Radio FMA FM

Zapraszamy na wspólną podróż w dół – ku ciszy, odpoczynkowi i wyobraźni benthosu. Spotkanie inspirowane wierszem Diving into the Wreck Adrienne Rich stanie się okazją do rozmowy o metaforach wyczerpania i hydrofeministycznych sposobach odzyskiwania sił w realiach późnego kapitalizmu oraz w kontekście „błękitnego zwrotu” w edukacji kulturowej. Wrak potraktujemy jako figurę hybrydyczną – materialno-cielesną i technologiczną, niejednoznaczną, a zarazem pełną śladów tego, co zdegradowane i co stanie się punktem wyjścia do refleksji nad kryzysem środowiskowym, akademickim i osobistym. Zanurzenie w wodzie, szczególnie w jej mroczne głębiny, zaproponujemy jako ćwiczenie regeneracji i wyjścia poza logikę produktywizmu. Spotkanie będzie przestrzenią poszukiwania strategii odzyskiwania równowagi w myśleniu o ciele, wiedzy i środowisku oraz próbą odczytania wraku jako miejsca spotkania z tym, co jeszcze możliwe do ocalenia. Wykład inspirowany będzie metodą „opowiadania o ekspozycji” Cecylii Åsberg oraz „estetyką wycofania” według Anny Olszewskiej. EWELINA JAROSZ (ona/ich) - adiunktka w Katedrze Mediów i Badań Kulturowych UKEN oraz artystka współtworząca projekty artystyczne związane z wodą. Jej aktualne zainteresowania mieszczą się na przecięciu sztuki środowiskowej i queerowo-feministycznej błękitnej posthumanistyki. Ich pisarstwo dotyczy takich tematów jak sztuka środowiskowa, błękitne media, hydrofeminizm czy aktywizm przyjemności. Dwukrotna stypendystka Fundacji Kościuszkowskiej. Współpracuje z E.A.R.T.H. Lab przy Uniwersytecie Kalifornijskim, Santa Cruz oraz z The Posthumanities Hub przy Uniwersytecie w Linköping w Szwecji. Członkini duetu artystyczno-badawczego cyber_nymphs. Współzałożycielka Archiwum Błękitnej Humanistyki. Członkini AICA.

Od wieków ludzie zastanawiają się, jak ciało i umysł są ze sobą powiązane. Religia, filozofia czy medycyna – każda z tych dziedzin starała się znaleźć odpowiedź na to pytanie. Podczas naszego spotkania spojrzymy na ten temat z perspektywy współczesnej neuronauki. Zastanowimy się, co mówi ona o relacji między ciałem a umysłem i jak ta wiedza może pomóc nam w codziennym życiu. Po krótkim wykładzie zapraszamy do wspólnej dyskusji. PAWEŁ M. BOGUSZEWSKI Doktor, neuronaukowiec, kierownik Pracowni Metod Behawioralnych w Instytucie Nenckiego Polskiej Akademii Nauk. Zajmuje się badaniami behawioralnymi w modelach wykorzystywanych w naukach podstawowych i biomedycznych. Jego zainteresowania obejmują mechanizmy zachowań afektywnych i eksploracyjnych wraz z korelatami neuronalnymi oraz automatyzacją procesów analizy danych. Studiował biologię na Uniwersytecie Warszawskim, tytuł doktora uzyskał w Instytucie Nenckiego PAN, staż podoktorski odbył na Yale University w USA. Prywatnie jest pasjonatem programowania, żeglarstwa i popularyzacji nauki.

Kapitalizm, napędzany przez komplementarne zasady akumulacji i konkurencji, dąży do uczynienia ludzkich ciał produktywnymi. W tym celu wykorzystuje zróżnicowane aparaty i techniki mające sprawić, że staną się one możliwe do poznania i ukształtowania, tak by pracowały w sposób ciągły i wydajny, stając się funkcjonalnie zintegrowane z systemem produkcji. Historycznie owe wysiłki rozciągały się od normatywnej kontroli nad ciałami robotników w tayloryzmie i fordyzmie, przez ekspertyzę w zakresie ubioru i wizerunku menedżerów, po samoregulację ucieleśnionej ekspresji emocji i stanów mentalnych w ramach adaptacji do kultury organizacyjnej. Jedną ze strategii, która może zilustrować te przemiany jest wykorzystanie dźwięku i muzyki w środowisku pracy. Od odtwarzania specjalnie przygotowanych nagrań w fabrykach, przez śpiewanie korporacyjnych hymnów i tańczenie w lib-dubach, po mobilne aplikacje wspomagające skupienie lub kreatywność – organizacja audiosfery wokół procesu pracy stanowi poboczny, acz interesujący wątek w historii kapitalistycznych dążeń do wydobycia produktywnych mocy ciała i wprzęgnięcia go w procesy wytwarzania wartości. ARTUR SZARECKI Doktor kulturoznawstwa, adiunkt w Instytucie Nauk o Kulturze na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Prowadzi badania nad kulturą popularną (zwłaszcza muzyką), poruszając w nich zagadnienia związane z kwestiami ucieleśnienia, władzy i kapitalizmu. Autor monografii Kapitalizm somatyczny: ciało i władza w kulturze korporacyjnej (2017) oraz kilkudziesięciu artykułów naukowych opublikowanych w czasopismach krajowych i międzynarodowych.

