Tạp chí Tiêu Điểm

Ngày 01/11/2026, Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) cáo buộc nhóm tin tặc Bắc Triều Tiên TraderTraitor đứng sau vụ đánh cắp 6,3 tỷ đô la tiền ảo trên nền tảng giao dịch Binance hôm 29/10. Chế độ Bình Nhưỡng thông qua lời Kim Yo Jong, em gái lãnh đạo Kim Jong Un, đã phủ nhận cáo buộc, cho đấy là « một hành động khiêu khích chính trị ». Tuy nhiên, từ năm 2013, Bắc Triều Tiên đã coi chiến tranh mạng như là một ưu tiên quốc gia, ngang hàng với vũ khí hạt nhân và tên lửa đạn đạo. Vậy Bình Nhưỡng đã phát triển hoạt động tin tặc như thế nào ? Từ cải thiện năng suất nhà máy đến hoạt động tin tặc Ngay từ những năm 1970, Bắc Triều Tiên đã bắt đầu phát triển năng lực tấn công mạng. Nhiều sinh viên đã được gởi sang nhiều nước như Nga, Trung Quốc và thậm chí là Đông Đức để theo học ngành lập trình. Mục tiêu ban đầu là nhằm cải thiện năng suất các nhà máy trong nước. Nhưng vào những năm 1980 và 1990, Kim Jong Il, thân phụ lãnh đạo Bắc Triều Tiên Kim Jong Un hiện nay, đã nghĩ rằng, việc thành lập một đội ngũ hay một đội quân gồm những người có khả năng xâm nhập vào hệ thống máy tính cho quân đội Bắc Triều Tiên có lẽ là một ý tưởng khôn ngoan hơn cả. Một đơn vị tin học đã được hình thành vào năm 1998, với nhiệm vụ ban đầu là hoạt động gián điệp, thu thập thông tin tình báo cũng như là tạo ra nguồn ngoại tệ đáng kể cho chế độ Bình Nhưỡng. Khác với cha, Kim Jong Un coi trọng kỹ năng tin tặc. Ông hiểu rõ tầm quan trọng của công nghệ và việc sử dụng các ngành công nghệ tiên tiến để cải thiện năng suất nền kinh tế. Tuy nhiên, Bắc Triều Tiên đang bị quốc tế cô lập, và do vậy, nhìn chung nền kinh tế đang trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng do những biện pháp trừng phạt ngày càng nặng nề mà Mỹ và quốc tế áp đặt. Theo giải thích từ Bloomberg, vì thiếu các nguồn lực và tiền bạc để chế tạo các loại vũ khí quy ước, Bắc Triều Tiên đã tập trung mọi nguồn lực vào việc phát triển vũ khí hạt nhân và tên lửa đạn đạo mà giới chuyên gia đánh giá là những loại vũ khí « bất cân xứng », có khả năng mang lại lợi thế tức thì cho chế độ. Nếu xét hoạt động tin tặc của Bình Nhưỡng trong bối cảnh này, chiến lược này rõ ràng không tốn nhiều chi phí cho Bắc Triều Tiên. Tuyển chọn có hệ thống và được đào tạo bài bản Do vậy, ngay sau khi lên cầm quyền, Kim Jong Un đã nâng cao vị thế của đơn vị tin học mà cha ông thành lập. Năm 2013, ông tuyên bố rằng chiến tranh mạng giống như vũ khí hạt nhân và tên lửa, là một « thanh gươm đa năng » thiết yếu cho năng lực tấn công của đất nước. Quá trình tuyển chọn bắt đầu từ rất sớm, ngay từ cấp trung học cơ sở trong độ tuổi 11 hay 12. Mỗi năm, chính quyền chọn khoảng từ 150 đến 200 em để học ngành tin học, theo như giải thích từ Kim Heung-Kwang, một cựu giảng viên và hai người đào tẩu khác từng làm việc trong lĩnh vực công nghệ thông tin. Ở tuổi 17, những ứng viên xuất sắc nhất được gởi đến các trường đại học hàng đầu của đất nước là Kim Chaek và Kim Il Sung ở Bình Nhưỡng, và trải qua một quá trình sàng lọc tiếp theo trước khi một số ít được nhận vào đơn vị 121, đơn vị « quân sự mạng » nổi tiếng được đặt dưới sự điều hành của Tổng cục Tình báo, cơ quan điều hành các hoạt động và giám sát nhiều nhóm tin tặc. Cũng theo những lời chứng trên, ngoài những môn học thông thường như toán cao cấp và ngoại ngữ, những « tin tặc tương lai » đó còn được đào tạo về các lĩnh vực như giao thức tiền điện tử và kỹ thuật đảo ngược phần cứng máy tính ở nước khác. Những ai không thể trở thành tin tặc, được đào tạo để phát triển phần mềm hoặc ứng dụng cho các công ty phương Tây theo hình thức làm