DiscoverGiTi Castقسمت 6: گستره گیتی
قسمت 6: گستره گیتی

قسمت 6: گستره گیتی

Update: 2021-04-032
Share

Description


<style type="text/css">@media all and (-ms-high-contrast: none), (-ms-high-contrast: active) {.fusion-audio-1{max-width:100%;}.fusion-audio-1 .mejs-embed,.fusion-audio-1 .mejs-embed body,.fusion-audio-1 .mejs-container .mejs-controls{background-color:rgba(0,0,0,0);}.fusion-audio-1 .mejs-controls .mejs-time-rail .mejs-time-current{background:#ffffff;}}</style><style type="text/css">@media only screen and (max-width:1024px) {.fusion-title.fusion-title-1{margin-top:!important;margin-bottom:10px!important;}}</style>

گستره گیتی چقدر است؟

Google Podcasts
TuneIn Podcasts
Stitcher
Radio Public Podcasts
Castbox Podcasts
iHeartRadio Podcasts

در اینجا بد نیست کمی هم در مورد مقیاسهای منظومه خورشیدی به بحث بپردازیم.


فاصله زمین تا خورشید به طور متوسط 150 میلیون کیلومتر است که نور با سرعت 300000 کیلومتر بر ثانیه، ظرف حدود 8 دقیقه آن را می‌پیماید. یعنی هر اتفاقی در خورشید بیافتد، ما 8 دقیقه بعد مطلع می‌شویم. این مسافت را می‌توان 8 دقیقه نوری نامید. یعنی مسافتی که نور در مدت 8 دقیقه پیموده است. پلوتو که دورترین جرم فضایی است حدود 5 میلیارد و هشتصد میلیون کیلومتر از خورشید فاصله دارد و این یعنی نور خورشید حدود 5 ساعت و 15 دقیقه در راه است تا به این کره دوردست برسد. با این حساب، فاصله پلوتو با زمین هم چیزی در حدود 5 ساعت نوری می‌شود. پس اگر سفینه‌ای به پلوتو بفرستیم و بخواهیم با سرنشینان آن صحبت کنیم، با استفاده از دستگاههای رادیویی (که سرعت امواج آنها تابع سرعت نور است و با توجه به این نکته که سرعت نور حدّ نهایی سرعت‌ها در جهان هستی بوده و حرکت با سرعتی بیش از آن مطابق قوانین و مفاهیم فعلی فیزیک و ریاضی غیرممکن است و این امری کاملاً مستقل از تکنولوژی فعلی و آینده بشر می‌باشد) صحبتهای ما 5 ساعت بعد به سرنشینان سفینه خواهد رسید و 5 ساعت هم طول می‌کشد تا پیام آنها به ما برسد. این یعنی 10 ساعت تأخیر در انتقال پیام و اطلاعات و نهایتاً دشواری عظیمی برای دانشمندانی که سعی در فرستادن بشر به اعماق فضا دارند. تا اینجا اعداد در حد ساعت و دقیقه بود. از پلوتو به بعد فضا، سیاه و خالی است. جز چند جرم فضایی نسبتاً کوچک، چیز دیگری در اینجا وجود ندارد. البته شاید یک تکه سنگ فضایی یا ستاره‌ای دنباله‌دار با سرعت 50 هزار کیلومتر در ثانیه ناگهان از کنار شما بگذرد! این وضع تا چند هزار میلیارد کیلومتر به همین منوال ادامه دارد. تا به یک نقطه امید دیگر یعنی ستاره «آلفای قنطورس» می‌رسیم. نزدیکترین ستاره عالم هستی به خورشید و نیز به ما. فاصله‌اش از خورشید در حدود چهل تریلیون (میلیون میلیون) کیلومتر است یعنی نور این دو ستاره چهار سال و نیم طول می‌کشد تا به هم برسد. در مقیاس نجومی، به فاصله‌ای که نور در مدت یک سال با سرعت ثابت 300000 کیلومتر بر ثانیه می‌پیماید، یک سال نوری گفته می‌شود. پس این دو ستاره حدوداً چهار سال و نیم نوری با هم فاصله دارند. اگر به فرض محال، سفینه‌ای با سرعت نور حرکت می‌کرد، پس از گذشت این مدت به آلفای قنطورس می‌رسید. با این حال، سرعتهایی که بشر امروزی به آن دست یافته بسیار بسیار کمتر از مقدار فوق و چیزی حدود چهل و پنج کیلومتر بر ثانیه آن‌هم تحت شرایط خاص خارج از جو و با شتاب‌گیری توسط نیروی جاذبه گرانشی قوی برخی اجرام فضایی (نظیر سیاره مشتری برای سفینه پایونیر-11) بوده است. یعنی با حداکثر سرعت سفینه‌های فضایی فعلی، رسیدن به نزدیکترین ستاره جهان هستی، حدود 30000 سال به طول می‌انجامد!


