در جستجوی هوش اخلاقی | In Search Of Ethical Intelligence

ممکن است تعجب آور به نظر برسد ولی توجه کردن به نیازهای دیگران، خصوصا نزدیکان از جمله همسر، فرزند، والدین و کسانی که بیشتر اوقات خود را با آنها می‌گذرانیم، چالشی واقعی است، در واقع چه‌بسا کسانی که بیش از همه به ما نزدیک‌اند، بیشتر از دیگران در معرض خودخواهی، بی‌حوصلگی و تندی ما قرار  می گیرند.  این حرف ممکن است ضدو نقیض به نظر برسد زیرا علاقه و پیوند محکم‌تری با آنها داریم و طبیعتاً باید تمایل بیشتری به خوشحال کردن‌ آنها داشته باشیم. با این حال باید دید چرا تا این حد در انجام این کار سهل انگار هستیم و برایمان دشوار است؟در اجتماع، ملاحظات اجتماعی، حفظ ظاهر و رودربایستی تا اندازه‌ای رفتار ما را مهار می‌کنند. حتی اگر از درون مایل نباشیم، معمولاً می‌کوشیم حق دیگران را رعایت کنیم. اما در خانه، به‌ویژه پس از یک روز پرتنش، این مراقبت کمتر می‌شود. خستگی، گرسنگی و نیاز به استراحت چنان توجه ما را به خود مشغول می‌کنند که ممکن است سهم و نیاز دیگران را نبینیم و حتی با نزدیک‌ترین افراد زندگی‌مان تند یا بی‌ملاحظه رفتار کنیم.این بی‌توجهی همیشه در رفتارهای بزرگ و آشکار دیده نمی‌شود. گاهی کفش‌هایمان را در جاکفشی نمی‌گذاریم، چون فردا دوباره به آن‌ها نیاز داریم؛ روی کاناپه دراز می‌کشیم و تلویزیون تماشا می‌کنیم، بی‌آنکه به همسرمان در آماده‌کردن میز شام کمک کنیم؛ یا هنگام صرف غذا جایی می‌نشینیم که امکان کمک به دیگران را نداشته باشیم. هرکدام از این رفتارها کوچک به نظر می‌رسند، اما در پسِ تکرارشان این تصور پنهان است که آسایش ما از وقت و آسایش دیگران مهم‌تر است.در چنین لحظاتی، بی‌آنکه متوجه باشیم، طوری رفتار می‌کنیم که گویی مرکز جهان هستیم. همین توجه بیش از اندازه به خود، ما را آرام‌آرام از انصاف و انسانیت دور می‌کند.

قضاوت وقوع یک رخداد بیرونی و قضاوتی که در همان لحظه در مورد آن انجام می دهیم، عملا هیچ زمانی را براي تامل و درک درست از آن واقعه به ما نخواهد داد و اگر احياناً تفکری هم صورت بگيرد ، فقط براي توجيه في البداهه و سرسری از آن عمل یا پیشامد خواهد بود. بنابراین پیشامد بیرونی و قضاوت ما تقريبا همزمان صورت می گیرند، و به سختی می شود احساسی منفی را که موجب قضاوت سوگیرانه در ما می شود تشخیص داد. احساسات بخش اصلي چشم انداز دروني ما را تشكيل مي دهند، و اغلب در زير سر و صداي دايمي افكارمان غرق و در هم آميخته مي شوند بي آن كه لزوماً آگاهي روشني از آن ها داشته باشيم. بنابراین در اغلب مواقع توجهی به حضور این احساسات منفی مان نداريم، مگر در زماني كه بر حضور خودشان پافشاري كنند و راهي براي ناديده انگاشتن آنها نباشد. از این رو، این احساسات منفی می توانند ما را گرفتار اظهار نظر عجولانه و رفتار شتاب زده خودشان کنند. امروزه، اكثر متخصصان بر اين موضوع توافق نظر دارند كه احساس و تفكر يك زوج جدا يي ناپذیرند. احساسات منفی با افكاری که در ضمیر ناخودآگاه مان