OVT

(01:46) Artsen zonder Grenzen moet, op last van Israël, 1 maart vertrekken uit Gaza. Bij ons is Akke Boere, operationeel directeur van Artsen zonder Grenzen Nederland.   (12:35) De Staatsloterij is dit jaar 300 geworden. Cultuurhistoricus Jeroen Salman en kenner van vroegmoderne loterijen is bij ons te gast.  (23:03) In deze onzekere tijden waarin dankzij Donald Trump het recht van de sterkste weer lijkt te gelden moeten wij, Europeanen, ons verhouden tot deze nieuwe realiteit. Daarom gaat OVT in deze serie op zoek naar de soms harde en ongemakkelijke lessen uit de geschiedenis van ons continent. Van de Atheense veldheren bij Thucydides tot de vorsten van Machiavelli, van keizerrijken tot moderne grootmachten; steeds keert dezelfde vraag terug. Wie bepaalt de regels, en wat blijft er over van recht en moraal als de macht het laatste woord heeft?  Hoogleraar militaire ethiek en leiderschap verbonden aan de Radboud Universiteit en de Nederlandse Defensie Academie Lonneke Peperkamp trapt de serie af.  (39:10) In Italië is een basilica gevonden, die gebouwd is door Vitruvius, de Romeinse oervader van de architectuur. Architectuurhistoricus Martijn van Beek van de Universiteit Utrecht is te gast.    (54:25) Wim Berkelaar bespreekt twee boeken en een tentoonstelling:  De dagen branden als papier - Petra Couvée  Europa. De zestiende eeuw - Hans Mulder  War Stories. Ukraine up close - Fototentoonstelling Nationaal Militair Museum  (01:04:21) Sterrenkundige Simon Portegies Zwart achterhaalde dat de komeet van Halley niet ontdekt is door de 17e-eeuwse wetenschapper Edmund Halley, maar door een 11e-eeuwse monnik. Portegies Zwart is te gast.  (01:11:20) OVT Doc: Van activist tot mensensmokkelaar.   In de jaren ‘80 zonden we bij OVT een 11-delige serie uit met de fantastische titel en introductie: ‘De korte en nimmer vertelde geschiedenis van alternatief Nederland in de Woelige jaren zestig, in elf delen verklaard en uitgelegd voor de jeugd van de jaren tachtig en al die anderen die het ook maar van horen zeggen hebben.’ Aflevering 3 ging over de Vietnam-beweging en over hoe ver sommige activisten gingen. Het begon met demonstreren en eindigde met het naar veilig gebied smokkelen van Amerikaanse deserteurs. De parallellen met nu zijn onmiskenbaar. Van de massale rode lijn demonstraties, het politieke ongemak hoe om te gaan met bondgenoten die volkenrechten en mensenrechten schenden tot de vraag: Wat kun je doen, als activist, maar ook als militair? Hoe ver ga je en welke risico’s ben je bereid te nemen?  Reden genoeg dus voor een hermontage van de documentaire die in december 1986 werd uitgezonden en gemaakt door Caroline Hanke.  Gemaakt door Katinka Baehr.  Meer info:  https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-25-januari-2026  (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-25-januari-2026)

(01:44) In Iran vinden nu al weken hevige protesten plaats. Het regime van ayatollah Ali Khamenei reageert met dodelijk geweld op ongekende schaal. Te gast zijn historicus en Iran-deskundige Peyman Jafari, hoogleraar Diversiteit & Integratie Halleh Gorashi die zelf deelnam aan de Iraanse Revolutie, en Melody Deldjou Fard, betrokken bij de huidige protesten in Iran en gemeenteraadslid van GroenLinks.  (32:33) Hoe blijft Dolly Parton, de Queen of Country, in een verdeelde wereld en het hevig gepolariseerde Amerika buiten de politiek? Religiewetenschapper en Dolly Parton-fan Rachèl Blokhuis-Koopman vertelt.  (40:46) De poging van Trump om Groenland te ‘kopen’, is niet de eerste keer dat de VS het arctische land in handen proberen te krijgen. Lijken de overwegingen uit het verleden op die van nu? Te gast is amerikanist Manon Portos Minetti.  (51:18) Tom Hofland en Pascal van Hulst schreven het boek ‘Spookologie. Een veldgids geschreven voor spoken en geesten in de Lage Landen’. Tom Hofland is te gast. (59:35) Sanne Frequin bespreekt twee boeken en een serie:  Dorst - Virginia Mendoza (vert. Arieke Kroes)  De ijdelheid van de kanunnik - Hendrik Callewier  Onbekend en wereldberoemd: Gebroeders van Lymborch - serie van BNNVARA (01:08:56) OVT Doc: Historicus Mirjam Prenger ontdekte in het archief van het Amsterdams Bouwfonds de aantekenschriftjes van woningopzichteres Clasien Meursing. In haar notities komt het doen en laten van de bewoners van een woonblok in de Amsterdamse Indische Buurt in de jaren ’20, ’30 en ’40 tot leven. Meursing was de spil waar de woonblokgemeenschap om draaide. Ze haalde niet alleen wekelijks de huur op, maar fungeerde daarnaast als – wat we nu zouden zeggen – case-manager, gezinscoach, schuldhulpverlener en maatschappelijk werker.    Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-18-januari-2026  (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-18-januari-2026)

(01:40) Amerika spreekt openlijk over de annexatie van Groenland. Wat gebeurt er als de aanval op een bondgenootschap niet van buiten komt, maar van binnenuit? Historicus Laurien Crump, gespecialiseerd in de NAVO en pan-Europese betrekkingen is te gast.  (18:15) Anglist Kristine Johanson keek de nieuwe film Hamnet voor ons en is te gast.  (29:12) Fresco Sam-Sin bespreekt een boek en een museum:  China en Rusland. Vier eeuwen gedeelde geschiedenis - Martin Wagner en Sören Urbansky (vert. Michel Bolwerk en Carolien Ruijssenaars) Het Missiemuseum in Steyl  (41:32) Op 11 januari 1466 kijken een Boheemse baron en zijn gevolg naar de eerst gedocumenteerde schaatswedstrijd uit de geschiedenis. Mediëvist Mario Damen vertelt.  (53:30) De VS zal “voor onbepaalde tijd” de olie-export van Venezuela controleren. Op Curaçao, ongeveer 70 kilometer verderop, wordt gevreesd voor de onrust. Maar vergeten wordt dat juist Nederland een van olie doordrenkte historische band met Venezuela heeft. Historicus Thomas van Gaalen is te gast.  (01:05:50) Op een dag hoorde Olga Majeau over een sprookjesachtig kasteel dat had toebehoord aan haar Hongaarse voorouders. Een kasteel boven op een berg, met twee torens en een toegangspoort. En in dat kasteel bevond zich de grootste schat: een immense Renaissance-collectie met werk van kunstenaars die in wereldmusea hangen: Correggio, Bernini, Tiepolo, Rafaël, Brueghel…  Het kasteel is inmiddels een hotel, maar de kunstcollectie is verdwenen. Waarom is het kasteel niet meer in de familie? En wat is er met de kunstcollectie gebeurd? Valt er nog iets van terug te vinden?  Olga’s zoektocht naar antwoorden blijkt al snel een heus true crime verhaal over internationaal kunstrecht, over duistere belangen, en over de perfide trekjes van de kunsthandel.         Luister naar Zeg Paus, waar is m’n kunst? gemaakt door Olga Majeau en Stef Visjager voor AVROTROS en NPO Luister, en werd mede mogelijk gemaakt door het NPO-fonds. Alle zes afleveringen zijn ook te horen bij ons in OVT. Voor meer informatie, foto’s van kunst en kasteel en uitgebreide credits:  https://www.avrotros.nl/zegpaus/    (https://www.avrotros.nl/zegpaus/)   Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-11-januari-2026  (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-11-januari-2026)

