Radio Lifo

Στον «Ίωνα» έχουμε έναν ήρωα που χρειάζεται επειγόντως τα βασικά διαπιστευτήρια μιας ταυτότητας: μια μητέρα, έναν πατέρα, ένα όνομα, κι ένα δικό του σπιτικό. Δεν έχει τίποτε από αυτά στον κόσμο όπου κατοικεί παιδιόθεν, τους Δελφούς. Όμως η ταυτότητα του ήρωα και η διαδικασία που οδηγεί στην αναγνώρισή του αποδεικνύονται πολύ πιο σύνθετα απ’ ό,τι αρχικά φαίνεται.  Ο Ίων πηγαίνει σαν μπαλάκι του πινγκ πονγκ από τον έναν υποψήφιο γονέα στον άλλον. Πώς δύναται να πατήσει στα πόδια του, όταν διαρκώς γλιστράει στην αβεβαιότητα και την αντίφαση; Πώς μπορεί να μάθει την καταγωγή του και να ταυτιστεί με αυτούς στους οποίους ανήκει; Επιπλέον, πώς μπορούμε να κρίνουμε τι συνεισφέρουν η Φύση («φύσις») και η Ανατροφή («τροφή») στη συγκρότηση ενός εαυτού, όταν η ανατροφή του Ίωνα ως έκθετου παιδιού στην κατοικία του αληθινού πατέρα του συνδυάζει ακούσια και τα δύο; Το κείμενο θέτει το κρίσιμο ερώτημα: «Ποιος είναι ο αληθινός γονιός;». Και απαντά ευνοώντας τον πατέρα, την κοινότητα και την αθηναϊκή αυτοκρατορία.

Έχει σχέση η επιθυμία με την πολιτική; Πού συναντάει ο πόθος την πειθώ; Ποιος μπορεί να θέσει τη θεά Αφροδίτη και την Αθηνά τη μία στην υπηρεσία της άλλης; Φαίνεται πως μόνον οι γυναίκες είναι ικανές, αν το αποφασίσουν. Καίτοι εξορισμένες από το πολιτικό πεδίο, θα εξεγερθούν και θα εισβάλουν στη δημόσια σφαίρα, προκαλώντας αντιστροφή των σχέσεων εξουσίας. Στόχος τους, όμως, είναι η ενότητα και όχι ο διχασμός. Η ειρήνη και όχι η συνέχιση του πολέμου. Πώς θα τα πετύχουν αυτά;Οι γυναίκες της «Λυσιστράτης» χρησιμοποιούν δυνάμεις και τεχνικές που αντλούν όχι μόνο από τη σεξουαλική τους εμπειρία αλλά και απότην οικιακή, καθώςκαι από τη συμμετοχή τους στη θρησκευτική ζωή της πόλεως. Όσο κι αν η τελευταία τούς αρνείται τα δικαιώματά τους, εκείνες αποδεικνύουν πως αποτελούν το πιο ζωτικό κομμάτι της. Τώρα,«η σωτηρία όλης της Ελλάδας κρέμεται απ’ των γυναικών τα χέρια».

Στο νέο επεισόδιο του πόντκαστ «Ζούμε Ρε», η Κατερίνα Μαλακατέ, συγγραφέας και βιβλιοπώλισσα, συζητά με τη Χρυσέλλα Λαγαρία και τον Θοδωρή Τσάτσο για τον αυτισμό, την αναπηρία και τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία συνεχίζει να αντιμετωπίζει τους ανθρώπους που αποκλίνουν από το «κανονικό». Με αφορμή τη δολοφονία του 20χρονου Θοδωρή Ζαβραδινού Καραμπαμπά στο Άργος, η συζήτηση ανοίγει δύσκολα αλλά αναγκαία ερωτήματα: πώς αντιμετωπίζουν οι κρατικές αρχές τα άτομα που βρίσκονται στα φάσμα του αυτισμού; Γιατί οι άνθρωποι με αόρατες αναπηρίες συχνά πρέπει να αποδεικνύουν συνεχώς την ύπαρξή τους; Και γιατί η κοινωνία εξακολουθεί να συνδέει την αναπηρία με την ανικανότητα, την εξάρτηση και τον αποκλεισμό; Η Κατερίνα Μαλακατέ μιλά για τον φόβο, το στίγμα και την ανάγκη τα αυτιστικά άτομα να έχουν φωνή και ορατότητα. Εξηγεί πώς η έλλειψη ενημέρωσης μπορεί να μετατρέψει μια διαφορετική συμπεριφορά σε παρεξήγηση ή ακόμα και σε κίνδυνο, ενώ αναδεικνύει την ανάγκη για εκπαίδευση όσων βρίσκονται στην πρώτη γραμμή: αστυνομικών, εκπαιδευτικών και επαγγελματιών που έρχονται καθημερινά σε επαφή με αυτιστικά άτομα. Η συζήτηση επεκτείνεται και στους γονείς, στο βάρος της ενοχής που συχνά τους επιβάλλεται αλλά και στη σημασία της αυτοεκπροσώπησης των ανάπηρων ανθρώπων. Ένα επεισόδιο για τον αυτισμό πέρα από τα στερεότυπα, για το δικαίωμα στη διαφορετικότητα και για την ανάγκη μια κοινωνία να μάθει πρώτα να ακούει.  

