Opium

Annemieke Bosman praat met journalist en historicus Paul van der Steen over zijn boek Goedvolk en de Kop van Jut, dat 15 januari verschijnt. Twee dode vrouwen – een weduwe en haar dienstbode – op een keukenvloer. Een met zorg en ogenschijnlijke voorkennis uitgezochte buit. Geen braaksporen. Nederland huivert na een gruweldaad in de donkerste dagen van december 1872. De daders zijn ontkomen. Het volk begint te morren. Ondertussen klinkt de roep om herinvoering van de kort daarvoor afgeschafte doodstraf. Goedvolk en de kop van Jut reconstrueert het moordonderzoek, de ophef, het proces en de lange nasleep van de misdaad. Het voert de lezer over vier continenten en langs jarenlang in het duister tastende politieagenten, spiritisten, kermisattracties, een wezendorp en prominente negentiende-eeuwers als Aletta Jacobs en Multatuli. Historische true crime van eigen bodem, omdat een waargebeurd verhaal soms elke fictie overtreft. Paul van der Steen is journalist en onder meer correspondent Limburg van NRC Handelsblad. Van zijn hand verschenen historische boeken over Nederlandse identiteit, beide wereldoorlogen en de eerste vrouwen op het politieke pluche.

Annemieke Bosman in gesprek met filmmaker Tom Fassaert. Fassaert's nieuw documentaire Tussen Broers beleeft zijn wereldpremière op de 55e editie van het International Film Festival Rotterdam (IFFR). Na de dood van hun omstreden moeder doen twee bejaarde broers een laatste poging de puinhopen van het verleden op te ruimen. In even intieme als tragikomische scènes wordt filmmaker Tom Fassaert, de zoon van een van hen, steeds dieper meegezogen in het mysterie rond hun lang verdwenen vader. Tom Fassaert staat bekend om zijn intieme documentaires over familie, persoonlijke geschiedenis en de complexe dynamiek tussen generaties. Zijn debuutfilm An Angel in Doel ging in première op de Berlinale en oogstte internationale aandacht. Met A Family Affair (IDFA 2015) won hij het Gouden Kalf voor Beste Lange Documentaire, de Special Jury Award op IDFA en werd hij genomineerd voor een European Film Award.

Annemieke Bosman praat met dichter Ellen Deckwitz. Zij schreef met haar bundel Metamorfosen dit jaar het geschenk voor de Poëzieweek 2026. Ellen Deckwitz (1982) is een Nederlandse dichter. Haar bundels werden bekroond met nationale en internationale poëzieprijzen als de C.Buddingh’, de E. du Perron en de Premio Ciampi. Naast een toonaangevende stem in de Nederlandse letteren is Deckwitz een onvermoeibare poëzie-ambassadeur. Voor AVROTROS maakt ze de dagelijkse podcast Poëzie Vandaag, haar boek Eerste Hulp Bij Poëzie is een toegankelijke gids voor jongeren die zich willen verdiepen in de dichtkunst en daarnaast bezoekt ze jaarlijks tientallen scholen in zowel Vlaanderen als Nederland om de jongste generaties te enthousiasmeren voor de verskunst.

Brecht van Hulten praat met schrijver Marjolijn van Heemstra over haar roman Nachtgids. Mellie werkt al twaalf jaar succesvol als verandercoach, maar wordt overvallen door een leegte. Ook haar relatie loopt vast. Onverwachts vindt ze troost en betekenis in de donkere stilte van de nacht. Ze start een beweging waarmee ze opkomt voor de nachtelijke duisternis die onder druk staat in een steeds lichtere wereld. Ze organiseert nachtwandelingen, schakelt straatverlichting uit en bouwt aan een glimwormenreservaat. De beweging groeit, ze krijgen de gemeente aan hun zijde en journalisten lopen weg met het verhaal. Totdat ze tijdens een door hen georganiseerde nachtwandeling door het bos stuiten op een bewusteloze vrouw. De vraag rijst of Mellie, als vurig pleitbezorger van nachtelijke duisternis, hier indirect verantwoordelijk voor is. Want maakt de duisternis de nacht niet onveiliger? En is de zingeving van de een, niet een gevaar voor de ander? Terwijl Mellie zich verweert tegen massahysterie en diepgewortelde mythes over duisternis, begint ook bij haar de twijfel te knagen.