Metropolis: een dystopische blik op 2026 en De gasvlam als thuisgevoel    (01:36) Wil Trump in Venezuela doen wat de VS in 1989 in Panama deden, toen de strijd tegen drugs werd gebruikt om de toenmalige president van Panama af te zetten? Te gast is Edwin Koopman, Latijns-Amerika journalist en VPRO-collega (Bureau Buitenland).  (20:14) De film Metropolis uit 1927, over een futuristische stad waarin een hevige klassenstrijd wordt gevoerd. En regisseur Fritz Lang liet de film afspelen in het jaar 2026. Wat voor beeld wordt er van ons heden geschetst? Te gast is mediawetenschapper Dan Hassler-Forest.  (42:55) Het thuisgevoel is niet zo vanzelfsprekend als het lijkt. Dat gevoel is ook gemaakt, bijvoorbeeld met de gasvlam en het koken daarop. Religiewetenschapper en etnoloog Ernst van den Hemel schreef voor de bundel ‘Venster op thuis’ de bijdrage ‘De gasvlam als thuisgevoel’ en is te gast.  (52:25) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Bart Funnekotter. Hij bespreekt twee boeken en een documentaire:  Een schandaal in Königsberg - Christopher Clark (vert. Wil Hansen)  Dokter Satan - Jean-Marc Dreyfus (vert. Hans van Riemsdijk)  The Stringer: The Man Who Took the Photo - documentaire van Netflix    (01:08:07)  Biograaf Wies van Leeuwen over Pierre Cuypers, de architect van de in Amsterdam afgebrande Vondelkerk.   (01:16:22) Bevel! Miljoenen Europese mannen moesten zich tijdens de Tweede Wereldoorlog melden om dwangarbeid te doen voor Duitsland. Na thuiskomst werd er vaak nauwelijks nog over gesproken. In de serie Gedwongen vertellen de laatste getuigen over de Arbeitseinsatz. In de negentig zijn ze inmiddels. Ze vertrokken als tiener en werden maanden-, soms jarenlang tewerkgesteld. Zo werden ze volwassen in de snelkookpan van de oorlog. Voor welke dilemma’s kwamen ze te staan? En wat doet dwang met een mens?  Gedwongen- tewerkgesteld in Duitsland is een podcast van het Nationaal Comité 4 en 5 Mei, het NIOD en Aldus’ producties, geregisseerd door Tjitske Mussche met muziek van Darius Timmer.    Meer info:  https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-4-januari-2025 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-4-januari-2025)

(01:02) OVT doet natuurlijk niet anders dan terugkijken op wat er is gebeurd, maar in de laatste uitzending van het jaar doen we dat traditiegetrouw door aandacht te besteden aan bijzondere mensen die ons het afgelopen jaar ontvallen zijn. Met onze recensenten Wim Berkelaar, Fresco Sam-Sin en Bart Funnekotter. Zij bespreken:  Jane Goodall  Alice Wong  Ronald Venetiaan  Robert Jay Lifton  Lili Veenman  Anthony Grey Margot Friedländer Ozzy Osbourne Peter Arnett   (49:00) Deze week is de column van Sana Valiulina.    (55:45) Al jaren verslindt journalist Erik van den Berg dagboek na dagboek voor zijn rubriek in de Volkskrant. Elke doordeweekse dag is er weer een historisch dagboekfragment met de datum van die dag. In een krant vol actualiteit geeft zijn rubriek de lezer een inkijk in het verleden.    (1:09:21) Op een dag hoorde Olga Majeau over een sprookjesachtig kasteel dat had toebehoord aan haar Hongaarse voorouders. Een kasteel boven op een berg, met twee torens en een toegangspoort. En in dat kasteel bevond zich de grootste schat: een immense Renaissance-collectie met werk van kunstenaars die in wereldmusea hangen: Correggio, Bernini, Tiepolo, Rafaël, Brueghel…  Het kasteel is inmiddels een hotel, maar de kunstcollectie is verdwenen. Waarom is het kasteel niet meer in de familie? En wat is er met de kunstcollectie gebeurd? Valt er nog iets van terug te vinden?    Olga’s zoektocht naar antwoorden blijkt al snel een heus true crime verhaal over internationaal kunstrecht, over duistere belangen, en over de perfide trekjes van de kunsthandel.         Luister naar Zeg Paus, waar is m’n kunst? gemaakt door Olga Majeau en Stef Visjager voor AVROTROS en NPO Luister, en werd mede mogelijk gemaakt door het NPO-fonds. Alle zes afleveringen zijn ook te horen bij ons in OVT. Voor meer informatie, foto’s van kunst en kasteel en uitgebreide credits: https://www.avrotros.nl/zegpaus/    (https://www.avrotros.nl/zegpaus/)   Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-28-december-2025  (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-28-december-2025)