هستیِ بی‌کران


اما آنچه که تا اینجا مورد بررسی قرار گرفت، تنها نگرشی بر همسایگان نزدیک ما در این گیتی پهناور بود. عمق مشاهده شده گیتی توسط انسان حدود 13 میلیارد سال نوری می‌باشد. اما این میزان متفاوت از قطر حقیقی جهان است. در واقع اتفاقاتی که در کرانه‌های دوردست جهان هستی رخ می‌دهند، به دلیل دوری بسیار زیاد، هنوز نورشان به چشم ما نرسیده است. طبق محاسبات، قطر جهان هستی باید چیزی در حدود 40-20 میلیارد سال نوری باشد. یعنی مطابق فرض محال، حرکت از یک سر جهان تا سر دیگر توسط سفینه‌ای با سرعت نور، 40-20 میلیارد سال به طول می‌انجامد! چه رسد به سفینه‌های فضایی بسیار کند امروزی بشر (و البته شاید از نظر بشر: سریع‌السیر!) که اگر تمام راه را فرضاً بتوانند با حداکثر سرعت حرکت کنند، این فاصله را شاید اگر هیچ اتفاق نامطلوبی نیافتد، ظرف مدت متوسط دویست هزار میلیارد سال (200000000000000 سال) خواهند پیمود!!


برای تصور اندازه جهان اما، در نظر بگیرید که حدود چند صد میلیارد تا چند صد هزار میلیارد ستاره مثل خورشید، به همراه سیارات و اجرام اطرافشان با هم ایجاد تنها یک کهکشان را می‌کنند. به عنوان مثال کهکشان راه شیری که خورشید و سیارات پیرامونش در آن قرار دارند، مجموعه‌ای متشکل از حدود 100 هزار میلیارد ستاره است. از طرفی تعداد کهکشانهای عالم هستی تا سال 1999 در حدود 125 هزار میلیارد کهکشان تخمین زده شد.


کهکشانی مارپیچی مملو از غبارات کهکشانی و هزاران میلیارد ستاره (هر یک کره‌ای گدازان همانند خورشید ما) که در این تصویر هرکدام به اندازه یک نوک سوزن دیده می‌شود. به نظر شما در مرکز این کهکشان که تمامی این هزاران میلیارد ستاره به دور آن در چرخشند، چه چیزی وجود دارد و چه رخ می‌دهد؟ به نظر می‌رسد در بسیاری از کهکشان‌ها، اینجا پایان کار و در حقیقت یک سیاهچاله باشد.


برای اجتناب از برخورد این غولهای ماده و انرژی با یکدیگر، هرکدام میلیاردها میلیارد کیلومتر از دیگری فاصله دارند. در صورتیکه این فاصله کمتر شود، کهکشانها در اثر نیروی جاذبه گرانشی حاصل از جرم صدها میلیارد ستاره و میلیاردها میلیارد اجرام پراکنده درون آنها، با برخوردهای عظیم بین کهکشانی، به هم خواهند پیوست.


برخورد بین دو کهکشان مارپیچی. این عکس مربوط به وقایعی است که حدود 40 میلیون سال پیش اتفاق افتاده و نور آن تازه به چشمان بشر رسیده است. میلیاردها سال طول می‌کشد تا این دو کهکشان کاملاً با هم ممزوج شده و کهکشان غول‌پیکر جدیدی را بوجود آورند. به نظر می‌رسد که کهکشان راه‌شیری که ما در آن به سر می‌بریم، گذشته‌ای اینچنین داشته است.