việc từ xa. Lim Jongin, giáo sư danh dự thuộc trường an ninh mạng của đại học Hàn Quốc, nhận định với Reuters rằng, « trong khi những sinh viên giỏi nhất của Hàn Quốc theo đuổi các ngành y hoặc các nghề nghiệp danh giá khác, Bắc Triều Tiên lại định hướng những tài năng xuất sắc của mình vào các chương trình hạt nhân và an ninh mạng, gần như bảo đảm cho họ một tương lai an toàn. » Một quan sát cũng được ông Nam Bada, giám đốc điều hành tổ chức People For Successful Corean Reunification đồng chia sẻ với Reuters : « Có rất ít lĩnh vực cho phép người lao động kiếm được nhiều tiền như vậy. Vì thế, rất nhiều học sinh giỏi nhất của Bắc Triều Tiên muốn theo học công nghệ thông tin và trở thành nhân viên IT ». Cây gậy và Củ cà rốt Theo các điều tra trong năm 2020 của báo Pháp Le Monde và hãng tin Anh Reuters, để che giấu dấu vết, Bắc Triều Tiên triển khai một bộ phận các tin tặc của mình ở nước ngoài. Lao động được gởi đến làm việc trong các nhà xưởng hay nhà hàng ở Trung Quốc, tại các xưởng đóng tầu ở Ba Lan hay đi đốn củi rừng ở Nga, vừa là những nguồn thu ngoại tệ cho chế độ, vừa là những vỏ bọc hữu ích để gởi các binh sĩ – chuyên viên tin học ra nước ngoài. Những chiến binh mạng này được hưởng nhiều đặc quyền đặc lợi : Sống ở nước ngoài dù dưới sự kiểm soát, có nguồn thu nhập, ngay cả khi chế độ tịch thu phần lớn, có thể giải trí, xem phim nước ngoài hoặc chơi game trực tuyến. Theo lời kể từ những người đào tẩu với Reuters, những tin tặc xuất sắc còn được cấp một căn hộ rộng lớn ở thủ đô để sống cùng với cha mẹ. Họ có thể được kết nạp đảng và kết hôn với những người thuộc tầng lớp thượng lưu. Tuy nhiên, đây chỉ là một nhóm nhỏ. Trả lời Reuters, ông Nam Bada lưu ý rằng những tin tặc này phải hoàn thành bằng mọi giá các chỉ tiêu cụ thể đặt ra : « Vào đầu hoặc cuối mỗi tháng, tiền kiếm được phải chuyển vào tài khoản của người quản lý để được tính là đã hoàn thành chỉ tiêu của tháng đó. Nếu không đạt được mục tiêu đề ra, họ có nguy cơ đối mặt với nhiều hình thức trừng phạt hoặc bị bêu xấu trước công chúng, khiến cuộc sống trở nên khó thể chịu đựng ». Cũng theo vị giám đốc People For Successful Corean Reunification, ông Nam Bada, « hoạt động tin tặc của Bình Nhưỡng hiện đã được mở rộng sang Trung Quốc, Nga và Đông Nam Á, thậm chí cả ở châu Phi và Mông Cổ. Tại những quốc gia có thể tiếp cận Internet, những tin tặc này phải sống và làm việc cùng nhau tại các địa điểm được chỉ định. Điều kiện làm việc của họ thường là từ 12 đến 16 giờ mỗi ngày, đôi khi lên đến 19 giờ. Họ hầu như không có ngày nghỉ ». Tin tặc Bắc Triều Tiên : Băng cướp ngân hàng lớn nhất thế giới ! Theo ước tính của Cục Tình báo Hàn Quốc năm 2024, đội quân tin tặc của Bắc Triều Tiên có khoảng 8.400 người. Kể từ khi thành lập, trong vòng hơn một thập kỷ, năng lực tấn công mạng của Bắc Triều Tiên không ngừng được nâng cao. Trong số các nhóm tin tặc khác nhau, « Lazarus », hay còn gọi là APT38, trực thuộc đơn vị 121, được cho là nhóm tin tặc đáng gờm nhất. Thoạt đầu chỉ thực hiện các kiểu tấn công mạng thông thường, năm 2014, « Lazarus » đã gây tiếng vang quốc tế sau vụ xâm nhập vào hệ thống máy tính của hãng phim Sony Pictures Entertainment, vài ngày trước khi ra mắt bộ phim hài « The Interview » châm biếm nhà lãnh đạo Bắc Triều Tiên Kim Jong Un. Từ sau vụ tấn công lớn này, Lazarus, ngoài việc tiếp tục các cuộc tấn công thông thường, bắt đầu nhắm mục tiêu vào các ngân hàng trên thế giới, mà ngân hàng trung ương Bangladesh năm 2016 là nạn nhân đầu tiên khi bị đánh cắp đến 81 triệu đô la. Năm 2017, nhóm này thực hiện một vụ tấn công mạng tống tiền khi cài mã độc WannaCry làm