa regurdar: dal Nadal da l’uffanza. In advent senza glisch e chandailas, senza speranza e brama, giavischs e regurdientschas – quai è grev da s’imaginar. Ina part impurtanta dals dis da festa: tradiziuns, chant e musica. Tar nus na datti betg uschè bleras, però en ina regiun vischina, en il Tirol dal Sid, exista ina cultura d’advent e Nadal fitg ritga: «L’artg musical» dad oz preschenta chant e musica dal Vnuost e d’autras valladas e nus discurrin da quellas tradiziuns fitg preschentas. Cun Gernot Niederfriniger da Mals, musicant, cumponist, dirigent e president ubain «Obmann» dal «Südtiroler Volksmusikverein» – e cun Reinhard Zangerle, chantadur e schurnalist da musica cun in’atgna emissiun tar la RAI dal Tirol da Sid: «Meine Volksmusik». E per vegnir a savair pertge che nossa tradiziun da chant e musica per l'advent n’è betg uschè gronda sun jau stà tar Hans-Peter Schreich, reverenda pensiunà ed enconuschider da l’istorgia e da la cultura da nossa regiun.
Uschia sa cloma il titel d'ina nova cumposiziun per chors. Heidi Happy (text) e Valentin Villard (musica) han sin incumbensa da la SRG SSR creà ina nova ovra per chors en quatter linguas. Er chantà la chanzun ha il Bündner Jugendchor e cun ses dirigent Martin Zimmermann ed in chantadur avain nus discutà davart questa ovra.
Sauts populars pon leventar ina passiun - però mancan giuvnas e giuvens che tgiran la tradiziun. Noss chantun ha bleras tradiziuns ed usits ch'èn colliads stretgamain cun la cultura e l'istorgia da la regiun. Er en Engiadina datti e deva bleras da quellas. Betg mo il Chalandamarz e las Mattinadas, mabain er chant e musica, ils costums ed ils sauts populars, ina cultura enragischada en l'istorgia locala. Pero quant vivas èn questas tradiziuns? Per l’emissiun dad oz avain nus visità la gruppa da saut regiunala da Scuol. Tge è lur fascinaziun da star da cumpagnia, d’emprender sauts novs e da sa preschentar al public? E datti er giuvens e giuvnas che s’interessan? Quai para dad esser il grond problem da bleras societads ed uniuns, surtut per gruppas da saut. Perquai ha organisà la gruppa regiunala da Scuol quatter sairadas per emprender a ballar, pero er cun l’intenziun da chattar ballarinas e ballarins giuvens. Quella saira da la partida: ina trentina giuvnas e giuvens da Ftan che han gust da ballar polcas, mazurcas e valsers e che han vuli exercitar per lur bals tradiziunals en vischnanca. Participar a la gruppa da saut? Atgnamain bain, pero i manca il temp ed exercitar regularmain è difficil. Pia: plitost na!
Surselva ha la famiglia Scherrer, l'Engiadina ils Janetts ed il Surses ha ils Peterellis – dinastias musicalas. La mamma da Rico Peterelli, Alice, era ina chantadura da num e pum. Ses figl Rico sa regorda fitg bain co ch’el ha tadlà tiers ad ella. Uschia è naschida gia baud l’amur per il chant e questa ha el era dà vinavant a sias figlias. L’«Artg musical» preschenta la famiglia musicala.
Quest onn po la Societed da musica Samedan festivar ses giubileum da 175 onns. Fundada l’onn 1850 sco emprima musica en l’Engiadina, ha la musica da Samedan actualmain da sbatter cun mancanza da musicantas e musicants. Il plaschair da far musica è anc adina grond – e perquai guarda la societad tuttina cun speranza en l’avegnir. A pled vegnan er il dirigent Gino Paganini, la commembra Riccarda Müller e l’enconuschider da la scena da musica en l’Engiadina, Curdin Brunold.