داریم همراه می شوند، كشمكش، نارضايتي، و بد بینی را در خودآگاه یا ایگوی ما نسبت به پیشامد هایی که در زندگی با آن ها مواجه می شویم بوجود مي آورند. در حقیقت، ایگو بلندگوی قضاوت های عجولانه و شتاب زده ای است که مولد آن عواطف، احساسات و افکار منفی هستند که در ضمیر ناخودآگاه شکل می گیرند و به شکل نفس اماره در گفتار و رفتار ما بروز می کنند. بنابراین تشخيص و تميز احساسات منفی، و همچنین تعيين هويت عوامل درونی و بیرونی که محرک این احساسات منفی و در نتیجه قضاوت های عجولانه در ما می شوند، نخستين مرحله در روند خودشناسی ما به شمار مي آيند. و اگر حداقل شناختی از خودمان نداشته باشیم، به سختي مي توانيم متوجه این گونه قضاوت های عجولانه در افکارمان بشویم و بدتر آن كه، بیشتركساني كه دور و برِ ما هستند نيز همين گونه عمل مي كنند، تا به حدي كه اين عمل طبيعي به نظر مي آيد. چنانچه زماني را به بررسي دقيق فرآيندهای ذهني مان اختصاص بدهیم ، بي ترديد از شمار چشمگير قضاو ت هايي كه در روابطِ هر روزه مان با ديگران ابراز مي كنيم، شگفت زده خواهيم شد. اکثر ما تبعات و تأثيرات سنگين قضاوت عجولانه را مي دانيم اما باز هم در غالب پیشامد ها یکسره تفكر و عقل سلیم را نادیده می گیریم و اختیار از دست مان خارج می شود. واقعا به چه دليل در غالب چنین پیشامدهایی نسبت به افکار و رفتارهای خودمان نا آگاهيم، اما بعضا وقتي از آن پیشامد فاصله می گیریم، با مرور مجدد و دقت بر روی جزئیات آن پیشامد، ناهنجار ي ها واشکالات کاری که انجام داده ایم، نمایان می شود؟ آدرس اینستاگرام: https://instagram.com/ethicalintelligence?igshid=YmMyMTA2M2Y= از طریق آدرس ایمیل زیر با ما در ارتباط باشید: [email protected] برای مطالعه بیشتر به وب سایت زیر مراجعه فرمایید: www.metisblog.com

خودبرتربینی شاید بعضی از ما با کمک تربیت اخلاقی‌ای که کسب کرده‌ایم، بتوانیم از قضاوت یا انتقاد و بدگویی درباره‌ی شخصی که رابطه ی خوبی با او نداریم و وجودش برایمان آزار دهنده است خودداری کنیم. ولی سرکوب این احساس منفی سبب از بین رفتن آن نمی‌شود و اگر روزی رفتار آزاردهنده‌ی آن شخص شدت بیشتری پیدا کند، به احتمال زیاد احساس منفی‌ای که وجود ما را فراگرفته است، قوی‌تر هم خواهد شد. شاید به کمک نیروی اراده بتوانیم ‌خودمان را به نیک‌گویی از آن شخص وادار کنیم و از آنچه رخ می‌دهد شکایت هم نکنیم.اما اگر این تلاش‌ها از این مرحله فراتر نرود، نفس اماره در ما به اَشکال دیگری مانند دلسردی، ناامیدی، احساس بی‌عدالتی یا احساس برتری در مقابل آن شخص بروز خواهد کرد. بنابراین اگر چه هنگام طغیان نفس، سرکوب کردن آن کاری ضروری است، اما این روش مبارزه‌، به‌ تنهایی کافی و مؤثر نیست. چون هر قدر هم تلاش کنیم، امیال یا به همان صورت قبل یا به صورتی جدید دوباره بروز می‌کنند. ما هر قدر بيشتر بتوانيم براساس موازين اخلاقي و با نيت معنوي زندگي كنيم و نگذاريم نقاط ضعف مأيوسمان كنند، به همان اندازه وجدان مان راحت تر ميشود و رابطه ي قوي تري با مبدأ الهی پیدا خواهيم کرد. اين فرايند سبب می شود كه به تدريج با محبت تر و نوع دوستانه تر عمل كنيم و كيفيت روابطمان با سايرين را بهبود بدهیم. در مقابل فشارها، مقاوم تر شويم و حتي در دوران سختي از زندگي خود رضايت بيشتري داشته باشيم.