tê liệt hơn 300 ngàn máy tính tại hơn 150 quốc gia. Trả lời France 24 (ngày 26/05/2021), Oh Il Seok, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu An ninh, thuộc Viện Chiến lược An ninh Quốc gia Hàn Quốc (INSS) từng nhận định : « Bắc Triều Tiên đã mở rộng các hoạt động tấn công mạng nhằm vào các tổ chức tài chính quốc tế, trong đó có các chiến dịch mã độc tống tiền kiểu WannaCry, để thu về lượng lớn ngoại tệ một cách bất hợp pháp. Trong bối cảnh nền kinh tế đang gặp nhiều khó khăn, Bình Nhưỡng sẽ tiếp tục tăng cường năng lực tấn công mạng nhằm kiếm thêm ngoại tệ trong năm nay. » Hiện nay, tiền điện tử đã trở thành mục tiêu chính của các hacker thuộc nhóm này. Việc các nhóm tin tặc ở Bình Nhưỡng đã ăn cắp hơn 2 tỷ đô la tiền ảo trong năm 2025 đã được xem là một kỷ lục. Số tiền này tương ứng với hơn 5% GDP của Bắc Triều Tiên. Tuy nhiên, kỷ lục này một lần nữa đã bị các tin tặc Bắc Triều Tiên ngày 29/10/2026, phá vỡ, khi thực hiện một « vụ cướp thế kỷ » theo cách gọi của giới chuyên ngành. Hơn 6,3 tỷ đô la tiền ảo đã bị mất khỏi sàn giao dịch tiền điện tử lớn thứ hai thế giới là Binance. Trang này thu hút đến 335 triệu người dùng, chỉ đứng sau Crypto.com có hơn 740 triệu chủ sở hữu tiền ảo trên thế giới. Cục Điều tra Liên bang Mỹ FBI một lần nữa quy trách nhiệm cho nhóm tin tặc Bắc Triều Tiên mang tên TraderTraitor, có liên hệ với Lazarus. Trả lời AFP, Phil Larratt, giám đốc cấp cao phụ trách các dịch vụ quốc tế của Chainalysis phân tích : « Nếu nhìn rộng hơn về Bắc Triều Tiên và các nguồn thu khác của nước này, thì hoạt động tin tặc như vậy mang lại lợi nhuận cực lớn. Đây là một chiến dịch có tổ chức với mục đích tài chính rõ ràng. Mục tiêu của họ là đánh cắp số tiền này, rồi chuyển đổi thành nguồn tài chính phục vụ cho chế độ ». Tóm lại, theo các chuyên gia, chiến tranh mạng đặc biệt hấp dẫn đối với một quốc gia nhỏ và nghèo như Bắc Triều Tiên. Trong bối cảnh phải chịu hàng loạt lệnh trừng phạt quốc tế liên quan đến chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo, các hoạt động tấn công mạng mang lại cho Bình Nhưỡng một nguồn thu ngoại tệ lớn với chi phí thấp và mức độ rủi ro hạn chế. Lực lượng tin tặc Bắc Triều Tiên ngày càng được xem là một trong những công cụ chiến lược quan trọng nhất của chế độ Kim Jong Un, vừa phục vụ mục tiêu tài chính, vừa hỗ trợ hoạt động tình báo và các tham vọng quân sự của quốc gia. Trong một chương trình truyền hình năm 2021, kênh quốc tế France 24 không ngần ngại gọi « tin tặc Bắc Triều Tiên : Băng cướp ngân hàng lớn nhất thế giới ! »

Cuộc bầu cử Mỹ giữa kỳ ngày 03/11/2026 không chỉ dẫn đến việc đảng Dân Chủ giành lại được Quốc Hội lưỡng viện, mà còn tạo ra một cú sốc lớn hơn. Về bầu nghị sĩ cấp liên bang, phe Dân Chủ chiến thắng tại một số bang vốn được coi là cứ địa của đảng Cộng Hòa. Về bầu cử cấp bang, đảng Dân Chủ cũng giành được nhiều đột phá đặc biệt ngoạn mục tại Texas, thường được coi là thành trì số một của phe Cộng Hòa. Việc cử tri dồn phiếu cho đối lập vào kỳ midterms là điều khá bình thường tại Mỹ, nhưng quy mô lớn đến mức này là hiếm có. Thượng nghị sĩ Cộng Hòa Ted Cruz (bang Texas) nói đến ‘‘một 'cơn sóng thần' màu xanh (tức màu của đảng Dân Chủ), một thảm bại’’. Truyền thông Mỹ (AP, CNN, CBS News… ) so sánh thắng lợi áp đảo của đảng Dân Chủ lần này với cuộc midterms năm 1974, sau khi tổng thống Nixon phải từ chức về bê bối Watergate. *** Theo giới quan sát chính trị Hoa Kỳ, từ gần hai thập niên nay, qua mỗi kỳ bầu cử, bản đồ chính trị của nước Mỹ gần như không thay đổi với các cuộc tranh giành ảnh hưởng giữa hai phe Cộng Hòa và Dân Chủ tại khoảng một nửa tá ‘‘bang