Annemieke Bosman in gesprek met Michel Krielaars, schrijver, journalist en Rusland-kenner. Vorige week verscheen Rivier van bloed. Een cultuurgeschiedenis van de Wolga. Een reis naar de wortels van Rusland. Het lijkt steeds onmogelijker te worden om Rusland en zijn acties echt te begrijpen. Het hart van Rusland is de Wolga, 3500 kilometer lang, de bron van de ideeën en mythes die het land gevormd hebben tot wat het is: een imperiale macht die uiteenvallen van zijn rijk in 1992 nog altijd niet accepteert. Om Rusland te ontrafelen reisde Michel Krielaars over en langs de Wolga op zoek naar juist die verhalen. Michel Krielaars was chef boeken van NRC en van 2007 tot 2012 correspondent in Rusland. Inmiddels heeft hij een omvangrijk oeuvre geschreven over Rusland, waarvan Het brilletje van Tsjechov en De klant van de heilstaat de bekendste titels zijn. Zijn laatste boek Oorlog met Rusland verscheen na de inval in Oekraïne.

Annemieke Bosman in gesprek met gitarist en componist Reinier Baas. Vorige week werd bekend dat Reinier Baas winnaar is van de Boy Edgarprijs 2025, de belangrijkste prijs in de Nederlandse jazz- en geïmproviseerde muziek. De jury roemt hem als een vernieuwer van de jazz, die traditie en experiment op eigen wijze samenbrengt en een nieuwe generatie musici inspireert en het muzikale veld verrijkt. Reinier Baas ontvangt de erkenning op een moment waarop zijn invloed in de Nederlandse jazz onmiskenbaar is: hij toerde dit seizoen met het Metropole Orkest. In November kwam het nieuwe album In Orbit uit. Dit seizoen is Baas artistiek leider en dirigent van het Nationaal Jeugd Jazz Orkest.

Annemieke Bosman praat met schrijver Pauline Slot over haar boek Een jaar met Simon. Pas wanneer iemand er niet meer is, begint het verhaal. Dat ondervindt Pauline Slot wanneer haar vader gestorven is. De laatste woorden zijn gesproken, maar wat heeft het allemaal betekend? Ze zoekt houvast bij een oude leesliefde: Simon Vestdijk, ooit een gevierd schrijver, nu grotendeels vergeten. In een jaar zal ze zijn 52 romans gaan lezen. Haar gearrangeerde leeshuwelijk met Vestdijk blijkt turbulenter dan voorzien en leidt soms tot flinke onenigheid. Intussen blijkt haar leven ook niet in een plot te vangen. Wat wel kan: eigen woorden vinden, en een eigen stem.

Annemieke Bosman in gesprek met programmamaker Ruben Terlou. Na de succesvolle reeks Chinese dromen en Langs de nieuwe zijde route keert Ruben Terlou terug naar China en de landen rond de Zuid-Chinese Zee, het knooppunt van misschien wel ’s werelds belangrijkste handelsroute en het toneel van snel oplopende spanningen. Terwijl China zijn greep op de zee en eilanden verstevigt en Taiwan, de Filipijnen en Vietnam zich bedreigd voelen, onderzoekt Ruben in acht afleveringen wat deze machtsstrijd betekent voor de mensen die langs de branding van de Zuid-Chinese Zee wonen. De nieuwe reeks heet Ruben langs de Zuid-Chinese Zee is vanaf 11 januari 2026 iedere zondagavond te zien bij de VPRO op NPO 2.