Pojęcie cielesności nienormatywnej zakłada istnienie pewnej normy regulującej społecznie akceptowane reprezentacje ciała. Opiera się ona na pojęciu ciała uniwersalnego i służy podtrzymywaniu tego ideologicznego konstruktu, jakim w efekcie staje się „ciało”. Prowadzi to do wykluczenia i stygmatyzacji wszystkich tych typów cielesności i sposobów jej doświadczania, które się w tej normie nie mieszczą. Wychodząc od kategorii "niezwykłych ciał" wprowadzonej przez pionierkę krytycznych studiów o niepełnosprawności Rosemarie Garland-Thomson i takich widowisk, jak cyrk, jarmarki osobliwości czy freak shows, które szczyt popularności zyskały w drugiej połowie XIX w., przyjrzymy się przede wszystkim współczesnym zjawiskom i praktykom poddającym krytycznej refleksji kwestię odmienności fizycznej, czy szerzej – psychofizycznej. Przedmiotem szczególnego zainteresowania będzie niepełnosprawność we współczesnym teatrze i performansie, a punktem odniesienia - krytyczne studia o niepełnosprawności. EWELINA GODLEWSKA-BYLINIAK Kulturoznawczyni, badaczka zajmująca się obszarem teatru i performansu oraz studiami o niepełnosprawności. Wykłada w Instytucie Kultury Polskiej UW. Autorka książek Tadeusz Kantor: sobowtór, melancholia, powtórzenie (2011) oraz Teatr radio-logiczny Tymoteusza Karpowicza (2012); współredaktorka antologii Odzyskiwanie obecności. Niepełnosprawność w teatrze i performansie (2017) oraz Niepełnosprawność i społeczeństwo. Performatywna siła protestu (2018). Współpracuje z Fundacją Teatru 21, gdzie wraz z Justyną Lipko-Konieczną współtworzy dział wydawniczo-naukowy w ramach programu Centrum Sztuki Włączającej.

Karol Marks uznawany jest powszechnie za fundatora materializmu historycznego i dialektycznego, choć sam nie posługiwał się żadnym z tych pojęć. Uznaje się go za teoretyka komunizmu i socjalizmu, podczas gdy w jego pismach opisy społeczeństw postkapitalistycznych pojawiają się jedynie sporadycznie. Był z pewnością jednym z najważniejszych materialistów w historii filozofii, choć najważniejszą inspiracją teoretyczną dla jego krytyki ekonomii politycznej kapitalizmu stanowiła idealistyczna logika Hegla. W jakim więc sensie był Marks materialistą? Klasyczne wprowadzenia do jego myśli dotyczą najczęściej takich pojęć jak alienacja, towar, wyzysk czy dialektyka sił wytwórczych i stosunków produkcji. My natomiast postaramy się do materializmu Marksa podejść od innej strony - od strony wydawałoby się najmniej materialistycznej. Analizując słynny 1 rozdział Kapitału spróbujemy zobaczyć materializm Marksa przede wszystkim jako teorię abstrakcji. Przyjrzymy się, jak w kapitalizmie pracuje abstrakcja, jak tworzy się abstrakcję pracy i dlaczego to właśnie to pytanie o relację pracy i abstrakcji stanowi sedno filozoficznego materializmu. MIKOŁAJ RATAJCZAK Filozof, historyk pojęć, tłumacz i redaktor. Aadiunkt w Zespole Filozofii Kultury i Polityki IFiS PAN, współpracownik czasopisma naukowego „Praktyka Teoretyczna”. W latach 2012–2015 redaktor działu filozofii i nauk społecznych w Wydawnictwie Naukowym PWN. Jest autorem pierwszego w języku polskim i jednego z pierwszych na świecie monograficznych opracowań historii rozwoju współczesnej radykalnej filozofii politycznej we Włoszech (Forma życia i dobro wspólne, Warszawa 2020). Znawca i tłumacz myśli Karola Marksa, od 2017 współprowadzi ogólnopolskie, otwarte seminarium online „Czytanie Marksa”.