dao động’’ (swing states) hay ‘‘bang chiến trường’’ (battleground states), trong số 50 bang của nước Mỹ, như Arizona, Michigan, Pennsylvania hay Wisconsin. Xáo lộn bản đồ chính trị nước Mỹ : Từ bang thành trì  trở thành ''bang chiến trường'' Tuy nhiên, với cuộc bầu cử ngày 3/11/2026, nhiều dấu hiệu cho thấy cử tri Mỹ đã bắt đầu làm thay đổi sâu sắc thế lưỡng cực đỏ - xanh tưởng như bất biến này. Tại chính các bang vốn được coi là cứ địa của đảng Cộng Hòa, như Kansas, Nam Carolina, Texas, đảng Dân Chủ giành thế thượng phong. Một số bang thành trì của đảng Cộng Hòa như vậy đã trở thành ‘‘bang chiến trường’’ trong bầu cử Quốc Hội cấp liên bang.  Lần đầu tiên kể từ 94 năm, cử tri bang Kansas đã bầu một ứng viên đảng Dân Chủ vào Thượng Viện. Mục sư Adam Hamilton - đảng Dân Chủ chiến thắng với cách biệt 5 điểm. Cũng với cách biệt 5 điểm, tại Nam Carolina, ứng viên Dân Chủ, bác sĩ nhi khoa Annie Andrews đánh bại Darline Graham, cũng là người do Trump chỉ định. Tại Texas, ứng viên đảng Dân Chủ James Talarico, 37 tuổi, hạ nghị sĩ bang Texas (bốn lần đắc cử), sinh viên thần học, đã thắng lãnh đạo cơ quan công tố bang Ken Paxton, nhân vật được đích thân Donald Trump lựa chọn, với khoảng cách đến 12 điểm. Đây là chiến thắng đầu tiên kể từ 38 năm nay của phe Dân Chủ tại Texas trong cuộc đua vào Thượng Viện liên bang. Cuộc đua giành ghế Thượng Viện tại Texas trong kỳ midterms này trở thành một trong những cuộc cạnh tranh tốn kém nhất trên toàn quốc. Theo AdImpact, tổng cộng 573 triệu đô la đã được chi để vận động cho chiếc ghế này trong giai đoạn từ các cuộc bầu cử sơ bộ đến cuộc tổng tuyển cử, cuộc tranh cử đắt đỏ nhất trong lịch sử Hoa Kỳ, không kể tranh cử tổng thống. Tính đến hôm qua, cuộc đua vẫn sít sao giữa hai ứng viên vào Thượng Viện liên bang tại Alaska và Mississippi, là các bang mà ông Trump đã từng giành chiến thắng dễ dàng với cách biệt hai con số cách đây hai năm. Về bầu cử các dân biểu Hạ Viện liên bang, theo tính toán của Reuters đến ngày 4/11, phe Cộng Hòa cho đến nay ‘‘chưa giành được ghế nào tại Hạ Viện ở các khu vực bầu cử mà ông Trump từng thắng với cách biệt dưới 11 điểm cách đây hai năm. Điều này cho thấy làn sóng ủng hộ đảng Dân Chủ mạnh đến mức có thể đánh bại cả những nghị sĩ Cộng Hòa vốn lẽ dễ dàng tái đắc cử’’. Phe Cộng Hòa tính cho đến hiện tại mất 11 ghế hạ nghị sĩ liên bang tại các bang thành trì. Riêng tại bang nông thôn – nông nghiệp Iowa, ba trong số bốn ghế hạ nghị sĩ liên bang rơi vào tay đảng Dân Chủ. Với bang Texas và bang Ohio, phe Cộng Hòa mất hai hạ nghị sĩ mỗi bang. Riêng tại bang Texas, phe Cộng Hòa thua cả ghế thống đốc, Hạ viện cấp bang Song song với bầu cử cấp liên bang, ngày 03/11, 36 bang tổ chức bầu thống đốc (nhiệm kỳ 4 năm). Tuyệt đại đa số các bang bầu lại Thượng Viện và Hạ Viện bang (nhiệm kỳ 2 hoặc 4 năm, tùy theo từng bang). Đảng Dân Chủ giành được tổng cộng 5 ghế thống đốc do Cộng Hòa kiểm soát trên tổng số 36 ghế bầu lại (Alaska và Kansas hiện chưa có kết quả). Trong số 4 bang này, có hai bang thành trì của phe Cộng Hòa, Ohio và Iowa. Riêng tại Texas, ngoài chức thống đốc bị mất (lần đầu tiên kể từ năm 1995), phe Cộng Hòa cũng bị Dân Chủ giành lại các vị trí đầy quyền lực là phó thống đốc và lãnh đạo cơ quan công tố, và kiểm soát Hạ Viện của bang, lần đầu tiên từ năm 2002. Thống đốc mãn nhiệm đảng Cộng Hòa Ron DeSantis tuyên bố :  “Texas là bang quan trọng nhất đối với đảng Cộng Hòa trong thế kỷ này. Việc đảng Dân Chủ giành chiến thắng áp đảo trong một số cuộc tranh cử cấp bang, và có khả năng kiểm soát cả cơ quan lập pháp cấp bang, đã tước đi một trong những trụ cột của đảng