Brecht van Hulten in gesprek met Carlijn Kingma, kunstenaar, onderzoeker en cartograaf. Deze maanden heeft Carlijn Kingma een expositie in Brutus Art Space in Rotterdam, getiteld Fear of Falling. De wooncrisis geldt als hét maatschappelijke en politieke probleem van deze tijd. In een grote, extreem gedetailleerde tekening met als titel De machinerie van de volkshuisvesting brengt Carlijn Kingma in beeld wie de spelers zijn, welke mechanismen er op de achtergrond werken en aan welke knoppen gedraaid kan worden. Dit nieuwe werk vormt het hart van de tentoonstelling Fear of Falling. Na een opleiding als klassiek architect aan de Universiteit van Delft ontwikkelde Carlijn Kingma zich tot onderzoeker, kunstenaar en onorthodox cartograaf. In grote tekeningen legt zij de onzichtbare krachten en structuren vast die onze maatschappij vormgeven. Dat leverde haar in 2017 de New Babylon Award op en een jaar later de Architecture Drawing Prize. Kingma heeft geëxposeerd in onder meer Kunstmuseum Den Haag, Het Depot van Museum Boijmans Van Beuningen, Rijksmuseum Twenthe en het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië.

Annemieke Bosman praat met Mensje van Keulen over Omgeslagen dagen, het volgende deel in haar dagboekenreeks. Omgeslagen dagen is het vervolg op de dagboeken Alle dagen laat, Neerslag van een huwelijk en Moeder en pen. We volgen Van Keulen in de jaren 1983-1987. Inmiddels gescheiden en een gevierd schrijfster werkt Van Keulen aan de verhalenbundel De ketting (1983), haar roman Engelbert (1987) en haar jeugdboek Tommie Station (1985), dat een groot succes wordt. Toch gaat het schrijven, met een zoontje dat naar de basisschool gaat en een nieuwe liefde, bepaald niet vanzelf, maar Van Keulen zet door. Met de haar zo kenmerkende scherpte en humor neemt ze de lezer wederom mee in het immer woelige schrijversleven in de jaren tachtig te Amsterdam.

Annemieke van Pamelen in gesprek met Frank van Pamelen, schrijver, dichter, cabaretier, columnist en theatermaker. Afgelopen weekend ging Van Pamelen's nieuwste voorstelling Hebba Nolla in première. In Hebba Nolla fileert Frank de macht van woorden. Hoe taal kan verhelderen, maar ook verhullen. Hoe opiniemakers en beleidsbepalers woorden gebruiken om te manipuleren. Van Pamelen zingt liedjes, maakt scherpe grappen en geeft een vleugje powerpointpoëzie. Hij legt verbanden, knoopt punten, plaatst vraag- en uitroeptekens. Op bijzondere wijze weeft hij een web van woorden. Die er uiteindelijk ontzettend toe doen.  Frank van Pamelen won onder andere de Kees Stipprijs voor zijn lightverse-oeuvre en de publieksprijs van het Amsterdams Kleinkunst Festival. Hij heeft een actuele taalcolumn op NPO Radio 1 en organiseert jaarlijks de landelijke LichteGedichtenDag.

Annemieke Bosman praat met psychologen en theatermakers Sarah Blom en David Blom over de voorstellingen van hun theatergezelschap Psychologie in Theater. https://psychologieintheater.nl/

Annemieke Bosman praat met pianist en componist Daan van den Hurk over het Nederlands Silent Film Festival, dat dit weekend plaatsvindt in Natlab in Eindhoven. Daan is artistiek leider en festivaldirecteur. Hij vertelt over het programma, het tijdperk van de stille film en speelt live muziek die ook tijdens het festival te horen zal zijn.

Brecht van Hulten praat met schrijver en antropoloog Roanne van Voorst over haar roman Het zuchten van bomen. Een jonge beukenboom groeit aan de rand van een bos, vlak achter het huis van een bosbouwer, zijn vrouw – een biologe – en hun opgroeiende dochter. Met geduld observeert de boom het dagelijks leven van het gezin en de steeds veranderende wereld om hem heen. Maar op de achtergrond van deze menselijke geschiedenis speelt nog een groter verhaal: dat tussen de mens en de natuur. Het bos dreigt gekapt te gaan worden en de vader probeert er alles aan te doen dat te voorkomen.

