OVT Doc

Wereldwijd is kinderarbeid een enorm probleem: 138 miljoen kinderen werken, van wie 54 miljoen gevaarlijk of schadelijk werk doen.   In Nederland is kinderarbeid uitgebannen. Althans, als je het uitbuiten van kinderen door hun eigen ouders op social media niet meetelt. Een wet die kindvloggers beter moet beschermen is in de maak.   En hoewel we dat uitbuiten op Instagram en TikTok niet moeten bagatelliseren…  Wat kinderen in de eerste decennia van de 20e eeuw moesten doormaken, is van een andere orde.   In de tweedelige documentaire ‘Jeugd Versleten’ horen we de verhalen van mensen die dat zelf hebben meegemaakt.  Programmamaker Katinka Baehr maakte dit tweeluik, op basis van OVT-documentaires uit  1989, die werden gemaakt door Paul van der Gaag, Kiki Amsberg, Marnix Koolhaas en Kees Slager.

Begin februari vond in Marrakech in Marokko de 6e Wereldconferentie over de uitbanning van kinderarbeid plaats.  2025 had het jaar moeten zijn dat er wereldwijd een einde aan kinderarbeid zou zijn gekomen, maar dat doel is niet gehaald. Nog altijd werken er 138 miljoen kinderen, van wie 54 miljoen gevaarlijk of schadelijk werk doen.  In Nederland is kinderarbeid wel uitgebannen. Maar wie denkt dat al zo is sinds het ‘Kinderwetje van Van Houten’ in 1874, zit ernaast. Nog tot ver in de 20e eeuw werd er in Nederland door kinderen gewerkt. In de tweedelige documentaire ‘Jeugd Versleten’ horen we de verhalen van mensen die dat zelf hebben meegemaakt.  Programmamaker Katinka Baehr maakte deze tweeluik, op basis van interviews uit 1989 uit de OVT-serie ‘Arbeiderslevens’.  Die interviews komen uit documentaires gemaakt door: Paul van der Gaag, Kiki Amsberg, Marnix Koolhaas en Kees Slager.

Een grote ruzie tussen de Verenigde Staten en Groot-Brittannië over een tropische eilandengroep in de Indische Oceaan is begin februari met een sisser afgelopen. Het gaat om de Chagos-eilanden, die ten zuiden van de Maladiven liggen en onderdeel zijn van de Britse overzeese gebieden. Groot-Brittannië zou de eilanden overdragen aan voormalige kolonie Mauritius. Maar daar werd de VS woedend over, want op een van de eilanden ligt een grote Amerikaanse basis. ‘Een daad van grote domheid’, noemde Trump het. In alle berichtgeving wordt één groep telkens over het hoofd gezien: de voormalige bewoners van Chagos, die in de jaren ‘70 gedwongen werden hun archipel te verlaten. Programmamaker Saar Slegers was wél in hen geïnteresseerd en maakte 15 jaar geleden voor de NTR de documentaire: ‘Pottenkijkers ongewenst’.  De documentaire werd eerder uitgezonden in RadioDoc, de voorloper van de VPRO/NTR documentairepodcast DOCS. Sounddesign en techniek: Arno Peeters

We zijn er maar druk mee: het kneden, trainen en corrigeren van ons menselijk lichaam. Die zoektocht naar het ideale lichaam is niet nieuw. Altijd al probeerden we onze contouren te veranderen en aan te passen aan het heersende schoonheidsbeeld. Maar voor de introductie van  cosmetische ingrepen en uitgebreide fitness-routines was men voornamelijk afhankelijk van ondermode: korsetten snoerden de taille in, bustles vergrootten de billen, beha’s liftten boezems omhoog, en slips en gordels maakten de buik plat. Het Design Museum in Den Bosch toont alle middelen die door de tijd heen in het leven werden geroepen om ons silhouet te vormen. Met conservator en curator Anne-Karlijn van Kesteren en fervent ondermode-verzamelaar Dirk-Jan List. Gemaakt door Laura Stek