Cộng Hòa hiện đại’’. Texas là bang đông dân thứ hai tại Mỹ, sau California, với tổng sản phẩm quốc nội hơn 2.700 tỉ đô la, thường được xếp vào nhóm 10 nền kinh tế lớn nhất thế giới. David Polyansky, một chiến lược gia của đảng Cộng hòa tại Texas, cảnh báo:  ‘‘Mặc dù đảng Dân Chủ chưa từng thắng tại Texas trong một cuộc đua tổng thống kể từ thời Jimmy Carter (thập niên 70), nhưng kết quả lịch sử tối qua có thể thúc đẩy họ nỗ lực thực sự để giành lấy 40 phiếu đại cử tri của bang này’’ trong cuộc bầu cử tổng thống 2028. Texas và California vốn là hai bang có quyền cử nhiều đại cử tri nhất cho bầu cử tổng thống. Nếu mất Texas, phe Cộng Hòa có khả năng rất lớn là chuốc lấy thảm bại trong bầu cử tổng thống lần tới.  Thất vọng với chính sách của Trump : Giá xăng tăng vọt, chiến tranh Iran… Vì sao phe Dân Chủ giành được thế thượng phong ? Bất mãn với các chính sách của tổng thống Trump là lý do hàng đầu, trên toàn quốc nói chung, cũng như tại các bang ‘‘đỏ’’ nói riêng. Nhà chính trị học, chuyên gia về bầu cử Mỹ Alan Abramowitz, Đại học Emory, trong cuộc trả lời AP, nêu bật lý do đầu tiên : ‘‘mức độ bất mãn đối với ông Trump và các chính sách của ông ấy đã lên đến đỉnh điểm”. Trả lời RFI tiếng Việt, luật sư Lê Quốc Quân, một nhà quan sát chính trị ở Washington D.C, nhận định : ‘‘Ở Mỹ người ta hay nói câu là tôi bầu theo giá xăng. Người ta phải đổ xăng mà người ta cảm nhận được hàng ngày. Xăng nó rất là tăng cao. Có một số người thì cho rằng giá xăng là do chính sách điều hành của ông Trump nó có liên quan đến cái cuộc chiến chống Iran của Mỹ. Khi chúng tôi đi đến khá là nhiều những khu vực nghèo ở ở trong bang gọi là Cộng Hòa rất là đỏ. Người dân nói là chúng tôi thực sự là thất vọng. Chúng tôi rất là buồn về cái cuộc chiến tranh này. Chúng tôi không biết là nước Mỹ có bị dẫn dắt bị tác động bởi chính Israel vì những lợi ích cá nhân của họ không. Cụ thể là Donald Trump có bị ảnh hưởng bởi ông thủ tướng Netanyahu hay không.’’ Ngay trong ngày bầu cử, tổng thống Mỹ Donald Trump đã bất ngờ đưa ra thông báo chấm dứt khoản viện trợ gần 4 tỷ đô la được cấp hàng năm cho Israel, theo một thỏa thuận bảo đảm an ninh 10 năm, vốn có thời hạn đến tận 2028. Bất bình trong dân chúng về quan hệ giữa Nhà Trắng với chính quyền của thủ tướng Netanyahu ắt hẳn là một nguyên do.   Sự phẫn nộ của người Mỹ gốc Latinh: Chính sách trục xuất di dân hung bạo Sự phẫn nộ của công dân Mỹ gốc Mỹ Latinh nói tiếng Tây Ban Nha, thường gọi là người Hispanic, hay người Mễ - từ ngữ mà người Việt thường dùng để chỉ dân Mỹ gốc Mêhicô, là một lý do căn bản dẫn đến việc số lượng cử tri bỏ phiếu cho Dân Chủ tăng vọt tại Texas. Nhà giáo Nguyễn Đình Minh Quốc (Houston, Texas), nguyên giáo sư một Đại học cộng đồng tại bang, định cư tại Mỹ từ nửa thế kỉ nay, nhận định: ‘‘Texas như anh biết là người Mỹ gốc Latinh rất là đông, gốc Latinh 33%, tức là ba người thì có một người gốc Mỹ. Cho nên đây là một cuộc trỗi dậy của người Latino. Năm 2024, là lần đầu tiên mà người Latino ở bang Texas đã bỏ phiếu cho ông Trump với tỷ lệ là 55-45, tức là ông Trump dẫn 10 điểm, bởi hai lý do. Thứ nhất là kinh tế, thứ hai nữa đó là vấn đề gọi là biên giới. Họ cũng ủng hộ vấn đề củng cố biên giới. Nhưng khi mà ông Trump lên cầm quyền, điều đầu tiên khiến người Latino bất mãn, đó là vấn đề kinh tế. Hai nữa là khi mà cảnh sát di trú bắt bớ họ, bà con láng giềng hàng xóm của họ một cách phi lý như vậy. Họ không phải là những tội phạm, họ là những người đang làm việc, đang có gia đình, đang nuôi con. Đến nỗi bây giờ chính những người Mỹ bỏ phiếu cho ông Trump, khi họ ra đường, họ phải mang theo passport (hộ chiếu). Nếu mà ai mà làm như vậy đối với mình thì mình không thích nữa. Cái động lực đi bầu của người Mỹ không những chỉ ở bang Texas mà ở trên toàn nước Mỹ, tăng đến mức độ phải nói là 80%. Người chiến thắng chức vụ thống đốc bang là Gina Hinojosa, một người phụ nữ Mỹ gốc Mễ. Cái thắng này không phải chỉ ở bang Texas, nhưng bang Texas là đặc biệt nhất. Ông Ken Paxton thua thì chuyện đó người ta đều đoán trước được, bởi vì cái tham nhũng, cái thối nát, đạo đức của ông ta không có. Còn ông thống đốc mãn nhiệm Greg Abbott thì không ai có thể tưởng tượng được. Ngay cả chính tôi là người theo dõi, tôi cũng phải nói : ồ, Ken Paxton chắc thua, nhưng mà không thể nào mà Greg Abbott thống đốc lại bị thua. Vậy mà thua ! Thì chính là do người Mỹ gốc Mễ !’’     Trump độc đoán, ứng cử viên đầy bê bối : Nội bộ Cộng Hòa chia rẽ Chị Nguyễn Xuân Phương, làm việc trong ngành tài chính, ở Colorado, người vừa rời khỏi Texas sau một phần tư thế kỉ sống tại bang này, nhấn mạnh đến những mâu thuẫn gay gắt trong nội bộ phe Cộng Hòa, đặc biệt thông qua ví dụ về việc tổng thống Trump áp đặt ứng cử viên đầy bê bối, bị dân chúng phản đối mạnh:   ‘‘Một điểm khiến một số đảng viên Cộng Hòa ở tại Texas cũng rất là bất mãn với ông Trump khi mà ông ta đã chọn ông Ken Paxton trong cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Cộng Hòa. Người mà ông Paxton đánh bại trong cái cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Cộng Hòa là ông John Cornyn, một gương mặt rất lâu đời của Cộng Hòa ở Texas. Ông ấy là đảng viên Cộng Hòa theo truyền thống, cái cách mà người Mỹ họ gọi ở đây, đó là cái đảng Cộng Hòa của thời cựu tổng thống Bush, của thượng nghị sĩ John McCain. Và ông Trump tạo ra cái sự chia rẽ trong đảng Cộng Hòa khi chọn ông Paxton, một người mà phải nói là mang rất nhiều tai tiếng và từng

Brazil, quốc gia lớn nhất Nam Mỹ, trải qua một biến chuyển đặc biệt. Trong cuộc tranh cử tổng thống vừa qua, ứng cử viên cánh tả Lula da Silva, tổng thống mãn nhiệm, thất thế trong vòng một trước đối thủ cực hữu, con trai của cựu tổng thống Jair Bolsonaro, đồng minh của Donald Trump, đã gây bất ngờ cho giới quan sát, khi giành chiến thắng trong vòng hai, ngày 25/10/2026. Kể từ cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên sau chế độ độc tài quân sự năm 1989, chưa có ứng cử viên tổng thống nào thua phiếu trong vòng một lại có thể chiến thắng trong vòng đấu quyết định. Chưa kể đến các áp lực đối với Brazil từ nước Mỹ, thời Donald Trump, đang kéo hầu hết các quốc gia Nam Mỹ trở lại trong quỹ đạo của Washington. Làm thế nào phe của tổng thống Lula đảo ngược được tình thế trong vòng hai ? *** Cú sốc ‘‘mùng 4 tháng 10’’: Các mạng xã hội cánh tả bừng tỉnh Kết quả bỏ phiếu vòng một là một cú sốc với phe Lula. Từ chỗ được coi là bên về đầu, tổng thống mãn nhiệm chỉ nhận được hơn 45% phiếu bầu, thua đối thủ 2 điểm (hơn hai triệu phiếu). Ba ứng cử viên bị loại trong vòng một, nhận được từ hai đến ba triệu phiếu bầu, là chính trị gia thiên hữu. Đa số phiếu bầu của ba ứng viên này nhiều khả năng sẽ được dồn cho thượng nghị sĩ Flavio Bolsonaro. Thất bại dường như không thể tránh khỏi. Nhà hoạt động nghiệp đoàn lão luyện Luiz Inácio Lula da Silva, 81 tuổi, đắc cử tổng thống lần đầu tiên từ năm 2002, và đã đứng đầu đất nước qua ba nhiệm kỳ tổng thống, và đảng Lao Động (PT) của ông đứng trước bờ vực sụp đổ, đặc biệt trong bối cảnh đảng cực hữu Tự Do (PL) của Flavio Bolsonaro giành thắng lợi áp đảo trong cuộc bầu cử Hạ Viện và một phần Thượng Viện cùng ngày 04/10. Sau thất bại vòng một, tổng thống mãn nhiệm đặt mục tiêu vận động đi bầu đối với các cử tri vắng