Annemieke Bosman in gesprek met schrijfster Emma Doude van Troostwijk. Haar debuutroman Mensen van de dag verschijnt deze week. In deze intieme roman over geloof, familie en de kracht van taal om te kunnen herinneren weet Doude van Troostwijk op lichte en tedere wijze een complexe familiesituatie te schetsen. In een pastorie in de Elzas, omringd door mooie bossen, wonen drie generaties van een Nederlandse predikantenfamilie onder hetzelfde dak: opa en oma, vader en moeder, en zoon en dochter. De grootvader was, de vader is, en de zoon wordt binnenkort predikant. De verteller keert terug naar huis om de intrede van haar oudere broer bij te wonen. Emma Doude van Troostwijk groeide op in de Elzas in een Nederlands gezin en studeerde filosofie. Sinds 2024 is ze verbonden aan het Franse theatergezelschap Le Gourbi Bleu. Mensen van de dag is haar debuutroman, die lovend werd gerecenseerd en waarvoor ze meerdere literaire prijzen in ontvangst mocht nemen, waaronder de Prix Françoise Sagan, de Prix Robert Walser en de Prix du métro Goncourt.

Annemieke Bosman in gesprek met Maaike Rikhof, conservator Moderne Kunst van het Frans Hals Museum in Haarlem. In het Frans Hals Museum is deze winter de tentoonstelling Coba Ritsema: Oog voor kleur te zien. Het museum zet de Haarlemse kunstenaar Coba Ritsema (Haarlem 1876 - Amsterdam 1961) in de schijnwerpers. In een tijd waarin gemiddeld maar één op de vijf kunstenaars vrouw is, heeft Coba Ritsema met haar schilderijen en pasteltekeningen groot succes in binnen- en buitenland. Rond 1900 werd ze geprezen om haar portretten en stillevens, vooral vanwege de mooie en harmonieuze kleuren. Vooral haar verstilde voorstellingen van meisjes die je op de rug ziet vielen in de smaak. In de tentoonstelling worden in totaal 35 kunstwerken getoond, zowel van Ritsema als van tijdgenoten, onder wie George Hendrik Breitner (1857-1923), Lizzy Ansingh (1875-1959) en Kees Verwey (1900-1995). Een groot deel van de werken van Ritsema was nooit eerder voor het publiek te zien.

Annemieke Bosman praat met dichter en schrijver Ester Naomi Perquin over haar debuutroman Tot alles in beweging komt. Volgens haar oudste broer kan ze onmogelijk over hun vader schrijven. Volgens haar moeder mag ze zich al gelukkig prijzen als er überhaupt nog wat op papier komt. En haar jongste broer, die een ingewikkeld leven leidt, zou ze eigenlijk in bescherming moeten nemen. Maar voormalig bewaarder Ela wil, na jaren van schrijven enpraten over andermans leven achter tralies, een persoonlijker onderwerp kiezen. En als er na twee zoons een dochter op komst is vraagt ze zich af of het mogelijk is alles te vertellen; over vaders en broers, de ware omvang van een familiegeheim, de aard van moederschap en haar eigen neiging zich dingen toe te eigenen. Het blijkt al snel ondoenlijk om het thema daderschap daarbij te vermijden – en wat mag ze precies ‘persoonlijk’ noemen? 'Niet alles is van jou,’ zoals haar oudste broer zegt. ‘Dit gaat mij ook aan.’ Tot alles in beweging komt is Ester Naomi Perquins eerste roman – die met alle recht in de categorie autofictie mag worden geplaatst. Juist haar persoonlijke ervaringen, met mannen, misdaad en moederschap, zetten deze warme, onderzoekende roman op scherp.       Ester Naomi Perquin (1980) werkte jarenlang als gevangenisbewaarder, onder meer om haar studie aan de Schrijversvakschool te kunnen betalen. Ze debuteerde in het voorjaar van 2007 met de dichtbundel Servetten halfstok, gevolgd door Namens de ander, Celinspecties, Meervoudig afwezig, Lange armen en meest recent Ongevraagd advies. Al haar bundels vielen in de prijzen; met name Perquins eigenzinnige humor en empathisch     vermogen werden gewaardeerd. Twee jaar was ze Dichter der Nederlanden, ze schreef honderden korte beschouwingen over poëzie voor De Groene Amsterdammer en presenteert al jaren De Nacht van de Poëzie in Utrecht.

