Profil

Mort, cumià e malancurada èn temas ch’accumpognan Gianina Guetg gia ditg. La dunna da 42 onns è oriunda da Savognin e viva oz cun ses um e blers animals sin in bain puril ad Azmoos en il chantun da Son Gagl. Sco assistenta veterinara è ella confruntada regularmain cun il laschar ir. Oz accumpogna ella era persunas en lur malencurada suenter la perdita d’in carstgaun u d’in animal. Atgnas experientschas han profundà sia relaziun cun quests temas. En il «Profil» raquinta Gianina Guetg da sia lavur e da la finitadad da la vita ed explitga, pertge che la dolur dal cumià è per ella a medem temp in grond segn d’amur.

L’onn 1997 è Aita Largiadèr da Santa Maria ida per l’emprima giada ad alp. Suenter quella emprima stad sin l’alp Prasüra sur Santa Maria ha ella ditg: «Ina giada e mai pli». Tuttina èn lura suandadas bleras autras stads si d’alp. Questa stad è la dunna da 52 onns stada per la 30avla giada si d’alp. Aita Largiadèr è creschida si sco figlia d'in pur a Santa Maria, en la Val Müstair. Gia da pitschna era ella fascinada dals animals. La fascinaziun per ils animals, per la vita purila, per il viver ensemen cun la natira ed l'avair quità da quella è restada. Il pli gugent lavura Aita Largiadèr cun ils animals, en spezial cun las vatgas. Sin d’alp pavla e mulscha la pastra e signuna las vatgas. Dal latg che quellas dattan mintga di fa ella gist al lieu chaschiel, paintg e jogurt. Ils mais da stad passenta Aita Largiadèr sin l’alp Prasüra. Per finanziar la vita quotidiana è la dunna, che va gia dapi 30 onns ad alp, dependenta d’ina professiun durant l’entir onn. Uschia lavura ella ils mais d’enviern tar la Spitex en la Val Müstair. Tgirar insatgi – quai accumpogna pia ella ils mais da stad si d’alp, ma er ils mais d’enviern sco collavuratura da la Spitex.

L’esser tranter dus munds – quel rumantsch e quel englais – è il mintgadi da la traductura diplomada en pliras linguas. En la medema situaziun sa chatta ses um ch’è creschi si en Engiadina e che ha ragischs portugaisas. La vita da Hannah Silva Monteiro Felce na pudess betg esser pli variada. Cun sis mais è ella arrivada cun ses geniturs e las duas soras da l’Engalterra en Engiadina. Là ha ella passentà ils emprims 13 onns da sia vita en in ravugl fitg rumantsch, cumbinà cun la lingua da famiglia, l’englais. Da stuair abandunar quel dachasa per ir a star puspè en Engalterra en la vegliadetgna da teenager na saja insumma betg stà facil, sa regorda la dunna che ha oz 36 onns. «Per mai è quai stà fitg grev. Jau na chapiva betg daco che nus avain stuì ir davent da l’Engiadina. L’Engalterra da quel temp n’era mai mes dachasa ed insatge ester per mai. Jau saveva che jau na tutgia betg là». Turnada da l’Engalterra en Engiadina è Hannah Silva Monteiro Felce per studis en connex cun sia lavur da doctorat. Restada saja ella dentant pervi da l’amur. Avant set onns èn ella e ses um Miguel sa scuntrads, dapi in onn èn els maridads. Lur lingua en la relaziun è il rumantsch. Las differentas linguas e culturas furman di per di er il mund professiunal da Hannah Silva Monteiro Felce. Quai era durant sia lavur al gimnasi privat cun scolars e scolaras da passa 45 differentas naziuns. La lingua uffiziala en scola è l’englais. Il rumantsch haja tenor ella dentant adina er ina plazza en l’englais «La lingua rumantscha e l’englaisa van uschè bain ensemen pervi da la structura, ma er il tun dal rumantsch, cura ch’ins translatescha en engles, ha uschè in bella melodia». Fermamain a cor stat perquai a la translatura professiunala la tgira e la promoziun da la lingua rumantscha. Tar quella tutgia era lavur da sensibilisaziun en las scolas, tranter auter era cun mussar las parallelas tranter il rumantsch e l’englais e damai ils gronds avantatgs ch’in uffant d’ina lingua latina haja.

Ina vita cun bler dretg ed ir en pensiun cun maridar. Hermann Laim (67) ha maridà l’onn ch’el è ì en pensiun. Pli baud na saja quai simplamain betg sa dà, raquinta l’anteriur derschader regiunal. Avant ch’el ha midà en la dretgira è el stà secretari dal departament d’educaziun ed ha atgnamaintg pensà ch’el na midia mai lavur. Vegnì èsi auter – propi planisà n’haja el mai sia carriera professiunala. I fiss era stà pussaivel ch’el daventia professer. El na pensa dentant betg en opziuns ed era betg en il conjunctiv. La vita saja uss. Hermann Laim di da sasez ch’el saja attaschà ferm a ses lieu d’uffanza Alvagni. «Jau lasch encrescher per il vitg il mument che jau na ves betg pli il clutger». Uschia saja el atgnamain adina stà en vischnanca e saja turnà regularmain a chasa era durant il studi per ir a chatscha ed a pestga. La natira saja ses lieu preferì.

«Jau tegneva distanza tar ils visitaders dal Vatican, ma cun la dunna da mia vita, n'è quai betg stà pussaivel», raquinta Valerio Caprino oriund da Rabius. D'ina foto, hai dà in inscunter, amur ed ina bella famiglia. Lur vita capita uss a Madrid nua che Valerio Caprino lavura per l'ambassada svizra. «Nus essan adina stads averts da sa chasar là nua i dat lavur, l’emprima giada è quai stà en Svizra», di Valerio Caprino. Prest 14 onns ha el lavurà sco spezialist da finanzas en l’administraziun dal Tribunal Federal a Son Giagl. Quai suenter avair servì durant tschintg onns al Papa Benedetg en la Guardia Svizra. Durant far guardia en il Vatican, ha il giuven gardist da Rabiu inscuntrà Rocìo Franch Oviedo. Els han maridà e gì uffants. Chattar lavur per la giuvna schurnalista e studenta da giurisprudenza da la Spagna, n’è dentant betg gartegià en Svizra. Uschia han ils geniturs da trais uffants pigns decidì da bandunar la Svizra e prendì en mira la patria da Rocìo, Madrid - quai cun success. «Igl è sco ina miracla, nus avain omadus chattà ina buna lavur a Madrid», di Valerio Caprino. Da auts e bass, da las midadas radicalas en sia vita ma era da la gronda fidanza en Dieu, raschuna Valerio Caprino en il Profil da sonda, ils 22 d’avust.