Andisheh Radio | رادیو اندیشه

در سرآغاز جنگ دوم جهانی کینز از ناراحتی قلبی رنج می‌برد و به نظر می‌رسید ایّام بازنشستگی‌اش فرا رسیده باشد. امّا سیر حوادث به گونه‌ای پیش رفت که او پس از سال‌ها بار دیگر به خزانه‌داری انگلستان بازگشت و به سیاست‌سازی برای سیاستگذاران مشغول شد.در همین ایّام هایک طعم طرد و بیگانگی را می‌چشید زیرا هم در وطنش (اتریش) و هم در کشور محل سکونتش (انگلستان) به چشم یک شهروند مشکوک و مشکل‌دار دیده می‌شد. او در دستگاه دولتی انگلستان پذیرفته نشد و سال‌های جنگ را به تدریس در دانشگاهی گذراند که دیگر رمق و رونقی نداشت. وقایع جنگ بر رابطه میان کینز و هایک تأثیر گذاشت. ماجراهایی مثل دفاع هایک از سیاست‌های ضدتورّم کینز، و کمک‌های کینز برای اسکان هایک در کمبریج، باعث شد این رقیبان سرسخت به دوستانی صمیمی تبدیل شوند.

هایک در سال 1935 تصمیم گرفت با طرح دوبارۀ بحث «محاسبات سوسیالیستی» به موج روزافزون گرایش به سوسیالیسم در انگلستان واکنش نشان دهد. این اقدام او با پاسخ اسکار لانگه مواجه شد که معتقد بود اقتصاددانان می‌توانند کنترل و مدیریت بهینه تولید را در یک جامعه سوسیالیستی بر عهده بگیرند. حمایت اقتصاددانان دانشگاهی از ایدۀ اسکار لانگه، هایک را به سمت نقد اساسی مبانی اقتصاد نئوکلاسیک سوق داد. او با ارائۀ تعریفی غیرریاضیاتی از مفهوم «تعادل» و مطرح کردن ایدۀ «تقسیم دانش»، نقش حیاتی دانش و اطلاعات جزئی تک تک افراد را در کارکرد سالم نظام اقتصادی مورد تأکید قرار داد. هایک در پرتو این مباحث برنامه‌ریزی موفق دولت برای اقتصاد را غیرممکن اعلام کرد، و آزادی فردی را در کانون اندیشه اقتصادی قرار داد.

جان مینارد کینز در سال ۱۹۳۶ کتاب «نظریه عمومی اشتغال، بهره و پول» را مثل یک برگ برنده به روی میز اندیشه اقتصادی کوبید و با همین کتاب به اسطوره ای فراموش ناشدنی تبدیل شد.ادعای کینز این بود که آنچه تا کنون در باب فواید و مزیتهای آزادی اقتصادی از اقتصاددانان کلاسیک شنیده‌ایم، فقط در حالتی صدق می‌کند که اقتصاد در وضعیت اشتغال کامل باشد. اما وقتی با بیکاری وسیع مواجه باشیم دیگر تعالیم آزادیخواهانه کلاسیک ها گره گشا نیستند، و راهی غیر از اقتصاد دستوری و مدیریت شده نداریم.در این قسمت از پادکست مناظره قرن با خلاصه‌ای از بحثهای کینز در این کتاب دوران ساز آشنا خواهیم شد.

در اوایل سال 1933 و در اوج بحران اقتصادی آمریکا، فرانکلین روزولت به مسند ریاست جمهوری رسید و بلافاصله سیاست کنترل دولتی بانکداری و لغو استاندارد طلا را آغاز کرد. روزولت همچنین برنامه‌های وسیعی را برای اشتغالزایی دولتی در دستور کار گذاشت و مجموعۀ این سیاست‌ها به نیودیل (New Deal) مشهور شد. به این ترتیب در حالی که در انگلستان کسی توصیه‌های کینز برای دخالت گستردۀ دولت در بازار را عملی نمی‌دانست، آمریکا به سرعت به سمت دولتی‌سازی بخش‌های بزرگ و مهمی از اقتصاد حرکت کرد.این یک پیروزی بزرگ و غیرقابل پیشبینی برای نظریۀ کینز بود، ولی هنوز نقص‌هایی داشت. کینز امیدوار بود با تکمیل نظریه جدیدش بتواند سیاستمداران نیودیل را با مخارج دولتی از محل کسری بودجه آشتی دهد.

کینز و هایک به مدّت 19 سال با هم مکاتبات گاه و بیگاه داشتند. از بین ده‌ها نامه‌ای که در این سال‌ها بین این دو نفر ردّ و بدل شد، 12 نامه اهمیت ویژه‌ای دارند. این 12 نامه در پایان سال 1931 و آغاز سال 1932 نوشته شدند، و ادامه نقدهایی بودند که کینز و هایک در نشریه اکونومیکا بر علیه نظریات یکدیگر مطرح کرده بودند.در پایان این نامه‌نگاری‌ها کینز به این نتیجه رسید که بحث به بن‌بست رسیده و هایک را به نوشتن یک کتاب دعوت کرد؛ همچنانکه خودش نیز به نوشتن یک کتاب جدید مشغول شد. به این ترتیب مناظره کینز و هایک که ابتدا از نوشتن کتاب آغاز شده بود، بعد از نوشتن چند مقاله و نامه، سرانجام بار دیگر به نوشتن کتاب منتهی شد.