پادکست بن داد | روایت تاریخ حقوق ایران | Bondad Podcast

در «بن داد» به نسبت پیچیده و تاریخی دین، قدرت و عدالت می‌پردازیم جایی که پیش از شکل‌گیری قانون مکتوب و نهادهای رسمی، این باورهای دینی بودند که چارچوب رفتار، داوری و نظم اجتماعی را تعیین می‌کردند. از جهان آیینی ایلام که در آن معبد و تقدس ضامن پیمان و اجرای نظم بودند، تا جهان آریایی که راستی و وفاداری به پیمان پیش از دولت معنا داشت، و سپس اندیشه زرتشت که با مفهوم «اشه» مسئولیت اخلاقی را به درون انسان منتقل کرد، می‌بینیم چگونه دین می‌تواند از یک سازوکار بیرونیِ مبتنی بر آیین و ترس، به معیاری درونی برای داوری بدل شود. «قانون در سایه دین»، نه داوری اعتقادی است و نه نقد ایمان، بلکه تلاشی است برای فهم یک واقعیت تاریخی: اینکه در ایران باستان، دین فقط مسئله باور شخصی نبود، بلکه یکی از مهم‌ترین پایه‌های شکل‌گیری و اجرای قانون، تثبیت قدرت و ساختن انسجام اجتماعی به شمار می‌رفت؛ نیرویی که هم می‌توانست قانون را پذیرفتنی‌تر کند و هم در صورت خروجاز تعادل، به ابزاری برای مشروعیت‌بخشی به قدرت تبدیل شود.منابع اصلی:تاریخ حقوق ایران - سید حسن امینتاریخ اساطیری ایران - ژاله آموزگاراوستا (ترجمه و تفسیر) - جلیل دوستخواهآیین زرتشت کهن روزگار و قدرت ماندگارش - مری بویسThe Sociology of Religion - Max WeberThe Elementary Forms of Religious Life - Émile DurkheimEncyclopaedia Iranica

در «بن داد» | روایت تاریخ حقوق ایران، به جهان ایلام و قبایل پیرامون آن برمی‌گردیم؛ جایی که هنوز خبری از قانون‌نامه‌های مدون نبود، اما نظم اجتماعی جریان داشت. ایلام نه با یک متن واحد حقوقی، بلکه با عرف، رویه و تصمیم‌هایی اداره می‌شد که در عمل تکرار می‌شدند و اعتبار پیدا می‌کردند. شوش، انشان و نواحی کوهستانی پیرامون، شبکه‌ای از قدرت‌های محلی، معابد و بایگانی‌ها را شکل داده بودند که در آن پیمان‌ها، واگذاری دارایی‌ها، تعهدات خانوادگی و مذهبی ثبت می‌شد، بی‌آن‌که به شکل «قانون» اعلام شوند. این اپیزود نشان می‌دهد چگونه در ایلام، حکمرانی از دل عرف و رویه زاده شد؛ نظمی نانوشته که از طریق لوح‌های بایگانی، آیین‌هایمعبدی و تکرار عمل تثبیت می‌شد و پیش از آن‌که قانون نوشته شود، زمینه‌ی شکل‌گیری دولت و حقوق را در این سرزمین فراهم کرد. «قانون نانوشته» روایت این مرحله‌ی میانی است؛ جایی میان قبیله و دولت، میان عرف و قانون.منابع اصلی : شهریاری ایلام - والتر هینتس - ترجمه: پرویز رجبیتاریخ و تمدن ایلام - یوسف مجیدزادهتاریخ ایران باستان - حسن پیرنیاتاریخ حقوق ایران - دکتر سید حسن امینThe Archaeology of Elam - Daniel T. PottsAncient Iraq - Georges RouxA History of Ancient Near Eastern Law -Raymond Westbrook (ed.)Assyrian Royal Inscriptions - A. Kirk GraysonEncyclopaedia Iranica

در «بن‌داد» | روایت تاریخ حقوق ایران، به دوره‌ای از تاریخ این سرزمین می‌پردازیم که هنوز «ایران» به معنای سیاسی و دولتی‌اش شکل نگرفته بود، اما بسترهای نظم، قدرت و حکمرانی آرام‌آرام در حال ساخته‌شدن بودند. فلات ایران، پیش از ماد و هخامنشی، مجموعه‌ای از قوم‌ها، قبایل و واحدهای محلی بود که هرکدام با شیوه‌ی خاص خود، نظم اجتماعی را پیش می‌بردند؛ نه با قانون‌نامه‌های مدون، بلکه با پیمان، عرف، زور، آیین و تجربه‌ی زیسته. از هوری‌ها با شوراهای کوهستانی‌شان تا لولوبی‌هایی که مشروعیت را روی سنگ حک کردند؛ از گوتی‌هایی که نظم امپراتوری را فرو ریختند تا کاسی‌هایی که با سازگاری دوام آوردند؛ از مانناهایی که میان قدرت‌های بزرگ با خراج و پیمان زنده ماندند تا اورارتویی‌ها که با دژ و ثبت، نظم اداری ساختند؛ و از مارلیک با نشانه‌های جامعه‌ی طبقاتی تا روستاهای نخستین سیلک و گنج‌دره. «ایران پیش از ایران» روایت این پراکندگی است؛ مرحله‌ای که در آن مواد اولیه‌ی قانون، پیش از متن و پیش از دولت، در عمل و مناسبات روزمره شکل گرفت و زمینه را برای ظهور نخستین دولت‌های تاریخی در این سرزمین فراهم کرد.منابع اصلی : تاریخ ایران باستان - حسن پیرنیاتاریخ جامع ایران – مجموعه نویسندگان گزارش کاوش تپه گیان - رومن گیرشمنگزارش کاوش مارلیک - عزت‌الله نگهبانAncient Iraq - Georges RouxThe Hurrians - Gernot WilhelmThe Archaeology of Elam - Daniel T. PottsThe Ancient Civilization of Urartu - Boris PiotrovskyEcology and Empire: The Structure of the Urartian State - PaulZimanskyAssyrian Royal Inscriptions - A. Kirk GraysonA History of Ancient Near Eastern Law - Raymond Westbrook (ed.)Encyclopaedia Iranica