(01:15) In vier jaar is het personeelsbestand van Defensie met bijna 20 procent gegroeid. Vooral het aantal reservisten zit in de lift. Hoe verhouden de huidige reservisten zich tot hun historische voorgangers? Te gast is Tijmen Dokter, militair historicus en zelf reservist.  (13:57) Het is misschien wel de bekendste gierigaard uit de literatuurgeschiedenis: de rijke Ebenezer Scrooge uit A Christmas Carol van Dickens, voor het eerst verschenen op 19 december 1843. Te gast is Daný van Dam, universitair docent Engelse literatuur aan de universiteit Leiden.  (24:02) Deze week is de column van Micha Wertheim.  (28:00) Zuidoost-Europa correspondent Frank Elbers over zijn nieuwe boek ‘Proletariaat aan de bal. Voetbal Achter het voormalige IJzeren Gordijn’.  (41:22) Nadia Bouras recenseert twee boeken en tentoonstelling:  ‘Perfecte slachtoffers’ - Mohammed el-Kurd (vert. Hanna Vandercammen)  ‘Een moderne geschiedenis van de Arabische wereld’ - Roel Meijer  ‘Mokum, de biografie van Joods Amsterdam’ - tentoonstelling in de Nieuwe Kerk Amsterdam  (54:00) Uit een scheepswrak in de Waddenzee bij Texel haalden amateurduikers een 17de-eeuwse jurk bovenwater. De oranje gouden jurk was nog bijna volledig intact. Die vondst werd gedaan in het zogeheten Palmhoutwrak, een uitzonderlijk goed bewaard gebleven schip. Deze unieke ontdekking gaf het schip politieke aandacht dat heeft geleid tot meer geld voor opgravingen en onderzoek. Maritiem archeoloog Nicole Schouten en documentairemaker Arnold van Bruggen zijn te gast. (01:07:00) Op een dag hoorde Olga Majeau over een sprookjesachtig kasteel dat had toebehoord aan haar Hongaarse voorouders. Een kasteel boven op een berg, met twee torens en een toegangspoort. En in dat kasteel bevond zich de grootste schat: een immense Renaissance-collectie met werk van kunstenaars die in wereldmusea hangen: Correggio, Bernini, Tiepolo, Rafaël, Brueghel…    Het kasteel is inmiddels een hotel, maar de kunstcollectie is verdwenen. Waarom is het kasteel niet meer in de familie? En wat is er met de kunstcollectie gebeurd? Valt er nog iets van terug te vinden?  Olga’s zoektocht naar antwoorden blijkt al snel een heus true crime verhaal over internationaal kunstrecht, over duistere belangen, en over de perfide trekjes van de kunsthandel.         Luister naar Zeg Paus, waar is m’n kunst? gemaakt door Olga Majeau en Stef Visjager voor AVROTROS en NPO Luister, en werd mede mogelijk gemaakt door het NPO-fonds. Alle zes afleveringen zijn ook te horen bij ons in OVT. Voor meer informatie, foto’s van kunst en kasteel en uitgebreide credits: https://www.avrotros.nl/zegpaus/ (https://www.avrotros.nl/zegpaus/)      Meer info:  https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-21-december-2025  (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-21-december-2025 %20)   (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-21-december-2025 %20)

(01:39) Volgens de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, is het lettertype Calibri te divers en onprofessioneel, het ministerie stopt met het gebruik ervan. Wat vindt de ontwerper van Calibri daarvan? We vragen het aan hemzelf: letterontwerper Lucas de Groot.   (09:07) De column van Nelleke Noordervliet.   (12:20) 250 jaar geleden werd schrijfster Jane Austen geboren. Ze is bekend van haar realistische romans over de Engelse landadel in de 18e en 19e eeuw, zoals ’Pride and Prejudice’, ’Sense and Sensibility’ en ’Emma’. Te gast zijn hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer Xandra Schutte, theatermaker Florian Myjer, en Monique Christiaan, president van de Jane Austen Society in Nederland. (52:24) Fresco Sam-Sin recenseert twee boeken en een website:    ‘Suriname in Beeld’ - Carl Haarnack, Eveline Sint Nicolaas en Garrelt Verhoeven  ‘In de ban van de jaarring’ - Valerie Trouet (vert. Fred Hendriks en Nicole Seegers)  De website fivebooks.com (https://podcast.npo.nl/admin/feed/93/feeditem/fivebooks.com)  (01:04:27) Op een dag hoorde Olga Majeau over een sprookjesachtig kasteel dat had toebehoord aan haar Hongaarse voorouders. Een kasteel boven op een berg, met twee torens en een toegangspoort. En in dat kasteel bevond zich de grootste schat: een immense Renaissance-collectie met werk van kunstenaars die in wereldmusea hangen: Correggio, Bernini, Tiepolo, Rafaël, Brueghel. Het kasteel is inmiddels een hotel, maar de kunstcollectie is verdwenen. Waarom is het kasteel niet meer in de familie? En wat is er met de kunstcollectie gebeurd? Valt er nog iets van terug te vinden?  Olga’s zoektocht naar antwoorden blijkt al snel een heus true crime verhaal over internationaal kunstrecht, over duistere belangen, en over de perfide trekjes van de kunsthandel.         Luister naar Zeg Paus, waar is m’n kunst? gemaakt door Olga Majeau en Stef Visjager voor AVROTROS en NPO Luister, en werd mede mogelijk gemaakt door het NPO-fonds. Alle zes afleveringen zijn ook te horen bij ons in OVT. Voor meer informatie, foto’s van kunst en kasteel en uitgebreide credits:  https://www.avrotros.nl/zegpaus/    (https://www.avrotros.nl/zegpaus/)     Meer info:  https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-14-december-2025  (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-14-december-2025)

(00:01:18) Deze week maakte de Europese Commissie bekend dat de EU gaat stoppen met het importeren van Russisch gas. Decennialang, hield het de Europese huizen warm en de industrie draaiende. Slavist en journalist Wendelmoet Boersema vertelt.  (00:13:57) Deze week draait de nieuwe documentaire ‘Two Plus Two Is Five’ over het gedachtegoed van George Orwell in de bioscopen. Zijn waarschuwingen over het gevaar van autoritair denken, machtsmisbruik en de kwetsbaarheid van democratie klinken nog altijd ongemakkelijk herkenbaar. Journalist en filosoof Thomas Heij keek de film voor ons.  (00:29:02) De column van Abdelkader Benali.  (00:32:32) Neanderthalers deden aan kannibalisme. Door nieuw DNA-onderzoek weten we nu dat de slachtoffers vrouwen en kinderen waren. Archeoloog Gerrit Dusseldorp is te gast.  (00:39:35) Wim Berkelaar recenseert twee boeken en een museum:  - Het verdwijnen van de waarheid - Aart Aarsbergen  - Wilhelmina Drucker: een vrouw in de oppositie - Marianne Braun  - Nederlands Mijnmuseum in Heerlen  (00:53:57) In het nieuwe boek ‘Zij durft’ vertellen 32 vrouwen die bij de marine zaten hun verhaal. Samensteller van het boek en marine-veteraan Amy van Son, is te gast samen met Riet Scheffers.  (01:10:50) Op een dag hoorde Olga Majeau over een sprookjesachtig kasteel dat had toebehoord aan haar Hongaarse voorouders. Een kasteel boven op een berg, met twee torens en een toegangspoort. En in dat kasteel bevond zich de grootste schat: een immense Renaissance-collectie met werk van kunstenaars die in wereldmusea hangen: Correggio, Bernini, Tiepolo, Rafaël, Brueghel…      Het kasteel is inmiddels een hotel, maar de kunstcollectie is verdwenen. Waarom is het kasteel niet meer in de familie? En wat is er met de kunstcollectie gebeurd? Valt er nog iets van terug te vinden?  Olga’s zoektocht naar antwoorden blijkt al snel een heus true crime verhaal over internationaal kunstrecht, over duistere belangen, en over de perfide trekjes van de kunsthandel.       Luister naar Zeg Paus, waar is m’n kunst? gemaakt door Olga Majeau en Stef Visjager voor AVROTROS en NPO Luister, werd mede mogelijk gemaakt door het NPO-fonds. Alle zes afleveringen zijn ook te horen bij ons in OVT. Voor meer informatie, foto’s van kunst en kasteel en uitgebreide credits:  https://www.avrotros.nl/zegpaus/   (https://www.avrotros.nl/zegpaus/)    Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-07-december-2025  (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-07-december-2025)

