Reva — رِوا | از اسطوره تا واقعیت

قسمت دهم | به نام پدر؛ تراژدی فَرود چه کسی باید از عدالت در برابر دادخواهان خشمگین دفاع کند؟ سپاه ایران برای خون‌خواهی سیاوش راهی توران می‌شود؛ اما در مسیر، به کلات می‌رسد؛ جایی که فَرود، پسر دیگر سیاوش، همراه مادرش جریره زندگی می‌کند. این رویارویی، پهلوانان ایران را در برابر آزمونی قرار می‌دهد که پیروزی در آن، بیش از دلیری، به توان شنیدن و پذیرفتن اشتباه نیاز دارد. در این قسمت از پادکست رِوا، داستان فرود را روایت می‌کنیم و از مرز دادخواهی و انتقام می‌پرسیم؛ از غروری که راه بازگشت را می‌بندد، هشدارهایی که شنیده می‌شوند اما جدی گرفته نمی‌شوند، و تفاوت میان پشیمانی و پذیرفتن مسئولیت. آیا می‌توانیم رنج و خشم کسی را بفهمیم، اما آنجا که به دیگری ظلم می‌کند، مقابلش بایستیم؟ «به نام پدر» روایت همین انتخاب دشوار است؛ لحظه‌ای که وفاداری به عدالت، ما را به مخالفت با همراهانمان فرامی‌خواند. :عوامل  نویسنده و راوی: رضا باقری   صدا و تدوین: مهرداد شهبازی   طراحی هویت بصری و لوگو: شهرزاد اورنگ  متن نیایش پایانی: پریا زغند و مائده دژبد   نیایش پایانی با صدای پریا زغند منابع و توضیح دربارهٔ روایت: • فردوسی، ابوالقاسم. شاهنامه، «گفتار اندر داستان فرود سیاوش»؛ از فرمان لشکرکشی به توران تا آغاز نبرد با تژاو. متن برخط در گنجور: https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/forood • فردوسی، ابوالقاسم. شاهنامه، تصحیح جلال خالقی‌مطلق، دفتر سوم، نمایه؛ ارجاع مربوط به ضبط نام «فَرود». برای مطالعهٔ بیشتر: • خطیبی، ابوالفضل. «سرانجامِ تراژیکِ فرود»، وبگاه سخن، ۲۱ آبان ۱۳۸۹. https://a-khatibi.blogspot.com/2010/11/blog-post_12.html بازنویسی روایت و تحلیل‌های مربوط به دادخواهی، انتقام، قدرت و مسئولیت‌پذیری، خوانش پادکست رِوا از داستان است.