Polcas e schottischs empè da rock e hip hop. Bleras furmaziuns da la musica populara existan gia dapi blers onns e blers musicants han gia chavels grischs. I dat però er ina tendenza nova: adina dapli musicantas e musicants giuvens fan cun plaschair e schlantsch musica populara, sunan surtut l’orgelet ubain la clarinetta. En la Svizra Centrala ed en ils chantuns dad Appenzell e da Berna datti blers talents, però er il Grischun sa mova: ils Prättigauer Power, la LEnglerkapellä, Die jungen Stelser, e la Rümli Gäng da l’Engiadina. Quai èn: Anna Carpanetti, Simon Koller e Severin Tönett da Ftan ed Ardez. Dad els vegnin nus a savair dapli davart lur plaschair e fascinaziun da far musica populara e cur ch’els han participà a la concurrenza da talents da folclora ils 8 da november a Gossau essan nus era stads da la partida. Tensiun garantida!
Il giuven dirigent da la Brass Band Cazis Robin Bartholini è creschì si cun musica classica. En l’«Artg musical» raquinta el co ch’el e daventà part da la scena da brassband e pertge ch’i saja fitg evident che questa scena sa deditgeschia adina puspè er a litteratura da chor. Causa ses studi è il dirigent che deriva da la Svizra franzosa tranter auter era daventà part dal mund da brassband. Grazia ad in da ses anteriurs docents da diriger ha el survegnì la chaschun da surpigliar la Brass Band Cazis. El sez sa descriva sco in dirigent multifar. Sia lavur na sa drizza betg mo a furmaziuns instrumentalas, mabain er a musica d’orchester u a chors. En connex cun musica saja el fitg mirveglius, perquai saja fitg impurtant per el da s’engaschar per differentas scenas.
Nus giain sin ils fastizs dal cudesch ch’è stà indispensabel per la vita religiusa da la populaziun catolica grischuna. La «Consolaziun dell’olma devoziusa» è il cudesch da chanzuns spiritualas il pli impurtant da la Surselva sco era dal Surmeir, u atgnamain da l’entir Grischun catolic. Ella è cumparì tranter il 1690 ed il 1945 en 12 ediziuns. Iso Albin è s’occupà intensivamain cun quest cudesch e raquinta dad el.
Maria Bognar è creschida si en ina famiglia plain musica. Sia mamma è la chantadura Letizia Scherrer e ses bab il pianist Ferenc Bognàr. En l'«Artg musical» raquinta la giuvna da 20 onns tge ch'il chant munta per ella e pertge ch'ella è era sa decidida per questa via professiunala. Dapi dacurt studegia Maria Bognar, la figlia da la chantadura da Trun Letizia Scherrer, chant a Vienna. Era sche la giuvna è creschida si a Feldkirch en l'Autria ha ella causa sia mamma adina gì era ina stretga colliaziun cun il mund rumantsch. Esser en la grondà citad e savurar emprim'aria d'università da musica è per la giuvna cun ragischs en Surselva ensatge grondius. Sper tut il nov ch'ella dastga scuvrir en il mument, esi per ella dentant adina era impurtant d'avair tar sai ina part da ses origin. La chanzun «Aunghel pertgirader» da ses tat, Carli Scherrer ha ella per exempel pachetà en sia valisch e prendì cun ella enfin a Vienna.
Per la giuvna surmirana, Seraina Jäger ed il giuven sursilvan, Miguel Demont, è la musica instrumentala insatge fitg impurtant. Per omadus èsi cler: sunar en ina musica è dapli che «be» far musica. L'«Artg musical» lascha vegnir a pled dus giuvens musicants ch'èn part da la scena da musica instrumentala dal Grischun. Sper esser part d'ina u l'autra uniun han omadus era sa participà al champ da musica da la Brass Band da giuvenils grischuna da la stad passada. Tranter varsaquants tuns da lur concert final decleran els pertge che quest mund è per els uschè fascinant.
L'entschatta october è stà a Vella il terz Festival da la chanzun rumantscha e danovamain hai dà ina retscha novas chanzuns. Tge schabegia cun las chanzuns? E tgi vegn a chantar quellas? Ensemen cun il president da l'Uniun chanzun rumantscha, Clau Scherrer, ed il responsabel per la concurrenza da novas chanzuns, Giusep Giuanin Decurtins, faschain ina bilantscha dals trais festivals. Nus discutain tranter auter la dumonda: Tge è ina chanzun simpla e datti quai insumma? In auter punct è co che las passa 130 novas chanzuns duain chattar la via en ils repertoris u ils programs da noss chors.
Follaton a Rudolstadt