به جايي برسيم كه زندگي در اين جهان دوبُعدي، چه از نظر مادي و چه معنوي برايمان راحت تر شود و پيشرفت در هریک از اين دو بُعد به رشد بُعد ديگر هم كمک کند. این بر عهده ي خود ماست كه از موقعيت هاي زندگي بهترين استفاده را ببريم و بتوانيم عليرغم شكست هاي بسيار راهمان را ادامه دهيم. وقتی روی خودمان کار می‌کنیم مشاهده می‌کنیم که در اغلب اوقات نفس بطور مستقیم و واضح خود را نشان نمی‌دهد، بلکه به صورت علایم پنهان و عمیقی بروز می‌کند که باید آن علایم را شناسایی کنیم. در حقیقت وقتی یک عدم تعادل صفاتی در روان ما به مرحلة اختلال كاركردي برسد، اگر شناخت نسبی از خودمان داشته باشیم قادر خواهیم بود آثار و علائم بیماری روحی – روانی آن را در قالب بروز صفاتی چون خودخواهي، خودنمايي، غرور، يأس، طغيان‌هاي روحي، حسادت و عصبانیت بیمارگونه و بدبینی در فکر خودمان شناسایی کنیم. آدرس اینستاگرام: https://instagram.com/ethicalintelligence?igshid=YmMyMTA2M2Y= از طریق آدرس ایمیل زیر با ما در ارتباط باشید: [email protected] برای مطالعه بیشتر به وب سایت زیر مراجعه فرمایید: www.metisblog.com

رعایت اصول «اخلاقی» موضوعی تازه و یا ابتکاری جدید نیست و همواره با تعلیم و تربیت همراه بوده است. برای شناخت موانع درونی به یک هوشی فراتر از هوش عاطفی و اجتماعی نیاز داریم، هوشی که ما را در شناخت نقاط قوت و ضعفمان یاری می‌دهد و موجب خودشناسی می‌شود و آن «هوش اخلاقی» است. در این اپیزود ویژه از پادکست در جستجوی هوش اخلاقی، دکتر پوریا صحرانورد (ویراستار کتاب در جستجوی هوش اخلاقی)، و مهندس فرزاد صباغ‌پور، مولف کتاب و گوینده پادکست، راجع به کتاب ت که به تازگی توسط انتشارات پندارتابان منتشر شده است، صحبت می‌کنند. برای تهیه کتاب در جستجوی هوش اخلاقی می‌توانید از طریق راه‌های زیر اقدام نمایید: دریافت نسخه چاپی با ۱۰٪ تخفیف از وب سایت جیحون (کد تخفیف: INT10) دریافت نسخه الکترونیک از کتابراه و فیدیبو آدرس اینستاگرام: https://instagram.com/ethicalintelligence?igshid=YmMyMTA2M2Y= از طریق آدرس ایمیل زیر با ما در ارتباط باشید: [email protected] برای مطالعه بیشتر به وب سایت زیر مراجعه فرمایید: www.metisblog.com

غرور و خودبینی صفت غرور با هستی و احساس وجودی ما عجین شده است. بنابراین يك خصوصیت روانی نیست که فقط در بعضی از ما وجود داشته باشد و باقي ‌ما فاقد آن باشیم. تشخیص صفت غرور کار سختی است. البته شاید بتوانيم بعضی علائم غرور را در خودمان تشخیص دهيم. اگرچه اين علایم در اشخاص مختلف، به اشكال متفاوتي بروز می‌کنند، ولی مهم این است که هیچ‌کس از این صفت مبرا نیست. غرور ریشه در نداشتن شناخت كافي از خود