«وارث سیاوش | برآمدن کیخسرو» از دلِ خون سیاوش، وارثی برمی‌خیزد که هم از ایران است و هم از توران؛ فرزند سیاوش و فرنگیس، نوهٔ کیکاووس و افراسیاب. اما این فقط داستان برآمدن یک پادشاه نیست؛ داستان میراثی است که از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود: کین. در قسمت نهم «روا»، از تولد و کودکی پنهان کیخسرو در توران تا جنگ‌های خونین کین سیاوش، جست‌وجوی هفت‌سالهٔ گیو، بازگشت کیخسرو به ایران و رسیدنش به تخت شاهی همراه می‌شویم. و در تمام این مسیر، یک پرسش ما را دنبال می‌کند: دادخواهی کجا تمام می‌شود و انتقام از کجا آغاز؟ آیا می‌توان برای خون یک بی‌گناه جنگید، بی‌آنکه در این راه خون بی‌گناهان دیگری ریخته شود؟ این آغاز داستان کیخسرو است؛ وارث سیاوش و یکی از پیچیده‌ترین چهره‌های جهان اساطیری ایران. :عوامل  نویسنده و راوی: رضا باقری   صدا و تدوین: مهرداد شهبازی   طراحی هویت بصری و لوگو: شهرزاد اورنگ  متن نیایش پایانی: پریا زغند و مائده دژبد   نیایش پایانی با صدای پریا زغند منابع و مآخذ این اپیزود: ● فردوسی، شاهنامه — به‌ویژه داستان کین سیاوش، جنگ‌های ایران و توران، تولد و کودکی کیخسرو، جست‌وجوی گیو، بازگشت کیخسرو به ایران، آزمون دژ بهمن و برآمدن او به پادشاهی. ● اوستا، آبان‌یَشت (یشت ۵)، بندهای ۴۹ تا ۵۱ — نیایش کَوی هَئوسرَوَه/کیخسرو در کنار دریاچهٔ چیچست و درخواست پیروزی و فرمانروایی از اَردوی‌سور آناهیتا. ● اوستا، فروردین‌یَشت (یشت ۱۳)، بندهای ۱۳۲ تا ۱۳۵ — ستایش فَروَشی کیخسرو و پیوند او با نیرو، پیروزی، تندرستی، شکوه و فرمانروایی. ● آفرین زرتشت (Āfrīn ī Zardušt)، بند ۷ — اشاره به رهایی کیخسرو از بیماری و مرگ. ● بندهشن (Bundahišn)، ۱۸.۱۲ — روایت نابودی بتکدهٔ کنار دریاچهٔ چیچست به دست کیخسرو و یاری آذرگُشنَسپ. ● مینوی خرد (Mēnōg ī Xrad)، ۲۶.۵۹ تا ۶۳ و ۱.۹۳ تا ۹۵ — دربارهٔ کارهای کیخسرو، نابودی بتکدهٔ چیچست، شصت سال فرمانروایی، واگذاری پادشاهی به لهراسپ و جایگاه او در فرجام‌شناسی زرتشتی. ● دینکرد (Dēnkard)، ۳.۳۴۳ و ۹.۲۳.۱ — دربارهٔ جایگاه فرجام‌شناختی کیخسرو و نقش او در کنار سوشیانس در نوسازی نهایی جهان. ● هرودوت، تواریخ (Histories)، کتاب یکم، بندهای ۱۰۷ تا ۱۲۲ — روایت خواب‌های آستیاگ، فرمان کشتن کوروش، نقش هارپاگ و سپردن کودک به چوپان؛ برای بررسی شباهت‌های روایی میان کودکی کوروش و کیخسرو. ● ابوریحان بیرونی، الآثار الباقیة عن القرون الخالیة (آثارالباقیه) — برای سنت تطبیق و هم‌زمان‌سازی شاهان و روایت‌های ایرانی با تاریخ دیگر ملت‌ها صفحه اینستاگرام پادکست:@Revapodcast https://www.instagram.com/revapodcast?igsh=MTl5OHZtejcycWhxMQ%3D%3D&utm_source=qr

چرا بعضی مرگ‌ها، هزاران سال پس از وقوعشان هنوز در حافظه‌ی یک ملت زنده می‌مانند؟ در این قسمت از پادکست «رِوا»، به سراغ یکی از ماندگارترین و تلخ‌ترین روایت‌های شاهنامه می‌رویم؛ داستان سیاوش، شاهزاده‌ای که میان فرمان قدرت و وفاداری به وجدانش، راستی را انتخاب کرد و بهای این انتخاب را با تبعید و در نهایت با جان خود پرداخت. اما «سوگ سیاوش» فقط روایت زندگی و مرگ یک قهرمان شاهنامه نیست. در این اپیزود، از ریشه‌های اساطیری سیاوش و آیین‌های کهن سوگ او می‌گوییم؛ از آزمون آتش و نبرد اَشَه و دروج، از تقدس پیمان، رویارویی اخلاق و قدرت، کنگ‌دژ و سیاوش‌گرد، پیران ویسه، افراسیاب و گرسیوز، و از مسیری که سرانجام سیاوش را به قتلگاه می‌رساند. و در پایان، به پرسشی بزرگ‌تر می‌رسیم: چگونه مرگ یک انسان می‌تواند از یک واقعه عبور کند و به حافظه‌ی تاریخی یک ملت تبدیل شود؟ «سوگ سیاوش» روایتی است از راستی در محاصره‌ی دروغ، وجدان در برابر قدرت، و خونی که بر خاک ریخت، اما از حافظه‌ی ایران پاک نشد. عوامل  نویسنده و راوی: رضا باقری   صدا و تدوین: مهرداد شهبازی   طراحی هویت بصری و لوگو: شهرزاد اورنگ  متن نیایش پایانی: پریا زغند و مائده دژبد                  نیایش پایانی با صدای پریا زغند منابع و مراجع این اپیزود • فردوسی، ابوالقاسم. شاهنامه، تصحیح جلال خالقی‌مطلق. • مسکوب، شاهرخ. سوگ سیاوش؛ در مرگ و رستاخیز. • بهار، مهرداد. پژوهشی در اساطیر ایران. • بهار، مهرداد. از اسطوره تا تاریخ. • دادگی، فرنبغ. بندهش، گزارش و ترجمهٔ مهرداد بهار. • اوستا؛ کهن‌ترین سرودها و متن‌های ایرانی، گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه. • آموزگار، ژاله. تاریخ اساطیری ایران. • خالقی‌مطلق، جلال. «نظری دربارهٔ هویت مادر سیاوش»، ایران‌نامه، شمارهٔ ۶۶، بهار ۱۳۷۸. • نرشخی، ابوبکر محمد بن جعفر. تاریخ بخارا. • ابوریحان بیرونی. الآثار الباقیة عن القرون الخالیة (آثارالباقیه). برای مطالعهٔ بیشتر: مدخل‌های مرتبط با سیاوش، کیانیان، کنگ‌دژ و گاه‌شماری ایران باستان در دانشنامهٔ ایرانیکا.