آلفای قنطورس، یکی از صد هزار میلیارد ستاره کهکشان ما است که نزدیکترین آنها به ما محسوب می‌شود. حتی اگر بتوانیم با زحمت فراوان و با تکنولوژی امروزی، 30000 سال بعد خود را به آلفا قنطورس برسانیم، در کل کار چندان بزرگی انجام نشده است؛ ما در بین صد هزار میلیارد نقاط نورانی در مجموعه‌ای به نام کهکشان راه شیری، از یک نقطه به نزدیکترین نقطه دیگر حرکت کرده‌ایم. حتی اگر در روزی غیر قابل تجسم، بشر به آن درجه از پیشرفت و علم برسد که تمامی دیگر ستارگان کهکشان خود را یک‌به‌یک و از نزدیک بشناسد، هنوز 125 هزار میلیارد کهکشان دیگر هر یک با دنیاهای خاص خود ناشناخته باقی مانده‌اند!!


در این همهمۀ کیهانی، نزدیکترین کهکشان به ما، کهکشان ابرهای ماژلانی بزرگ است که در فاصله 160 هزار سال نوری قرار دارد. نور کهکشان نزدیک دیگر یعنی امرأه المسلسله دو میلیون سال در راه است تا به چشم انسان برسد.


دورترین اجرامی که تاکنون رصد شده‌اند، «کوازار» (Quasars) نام دارند. کوازارها، اجرام بسیار بسیار درخشانی هستند که در مرزهای قابل رؤیت جهان هستی قرار گرفته‌اند. یک کوازار می‌تواند به تنهایی هزاران بار از نور تمام ستارگان یک کهکشان غول‌آسا پُرنورتر باشد. این اجرام، مقادیر عظیمی انرژی از خود آزاد می‌کنند. در کوازارها، هنگامی که مواد به صورت مارپیچی و در اثر گرانش فوق‌العاده قوی این سیاهچاله‌ها، با سرعتی بسیار زیاد به قعر این گودالهای فضا- زمان سقوط می‌کنند، در حین سقوط، مقدار بسیار زیادی از جرم خود را به شکل انرژی از دست می‌دهند و شاید به همین دلیل است که از فاصله 13 میلیارد سال نوری، کوازارها قابل رؤیت هستند. با استفاده از تلسکوپهای چشمی، این اجرام عظیم را به شکل نوک سوزن، چیزی شبیه به سایر ستارگان معمولی دوردست می‌توان دید. نام آنها نیز از همین‌جا گرفته شده است: quasi-stellar radio source . کوازارها در حقیقت سیاهچاله‌های بسیار پر جرمی هستند که در مراکز کهکشان‌های بسیار دوردست قرار دارند. جرم هر کدام از آنها بین صدها هزار تا چند میلیارد برابر جرم خورشید می‌باشد. برای درک این میزان جرم باید توجه داشت که صرفاً جرم خورشید معادل 1030×989/1 یا 1989000000000000000000000000000 کیلوگرم است!!


دورترین کوازار مشاهده شده (به نامJ2329-0301 ) در فاصله 13 میلیارد سال نوری از ما قرار دارد؛ بدین معنی که نور آن 13 میلیارد سال پیش حرکت خود را آغاز نموده و اکنون پس از سیزده میلیارد سال سفر در تاریکی فضا و گذر از میان کهکشانها و نزدیک ستارگان و اجرام معلق، با عبور از ابزارهای ساخته بشر بر روی شبکیه چشم این موجود هوشمند نشسته است. آنچه که ما از این کوازار می‌بینیم، تصویری است که این جرم فضایی در حدود 13 میلیارد سال پیش داشته است؛ زمانی که جهان هستی هنوز بسیار جوان بود؛ شاید مشاهده این تصاویر مراحل آغازین تشکیل جهان فعلی را بر ما نمایان سازد. معلوم نیست که در این مدت طولانی چه بر سر این کوازار آمده. کسی چه می‌داند شاید هم دیگر اصلاً وجود نداشته باشد!


Comments 
00:00
00:00
x

0.5x

0.8x

1.0x

1.25x

1.5x

2.0x

3.0x

Sleep Timer

Off

End of Episode

5 Minutes

10 Minutes

15 Minutes

30 Minutes

45 Minutes

60 Minutes

120 Minutes

قسمت 6: گستره گیتی

قسمت 6: گستره گیتی

Siavash A Noorbakhsh