Beitske de Jong in gesprek met Birgit Boelens, conservator bij het H'ART Museum in Amsterdam. Daar is nog tot 18 januari de tentoonstelling Brancusi, The Birth of Modern Sculpture te zien. Voor het eerst komt een toonaangevende collectie kunstwerken van Constantin Brancusi (1876-1957) naar Amsterdam. De kunstenaar wordt wereldwijd beschouwd als de grondlegger van de moderne beeldhouwkunst. De tentoonstelling is gemaakt in samenwerking met het Parijse museum Centre Pompidou. Naast meer dan 30 meesterwerken, inclusief de originele sokkels die Brancusi zelf ontwierp, worden ook foto’s en films van zijn hand getoond. Centre Pompidou leent deze kwetsbare kunstwerken zelden uit.

Beitske de Jong praat met Alexandra van Dongen, kunsthistorica en conservator voor Boijmans van Beuningen, over haar boek De tastbare wereld van Johannes Vermeer. De befaamde Delftse schilder Johannes Vermeer (1632-1675) beeldde uiteenlopende huiselijke gebruiksvoorwerpen af in zijn schilderijen: van een eenvoudig wilgentenen broodmandje tot een kostbaar Indo-Portugees juwelenkistje gemaakt van teak- en ebbenhout. Nooit eerder zijn overgeleverde voorbeelden van zeventiende-eeuws huisraad, zoals het uiterst realistisch en bijna tastbaar in Vermeers werk figureert, in één publicatie bijeengebracht. Nauwkeurige identificatie van zowel functioneel als decoratief huisraad, zoals kooken keukengerei, schenk- en drinkgerei (glaswerk, bestek), meubilair (stoelen, tafels), en specifieke door Vermeer uitgebeelde objecten zoals een koperen kroonluchter, zilveren inktstel, muntgewichtdoos, toiletgerei, sieraden en oosterse tapijten, biedt een verrassend perspectief op de ontstaansgeschiedenis van zijn oeuvre. Recent onderzoek door kunsthistorica Alexandra van Dongen richt onze blik zo op de materiële objecten in Vermeers voorstellingen, die ze verbindt met voorbeelden van overgeleverde huisraad uit de tijd van Vermeer. Haar onderzoek is onderdeel van een langlopend project genaamd ALMA: Art Linked to Material Artefacts bij Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Alexandra van Dongen (Leiden 1961) is conservator historische vormgeving van Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. In 2022 publiceerde ze haar boek Dichter bij Vincent. Alledaagse voorwerpen in het werk van Vincent van Gogh, waarmee ze in 2024 de Mr. J.W. Frederiksprijs won.

Jan van Poppel in gesprek met Geertje Dekkers, conservator Stadsgeschiedenis Centraal Museum in Utrecht.  Deze winter is de tentoonstelling Getekend, de Natuur - Een levende geschiedenis in het Centraal Museum te zien. De thematische, transhistorische tentoonstelling onderzoekt de relatie tussen mens en natuur aan de hand van een omvangrijke en eeuwenoude collectie Utrechtse landschapstekeningen: de Atlas Munnicks van Cleeff. De Atlas Munnicks van Cleeff bestaat uit ongeveer 1500 landschapstekeningen en -prenten, voornamelijk uit de zeventiende en achttiende eeuw, waarvan zo’n honderd werken in de tentoonstelling te zien zijn. Getekend, de Natuur laat zien hoe de mens de natuur heeft bewonderd, benut en soms ook beheerst. Aan de hand van drie indringende thema’s ontrafelen we de steeds veranderende verhouding tussen mens en natuur. Met deze tentoonstelling nodigen we de bezoeker uit om zelf een oordeel te vormen over onze relatie tot de natuur'.