W ramach spotkania zastanowimy się wspólnie nad pytaniem sformułowanym przez oświeceniowego niderlandzkiego filozofa Barucha Spinozę, a mianowicie: do czego ciało jest zdolne? Pytanie myśliciela rozważymy w szerszym kontekście współczesnych dociekań dotyczących powiązań tego, co ludzkie i nie-ludzkie, rozwijanych w ramach nurtów posthumanizmu i nowego materializmu, a szerzej humanistyki środowiskowej. W takim ujęciu przyjrzymy się temu w jaki sposób cielesność wytwarza się w relacjach i zależnościach, korzystając z rozważań Donny Haraway. Zastanowimy się czy jednostkowe ciało może istnieć w izolacji. Pomyślimy o ciele poprzez konstytuujące je procesy, posługując się realizmem sprawczym Karen Barad. Jednocześnie sprawdzimy w jaki sposób to, co wspólnotowe wyłania się z przestrzeni cielesności myśląc razem z Rosi Braidotti. Wyruszymy też w filozoficzną podróż z Gilles’em Deleuz’em i Félixem Guattarim, aby zastanowić się czym różni się ciało (bez organów) od organizmu. BARTOSZ MROCZKOWSKI Tańczący filozof. Uzyskał tytuł doktora nauk humanistycznych o specjalizacji filozofia na podstawie dysertacji pt. „Konceptualizacje i praktyki ciała w perspektywie posthumanizmu i nowego materializmu” (2021). W swoje pracy badawczej posługuje się perspektywą transdyscyplinarną, a więc łączeniem szeroko rozumianej wiedzy z zakresu filozofii z praktykami ciała, w których się rozwija (sztuki walki, taniec, performance, medytacja itp.), ukierunkowanych na poszerzanie cielesnej świadomości i uważności w ruchu. Jego zainteresowania badawcze skupiają się wokół nurtów posthumanizmu, nowego materializmu, estetyki egzystencji, ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień cielesności/materialności oraz eksperymentów z nią związanych. Współtworzy kolektyw „W kontakcie” zajmujący się praktyką tańca kontakt improwizacja. Publikował w „Czasie Kultury”, „Praktyce Teoretycznej”, „Avant”, serii naukowej „Scripta” IFK UW. We współpracy z wydawnictwem słowo/obraz terytoria przygotowuje książkę pt. „Ciałokrewieństwo”. Jest również pracownikiem kultury oraz doradcą filozoficznym.

Technofeudalizm – tym razem nie w wykonaniu wielkich platform. Na styku dwóch kryzysów – kryzysu demokracji i kryzysu Web 2, rodzą się cyfrowe monarchie. Pozornie archaiczne idee takie jak feudalizm czy monarchizm rozwijają swoje neo formy w środowiskach nowych technologii. Jak działa Urbit, software, który ma być prototypem państwowości i nowym internetem? Kusząc niszowością i seksownymiinterfejsami urbitowy krąg wciągnął Grimes, cool kids z Brooklynu, w końcu wciągnął i mnie. Jak wygląda polityczny aspekt oprogramowań, jakie wartościowe elementy możemy w nim znaleźć i czemu feudalny futuryzm jest pociągający?Zapraszam na wild ride po technoreakcjonistycznej krainie (ʃƪ˘ﻬ˘) Kat Zavada – artystka, badaczka, naukowczyni i kuratorka sztuki cyfrowej, członkini cyberfeministycznego kolektywu Nerdka. Obecnie mieszka w Krakowie, gdzie pracuje nad doktoratem zatytułowanym „Technofeudalizm – kartografie monarchii cyfrowych” na ASP. Zavada, zafascynowana politycznym wymiarem oprogramowania, a także dynamiką władzy w zarządzaniu danymi i cyfrowymi tożsamościami, bada memy, newslettery i hierarchie świata online. Na bazie swoich badań tworzy eseje video, projekty naukowe, sztukę dźwiękową i performance, które prezentuje na wystąpieniach w całej Europie.