(01:32) In het Europees Parlement blijkt samenwerken met radicaal-rechts niet langer een taboe. Daarmee komt een politiek principe onder druk te staan dat in delen van Europa decennialang vanzelfsprekend was: het zogenaamde cordon sanitaire. Journalist Tom Naegels is te gast  (12:42) In de nieuwe documentaireserie ‘Iemand moet het doen’ zien we 50 jaar aan Nederlandse hiphopgeschiedenis. Te gast zijn Ivan Barbosa, die samen met Sacha Vermeulen de serie regisseerde, en hiphoppionier en breakdancer Jeffrey Roberts.  (36:30) De column van Sana Valiulina.  (40:30) Fresco Sam-Sin recenseert twee boeken en een tentoonstelling:  * Ik en Rome. Alle brieven van Cicero - Vertaald door Jan Bloemendal, Daan den Hengst, Vincent Hunink, Jip Lemmens, John Nagelkerken, Ramon Selles en Rogier van der Wal, onder redactie van Piet Gerbrandy en Daan den Hengst * De kunst van het oorlogvoeren - Sunzi (vert. Mark Leenhouts) * Made in China - Tentoonstelling in het Wereldmuseum Amsterdam  (55:15) In de nieuwe film Nuremberg volgen we de Amerikaanse psychiater Douglas Kelley. Hij zag er tijdens het proces op toe of de nazi’s toerekeningsvatbaar waren. Een van hen is de manipulatieve en gevaarlijke Hermann Göring. Historicus Andrea Huntjes keek de film voor ons en is te gast.  (01:04:48) Een Japanse sterrenkundige denkt voor het eerst een spoor te hebben waargenomen van donkere materie. Bijna honderd jaar geleden durfden twee astronomen voor het eerst te zeggen dat er veel meer massa in het heelal moest zijn dan we konden zien. Wetenschapsjournalist Govert Schilling vertelt meer.  (01:15:00) Op een dag hoorde Olga Majeau over een sprookjesachtig kasteel dat had toebehoord aan haar Hongaarse voorouders. Een kasteel boven op een berg, met twee torens en een toegangspoort. En in dat kasteel bevond zich de grootste schat: een immense Renaissance-collectie met werk van kunstenaars die in wereldmusea hangen: Correggio, Bernini, Tiepolo, Rafaël, Brueghel…    Het kasteel is inmiddels een hotel, maar de kunstcollectie is verdwenen. Waarom is het kasteel niet meer in de familie? En wat is er met de kunstcollectie gebeurd? Valt er nog iets van terug te vinden? Olga’s zoektocht naar antwoorden blijkt al snel een heus true crime verhaal over internationaal kunstrecht, over duistere belangen, en over de perfide trekjes van de kunsthandel.     Luister naar Zeg Paus, waar is m’n kunst? gemaakt door Olga Majeau en Stef Visjager voor AVROTROS en NPO Luister, werd mede mogelijk gemaakt door het NPO-fonds. Alle zes afleveringen zijn ook te horen bij ons in OVT. Voor meer informatie, foto’s van kunst en kasteel en uitgebreide credits: https://www.avrotros.nl/zegpaus/ (https://www.avrotros.nl/zegpaus/)    Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-30-november-2025  (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-30-november-2025)

(01:43) Op 25 november is het vijftig jaar geleden dat Suriname onafhankelijk werd. We praten erover met Politicoloog en historicus Carl Haarnack, oud-directeur van het Bijlmerparktheater Ernestine Comvalius en Mercedes de Miranda.     (14:45) De column van John Jansen van Galen.  (31:15) Vaticaanse teruggave: gift of roofkunst? Te gast is roofkunstexpert Jos van Beurden. (41:36) Bart Funnekotter recenseert twee boeken en documentaire:  Zij die gaan sterven - Harry Sidebottom (vert. Maaike Post)  Abd - Justin Marazzi (vert. Brenda Mudde en Maarten van der Werf)  Hitler's DNA. Blueprint of a dictator - Documentaire van Channel 4  (53:08) De Canon van Nederland verdwijnt uit het Openluchtmuseum. Museumdirecteur Amito Haarhuis vertelt meer.  (01:03:31) OVT Doc: De Amerikaantjes. In 1945 worden in Limburg de eerste bevrijdingskinderen geboren. Een deel van hen is duidelijk herkenbaar als ‘Amerikaantjes’ – hun biologische vaders zijn Afro-Amerikaanse soldaten. In het witte katholieke Limburg zijn zij de eerste groep die er opgroeit met een afwijkende huidskleur. En dat was niet gemakkelijk. Laura Stek en Wies Bakker ontmoetten twee van deze kinderen en spraken met schrijfster Mieke Kirkels. Zij schreef het boek: Kinderen van zwarte bevrijders.  Voor de documentaire praten we met NIOD-onderzoeker Kees Ribbens.  We praten na met een van de ‘Amerikaantjes’ Trudy Habets.  Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-23-november-2025  (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-23-november-2025)

(01:44) Het loswikkelen van Toetanchamon  (10:48) Een 18-jarige straatmuzikante uit Sint-Petersburg, Diana Loginova, werd deze week voor de derde keer opgepakt. Haar misdaad? Het zingen van nummers van Kremlin-kritische artiesten. Maar het is vooral één nummer dat de Russische autoriteiten niet kunnen verdragen: Swan Lake Cooperative van rapper Noize MC. De verwijzing naar Tsjaikovski’s Zwanenmeer ligt namelijk beladen. In de Sovjettijd stond dit stuk symbool voor politieke verandering. Waarom wekt dit stuk, ruim een eeuw na Tsjaikovski’s dood, angst op in het Kremlin? Rusland-kenner Sjeng Scheijen is te gast en legt het uit.  (23:38) De column van Micha Wertheim.  (27:58) Duitsland en de militaire dienst.  (39:40) Tweede Wereldoorlog-vluchtelingen in het Caribisch gebied weer achter prikkeldraad.  (53:10) Vrouwen in de sumo-ring  (1:01:33) Sanne Frequin tipt twee tentoonstellingen en een historisch boek:  * Bourgondiërs in Limburg - Tentoonstelling Limburgs Museum * Al het moois in de wereld - Patrick Bringley (vert. Annemie de Vries) * Willem de Rooij - Valkenburg - Tentoonstelling Centraal museum Utrecht  (1:12:20) In Wij waren allemaal kweekjes gaat journalist en presentator Nicole Terborg op zoek naar de onvertelde geschiedenis van ‘kweekjes’: kinderen die opgroeien bij andere familieleden of pleegouders. Na haar serie Kweekje, mi kwekipikin (OVT en Prospektor, 2023) ontdekt ze dat haar persoonlijke verhaal een collectieve ervaring blootlegt. In openhartige gesprekken met vijf kweekjes van verschillende generaties ontvouwt zich een gedeeld verleden van zorg, verlies en veerkracht, en een nieuw besef van herkenning en gemeenschap.  Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-16-november-2025  (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-16-november-2025)