Het is de ‘Week van het vergeten kind’. Daarin wordt specifiek aandacht gevraagd voor de uithuisplaatsingen van kinderen, nog steeds duizenden per jaar. Vaak maakt het meer kapot dan dat het oplost. In de jaren 60 en 70 konden kinderen terecht komen in het Amsterdamse burgerweeshuis aan het IJsbaanpad. Architect Aldo van Eyck creëerde in 1960 een complex dat oogde als een kashba of een labyrint. De kinderen werden er onderverdeeld in verschillende groepen: de meeuwen, de merels, de duiven en de eagles. Hoe hebben zij hun verblijf ervaren? En wat waren de idealen achter het complex? Gemaakt door Laura Stek

In de jaren ‘80 zonden we bij OVT een 11-delige serie uit met de fantastische titel en introductie: ‘De korte en nimmer vertelde geschiedenis van alternatief Nederland in de Woelige jaren zestig, in elf delen verklaard en uitgelegd voor de jeugd van de jaren tachtig en al die anderen die het ook maar van horen zeggen hebben.’  Aflevering 3 ging over de Vietnam-beweging en over hoe ver sommige activisten gingen. Het begon met demonstreren en eindigde met het naar veilig gebied smokkelen van Amerikaanse deserteurs.  De parallellen met nu zijn onmiskenbaar. Van de massale rode lijn demonstraties, het politieke ongemak hoe om te gaan met bondgenoten die volkenrechten en mensenrechten schenden tot de vraag: Wat kun je doen, als activist, maar ook als militair? Hoe ver ga je en welke risico’s ben je bereid te nemen?  Reden genoeg dus voor een hermontage van de documentaire die in december 1986 werd uitgezonden en werd gemaakt door Caroline Hanke. Deze hermontage is gemaakt door Katinka Baehr. De Nederlandssprekende deserteur Ralph Waver is overigens teruggegaan naar Nederland en heeft hier asiel aangevraagd. De kranten stonden er maandenlang vol van en de Nederlandse regering zat er flink mee in de maag. Bang voor een stroom aan nieuwe deserteurs en voor ruzie met de VS. Uiteindelijk mocht Waver op humanitaire gronden blijven. Een compromis.

Historicus Mirjam Prenger ontdekte in het archief van het Amsterdams Bouwfonds de aantekenschriftjes van woningopzichteres Clasien Meursing. In haar notities komt het doen en laten van de bewoners van een woonblok in de Amsterdamse Indische Buurt in de jaren ’20, ’30 en ’40 tot leven. Meursing was de spil waar de woonblokgemeenschap om draaide. Ze haalde niet alleen wekelijks de huur op maar fungeerde daarnaast als – wat we nu zouden zeggen- case-manager, gezinscoach, schuldhulpverlener en maatschappelijk werker. Clasien Meursing, woningopzichteres; is een radiodocumentaire van Sandra Rottenberg. Research: Mirjam Prenger. Eindmix: Berry Kamer. Eindredactie: Katinka Baehr. De citaten werden gelezen door Bertien Minco, Katinka Baehr en Joan Veldkamp. Teun Grondman en Marion von Tilzer speelden de muziek, en Mira en Linde zongen een lied uit de revue van Clasien Meursing.

Na haar podcast Kweekje, mi kwekipikin dacht Nicole Terborg haar eigen familiegeschiedenis te hebben verteld. Maar na de uitzending stroomden de reacties binnen: van mensen uit Suriname, Curaçao, Aruba en Nederland die zichzelf herkenden in haar verhaal. Hun berichten lieten Nicole niet meer los. In deze bonusaflevering gaat ze op bezoek bij vijf van hen: Cheryl, Guno, Florence, Naïra en Nzinga, allemaal kweekjes van verschillende generaties. Hun verhalen tonen hoe groot en veelzijdig deze gedeelde geschiedenis is: vol liefde en zorg, maar ook van gemis, migratie en veerkracht.    Deze bonusaflevering van Kweekje, Wij waren allemaal kweekjes is ook een co-productie van OVT en Prospektor en  kwam tot stand met steun van het Fonds BJP Journalistiek+, het Cultuurfonds, het Amarte Fonds, OSCAM, de Gemeente Amsterdam en het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK).