mặt, trong số 33 triệu người, là giải pháp chính cho phép cứu vãn tình thế. Trong vòng hai của cuộc bầu cử, đã có thêm ba triệu người đi bỏ phiếu. Tuy nhiên chỉ riêng việc huy động nhóm cử tri này hoàn toàn không đủ giúp đảo ngược thế cờ. Trả lời RFI Tiếng Việt, anh Luciano Oliveira, 38 tuổi, một công dân Brazil, tóm lược một số nét chính đã dẫn đến thắng lợi ngoạn mục của Lula: ‘‘Đó là một cuộc bầu cử vô cùng sít sao và đầy khó khăn, nhưng chúng tôi đã xoay chuyển được tình thế. Lula có thể đảo ngược kết quả nhờ một chiến dịch quy mô lớn, đặc biệt là trên mạng xã hội, với mục tiêu tìm kiếm sự ủng hộ và thuyết phục những cử tri trước đó đã bỏ phiếu cho các ứng cử viên khác trong vòng đầu. Nỗ lực này còn được tiếp sức bởi các nghệ sĩ và ca sĩ Brazil. Họ kêu gọi công chúng tìm hiểu kỹ lưỡng hơn và xem xét sâu sát chương trình hành động của mỗi ứng cử viên. Đây thực sự là một chiến dịch quy mô lớn trên mạng xã hội, kêu gọi tất cả mọi người, từ người trẻ nhất đến người lớn tuổi nhất, cùng tham gia. Họ thậm chí còn khuyến khích cả những người không bắt buộc phải bỏ phiếu theo luật định hãy đăng ký, hãy thực hiện quyền công dân của mình. Những người trên 70 tuổi, nhóm đối tượng không còn nghĩa vụ phải đi bầu, và cả những người bị hạn chế về thể chất cũng đã đến các điểm bỏ phiếu. Đó chính là cách mà ông ấy đã xoay chuyển được kết quả.’’  André Janones, viên tướng điều hành ‘‘đội quân mạng của Lula’’ Giới quan sát Brazil và quốc tế nhất loạt công nhận, nỗ lực vượt bậc của cánh tả trong việc chiếm lĩnh mạng xã hội được xem lại một phương tiện quyết định cho phép giành được sự ủng hộ của cử tri. André Janones, thành viên đảng bảo vệ môi trường REDE, người vừa tái đắc cử dân biểu, đã thúc đẩy một cuộc chiến toàn diện trên không gian số, với một kênh riêng trên mạng WhatsApp để vận động cho ứng viên tổng thống mãn nhiệm, mang tên ‘‘Exército do Lula’’ (‘‘Đội quân của Lula’’). ‘‘Đội quân của Lula’’ đã nhanh chóng thu hút hơn 10 triệu người tính đến cuộc bỏ phiếu lần hai. Tổng thống Lula cũng thừa nhận sai lầm, quyết định tập trung vào mạng xã hội. Lan truyền trong dư luận tuyên bố của Lula tự gọi mình là ‘‘vua selfie’’. Một thay đổi đáng kể đối với chính trị gia từng tự hào không sở hữu điện thoại di động. Nghị sĩ André Janones, 42 tuổi, chính là người đã được Lula nắm tay giơ cao vào thời điểm ông chính thức tuyên bố đắc cử. Trả lời RFI tiếng Việt, cô Laura Erber, công dân Brazil, cho biết sự ra đời của ‘‘Đội quân của Lula’’ đã gây phấn khích khác thường, làm dấy lên hy vọng về một ‘‘virada’’ (đảo ngược tình thế, trong tiếng Bồ Đào Nha). Laura Erber, tham gia ngay sau khi ‘‘Đội quân của Lula’’ chính thức được thành lập, cho biết : ‘‘Mỗi ngày, chúng tôi nhận được các hướng dẫn về cách thức vượt qua sự thiên vị của thuật toán và thoát khỏi những ‘‘bong bóng thông tin’’ của chính mình. Chiến lược bao gồm việc lan tỏa một biểu tượng cụ thể, ví dụ như sử dụng biểu tượng cảm xúc (emoji) lá cờ Brazil. Việc này không chỉ giúp chúng tôi "lách" qua được các thuật toán, mà còn mang ý nghĩa quan trọng về mặt chính trị và văn hóa. Kể từ năm 2013, phe cực hữu đã chiếm lấy và biến biểu tượng đó thành của riêng họ. Vì vậy, hôm nay, 17/10, chúng tôi đã thực hiện một hành động phối hợp : vào lúc 9 giờ sáng theo giờ Brazil, tất cả mọi người cùng đăng một bức ảnh bản thân mặc chiếc áo màu vàng của đội tuyển bóng đá quốc gia Brazil, hay còn gọi là ‘‘Seleção’’, đồng thời dùng ngón tay tạo thành hình chữ "L" để ủng hộ Lula.’’  