در این قسمت از «بن داد» | روایت تاریخ حقوق ایران، به سراغ لوح‌های قوانین آشور میانه می‌رویم؛ متونی که بیش از سه هزار سال پیش نوشته شدند، اما منطق‌شان هنوز آشناست. با خواندن بندهایی از این قوانین، می‌بینیم چگونه قانون، بدن زن را به میدان اجرا، مجازات و کنترل تبدیل می‌کند و زن نه به‌عنوان شهروند، بلکه به‌مثابه دارایی، ابزار انضباط و محل اعمال قدرت تعریف می‌شود. در حالی‌ که همین نظام حقوقی درباره‌ی زمین، قرارداد، حقابه و رهن، دقیق، حساب‌شده و منظم عمل می‌کند، در مواجهه با زن، به خشونت عریان، تحقیر و حذف حقوقی می‌رسد؛ تضادی که نشان می‌دهد در منطق این قانون، چه چیزی «ارزش» داشته و چه چیزی نه. «میراث تبعیض» روایتی است از پیوند قانون و سلطه؛ تلفیقی از تاریخ و تحلیل حقوقی برای فهم این‌که چگونه الگوهای تبعیض جنسیتی نه در حاشیه، بلکه در متن قانون شکل گرفتند و چگونه ردّ این منطق، از آشور باستان تا بخش‌هایی از جهان امروز امتداد پیدا کرده است. ⚠️ هشدار محتوا: این اپیزود شامل روایت‌هایی از خشونت فیزیکی، تجاوز مجازات‌های بدنی و زبان تحقیر جنسیتی است. اگر ترجیح می‌دهید از شنیدن چنین جزئیاتی اجتناب کنید، شنیدن این قسمت را به زمان دیگری موکول کنید.منابع اصلی : تاریخ حقوق ایران  - دکتر سید حسن امینتاریخ جامع ادیان - جان ناس - ترجمه: علی‌اصغر حکمتتاریخ تمدن - ویل دورانت A History of Ancient Near Eastern Law - Volume I - Raymond Westbrook (ed.)Law Collections from Mesopotamia and Asia Minor - Martha T. RothAncient Assyria: A Very Short Introduction - Karen Radner

در «بن داد» | روایت تاریخ حقوق ایران، به سراغ یکی از مشهورترین اسناد تاریخ قانون می‌رویم؛ متنی که بر سنگ حک شد و برای قرن‌ها به‌عنوان نماد عدالت شناخته شد، اما اگر دقیق‌تر نگاه کنیم، بیش از هر چیز روایت قدرت است. استوانه‌ی حمورابی، با مجموعه‌ای از قواعد و مجازات‌ها، تصویری از نظمی ارائه می‌دهد که در آن قانون نه از دل برابری، بلکه از جایگاه شاه معنا پیدا می‌کند. در این اپیزود می‌بینیم چگونه نوشتن قانون بر سنگ، ابزاری برای تثبیت اقتدار سیاسی شد؛ از بندهایی که جان و مال انسان را به فرمان حاکم گره می‌زنند، تا مجازات‌هایی که خشونت را در قالب نظم مشروع می‌کنند. «ستون قدرت» تلاشی است برای خواندن قانون، نه فقط به‌عنوان قاعده، بلکه به‌عنوان زبانی که قدرت با آن خودش را جاودانه می‌کند و این پرسش را پیش می‌کشد که قانون، در نخستین گام‌هایش، بیشتر در خدمت عدالت بود یا فرمانروایی.منابع اصلی : تاریخ حقوق ایران - دکتر سید حسن امینتاریخ تمدن - ویل دورانت تاریخ جامع ادیان - جان ناس - ترجمه: علی‌اصغر حکمتLaw Collections from Mesopotamia and Asia Minor - Martha T. RothStudies in Biblical and Cuneiform Law - Raymond WestbrookMesopotamia: Writing, Reasoning, and the Gods - Jean Bottéro