(01:47)Al meer dan dertig jaar praten politici over klimaatverandering. De eerste keer was in 1989 in Noordwijk. Er was hoop dat er daar bindende afspraken konden worden gemaakt over het terugdringen van de CO2-uitstoot. Voormalig milieuminister Ed Nijpels vertelt over toen en de lessen die we daaruit kunnen trekken. (12:55) Frank Westerman vertelt over zijn nieuwe boek Hotel De Wereld.  (29:30) In 'Een notabel kookboekje uit 1514' hertaalt diëtist en Neerlandicus Marleen Willebrands het kookboek 'Een notabel boecxken van cokeryen' uit 1514 en heeft ze ook een dertigtal recepten omgeschreven naar de moderne keuken. Hoe smaakte 1514 en was de Nederlandse keuken toen ook al saai en smakeloos?  (39:02) Nadia Bouras tipt drie historische IDFA-films:  Cover-Up - Laura Poitras en Mark Obenhaus  How to Build a Library -  Maia Lekow en Christopher King Mohammed & Paul - Nordin Lasfar (55:32) De column van Abdelkader Benali.  (58:37) In het najaar van 2016 begon een massaal protest in het Standing Rock-reservaat van de inheemse Sioux, in Noord-Dakota in de Verenigde Staten. Gesteund door duizenden activisten van over de hele wereld, protesteerden ze tegen de aanleg van de Dakota Access-oliepijpleiding. Die pijpleiding zou dwars door heilige inheemse grond lopen - en dat is in strijd met een negentiende eeuws verdrag.    De pijpleiding kwam er toch en de activisten van destijds kregen dit jaar nog een flinke trap na: het bedrijf achter de Dakota Pijpleiding heeft Greenpeace aangeklaagd voor hun rol in het protest. Deze week was er een uitspraak in die zaak.  In 2017 maakt programmamaker Laura Stek de documentaire Standing Rock over deze zaak én over de mensen die de strijd tegen de pijpleiding voerden.     We herhalen de documentaire en gaan daarna in gesprek met Daniel Simons, de advocaat van Greenpeace.  https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-doc-standing-rock (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-doc-standing-rock) Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-9-november-2025   (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-9-november-2025)

(00:00:58) D66 heeft de verkiezingen gewonnen en gaat de verkenner leveren. In Den Haag wordt nu met een vertrouwd ritueel gezocht naar een nieuw kabinet. Parlementair historicus Alexander van Kessel en politiek verslaggever Floor Bremer zijn te gast om te vertellen wat we in ons huidige versplinterde politieke landschap kunnen leren van eerdere kabinetsformaties. (00:22:41) Oekraïne verzet zich met 50-jaar oude Yak-52 vliegtuigen en technieken die we kennen uit de Eerste Wereldoorlog tegen Russische drone aanvallen. Jaap Scholten, schrijver en medeoprichter van de stichting Protect Ukraine, helpt de Oekraïners aan die vliegtuigen.   (00:39:50) Deze week is de beurt aan Wim Berkelaar voor historische tips. Hij bespreekt twee historische boeken: De Jood Suss van Lion Feuchtwanger en Mannetje van de krant van Jan Blokker jr. en hij bespreekt de podcastreeks De Stilte van Sobibor.  (00:52:33) Gister was in Servië één van de grootste demonstraties van de afgelopen decennia. De boodschap van de Serviërs is duidelijk: ze zijn klaar met het corrupte regime van Aleksandar Vučić. Het doet denken aan de protesten waardoor Slobodan Milošević werd afgezet. Balkankenner Geert Luteijn vertelt.  (01:07:05) Deze week is de column van Nelleke Noordervliet.  (01:11:29) OVT-doc: Kaapverdië is dit jaar 50 jaar onafhankelijk.  In Rotterdam wonen tussen de 20 en 30 duizend Kaapverdianen, maar toch hoor je weinig over deze migrant.  De migratie hebben behoorlijke sporen achtergelaten. Toch voelen velen zich hier thuis voelen, mede door de ‘pensão’s’, de pensions, waar ze kwamen te wonen. Programmamaker: Jan Maarten Deurvorst

(02:12) In aanloop naar de verkiezingen zijn er eindeloos veel debatten, televisiespotjes en interviews met lijsttrekkers. Maar wie in de jaren ’50, ’60 en ’70 in campagnetijd televisie keek, zag iets heel anders. Hoe is televisie in campagnetijd veranderd en wat zegt dat over hoe politici én omroepen naar de burger kijken en keken? We vragen het aan politiek historicus Solange Ploeg.    (18:58) In Venezuela wordt gevreesd voor een Amerikaanse inval – maar komt die er ook? En betekent dit dat we teruggaan naar de ‘Monroe-doctrine’, de tijd waarin de Verenigde Staten zich naar believen mengden in Zuid-Amerika? Patricio Silva, emeritus-hoogleraar geschiedenis van Latijns Amerika, vertelt.    (30:36) Zangeres Roufaida speelt het nummer ‘Ken Ness’ van haar debuutalbum Coming Up For Air.    (35:28) In de nieuwe tentoonstelling ‘Thuis in de 17de eeuw’ in het Rijksmuseum wandel je van zonsopkomst tot zonsondergang door het dagelijks leven van toen. Theatermaker en vormgever Steef de Jong ontwierp het decor: vitrines omgetoverd tot kartonnen kamers, kijkdozen waarin je zelf even een 17de-eeuwer wordt en replica’s van poppenhuizen. Wat vertelt dit over hoe mensen toen leefden? Steef is te gast en legt het uit.    (44:22) Op 29 oktober zijn de verkiezingen. In de ‘Politieke Tijdmachine’ vragen we iedere week aan een andere gast: welke politicus uit het verleden verdient juist nu onze aandacht? Deze week vragen we dat aan politiek historicus Carla Hoetink. Haar keuze: Els Borst.    (53:12) Wie wint de Libris Geschiedenis Prijs 2025, en schreef daarmee het beste historische publieksboek? De kanshebbers zijn:    Arianne Baggerman - De storm die wij vooruitgang noemen    Janna Coomans – Dievenland    Erik de Lange - De laatste dagen van Barbarije    Maarten van Riel - Het verdriet van Tilburg    Stephan Steinmetz - De tien van Den Haag    We praten met de genomineerde auteurs en onze afgevaardigde in de jury, schrijver Abdelkader Benali vertelt waarom deze boeken genomineerd zijn. En er is livemuziek van Roufaida. Zij zingt ‘Silver Linings’ en ‘Splendor’ van haar debuutalbum Coming Up For Air.    (01:40:49) Juryvoorzitter Ronald van Raak maakt bekend wie de winnaar is van de Libris Geschiedenis Prijs 2025?    Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-26-oktober-2025  (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-26-oktober-2025)