W dobie komputerów, gdy sztuka kochania zanikła, a narastający kryzys klimatyczny zamraża nas w niemocy, gdzie odnaleźć iskrę nadziei i motywacji do tworzenia przestrzeni cyfrowych, które wzmacniają pozytywnie, nie przyczyniając się jednocześnie do rabunkowej eksploatacji zasobów nautralnych? Czym oświetlać mroczne zakamarki serwerowni, nieustannie pracujących w ukryciu? Jak zerwać okowy bezmyślnego postępu technologicznego, którego symbolem stały się podwodne kable, zaciskające się niczym cierń na delikatnym ciele naszej planety?Podczas prezentacji zabiorę Cię w podróż do miejsc ponurych – technologicznych cmentarzysk, ale nie martw się, nie pozostaniemy tam na długo. Zachowując harmonię pomiędzy cyfrowym cieniem, a światłem innowacji, zasilę Cię nadzieją – alternatywami opartymi na gestach troski i solidarności, które stanowią klucz do regeneratywnej rewolucji cyfrowej. murzyn.asia (czytaj murzyn kropka asia) – Wyznaje i praktykuje etykę hakerską, która cechuje się zamiłowaniem do otwartych systemów, eksperymentów oraz swobodnego przepływu informacji w ramach zdecentralizowanych i lokalnych społeczności. Stawia aktywny opór i kwestionuje zastane paradygmaty technologicznej i przemysłowej dominacji nad naszym życiem społecznym, wyobraźnią i środowiskiem naturalnym. Czerpie inspiracje z teorii systemów cybernetycznych, które pozwalają jej propagować przyjazny sprzętom komputerowym sposób myślenia o ekologii, dążący do harmonizacji postępu technologicznego z rytmem życia organicznego. Projektuje edukacyjne doświadczenia, które zmieniają sposób, w jaki technologie postrzegane są przez społeczeństwo. Niektórzy nazywają to magią. Po godzinach poświęca się rozwojowi osobistemu, praktykom medytacyjnym oraz przeprogramowywaniu stanów świadomości.

Kultura, a szczególnie kultura popularna, pełna jest dystopii. Literatura, kino czy gry komputerowe nieustannie bombardują nas wizjami końca świata i zagłady ludzkości. Wiele z nich zakorzenionych jest w technologii, jak choćby narracje znane z Matrixa, Terminatora, Raportu mniejszości czy serii gier Horizon. Nie mamy natomiast właściwie w ogóle utopii, w których rozwój technologiczny tworzyłby warunki egzystencji lepszej pod względem zarówno materialnym, jak i społecznym.Tutaj na ratunek przychodzi nam Marks i zakorzeniona w jego myśleniu wizja w pełni zautomatyzowanego luksusowego komunizmu. Zdaniem autora Kapitału celem rozwoju cywilizacyjnego powinno być wyzwolenie człowieka spod przymusu pracy najemnej.Czas wolny, który byśmy w taki sposób uzyskali, służyć mógłby podejmowaniu dobrowolnych i sensownych aktywności, dzięki którym rozwijalibyśmy się i czułybyśmy się spełnione. Zamiast nas pracowałyby maszyny znajdujące się pod demokratyczną kontrolą, a owoc ich pracy byłby dystrybuowany w egalitarny i sprawiedliwy sposób wśród nas wszystkich. Jak daleko jesteśmy od spełnienia takiej wizji? Czy jest ona w ogóle technologicznie i politycznie możliwa? Wykład Jana Sowy odpowie na te i inne pytania związane z utopią świata bez pracy. Jan Sowa – dialektyczno-materialistyczny teoretyk i badacz społeczny. Studiował psychologię, literaturę i filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie i na Uniwersytecie Paryż VIII w Saint-Denis. Doktor socjologii, habilitował się z kulturoznawstwa. Prowadził badania i wykładał w instytucjach akademickich w Polsce i za granicą, m.in. na Uniwersytecie SWPS w Warszawie, Uniwersytecie Sao Paulo, Akademii Sztuk Świata w Kolonii i w Instytucie Nauk o Człowieku w Wiedniu. Był członkiem Komitetu Nauk o Kulturze PAN oraz kuratorem programu dyskursywnego i badań Biennale Warszawa. Obecnie profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Autor wielu artykułów i książek, m.in. Fantomowe ciało króla (2012), Inna Rzeczpospolita jest możliwa (2015) oraz – wspólnie z Krzysztofem Wolańskim – Sport nie istnieje (2017). Ostatnio ukazał się zredagowany przez niego wspólnie z Ekateriną Degot i Davidem Riffem tom Perverse Decolonization? (Archive Books, Berlin 2021).

Francuski filozof Bernard Stiegler pisze, że „technika jest pogonią za życiem przy użyciu środków innych niż życie”. Dlaczego wraz z rozwojem techniki obliczeniowej potocznie nazywanej sztuczną inteligencją ta pogoń obraca się przeciwko życiu i grzęźnie w świecie nekrotechnologii? Jak uodpornić się na technobiznesowy storytelling, który stępia krytyczne myślenie, a w miejsce rozwoju kultury technicznej i różnorodnych form wiedzy proponuje zautomatyzowaną bezmyślność? Będę przekonywał, że źródłem problemów związanych z AI jest błędne rozumienie „technologii”, a błąd pochodzi z wypaczonej wizji życia, która wynaturza relację, jaka łączy ludzi z techniką, a poprzez technikę z przyrodą. Pokażę również, jak moglibyśmy z tego błędu wyjść. Michał Krzykawski – dr hab., prof. UŚ, filozof, pracownik naukowy na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, gdzie kieruje Centrum Badań Krytycznych nad Technologiami. Autor i współautor wielu prac z zakresu współczesnej filozofii francuskiej, filozofii techniki i filozofii społecznej. Członek Rady Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki. Wiceprezes Fundacji Pracownia Współtwórcza (https://wspoltworcza.org).

