Studio Schumpeter

In deze aflevering van Studio Schumpeter bespreken we de State of the European Union die Ursula von der Leyen afgelopen week uitsprak. De voorzitter van de Europese Commissie streeft naar een sterk Europa met een eigen positie in de geopolitieke strijd tussen China en de Verenigde Staten. Strategisch analist Ron Stoop van HCSS vindt dat Von der Leyen grotendeels de juiste prioriteiten stelt, maar wijst erop dat de uitvoering de zwakke plek is van het Europese beleid. De Critical Raw Materials Act levert vooralsnog weinig resultaten op, terwijl de energietransitie die Europa onafhankelijker moet maken die kritieke grondstoffen keihard nodig heeft. Gaat de aangekondigde Europese grondstoffencoöperatie wel tot resultaten leiden? Stoop pleit voor een slagvaardiger Europa, dat de macht op het terrein van 'high politics' - economie, buitenland, defensie - verder centraliseert. "Anders heb je gewoon niet de massa om tegenwicht te bieden."

Komt er een bijmengverplichting voor groen gas per 1 januari 2027? Dat wordt "echt een race tegen de klok", zegt Olof van der Gaag, voorzitter van de NVDE in de Studio Schumpeter-podcast. De behandeling van het wetsvoorstel dat de bijmengverplichting moet regelen werd afgelopen week gepauzeerd. Er zijn bezwaren, met name vanuit de glastuinbouw, tegen het onzekere investeringsperspectief, onder meer door de complexe vergunningverlening. Ook het rapport "Beheersbare energiekosten voor huishoudens in 2030" komt aan de orde. Dit rapport van CE Delft, in opdracht van onder meer Energie Nederland en de NVDE laat zien dat verduurzamen loont. De energiekosten van een duurzaam en een niet-duurzaam huishouden verschillen maar liefst 3000 euro per jaar.Verder: de hoge olie- en gasprijzen, de discussie rond RWE en biomassa, en de afvlakkende groei van zonne-energie.

Europa wil zijn industrie beschermen tegen goedkope Chinese import, en tegelijk verduurzamen. Een nieuw WRR-rapport ("Strategisch handelen; Beleid voor een geopolitieke economie") stelt dat dit geen twee aparte opgaven zijn: wie het één zonder het ander doet, lost niets op.Mark Boneschanscher, decaan van de faculteit Scheikundige Technologie aan de TU Eindhoven, ziet de gevolgen dagelijks in de Nederlandse chemie: fabrieken die in e mottenballen worden gelegd, ketens die afhankelijk blijven van import. Zijn vraag: welke schakels in de industrie zijn strategisch genoeg om gericht te beschermen, en welke niet?We bespreken het WRR-rapport, de nieuwe lobbygroep van Mario Draghi, het Rapport Wennink, en waarom niets doen eigenlijk geen optie is.

Toezichthouder ACM is onafhankelijk van de politiek. Dat is stevig verankerd in het Europese energierecht. Maar wat gebeurt er als de politiek onvoldoende richting geeft?Saskia Lavrijssen, hoogleraar Governance van verantwoorde energietransities en decaan van de Faculteit der Managementwetenschappen aan de Radboud Universiteit, legt uit waar het probleem zit. Het Hof van Justitie bepaalde dat een lidstaat algemene beleidslijnen mag opstellen. Maar waar houden algemene beleidslijnen op en beginnen specifieke aanwijzingen? De jurisprudentie geeft weinig houvast.In deze aflevering bespreken we dit grijze gebied aan de hand van een aantal voorbeelden. Zoals de gasnettarieven die de komende decennia fors stijgen omdat een steeds kleinere groep de netkosten draagt, het prioriteringskader waarin de ACM zelf bepaalde welke sectoren voorrang krijgen op een vol stroomnet, en de investeringsplannen van netbeheerders die beoordeeld worden door zowel de minister als de ACM.

We denken dat zon en wind weersafhankelijk zijn en steenkool, aardgas en kernenergie niet. Deze zomer bewees het tegendeel. Vele Europese elektriciteitscentrales moesten de afgelopen maanden vanwege koelwaterproblemen terugschakelen of werden volledig stilgelegd. In deze aflevering van Studio Schumpeter bespreekt Roy op het Veld de gevolgen met Sanne de Boer, analist energietransitie bij RaboResearch.De impact is groot. Hongarije riep burgers en bedrijven op om minder stroom te gebruiken. In Roemenië legden twee autofabrikanten tijdelijk de productie stil .De Boer legt uit waarom gascentrales een ander risico lopen dan kerncentrales, en waarom ook het elektriciteitsnet zelf minder aankan bij hitte. Conclusie van het gesprek: elke vorm van energieopwekking is uiteindelijk weersafhankelijk. De vraag is niet welke bron dat probleem oplost, maar hoe we een systeem bouwen dat daarmee om kan gaan.