دارد كه باعث می‌شود تصویر نادرستی از خودمان در ذهن مان بسازیم. به همین دلیل است كه گفته می‌شود منشأ غرور جهل است. یکی از علائم غرور، خودخواهی و خودبینی است كه باعث می‌شود معایب خودمان را نبینیم و برای خودمان اهمیت بیش از حد قائل بشویم و تصویری از خودمان بسازیم که مطابق با واقعیت نیست. شايد در حرف ‌بگوییم كه فقط افراد ابله و خودبین خودشان را مرکز عالم می‌بینند اما در عمل، خیلی از ما رفتارها و احساساتی از خودمان نشان می‌دهیم، كه بر خلاف اين ادعاست. با اینکه زندگی مدام و به نحوی دردناک به ما یادآوری و گوشزد می‌کند که ما نه مرکز جهانیم و نه در رأس آن قرار داریم، با اين حال به‌طرز خستگی‌ناپذیری مي‌خواهيم این واقعیت را انكار كنيم. وقتی کسی از ما انتقاد می‌کند، حس خودبرتربینی‌مان را که اساس ارتباطمان با دنیاست، به چالش می‌کشد. به همین علت است که از آن شخص مي‌رنجيم، چون شخصیتی را که برای خودمان تصور كرده‌ايم، پائین می‌آورد. از آنجایی‌که غرور از توهم و فریب خود نشأت می‌گیرد، وظیفه‌ي اخلاقی ما حکم می‌کند با واقعیت وجودی‌مان بیشتر آشنا شویم و از این طریق صفت تواضع را در خودمان رشد بدهیم. تواضع به ما امکان می‌دهد در مقابل فشارهای غرور مقاومت کنیم و جایگاه واقعی‌مان را در این دنیا بهتر ببينيم. اگر غرور را مترادف با جهل و از خود‌بی‌خبری بدانیم، فروتنی و تواضع مترادف با خودشناسی و مستلزم داشتن معرفت درست از خود است. اما چطور می شود صفت تواضع را در خودمان پرورش بدهیم؟ اولین قدم آن است که تشخیص بدهیم در توهم هستیم. انکار را کنار بگذاريم و به یاد بیاوريم که جایگاه واقعی‌مان در این جهان کجاست. ما بهترین، زیباترین، باهوش‌ترین، با‌فرهنگ‌ترین، موفق‌ترین و محبوب‌ترین افراد نيستيم. ما اشتباه می‌كنيم، زياد هم اشتباه مي‌كنيم. بنابراین نيازي نيست ثابت كنيم در همه‌ي امور توانايي و مهارت داريم، واضح است که نتيجه‌اي هم ندارد. بنابراین باید سعی کنیم از اشتباهاتمان درس بگيريم تا بتوانیم در زمینه کسب صفت تواضع پیشرفت کنيم. البته باید قبول کرد که هر یک از ما صفات مثبت و توانایی‌هایی داریم. اما نباید به خاطر داشتن آن صفات دچار توهم بشیم و برای خودمان ارزش بيش از حد قائل شویم، چون كه ممکن است در يك لحظه همه‌ي آنها را از دست بدهیم. بنابراین اگر همکار یا دوستی را می‌بینيم که در محیط کار موقعیتي بهتری از ما دارد، نباید از او بدمان بیاید یا به آن حسادت کنیم و یا موقعيت او را بی‌عدالتی بدانيم. بلکه باید برای او خوشحال باشيم و خودمان هم كوشش كنيم كه پیشرفت کنيم. باید در نظر داشته باشیم که این یک قاعده و قانون کلی معنوی است، یعنی وقتی کسی نتواند عیب خودش را ببیند، آن عیب مثل سرطان، روح اش را مریض و بیمار خواهد کرد. آدرس اینستاگرام: https://instagram.com/ethicalintelligence?igshid=YmMyMTA2M2Y= از طریق آدرس ایمیل زیر با ما در ارتباط باشید: [email protected] برای مطالعه بیشتر به وب سایت زیر مراجعه فرمایید: www.metisblog.com