Rozróżnienie na to co normalne (wydaje się być normalne, ale czy rzeczywiście takie jest?) i patologiczne (alternatywnie – chore) jest fundamentem nauk medycznych. Anty-psychiatria postawiła to rozróżnienie na głowie – to, co typowe okazało się być patologiczne, a tzw. zaburzenia psychiczne stały się drogą do poznania świata i samego siebie. Dzisiaj z kolei coraz częściej staramy się myśleć w kategoriach neuroróżnorodności, choć podział na jednostki typowe i atypowe pozostaje nietknięty. Czy sztuczna inteligencja może nam pomóc rozwiązać zagadkę spektrum normy i patologii? Czy może sama jest jej ofiarą? (W końcu nie jest do końca „normalna”). Marcin Moskalewicz – lider zespołu badawczego Psychiatria i Fenomenologia Obliczeniowa w IDEAS NCBR w Warszawie, profesor w Instytucie Filozofii UMCS z Lublinie, kierownik Pracowni Filozofii Zdrowia Psychicznego na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu oraz kierownik sieci badawczej Phenomenology and Mental Health na Uniwersytecie w Oxfordzie.

Czy tego chcemy czy nie, sieci AI rozgościły się w naszej rzeczywistości – już w tej chwili zagrażając niektórym zawodom, a także utrudniając życie innym (co piszę jako wykładowca akademicki). Z wielu stron słychać zasadne zastrzeżenia, obawy, czy wręcz sprzeciw wobec stosowania oprogramowania sztucznej inteligencji oraz żądania precyzyjnych regulacji. Tymczasem ze strony środowisk okołomuzycznych płynną znacznie bardziej zniuansowane sygnały…Podczas krótkiego wykładu proponuję zagłębić się w konteksty dzisiejszego technooptymizmu różnych postaci muzyki współczesnej – od FKA Twigs czy Grimes po Holly Herndon, Jennifer Walshe i Johannesa Kreidlera. Punktem wyjścia będą dwa teksty, które zostały napisane przy okazji prac nad numerem #44 magazynu „Glissando” – Maximiliano Bobera oraz Magdaleny Krysztoforskiej. Antoni Michnik – doktor nauk humanistycznych (doktorat w Instytucie Sztuki PAN), badacz sound studies performer, kurator. Członek założyciel researchersko-performatywnej Grupy ETC. Od 2013 roku w redakcji magazynu „Glissando”. Współredaktor książek „Fluxus w trzech aktach. Narracje – estetyki – geografie” Grupy ETC (Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2014) oraz „Poza Rejestrem. Rozmowy o muzyce i prawie autorskim” (Fundacja Nowoczesna Polska, 2015). Obecnie zajmuje się przede wszystkim tematyką sound studies (zwłaszcza historycznych), z performatyką dźwięku na czele.

Toksyczność modelu biznesowego Big Tech i tworzonych przez niego rozwiązań cyfrowych jest już powszechnie znanym faktem. Jednak wciąż jesteśmy zależni od dostarczanej przez te korporacje infrastruktury życia. Jak zbudować alternatywne rozwiązania, które raz na zawsze zastąpią Big Tech? To nie jest teoria — to warsztat pracy ze spółdzielczą Platformą Lokalnych Zasobów i rozwiązywania prawdziwych dylematów. Jan Oleszczuk-Zygmuntowski – ekonomista i przedsiębiorca społeczny zainteresowany złożonymi systemami, ekonomią polityczną technologii oraz gospodarką cyfrową. Współprzewodniczący Polskiej Sieci Ekonomii i Prezes Zarządu PLZ Spółdzielni, operatora centrum technologii spółdzielczych CoopTech Hub. Doktorant Akademii Leona Koźmińskiego, wykładowca kierunku Zarządzanie i AI w Cyfrowym Społeczeństwie. Założyciel i w latach 2015-2020 prezes zarządu Fundacji Instrat, progresywnego think-tanku. Doświadczenie zdobywał m.in. w Polskim Funduszu Rozwoju. Absolwent Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, stypendysta G20 Global Solutions, British Council, Møller Institute, Open Future Foundation i FEPS. Autor „Kapitalizmu Sieci”, książki nominowanej do nagrody Economicus 2020. Ambasador DigitalEU.