Kaapverdië is dit jaar 50 jaar onafhankelijk. Rotterdam en Kaapverdië hebben altijd een nauwe band gehad. Er wonen tussen de 20 en 30 duizend Kaapverdianen, maar toch hoor je weinig over deze migrant. De migratie, en de oorzaken ervan, hebben desalniettemin behoorlijke sporen achtergelaten. Dat veel Kaapverdianen zich toch thuis voelden en voelen in Nederland heeft veel te maken met de grote rol van de ‘pensão’s’, de pensions, waar de meeste Kaapverdianen kwamen te wonen.   Programmamaker: Jan Maarten Deurvorst

Het was op een doordeweekse nacht in januari 1978, dat een iconisch hoorspel werd uitgezonden door de VPRO.: ‘De doodsangstescapade’ van radiomaker en fluxus-kunstenaar Willem de Ridder. De Ridder verleidde luisteraars massaal om in de nacht met de auto naar het vissersdorp Woudrichem te gaan. Voor de Woudrichemmers was de nachtelijke invasie een totale verrassing.  Programmamaker Jan Maarten Deurvorst sprak met radioluisteraars die destijds meededen én met mensen uit Woudrichem.  Het oorspronkelijke 4-uur durende hoorspel is te beluisteren in Parel Radio, de VPRO-podcast met een selectie van de mooiste documentaires en hoorspelen. En Jan Maarten Deurvorst vertelt in Parel Radio waarom hij het programma van Willem de Ridder zo inspirerend vindt. https://pod.link/1056931611

In Moeder-Land staan de brieven centraal tussen ouders in een dorp in de Sovjet-Unie en hun dochter Alexandra. Ze worden door de Tweede Wereldoorlog en later door het IJzeren Gordijn van elkaar gescheiden. De 19-jarige Alexandra werd door de Duitsers uit haar dorp in het Noorden van de Sovjet-Unie gehaald en gedwongen om in Duitsland te gaan werken. Daar ontmoet ze Piet, met wie ze na de bevrijding mee gaat naar Amsterdam. In Nederland bouwen ze een leven op. Alexandra ziet haar ouders nooit meer terug.   De brieven van Alexandra's ouders zijn er nog. Haar dochter Frieda (78) heeft ze altijd bewaard, al kan ze de teksten niet lezen want Russisch heeft ze nooit geleerd.  Programmamaker Yula Altchouler is van Russische afkomst en vertaalde de honderden verkleurde velletjes die de ouders van Alexandra schreven. In iedere brief vragen ze haar om terug te komen.   Moeder-Land is een verhaal over spanning tussen Oost en West, en over hoe oorlog families verscheurt.  Programmamaker: Yula Altchouler Muziek en montage: Jesse Koolhaas.Erik van Woudenberg op gitaar Brieven zijn ingelezen door Raissa Molostova en Leonid Russanovskiy Research: Viktoria Chernukha Productie: VPRO: Katja Sokolova Eindredactie: Katinka Baehr en Stef Visjager Deze documentaire is mede tot stand gekomen met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten en het NPO fonds.