در این قسمت از پادکست رِوا، به سراغ یکی از ماندگارترین و اندوهبارترین روایت‌های شاهنامه می‌رویم؛ داستان رستم و سهراب. داستانی که بیش از هزار سال است در حافظه ایرانیان زنده مانده و نام آن با مفاهیمی چون سرنوشت، ناآگاهی، حقیقت پنهان، قدرت و حسرت گره خورده است. اما آیا رستم و سهراب فقط داستان نبرد یک پدر و یک پسر است؟ یا فردوسی در دل این تراژدی، از مسئله‌ای عمیق‌تر سخن می‌گوید؟ در این اپیزود، علاوه بر روایت کامل داستان، به لایه‌های پنهان و نمادین آن نیز می‌پردازیم؛ از مفهوم تراژدی و نقش ناآگاهی در شکل‌گیری فاجعه گرفته تا تقابل نسل‌ها، کشمکش میان نظم کهن و نیروی تغییر، نقش قدرت در پنهان ماندن حقیقت و معنای نمادین نوشدارو؛ واژه‌ای که پس از هزار سال هنوز در زبان ما زنده است. رستم و سهراب تنها روایت مرگ یک پهلوان نیست؛ روایتی است درباره حقیقت‌هایی که دیر آشکار می‌شوند، فرصت‌هایی که از دست می‌روند و زخم‌هایی که گاه نه با شمشیر، بلکه با ندانستن به وجود می‌آیند. :عوامل  نویسنده و راوی: رضا باقری   صدا و تدوین: مهرداد شهبازی   طراحی هویت بصری و لوگو: شهرزاد اورنگ  متن نیایش پایانی: پریا زغند و مائده دژبد                  نیایش پایانی با صدای پریا زغند    

در این قسمت به روایت یکی از مشهورترین و نمادین‌ترین داستان‌های شاهنامه می‌پردازیم؛ هفت‌خان رستم. اما هفت‌خان فقط داستان نبرد یک پهلوان با شیر، اژدها و دیوان نیست. این روایت را می‌توان سفری نمادین به درون انسان نیز دانست؛ سفری از دل تاریکی، ترس، فریب و غرور به سوی روشنایی و آگاهی. در این اپیزود، علاوه بر روایت کامل لشکرکشی کیکاووس به مازندران، گرفتار شدن او در دام دیو سپید، هفت‌خان رستم، نبرد با ارژنگ دیو و دیو سپید، و ماجرای هاماوران و سودابه، به برخی از ریشه‌های اسطوره‌ای و آیینی مفهوم «عبور از هفت مرحله» در فرهنگ ایرانی نیز اشاره شده است؛ از هفت وادی عرفان ایرانی تا هفت مرتبه آیین مهر. رِوا تلاشی است برای خوانش دوباره اسطوره‌های ایرانی؛ نه به عنوان افسانه‌هایی دوردست، بلکه به عنوان روایت‌هایی که هنوز می‌توانند درباره انسان، جامعه و جهان امروز با ما سخن بگویند. :عوامل  نویسنده و راوی: رضا باقری   صدا و تدوین: مهرداد شهبازی   طراحی هویت بصری و لوگو: شهرزاد اورنگ  متن نیایش پایانی: پریا زغند و مائده دژبد                      نیایش پایانی با صدای پریا زغند منابع این قسمت: • شاهنامه — حکیم ابوالقاسم فردوسی • بندهش — فرنبغ دادگی؛ گزارش مهرداد بهار • پژوهشی در اساطیر ایران — مهرداد بهار • تاریخ اساطیری ایران — ژاله آموزگار • اسطورهٔ زندگی زردشت — ژاله آموزگار و احمد تفضلی • زبان پهلوی، ادبیات و دستور آن — ژاله آموزگار و احمد تفضلی • شناخت اساطیر ایران — جان راسل هینلز؛ ترجمهٔ ژاله آموزگار و احمد تفضلی صفحه اینستاگرام پادکست:@Revapodcast https://www.instagram.com/revapodcast?igsh=MTl5OHZtejcycWhxMQ%3D%3D&utm_source=qr