اکو ایران | دایره

در شانزدهمین قسمت «دایره» با اجرای علی جبل‌عاملی و با حضور مجتبی شهبازی، کارشناس بازار سرمایه و محمدمهدی عسگری تحلیلگر اقتصادی به یکی از مهم‌ترین پرسش‌های این روزهای بازار پرداختیم که چرا بورس پس از بازگشایی، برخلاف بسیاری از پیش‌بینی‌ها، مسیر صعودی را در پیش گرفت و به یکی از پربازده‌ترین بازارهای هفته‌های اخیر تبدیل شد؟ بازاری که تنها چندی پیش درگیر تبعات جنگ، نااطمینانی‌های سیاسی و طولانی‌ترین توقف معاملاتی تاریخ خود بود، حالا با موجی از تقاضا و رشد قیمت‌ها مواجه شده است. اما پرسش اصلی اینجاست که آیا این رشد، صرفاً واکنشی هیجانی به کاهش تنش‌های سیاسی و پایان جنگ است یا ریشه در واقعیت‌های اقتصادی و ارزندگی سهام دارد؟ در این برنامه تلاش کردیم بورس را در کنار بازارهای موازی مانند طلا، ارز و مسکن قرار دهیم و جایگاه امروز بازار سرمایه را از منظر بازدهی، ارزش‌گذاری و ظرفیت رشد مورد بررسی قرار دهیم. همچنین به این موضوع پرداختیم که آیا سرمایه‌گذاران در حال خریدن آینده شرکت‌ها هستند یا صرفاً به تحولات سیاسی واکنش نشان می‌دهند. جمع‌بندی کارشناسان برنامه روشن بود. به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران، بازار سهام در سال‌های اخیر از رشد سایر دارایی‌ها عقب مانده و بخش مهمی از ارزش ذاتی شرکت‌ها هنوز در قیمت سهام منعکس نشده است. از همین رو، روند مثبت این روزهای بورس را نمی‌توان تنها با هیجان سیاسی توضیح داد و بخش مهمی از آن به ارزندگی بازار بازمی‌گردد. البته این تحلیل یک شرط مهم دارد و آن ثبات است. تا زمانی که اقتصاد با شوک جدیدی از جنس جنگ و درگیری نظامی مواجه نشود، اجماع کارشناسان بر این است که بازار سهام همچنان ظرفیت آن را دارد که در میان گزینه‌های اصلی سرمایه‌گذاری، بازدهی بالاتری نسبت به بازارهای رقیب به ثبت برساند.

در برنامه دهم «دایره» به یکی از حساس‌ترین ایستگاه‌های تحلیلی بازار سرمایه یعنی گزارش‌های ۹ماهه شرکت‌ها پرداختیم که می‌توان آن‌ها را نیمه‌نهایی عملکرد بنگاه‌ها دانست. جایی که بخش عمده مسیر مالی شرکت‌ها طی شده و تنها فصل پایانی سال باقی مانده است. این گزارش‌ها در فضایی منتشر شدند که نرخ ارز بیش از گذشته به بازار آزاد نزدیک شده و نشانه‌هایی از کاهش ناترازی‌ها در صورت‌های مالی دیده می‌شود، اما هم‌زمان تحت‌تأثیر فضای پرریسک سیاسی و امنیتی، کمتر از اهمیت واقعی‌شان مورد توجه بازار قرار گرفتند. در برنامه دهم «دایره»، با اجرای علی جبل‌عاملی و با حضور محمد خبری‌زاد و محمد میکائیلی، از تحلیلگران خبره بازار سرمایه، تلاش کردیم نسبت میان گزارش‌های ۹ماهه، وضعیت سودآوری شرکت‌ها، رفتار بازار و چشم‌انداز فصل زمستان را کنار هم قرار دهیم. فصلی که به‌طور سنتی می‌تواند زمان شناسایی سودهای تسعیر ارز و تغییر مسیر بازار باشد، اگر شوک جدیدی به متغیرهای کلان وارد نشود.