(01:55) Als iemand Nationaal Park Dwingelderveld kent dan is het herder Johan Coeling. Al 38 jaar leidt hij een kudde Drentse heideschapen door het gebied. We spreken hem en zijn schapen in schaapskooi Achter ‘t Zaand van Natuurmonumenten.  (05:45) De Amerikaanse president Donald Trump herhaalde afgelopen week dat hij de ‘Insurrection Act’ uit 1807 nieuw leven wil inblazen. Die wet geeft de president tijdens een noodtoestand de mogelijkheid om het leger binnenlands in te zetten. Wat is de consequentie daarvan? Te gast is Amerikanist Hanne Nijtmans.  (17:57) De ‘Oerprovincie’, zo profileert Drenthe zich, want in de provincie voel je de “kracht van oer” tussen de bomen, grafheuvels en megalieten. Maar klopt dat beeld wel, en hoe is Drenthe op deze manier bekend komen te staan? Landschapshistoricus en ‘mister Drenthe’ Theo Spek is te gast.  (28:50) Deze week is de column van John Jansen van Galen.  (33:47) Op 29 oktober zijn de verkiezingen. In de ‘Politieke Tijdmachine’ vragen we iedere week aan een andere gast: welke politicus uit het verleden verdient juist nu onze aandacht? Deze week vragen we dat aan politiek journalist Coen van de Ven. Zijn keuze: Joop den Uyl.  (42:28) Nadia Bouras bespreekt twee historische boeken en een documentaireserie: * Onwaardig – Lea Ypi (vert. Luud Dorresteijn) * Fortuyn: On-Hollands – documentaireserie van KRO-NCRV (54:29) Als iemand Nationaal Park Dwingelderveld kent dan is het herder Johan Coeling. Al 38 jaar leidt hij een kudde Drentse heideschapen door het gebied. Wat is er zo bijzonder aan die schapen, en wat maakt ze immaterieel Drents erfgoed? We spreken hem en zijn schapen in schaapskooi Achter ‘t Zaand van Natuurmonumenten. (57:52) Dit jaar was er een record aan natuurbranden in Europa, vooral in Portugal en Spanje is de impact groot. Cathelijne Stoof is te gast en roept op om onze vuurgeschiedenis niet te vergeten. Boswachter Tineke Bouwmeester is te gast en vertelt hoe er door de jaren heen op het Dwingelderveld met vuur werd omgegaan.  (01:07:51) Auschwitz Kamparts Josef Mengele wist tot zijn dood uit handen van justitie te blijven. In de nieuwe film ‘Das Verschwinden des Josef Mengele’ roept de regisseur Kirill Serebrennikov hem alsnog ter verantwoording. Maar wat gebeurt er als fictie zich met dit verleden mengt? Nazi-expert Wim Berkelaar bekeek de film voor ons en is te gast.  (01:19:41) In 1951 stappen twee Amerikaanse antropologen uit de bus in Drenthe. Maandenlang bestuderen de twee het dorpsleven in Anderen. Maar terwijl het echtpaar onschuldig veldwerk doet, kijkt de CIA over hun schouders mee. Schrijver en journalist Emiel Hakkenes schreef er het boek ‘Anderen. Een Drents dorp, de Koude Oorlog en de lange arm van de CIA’ over en is te gast.  (01:33:30) Bioloog en schrijver Midas Dekkers weet als geen ander wat de charme is van een rariteitenkabinet. In het Drents Museum staan een paar van zijn gekoesterde objecten tentoongesteld in ‘Microkosmos – De wereld in een Wunderkammer’. Wat drijft mensen om vreemde objecten te bewaren? En wat zegt die verzamelwoede over de wetenschap en over onszelf? Midas Dekkers is te gast.  Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-19-oktober-2025  (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-19-oktober-2025)

(02:02) Noem het de ‘kathedraal’, de ‘sfinx’, of de officiële naam ‘Gebouw A’: het gebouw waar Radio Kootwijk beroemd om is. Het 48 meter hoge, uit gewapend beton opgetrokken zendgebouw, ontworpen door Julius Luthmann is een iconisch bouwwerk, te midden van de zandverstuiving. Met rondleider Marc bekijken we het gebouw.  (05:29) De nobelprijs voor de Vrede 2025 is toegekend aan María Corina Machado, de Venezolaanse oppositieleider die jarenlang streed voor de democratie. Het doet denken aan de Oostenrijkse Bertha von Suttner. De pacifiste kreeg in 1905 als eerste vrouw de Nobelprijs voor de Vrede. Ingrid Rollema, Bertha von Suttner-kenner, is te gast. (14:35) Het ligt middenin het ruige zand van de Veluwe: een megalomaan Art Deco bouwwerk, het voormalig zendstation Radio Kootwijk. Het werd in 1923 aangelegd voor communicatie met de Nederlandse koloniën. Te gast zijn technicus Jan Willem Udo en zijn vrouw Leona Udo van der Sloot, beide inwoners van het gelijknamige dorp Radio Kootwijk. Daarnaast is ook historicus Frederik Erens te gast, over het belang van de verbinding tussen Nederland en Nederlands-Indië.  (30:45) Op 29 oktober zijn de verkiezingen. In de ‘Politieke Tijdmachine’ vragen we iedere week aan een andere gast: welke politicus uit het verleden verdient juist nu onze aandacht? Deze week vragen we dat aan Simon van Teutem. Zijn keuze: Pieter Cort van der Linden, de liberale premier van Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog.  (39:00) Voormalig bondskanselier Angela Merkel deed afgelopen week gepeperde uitspraken in een interview met een Hongaars online-platform. Ze leek de verantwoordelijkheid voor de Russische invasie van Oekraïne deels bij Polen en de Baltische staten te leggen. Passen haar uitspraken in een langere geschiedenis van Duitse Rusland-politiek? Te gast is Hanco Jürgens, historicus verbonden aan het Duitsland Instituut.  (53:43) Radio Kootwijk is gelegen in de grootste zandverstuiving van Europa: het Kootwijkerzand. Maar deze zandverstuiving, die nu gezien wordt als een wondertje van de natuur, is het gevolg van een grote milieuramp. Honderden jaren vochten Nederlanders hier niet tegen het water, maar tegen het zand. Historisch geograaf Jan Neefjes is te gast.  (01:04:04) In het roerige Berlijn van de jaren twintig ging Die Dreigroschenoper in première – een satirisch stuk met straatliedjes en scherpe humor tegen de achtergrond van het opkomend nazisme. Bijna een eeuw later verkent zanger en performer Sven Ratzke die wereld opnieuw in de voorstelling Dans op de Vulkaan. Wat vertelt de Driestuiversopera over het Berlijn van toen? Sven zelf is te gast.   (01:18:10) Deze week is de column van Micha Wertheim. (01:22:28) Ze werd geboren in slavernij, maar zou haar leven eindigen als vrije vrouw in het hart van Paramaribo: Paulina (1768-1861). Ze groeide uit tot eigenares van een groot huis met totslaafgemaakten. Haar zoon werd plantagedirecteur. Ellen Neslo reconstrueert in De schat van de vrijheid het leven van haar voorouder Paulina. Ze laat zien hoe afhankelijkheid en ambitie met elkaar verstrengeld waren in een complexe koloniale samenleving. Neslo is te gast.  (01:33:10) Sanne Frequin bespreekt drie historische boeken:  De instrumentalist – Harriet Constable (vert. Aarti Rampadarath)  Sloppy Science – Stan van Pelt  De kronieken van de dood – Isabel Casteels    Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-12-oktober-2025 (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-12-oktober-2025)