In Nederland wordt veel en snel afgebroken, maar de sloop van de steenkoolindustrie ging eind jaren zeventig wel erg rap en rigoureus. In Limburg zijn in recordtempo bijna alle torenhoge schoorstenen, koeltorens en liftschachten tegen de vlakte gegooid. Zo is de voormalige mijn Oranje Nassau I in Heerlen nu een leeg veld, hoewel er sinds kort grote billboards staan die historische foto’s tonen van de afbraak onder de titel ‘De Vrolijke Vernietiging’. Dat is een project van kunstenaar Maurice Hermans, die zo wil laten zien hoe totaal en traumatisch het uitvlakken van de mijngeschiedenis was voor Zuid-Limburg. Hij spreekt over de ‘fantoompijn’ in Heerlen, omdat vertrouwde ijkpunten als de Lange Jan en de Lange Lies – de hoogste schoorstenen wijd en zijd – opeens weg waren en daarmee ook de identiteit van de stad.   Waarom is al dat industrieel erfgoed weggepoetst? Hoe kun je verder met een geschiedenis zonder tastbaar houvast? En: Wie is die man in bruinige maatpakken die zo eenzaam op al die oude foto’s staat?  Maker: Marten Minkema

Een podium met een kruk, een glaasje water en een microfoon op een standaard. Een man of vrouw die verhalen vertelt en grappen maakt. Geen typetjes, geen liedjes en geen sketches. In de zaal een klein publiek dat lacht, doodstil blijft of terugpraat. Het is inmiddels een bekend beeld, maar stand-up comedy werd pas in de jaren negentig geïntroduceerd in Nederland. De wortels van deze kale podiumkunst liggen in het Amerika van de drooglegging. Programmamaker Laura Lubbers reist samen met Patrick van den Hanenberg, auteur van het boek ‘Stand up and Fight. 35 jaar stand-up comedy in Nederland van Raoul Heertje tot Sezgin Güleç’ langs de geschiedenis en ontwikkelingen van stand-up comedy in Amerika en Nederland.   Stemactrice: Hymke de Vries  Dank aan: Wouter Monden en de Elektra Podcast

Deze zomer in OVT: de beste historische documentaires uit andere programma’s en podcasts. Deze laatste aflevering: Aflevering 1 van de 10-delige podcast Herrijzend Nederland. Radio in oorlogstijd, die programmamaker Peter de Ruiter maakte voor Beeld & Geluid.   Als in september 1944 Eindhoven wordt bevrijd, treffen de geallieerden er een in het geheim gebouwde radiozender aan. Met veel improvisatietalent kan de zender al drie weken later beginnen met uitzenden onder de naam Radio Herrijzend Nederland. In de podcast horen we authentieke fragmenten van deze zender, maar ook van Radio Oranje en de genazificeerde Nederlandse Omroep in Hilversum. Een serie over radio in oorlogstijd en de strijd om de hoofden en harten van de luisteraars.

Deze zomer in OVT: historische documentaires die niet door ons zijn gemaakt maar die we zo mooi vinden dat wij ze graag willen laten horen.   Deze week: Een moskee op een ansichtkaart, een aflevering uit de podcast Platte Grond. Een heel erg fijne podcast over architectuur. Zoals de makers zelf zeggen: Een serie over de kracht van architectuur en over plannen voor de toekomst. Over torenhoge ambities en over het spoor soms volledig bijster zijn.  Een verhaal gemaakt door Mariëtte Heres.

Deze zomer in OVT: de beste historische documentaires uit andere programma’s of podcasts. Deze aflevering: ‘Verplicht vrije seks’, een bizar verhaal over een Nederlandse maöistische commune in de jaren ‘80. Heel erg mooi gemaakt door Jan Maarten Deurvorst voor het programma Radiodoc, de voorloper van de VPRO/NTR podcast DOCS. De documentaire komt uit 2014.  Eindredactie: Jair Stein  Eindmontage: Alfred Koster