در دوره‌های بحران، بازار سرمایه بیش از هر زمان دیگری از چارچوب‌های کلاسیک فاصله می‌گیرد و عموم تصمیم‌ها تحت‌تأثیر ترس، نااطمینانی و رفتار جمعی شکل می‌گیرند. در چنین شرایطی، بازار به آینه‌ای از واکنش‌های انسانی تبدیل می‌شود؛ واکنش‌هایی که گاه سرعت و شدت آن‌ها، مسیر قیمت‌ها را بیش از متغیرهای بنیادی تغییر می‌دهد. در برنامه نهم «دایره» با اجرای علی جبل‌عاملی و با حضور محمدجواد فرهانیان، مدیرعامل سرمایه‌گذاری معیار و پژوهشگر حوزه مالی رفتاری و همچنین حسین بوستانی، رئیس هیئت‌مدیره کارگزاری آسمان و فعال بازار سرمایه، به سراغ همین نقطه رفتیم؛ جایی که اقتصاد کلاسیک و مالی رفتاری به هم می‌رسند. در این گفت‌وگو بررسی شد که رفتار توده‌ای در بازار سرمایه تا چه اندازه حاصل تصمیم‌های سرمایه‌گذاران حقیقی است و نقش بازیگران حقوقی در شکل‌دهی، تشدید یا حتی هدایت این رفتارها چیست. همچنین این پرسش مطرح شد که آیا در شرایط بحران، حقوقی‌ها صرفاً بازیگران تثبیت‌کننده‌اند یا آن‌ها هم در دام تورش‌های رفتاری گرفتار می‌شوند. بخش مهمی از بحث به مفهوم «انسان اقتصادی» اختصاص داشت؛ فرضی که انسان را به‌دنبال حداکثرسازی منفعت می‌داند، اما در عمل، رفتار بازار نشان می‌دهد که در آن تصمیم‌گیری‌ها همیشه عقلانی نیست. ترس از زیان، تمایل به پیروی از جمع، واکنش‌های هیجانی و سوگیری‌های ذهنی، کارایی بازار را در بزنگاه‌های بحرانی به چالش می‌کشد.

▫️شاخص بورس در هفته‌های اخیر نشانه‌هایی از بهبود و نوسانات مثبت را تجربه کرده اما وضعیت نهادهای مالی بازار سرمایه همچنان با ابهام و فشار همراه است. ▫️در برنامه پنجم «دایره» با اجرای علی جبل‌عاملی و با حضور مونا کابلی، مدیرعامل کارگزاری فارابی و ابوالفضل شهرآبادی، مدیرعامل سبدگردان داریک پارس به سراغ همین شکاف رفتیم و وضعیت فضای کسب‌وکار نهادهای مالی فعال در بازار سرمایه را بررسی کردیم. ▫️در این گفت‌وگو تأکید شد که صنعت مالی برای خروج از شرایط فعلی، بیش از هر چیز به ورود پول تازه نیاز دارد؛ نیازی که در سایه رکود کلی اقتصاد و اولویت‌گذاری‌های سیاست‌گذار، کمتر به آن پاسخ داده می‌شود. ▫️از سوی دیگر نیز نرخ‌گذاری دستوری خدمات مالی و فاصله آن با واقعیت‌های اقتصادی، به یکی از چالش‌های جدی این صنعت تبدیل شده و ادامه این وضعیت، مسیر توسعه نهادهای مالی را محدود می‌کند و ضرورت بازنگری و آزادسازی تدریجی را پررنگ‌تر نشان می‌دهد.

▫️رشد نرخ اوراق خزانه، بازار سرمایه را در موقعیتی تازه قرار داده است. ▫️در برنامه چهارم «دایره» با اجرای علی جبل‌عاملی و حضور مصطفی امیدقایمی مدیرعامل تأمین سرمایه کاردان و محسن خدابخش رئیس هیئت‌مدیره بانک سینا، دقیق‌تر به همین گره اصلی پرداختیم: افزایش نرخ اوراق چه چیزی را در بازار جابه‌جا کرده و کدام معادلات را بی‌اعتبار می کند؟ ▫️در این گفت‌وگو روشن شد که موتور اصلی این تغییر، کسری بودجه و هزینه‌های روزمره دولت است؛ عاملی که نه‌تنها تراز مالی دولت را تحت فشار گذاشته، بلکه مسیر نرخ‌ها را نیز به سمت واقعی‌تر شدن سوق داده است. ▫️مهمانان برنامه تأکید کردند که «افزایش نرخ» لزوماً به معنای «گرانی» نیست؛ بلکه بازده بدون ریسک، تحت اثر مجموعه عوامل اقتصادی به مرز ۴۰ درصد رسیده و اکنون واقعیت بازار همان چیزی است که روی تابلو دیده می‌شود. ▫️بازاری که حالا با پرسش‌های تازه‌ای روبه‌روست: سرمایه‌گذار میان ریسک و بازده چه انتخابی می‌کند و آینده جریان نقدینگی چه چهره‌ای خواهد داشت؟