„Co tu jest wyparte?” to pytanie o nieświadome aspekty każdej relacji, w tym z technologią. Według psychoanalizy podmiot nie istnieje bez tego, co pierwotnie wyparte. Poprowadzimy dyskusję o podobieństwach i różnicach między tym co ludzkie i sztuczne, zastanawiając się nad zasadnością tego podziału. Co tworzenie sztucznej inteligencji mówi o nas, naszych pragnieniach i lękach? Rozważymy kwestie intencjonalności, cielesności i narcyzmu w kontekście nowych technologii. Poszukamy miłości i etyki w interakcjach z maszynami. Zapraszamy do wspólnej refleksji nad tym, co wypieramy w erze SI. Marcin Klaus – prowadzi kolektyw badawczy Insight Shot, bada wpływ współczesnych zjawisk na jednostki i społeczeństwo. Używa SI do pracy i w życiu prywatnym. Współzałożyciel Forum Polskiego Pola Lacanowskiego. Marcin Koziej – technolog i aktywista zajmujący się domeną publiczną, prywatnością, wolnością prasy i politycznym organizowaniem się online. Amator Filozofii i Psychoanalizy. Członek Forum Polskiego Pola Lacanowskiego. Sara Rodowicz-Ślusarczyk – Współzałożycielka Forum Polskiego Pola Lacanowskiego, członkini Szkoły Psychoanalizy EPFCL-Francja. Dr psychopatologii i psychoanalizy (Universite de Paris VII). Prowadzi prywatną praktykę psychoanalityczną w Warszawie.

Wszyscy wiemy, że należy „wyjść poza antropocentryzm”, ale propozycje, jak to zrobić, jest wiele i często są one wzajemnie sprzeczne. Co więcej, po bliższym zbadaniu wiele z nich okazuje się znacznie mniej przydatnymi narzędziami, niż można było sądzić z początku. Dlatego dobrze byłoby wyjaśnić sobie pewne kwestie – być może tylko teoretyczne, ale mogące mieć praktyczne skutki. Czym różnią się humanizm, antropocentryzm i korelacjonizm? Dlaczego właściwie chcemy się ich pozbyć? Czy kategoria podmiotu jest nam nadal potrzebna i jak ma się zmienić, żeby objąć też podmioty nie-ludzkie? dr Joanna Bednarek – filozofka, pisarka, tłumaczka, członkini redakcji „Praktyki Teoretycznej”, publikowała m.in. w „Tekstach Drugich”, „Krytyce Politycznej” i „Czasie Kultury”. Autorka książek: „Polityka poza formą. Ontologiczne uwarunkowania poststrukturalistycznej filozofii polityki”, „Linie kobiecości. Jak różnica płciowa przekształciła literaturę i filozofię?”, „Życie, które mówi. Nowoczesna wspólnota i zwierzęta” i powieści „O pochodzeniu rodziny” oraz „Próba”. Teksty literackie publikowała w „Czasie Kultury”, „Wakacie”, „FA-arcie” i „Trytyce”.

Celem wykładu jest przedstawienie wybranych koncepcji związanych z kwestią emancypacji w perspektywie współczesnej. Zasadniczo emancypacja jest procesem włączania do sfery równości osób lub z niej wykluczonych (z różnych względów). Wydaje się, że współcześnie problem braku emancypacji został zażegnany, a w każdym razie w krajach zachodnich. Tymczasem zagadnienia równości, uznania czy sprawiedliwości wciąż są aktualne i zdają się wymagać dalszego uzasadnienia i wsparcia. W trakcie wystąpienia poruszymy problemy związane z inkluzją mniejszości. Istotnym zagadnieniem, który należy podjąć w kontekście podejmowanego tematu, jest właściwy cel, który, siłą rzeczy, ma charakter „utopijny”, gdyż dotyczy przemyślenia właściwego stanu świata społeczno-politycznego. W związku z tym wykład będzie obejmował analizy koncepcji klasycznych, tj. Karla Mannheima, jak i współczesnych, tj. Nancy Fraser i Rebekki Solnit. dr Magdalena Gawin – adiunkt na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego, jej zainteresowania koncentrują się wokół problematyki praw człowieka, faszyzmu, i myśli feministycznej.