Deze zomer in OVT: historische documentaires die niet voor ons zijn gemaakt maar die we zo mooi vinden dat wij ze graag willen laten horen. Deze zondag: ‘De vrouwenflat’, een documentaire van Sandra Rottenberg die ze maakte voor DOCS (VPRO/NTR). ‘De vrouwenflat’ gaat over de flats die tussen 1940 en 1965 verrezen in Nederland, speciaal gebouwd voor alleenstaande werkende vrouwen. Vrouwenorganisaties zetten zich al sinds het begin van de 20e eeuw in om woonruimte voor alleenstaande vrouwen te realiseren. Voormalig onderwijzeres Fiet Kraamwinkel kreeg dankzij de bemoeienis van het schoolhoofd van de school waar zij werkte in 1963 eindelijk een eigen éénkamerwoning. Nu wordt haar flat grondig gerenoveerd en verhuist ze op haar 98e naar een seniorenwoning. Sandra Rottenberg zoekt haar oude schooljuf rondom de verhuizing op. MET DANK AAN: Fiet Kraamwinkel, Laura Lubbers, Fabiola Eekhout, Veerle Leijnse, Lida van Tilburg, Anne Buitink, Anita Heijkoop, Bernie Nijenhuis, Ellen van Kessel en Sophie van Brunschot.   De stemmen van de vrouwen uit het woononderzoek zijn van:  Chiara Tissen, Hanneke Last en Hymke de Vries     De tentoonstelling Een kamer voor jezelf  is onder andere te zien in: OBA Roelofhartplein (24 mei -13 juli 2025) en Museum ’t Schip (vanaf 14 augustus 2025)    Samenstelling: Sandra Rottenberg  Eindmix: Berry Kamer  Eindredactie: Remy van den Brand    Deze documentaire werd gemaakt in opdracht van VPRO DOCS.

Deze zomer in OVT: historische documentaires die niet voor ons zijn gemaakt maar die we zo mooi vinden dat wij ze graag willen laten horen. Deze aflevering: ‘Bouta’s laatste zet’. Oud president Bouterse werd in december 2023 definitief veroordeeld tot twintig jaar cel vanwege zijn leidende rol bij de Decembermoorden in 1982. In de podcastserie ‘Bouta’s laatste zet’ van Argos en Investico onderzoeken programmamaker Linda van der Pol en Sylvana van den Braak hoe Bouterse vervolgens een jaar lang, tot zijn dood, onder de radar kon blijven. Voor OVT maakten we een hermontage van deel 1 en deel 2 waarin de nadruk ligt op de decembermoorden zelf waarbij vijftien tegenstanders van het militaire regime werden vermoord.  Luister de hele serie in Argos series. https://argos.vpro.nl/collecties/boutas-laatste-zet

Begin jaren 80 waren er verschillende protesten tegen de plaatsing van Amerikaanse kruisraketten in Nederland . Het bekendst was het vredeskamp bij de militaire vliegbasis in Woensdrecht, maar ook bij de basis in Volkel werd geprotesteerd. Het was een publiek geheim dat daar al sinds 1959 kruisraketten lagen. Begin 1984 streek er een Vrouwen Vredes Kamp neer dat in de loop der maanden op steeds meer weerstand stuitte uit de directe omgeving. Paulien Loerts sloot zich als 19-jarige aan bij het kamp. Meer dan veertig jaar later reist ze samen Chris Bajema terug naar Volkel.

Stiekem luisterde de 8-jarige Azemina mee met de volwassenen en ze merkte: er is iets mis. Maar dat haar zorgeloze leven van de ene op de andere dag veranderde in een horrorfilm, kon ze niet bevatten. Ruim drie jaar zat ze met haar familie vast in Srebrenica, dat afgesloten was van water en elektriciteit, waar bijna geen eten en medicijnen waren en de stad werd continu aangevallen.  Toen de VN-militairen kwamen werd het iets rustiger. Maar uiteindelijk werd de stad ingenomen door Bosnisch Servische troepen. Azemina werd met haar moeder, broertje en andere familieleden gedeporteerd. Haar vader vluchtte door de bossen.Tijdens de angstige momenten zei haar moeder elke keer tegen haar kinderen: vasthouden en nooit loslaten.