(02:17) Hoe begon de Hortus Botanicus in Leiden eigenlijk, en wat is er te zien? Prefect Barbara Gravendeel vertelt, vanuit de Clusius-tuin. (05:37) De Amerikaanse president Donald Trump presenteerde een nieuw vredesplan voor Israël en Palestina. Maar critici zien vooral een vaag plan dat opnieuw door grootmachten wordt opgelegd. Expert internationale betrekkingen en voormalig diplomaat Midden-Oosten Petra Stienen herkent het patroon en is te gast.     (17:26) Op 29 oktober zijn de verkiezingen. In de ‘Politieke Tijdmachine’ vragen we iedere week aan een andere gast: welke politicus uit het verleden verdient juist nu onze aandacht? Deze week vragen we dat aan Henk te Velde. Zijn keuze: Marga Klompé, die in 1956 de eerste vrouwelijke minister van Nederland werd.    (25:02) In de Hortus Botanicus Leiden groeiden de allereerste Japanse planten in Europa. En dat kwam voornamelijk door één man: arts, avonturier en botanicus Philipp Franz von Siebold. Wie was hij? En wat bracht hij teweeg in zowel Japan als in Leiden? Te gast zijn hortulana Carla Teune en bekroond schrijfster Annejet van der Zijl.  (43:42) Het is een van dé iconen van Ierland: Guinness. Over de geschiedenis van de dynastie achter dat merk, gaat de nieuwe Netflix-serie House of Guinness. In Britse kranten lezen we lovende recensies. Maar de Ieren zelf zijn niet zo blij. Waarom? Ierland-historicus Joost Augusteijn vertelt.      (54:07) De hortus was de plek waar planten en zaden, die in alle uithoeken van de wereld gevonden werden, onderzocht en gekweekt werden. En daar zijn de kassen essentieel voor. Prefect Barbara Gravendeel vertelt.    (57:15) Eeuwenlang werden in de Hortus in Leiden de planten en zaden vanuit alle uithoeken van de wereld verzameld. Maar achter die koloniale plantenjacht schuilde een verborgen werkelijkheid: het werk van talloze lokale plantenkenners in Indonesië. Historicus Fenneke Sysling onderzoekt de vergeten arbeid in het project Who did all the work? The hidden labour of colonial science en vertelt ons meer over de mensen achter de Europese botanici.     (01:06:28) Stel je voor: je vader koopt in 1944 een boom in Palestina. Maar die boom blijkt onderdeel van een veel groter plan: bossen die niet alleen het land vergroenen, maar ook Palestijnen verdreven die er woonden? In de podcast Het Beloofde Bos gaat fotograaf Rachel Corner samen met podcastmaker Mandula van den Berg op zoek die ene boom die haar vader plantte. Rachel is te gast.     (01:21:33) De Titanic blijft nog altijd tot de verbeelding spreken. Ook de kleding van de reizigers zit vol verhalen. De originele kostuums uit de film van 1997 zijn te zien in de tentoonstelling Titanic & Fashion van het kunstmuseum Den Haag. Kunsthistoricus en curator van de tentoonstelling Madelief Hohé is te gast.    (01:32:05) Deze week komen de historische tips van Bart Funnekotter. Hij bespreekt twee historische boeken en een tentoonstelling: Infiltranten - Shaun Walker, De Hanze - Dick Harrison en The Grand Tour bestemming Italië - tentoonstelling Mauritshuis.

(02:52) Interview Zuiderzee    (05:05) Het ging deze week veel over of extreemrechts en het geweld tijdens de rellen in Den Haag met elkaar in verband stonden. Historicus Robin te Slaa onderzocht extreemrechts geweld rondom de opkomst van fascisme in Nederland. Wat kunnen we leren uit de geschiedenis over de relatie tussen de extreemrechtse ideologie en geweld?      (18:45) We openen de Maand van de Geschiedenis in Museum Schokland, op voormalig eiland en UNESCO werelderfgoed Schokland. Eva Vriend, schreef over deze geschiedenis en is te gast. Ook aan tafel: Theo Grootjen en Jan Kwakman, twee echte ‘Schokkers’, nakomelingen van mensen die in 1859 van Schokland moesten verhuizen.     (35:55) Deze week komen de recensies van Fresco Sam-Sin. Hij bespreekt twee historische boeken en een tentoonstelling: Voor altijd, Een zelfportret in brieven van Plinius. Het Westen, een 4000-jarige geschiedenis van Josephine Quinn en de opening van het Suriname Museum.     (48:50) Interview voetafdruk (52:04) Hoe gaan we om met de natuur? Grijpen we in of moeten we het juist zo ongerept mogelijk behouden voor de toekomst? Door de lens van de verhalen van Jac P. Thijsse en zijn zoon Jo Thijsse werpt historicus Eva Vriend een nieuw perspectief op het thema van deze Maand van de Geschiedenis: ‘Natuurlijk’. Eva Vriend is te gast met haar nieuwe essay ‘De Waterzoon’.       (01:08:53) In de ‘Politieke Tijdmachine’ vragen we iedere week aan een andere gast: welke politicus uit het verleden verdient juist nu onze aandacht?  Deze week in aflevering 1, historicus Dennis Bos over Mina Koster. Ze was prostituee en anarchiste én ze kwam bijna in de Tweede Kamer voor de Rapaille Partij.      (01:17:25) Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Suriname cruciaal voor de geallieerden. Het daar gewonnen bauxiet was onmisbaar voor het aluminium voor hun vliegtuigen. Maar wat speelde zich daar verder in de vijf oorlogsjaren af? Theatermaker Emma Lesuis verteld in de voorstelling ‘Meer dan Bauxiet’ de onbekende oorlogsverhalen uit Suriname.   (01:29:05) Deze week is de column van Nelleke Noordervliet.  (01:33:05) Noord-Korea: Het geldt nog altijd als een van de meest gesloten landen ter wereld. Maar hoe terecht is dat beeld eigenlijk? En in hoeverre is ons Westerse idee van het land gevormd door de verhalen die het land zélf de wereld heeft ingestuurd? Hoogleraar Koreastudies Remco Breuker schreef er het boek De wereld volgens Noord-Korea over en is te gast.