Co właściwie leczy choroby psychiczne? Wyłącznie farmakoterapia? Jaką rolę w procesie zdrowienia mają oddziaływania psychospołeczne: miłość, rodzina, edukacja, ale też: pieniądze, klasa społeczna, kapitał? I czym właściwie jest „choroba psychiczna”? Jednostką biomedyczną, odstępstwem od normy, a może patologicznym przedłużeniem cech, które występują u każdego z nas? Jak odpowiedzialnie mierzyć się z chorobą jako tematem – nie będąc lekarką ani naukowczynią, tylko reporterką? Na te pytania próbowałam odpowiedzieć, pracując nad zbiorem reportaży „Choroba idzie ze mną. O psychiatrii poza szpitalem”. Musiałam też zmierzyć się z faktem, że choć wszyscy lubimy kategoryzować i etykietować, to nie ma tak naprawdę jednej schizofrenii, tak samo jak nie ma jednej depresji ani jednej choroby afektywnej dwubiegunowej. Nie ma też jednej właściwej reakcji człowieka, który towarzyszy bliskiej osobie w kryzysie, a medialne tezy o szkodliwości leków, przemocy psychiatrii, koszmarze szpitali i samego chorowania nieraz kruszą się w konfrontacji z pojedynczą opowieścią kogoś, kto doświadcza choroby na co dzień i od lat. Anna Kiedrzynek – dziennikarka, reporterka. Laureatka drugiej nagrody European Press Prize 2022 za materiał o kryzysie samobójczym wśród lekarzy weterynarii. Publikowała m.in. w Gazecie Wyborczej, Newsweeku, Tygodniku Powszechnym oraz miesięczniku Pismo. Laureatka Grand Prix Festiwalu Wrażliwego w Gdyni oraz zdobywczyni stypendium dziennikarskiego im. Mileny Jesenskiej przyznawanego przez Instytut Nauk o Człowieku w Wiedniu. W 2021 roku nominowana do nagrody Grand Press w kategorii reportaż prasowy/internetowy.

Utopie, jak wiadomo, są zarazem miejscami, które (jeszcze) nie istnieją, jak i miejscami dobrymi do życia – czymś jednocześnie abstrakcyjnym, odległym, zmyślonym i konkretnym, namacalnym, prozaicznym. Wydaje się zatem, że podmiot zdolny konstruować utopie powinien być w stanie rozgościć się we wpisanej w nie dwoistości – utopiach jako miejscach i jako nie-miejscach. W moim wykładzie podążę za tą intuicją i pokażę, jakiego rodzaju miejsca dobre do życia tworzą ci, którym odmówiono w społeczeństwie wszelkiego lokum. Mowa o grupach wywłaszczonych przez kapitał i popchniętych do luźnej egzystencji na marginesach systemu: lumpenproletariuszach, włóczęgach, piratach, zbiegłych niewolnikach, zbieraczach, pracownikach gospodarek nieformalnych. Twierdzę, że grupy te, zbiorczo określane w historii filozofii politycznej w sposób pogardliwy i demonizujący – jako motłoch – dysponują szczególnym potencjałem utopijnym właśnie dlatego, że są bezmiejscowe – atopos. Wyzucie z własności wymusza na podmiotach wywłaszczonych poszukiwanie dobrych miejsc poza jej horyzontem. „Atopiczne utopie” motłochu są tyleż ulotne, nieuchwytne i skryte, co bardzo przyziemne, obecne w zaułkach kapitalistycznych społeczeństw już teraz. W wystąpieniu przyjrzymy się, co leży u podstaw ich rozmaitych form – Libertalii, Kukanii, Rzecz-pospolitych, Komun, Bezpaństw, Pluriwersów – i na ile stanowią one zapowiedź świata postkapitalistycznego. Dziś, w rzeczywistości postępującego wywłaszczenia ze środków utrzymania, pracy, schronienia, wspólnoty, przyrody, przestrzeni czy wiedzy, utopie motłochu mogą stać się naszymi utopiami. dr Łukasz Moll – socjolog, filozof, adiunkt w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Wrocławskiego i redaktor czasopisma naukowego „Praktyka Teoretyczna”. Jest autorem książki „Nomadyczna Europa. Poststrukturalistyczne granice europejskiego uniwersalizmu”. Jego obecne badania koncentrują się na dobrach wspólnych jako alternatywach dla kapitalizmu.