Στις «Τρωάδες», οι πενθούσες μητέρες –και όλες οι πενθούσες γυναίκες– έρχονται εκκωφαντικά στο προσκήνιο. Εδώ, στις πλασματικές ακτές της Τροίας, είναι ελεύθερες να θρηνήσουν και να διαμαρτυρηθούν όσο το επιθυμούν. Οι νόμοι του Σόλωνα δεν τις αγγίζουν. Και η Αθήνα, μαζεμένη στο κοίλον, είναι υποχρεωμένη να τις ακούσει. Οι άνδρες θεατές έρχονται, έτσι, αντιμέτωποι με το απαγορευμένο, με αυτό που δεν επιτρέπεται να δουν στην Αγορά ή στον Κεραμεικό: με τη θέα και τον ήχο που παράγει ένα μητρικό σώμα, όταν έχει απολέσει τα αγαπημένα του πρόσωπα. Με τις σπαρακτικές συνέπειες της δικής τους συμπεριφοράς, της κατεξοχήν ανδρικής συμπεριφοράς: του πολέμου.

Γιατί αυτές είναι οι πιο σπουδαίες «Τρωάδες» που έχουν ανέβει ποτέ στην Επίδαυρο; Τι σημαίνει στην πράξη μια πραγματικά προσβάσιμη για τους ανάπηρους θεατές θεατρική παράσταση; Πώςαλλάζει η ίδια η καλλιτεχνική διαδικασία όταν στη σκηνή συνυπάρχουν καλλιτέχνες με και χωρίς αναπηρία; Τελικά, μπορεί η συμπερίληψη να μεταμορφώσει όχι μόνο το ποιος βλέπει θέατρο αλλά και τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο το αντιλαμβανόμαστεόλοι μας;   Με αφορμή την ιστορική παρουσίαση των «Τρωάδων» του Ευριπίδη στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου στις 31 Ιουλίου και 1 Αυγούστου, σε μετάφραση Γιάννη Τσαρούχη και διασκευή-σκηνοθεσία της Ελένης Ευθυμίου, η καλλιτεχνική διευθύντρια του Εθνικού Θεάτρου Αργυρώ Χιώτη και η συνιδρύτρια της ομάδας «Εν Δυνάμει» Ελένη Δημοπούλου συζητούν με τη Χρυσέλλα Λαγαρία και τον Θοδωρή Τσάτσο για μια παράσταση που φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς στην ιστορία του ελληνικού θεάτρου. Η πρώτη πλήρως προσβάσιμη παραγωγή που παρουσιάζεται στην Επίδαυρο ανοίγει μια μεγάλη συζήτηση γύρω από το δικαίωμα όλων στην πολιτιστική εμπειρία, στις προκλήσεις αλλά και στην προσβασιμότητα στις παραστατικές τέχνες, τη σημασία της συνεργασίας με την κοινότητα των ατόμων με αναπηρία και τον τρόπο με τον οποίο η συμπερίληψη μπορεί να επηρεάσει δημιουργικά τόσο τους καλλιτέχνες όσο και το κοινό. Στη συζήτηση αναδεικνύεται ο λόγος που η προσβασιμότητα δεν αποτελεί μια απλή τεχνική υπηρεσία αλλά μια βαθιά καλλιτεχνική και κοινωνική επιλογή, ο τρόπος που σχεδιάζεται μια παράσταση ώστε να είναι προσβάσιμη σε θεατές με αισθητηριακές αναπηρίες, ο ρόλος της τεχνολογίας αλλά και γιατί το ζητούμενο δεν είναι να δημιουργούνται «παραστάσεις για ανάπηρους» αλλά καλύτερο θέατρο για όλους. Ένα επεισόδιο για τη δύναμη της τέχνης να καταργεί αποκλεισμούς, να δημιουργεί νέους τρόπους συνύπαρξης και να υπενθυμίζει ότι το θέατρο γίνεται πραγματικά δημόσιο μόνο όταν μπορεί να χωρέσει όλες και όλους.