(01:36) Rellen in Den Haag (07:50) De verkiezingscampagne is begonnen en de meeste partijen zeggen minder polarisatie te willen. Ze zouden de grafrede van de Griekse staatsman Perikles erop na moeten lezen, vindt schrijver en essayist Bas Heijne. Want ook al leefde Perikles in de vijfde eeuw voor Christus, hij lijkt onze tijd direct toe te spreken.  (20:07) We gaan de klimaatdoelen van 2030 niet halen, dat zei het Planbureau van de Leefomgeving afgelopen dinsdag. 40 jaar geleden was er ook een milieuprobleem; het gat in de ozonlaag. Bij de conferentie van Wenen werd internationale samenwerking gevonden en nu gaat het gat langzaam dicht. Hoogleraar systeemtransities en klimaatverandering Heleen de Coninck is te gast en legt uit hoe het akkoord tot stand is gekomen en of dat te vergelijken valt met de situatie nu.   (28:52) De maffia is geen ver-van-ons-bed-show. Het is bij uitstek juist een Nederlands fenomeen. Maar hoe is dat zo gekomen? In de podcast Narco’s in Nederland traceert NRC-misdaadjournalist Jan Meeus deze geschiedenis, tot ver voordat de cocaïnemaffia het nieuws domineerde.     (41:55) Deze week komen de recensies van Bart Funnekotter. Hij bespreekt twee historische boeken en een tentoonstelling: Het zeeheldenboek van Ronald Prud'homme van Reine, Kamp Miranda van Edwin Winkels en In de ban van GOUD een tentoonstelling in het Wereldmuseum Leiden.    (53:42) In 1858, vlak voor de Amerikaanse burgeroorlog, deden politici in Louisiana een voorstel om duizenden Afrikaanse contractarbeiders naar de staat te halen. Niet in slavernij, werd gezegd. In werkelijkheid was het een poging om het verbod op trans-Atlantische slavenhandel te omzeilen. Hoe zat dit plan precies in elkaar, en wat zegt het over de politieke cultuur van de VS?       (01:05:30) In januari 1978 werd een iconisch hoorspel uitgezonden door de VPRO. In ‘De doodsangstescapade’ verleidde radiomaker Willem de Ridder luisteraars om in de nacht met de auto naar het vissersdorp Woudrichem te gaan, de dorpsbewoners wisten van niks. Dat te horen was dat een vrouw langs de weg was gevonden zorgde voor paniek. Programmamaker Jan Maarten Deurvorst sprak met radioluisteraars en mensen uit Woudrichem voor de documentaire ‘De nacht dat de luisteraars kwamen’.     (01:35:45) Jan Haasbroek was ten tijde van ‘De doodsangstescapade’ radiodirecteur bij de VPRO. In de nasleep regende het opzeggingen maar Haasbroek heeft geen spijt. ‘Willem de Ridder was een van de interessantste makers destijds.’

(02:07) Afgelopen dinsdag voerde Israël luchtaanvallen uit op Hamas-leden in Doha, de hoofdstad van Qatar. Tot die tijd was Qatar dé plek waar Hamas en Israël relatief veilig konden onderhandelen over een bestand in Gaza. Ook in conflicten buiten het Midden-Oosten speelt Qatar een diplomatieke rol. Hoe is Qatar het diplomatieke knooppunt van de wereld geworden, en is dat na de aanval voorbij? Dat vertelt Gertjan Hoetjes, Midden-Oostendeskundige aan de UvA.      (14:18) De Joodse schrijfster Charlotte Beradt verzamelde tussen 1933 en 1938 de (angst)dromen van mensen in nazi-Duitsland om zo de terreur te documenteren. Onlangs verscheen voor het eerst een Nederlandse vertaling van haar boek “Het Derde Rijk der dromen”. Historica en terrorismedeskundige Beatrice de Graaf is te gast en deelt haar kijk op het boek.    (26:43) Deze week is de column van Abdelkader Benali.    (29:55) In 1965 werd de TV serie Thunderbirds, met de bekende uitspraak ‘Thunderbirds are Go!’, voor het eerst uitgezonden. Uniek bij deze serie is dat de personages niet door acteurs, maar marionetten werden gespeelt. Egon Adel is te gast. Hij speelt elke zondag de poppenkastvoorstelling op de Dam en kan ons uitleggen wat deze serie zo bijzonder maakt.    (37:50) Deze week krijgen we recensies van Wim Berkelaar. Hij bespreekt twee historische romans en een bibliotheek.  Radicale democratie - Dirk Alkemade  Reinder Zwolsman. Een omstreden fenomeen in het Nederlandse vastgoed  - Dick Brongers  De Librije - St. Walburgiskerk in Zutphen    (51:10) Er was een tijd dat de stad in de vroege ochtendschemering tot leven kwam met dienstmeisjes die druk bezig waren lang voordat de families waarvoor ze werkten wakker werden. Het alledaagse tafereel van de dienstmeid staat symbool voor een bredere geschiedenis. Cultureel-antropoloog Caroline Hanken schreef het boek Vrouw en Meid- De geschiedenis van een leven binnenshuis 1550 – 1950, en is te gast.    (1:03:08) In Moeder-Land staan de brieven centraal tussen ouders in een dorp in de Sovjet-Unie en hun dochter Alexandra die na gedwongen werk in Duitsland een leven in Nederland heeft opgebouwd. Ze worden door de Tweede Wereldoorlog en later door het IJzeren Gordijn van elkaar gescheiden. Alexandra ziet haar ouders nooit meer terug.    Haar dochter Frieda (78) heeft de brieven van haar moeder altijd bewaard, maar kan het russisch niet lezen. Programmamaker Yula Altchouler is van Russische afkomst en vertaalde de honderden verkleurde velletjes die de ouders van Alexandra schreven. In iedere brief vragen ze haar om terug te komen.