Ekosocjalizm to kierunek myślowy, który wyłamuje się z prostego podziału na to, co praktyczne i teoretyczne. I choć ma wiele obliczy, wszystkie postulują radykalną transformację społeczno-ekonomiczną i stworzenie alternatywnego modelu społecznego, który wyeliminuje ekonomiczną niesprawiedliwość i neokolonialną opresję oraz uwzględni troskę o planetę. Podczas spotkania skupimy się na marksistowskim obliczu ekosocjalizmu. Omówimy koncepcję „całości ekocentrycznej” J. Kovela, „rysy metabolicznej” J.B. Fostera oraz późno odkryty wymiar ekologiczny „Kapitału”. Zajmiemy się także ekosocjalistyczną praktyką polityczną. W Europie, ekosocjaliści_tki często angażują się w zaawansowane projekty transformacji energetycznej i ekonomicznej, wykorzystując rozwiniętą infrastrukturę i możliwości polityczne. W krajach peryferyjnych, takich jak kraje afrykańskie czy latynoamerykańskie, koncentrują się natomiast na lokalnych strategiach dostosowawczych, zapewniających przetrwanie społeczności w obliczu ekologicznych i społecznych wyzwań. Obie perspektywy mają wspólny cel, ale ich podejścia różnią się w zależności od kontekstu i priorytetów danego obszaru. Skupimy się na napięciu między globalnym i lokalnym wymiarem ekosocjalizmu, badając jego oddziaływanie w różnych częściach świata oraz adaptację do różnych kulturowych i ekologicznych kontekstów. Wydarzenie jest organizowane w ramach projektu w ramach realizacji projektu badawczego Idee postępu i rozwoju w kontekście kryzysu klimatycznego w filozofii peryferyjnej w XXI wieku, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki, numer projektu: 2021/43/B/HS1/03354. Karolina Kulpa – doktorantka Szkoły Doktorskiej Nauk Humanistycznych UW, tłumaczka, pedagożka. Studiowała filologię polską i filozofię na Uniwersytecie Warszawskim oraz filologię romańską na Université Bordeaux Montaigne. Jest wykonawczynią w projekcie NCN „Idee postępu i rozwoju w kontekście kryzysu klimatycznego w filozofii peryferyjnej w XXI wieku”, w ramach którego m.in. współorganizuje międzynarodowe seminarium „Philosophy and Social Movements”. Interesuje się filozofią społeczną i polityczną, teorią literatury, międzywojenną krytyką literacką oraz wszystkim, co wiąże się z nowoczesną edukacją. Współredaktorka serii „Parabaza” (WUW), współorganizatorka konferencji „Utopia i praktyka ekosocjalizmu”.

W tomie „Pawilony” (Wydawnictwo J) z 2019 roku Dominik Bielicki szukał znaków potencjalnych utopii we wczesnym kapitalizmie lat '90 i '00, gdzie „na obrzeżach utrzymuje się jeszcze / stan chwiejnej normalności”: w prostym designie etykiety keczupu Włocławek, wypożyczalni filmów Beverly Hills, pawilonami handlowymi. W swojej nowej książce „Wielki ping-pong” (Wydawnictwo J) poeta wykorzystuje obrazy ze swojego dzieciństwa, przeplatając je ze scenami współczesnymi: kupowaniem samochodu, międzynarodowym callem, remontami mieszkań. Połączenie specyficznej, niedającej się łatwo utowarowić tęsknoty z goryczą i rozczarowaniem pozwala zastanowić się, jak powinna wyglądać procedura tworzenia utopii – taka, która nie dokonuje redukcji przeszłości, zauważa jej niuanse i konfrontuje ją z realistyczną wizją teraźniejszości, a jednocześnie tworzy przestrzeń na projektowanie nowego. Jak pisze Andrij Mowczan w eseju „Pedagogika postępu”:„Nie chodzi o nostalgię za przeszłością, której powrót nie wchodzi w rachubę – nie można wejść dwa razy do tej samej rzeki. Chodzi o to, że warto byłoby nakreślić szkice nowej nowoczesności, w której sieć współrzędnych znów stałaby się możliwa, a zatem możliwa stałaby się także sama idea postępu, perspektywa, dzięki której można się poruszać” Dominik Bielicki – autor książek z wierszami: Gruba tańczy (2008) oraz Pawilony (2017). Laureat Nagrody Literackiej Gdynia (2018). Debiutował w „Filipince”. Mieszka w Warszawie. „Mały Format” – cyfrowy magazyn krytycznoliteracki. Piszemy o literaturze oraz jej politycznych uwarunkowaniach. Tworzymy miejsce dla różnych nurtów krytyki literackiej, społecznej, materialistycznej. W równym stopniu interesuje nas polityczność dzieła literackiego, co tworzenie i rozbudowywanie instytucjonalnego zaplecza umożliwiającego uprawianie tego typu twórczości. Zajmujemy się zarówno bieżącą produkcją literacką, jak i zapomnianymi lub niedostatecznie rozpoznanymi zjawiskami literackimi z przeszłości. Stawiamy na dłuższe, wyczerpujące formy i wysoką jakość oprawy graficznej. Pismo ukazuje się nieprzerwanie od maja 2017 roku.