Follaton a Rudolstadt

2025-09-2958:21

Il festival da musica mundiala e tradiziunala a Rudolstadt cun polcas, tarantellas, blues da la Sahara, chant da la Georgia e montferrines da «Follaton». Il festival da musica mundiala e tradiziunala a Rudolstadt en la Turingia è sta per la 33avla giada. In eveniment da tradiziuns cun var 100’000 visitadras e visitaders, cun 130 concerts da band ed artistas da tut il mund: polcas da la Finlanda, tarantellas da la Calabria, blues da la Sahara, chant viril da la Georgia e montferrines da la regiun dal Lac Leman e da la Savoia. Quels tuns èn vegnids da «Follaton», il trio da Losanna che ha represchentà la Svizra e che ha savì persvader cun in grondius concert. Il public è sta impressiunà ed a la fin hai da in grond applaus per Léonie Bugnon (ghitarra), Ella Vérant (violina) e Nikita Pfister (arpet ed orgels da maun).
In dals intents dal Festival da la chanzun rumantscha: far novas chanzuns rumantschas per chor. Durant las duas ultimas ediziuns èn vegnidas inoltradas passa 80 chanzuns. Be paucas han dentant chattà la via en ils chors da la Rumantschia. Ma pertge? Ensemen cun il dirigent dal «Cor masdà Ftan», Duri Janett e la dirigenta dal Chor mischedau Surrein, Andrea Schmed emprova l'«Artg musical» dad eruir pertge che las chanzuns ch'èn nadas a chaschun dals dus festivals passads n'èn betg propi sa deresadas en il mund dals chors dal Grischun. Sper la part discursiva lascha l'emissiun resunar tut las chanzuns victuras da la categoria chor maschadà dals dus festivals passads.
Swiss Open Contest 2025

Swiss Open Contest 2025

2025-09-2001:06:10

Gia per la 35avla giada ha lieu la concurrenza da brassbands – ed era massa fans vegnan dapi massa onns. Sonda, ils 20 da settember 2025 è il KKL a Lucerna danovamain il center da la musica da brass. Nov furmaziuns da la Svizra ed il giast internaziunal dals Stadis Unids, la Five Lake Silver Band, cumbattan per las arbajas. E sco mintg’onn datti ina fulla da fans che van a tadlar. Nus avain discurrì cun intginas persunas che van dapi blers onns al Swiss Open davart lur fascinaziun per questa concurrenza.
Ils onns 1970 e 1980 era Walter Lietha in dals enconuschents chantauturs en Svizra. Ses texts critics ed ina tscherta censura han dentant franà sia carriera musicala. El è sa deditgà als cudeschs ed al commerzi cun art. Ils ultims decennis ha Lietha manà la libraria Narrenschiff, ha publitgà cudeschs en sia chasa editura Calven e tgirà ses antiquariat. Daspera n’ha el dentant mai chalà da far musica. Da sia musica e da tge ch’ha influenzà quella discurrin nus cun el en l’«Artg musical».
Ensemen cun las dirigentas Rilana Cadruvi, Nina Mayer e Ladina Simonelli emprova l’«Artg Musical» d’eruir, pertge che chantar en in chor para plitost d’esser in hobi da buobas Sper raschuns e motivs pussibels porscha l’emissiun era varsaquants tuns e suns d’uffants e giuvenils ch’èn sa participads a l’ultima ediziun da l’EJFC – il festival da chors d’uffants e giuvenils che ha lieu mintga segund onn la fin d’emna d’Ascensiun a Basilea.
70 onns Peter Appenzeller: il cumponist, dirigent, pianist e pedagog da musica festivescha in anniversari radund. L’«Artg Musical» dat perquai in sguard sin el e sin sia via cun la musica. Durant ils onns 1970 ha il musicist oriund da San Murezzan absolvì il seminari da magistras e magisters a Cuira. Durant questa scolaziun è el vegnì en contact cun varsaquantas persunas che sa muventavan en il mund da la cultura e da la musica – in mund che ha immediat fascinà er el. Suenter avair fatg il diplom da magister primar ha el perquai decidì d’ir a studegiar musica. En l’«Artg Musical» da quest’emna raquinta Peter Appenzeller da differents muments en connex cun sia via cun la musica.
loading
Comments