Đảng cực hữu chiến thắng áp đảo trong bầu cử Lập pháp : Nguy cơ Brazil ngả mạnh sang độc tài Việc đảng Tự Do của ứng cử viên cực hữu Flavio Bolsonaro giành thắng lợi lớn trong cuộc bỏ phiếu bầu Hạ Viện và một phần Thượng Viện Brazil, ngày 04/10, khiến nguy cơ Brazil ngả mạnh sang độc tài càng hiện rõ. Ngay sau cuộc bỏ phiếu, ứng cử viên Bolsonaro tuyên bố, nếu chiến thắng ngày 25/10 tới, sẽ trả tự do cho cha mình, Jair Bolsonaro, cựu nguyên thủ quốc gia hiện đang thụ án tù 27 năm với hình thức quản thúc tại gia, vì tội âm mưu đảo chính. Ứng cử viên này còn nhấn mạnh nhiều lần là sẽ để Bolsonaro Cha trao cho tổng thống tân cử, Bolsonaro Con, "dải băng tổng thống vào ngày lễ đăng quang". Trước đó, Bolsonaro Con cam kết mạnh mẽ sẽ mở rộng lệnh ân xá cho những người ủng hộ Bolsonaro Cha, từng tham gia các cuộc bạo loạn ngày 8 tháng 1. Năm 2025, đa số các thẩm phán Tòa án Tối cao đã kết luận ông Bolsonaro Cha phạm tội cầm đầu một ‘‘tổ chức tội phạm’’ âm mưu duy trì quyền lực theo kiểu độc tài. Chính những thẩm phán này có thể sẽ trở thành đối tượng tấn công của phe cựu hữu đang ở thế mạnh chưa từng có tại Thượng viện. Nếu Flavio Bolsonaro giành chiến thắng trong cuộc bầu cử vòng hai, phe cực hữu có nhiều khả năng sẽ có toàn quyền thực thi các kế hoạch của mình, đồng thời củng cố mối quan hệ chặt chẽ hơn với tổng thống Mỹ Donald Trump, tương tự như nhiều chính quyền khác tại châu Mỹ Latinh, như Achentina hay Colombia. Trả lời RFI, nhà chính trị học Cláudio Couto, viện tư vấn Brazil Getulio Vargas Foundation, nhấn mạnh ứng cử viên Flavio Bolsonaro "không phải là một chính trị gia thuộc phe cánh hữu truyền thống. Chính phe cánh này từng tìm cách tiến hành đảo chính dưới thời Jair Bolsonaro (cha của thượng nghị sĩ Flavio) và thường xuyên tán dương chủ nghĩa độc tài, cụ thể là chế độ độc tài quân sự ở Brazil trước đây".    Nền dân chủ lâm nguy và phong trào bùng phát của giới trẻ khiến đảng phái cánh tả bất ngờ Nỗ lực giành thế chủ động trên các mạng xã hội, mà cánh tả cầm quyền đã bỏ ngỏ kể từ năm 2013, không đủ để lý giải các huy động xã hội rộng lớn dẫn đến thắng lợi của Lula. Chính nỗi lo sợ nền dân chủ bị hủy hoại - dẫn đến việc các thành quả bị tước đoạt, nếu phe cực hữu nắm trọn quyền lực - mới là động lực chính khiến đông đảo giới trẻ xuống đường, và tham gia vào các hoạt động cổ vũ cho Lula. Ông Luiz Fernando Lobo, đạo diễn sân khấu, một nhà hoạt động xã hội Brazil kỳ cựu, nhận định: ‘‘Tôi nghĩ điều đang xảy ra ở Brazil hiện nay là những người trẻ thuộc mọi tầng lớp xã hội, đặc biệt là những người vào đại học, nhưng lại không mấy quan tâm đến chính trị, vào thời điểm này, khi họ cảm thấy rằng phe cực hữu sắp tước đoạt tất cả các quyền của họ. Họ đang huy động lực lượng để bảo vệ những quyền lợi mà họ đã giành được kể từ sau năm 2002 - tức từ khi Lula đắc cử tổng thống nhiệm kỳ đầu tiên. Tôi nghĩ rằng những thành tựu như vậy đã là kết quả của cả một tiến trình tranh đấu rất dài. Cuộc bầu cử này đã tạo ra một phong trào quần chúng mới. Và đây là điều rất mới mẻ ở Brazil !’’ Sử gia Anaïs Fléchet, chuyên về Brazil, trong một cuộc trả lời phỏng vấn báo Le Monde ghi nhận : ‘‘Các nhà hoạt động kỳ cựu của đảng Lao Động (PT), những người đã tham gia mọi cuộc biểu tình kể từ thập niên 1980, cho biết họ chưa từng thấy số lượng người xuống đường đông đảo đến như vậy. Phong trào huy động mang tính tự phát cao này khởi nguồn từ ‘thế hệ Z’ (Gen Z), khiến ngay cả ban lãnh đạo PT cùng đội ngũ vận động tranh cử của Lula phải bất ngờ.’’ Trả lời ban Brazil đài RFI, nhà chính trị học Gaspard Estrada, chuyên gia về Mỹ Latinh, thành viên của phòng nghiên cứu Nam bán cầu (Global South Unit) tại Trường Kinh tế London (LSE), chia sẻ nhận định này: ‘‘Tôi tin rằng bài học cơ bản từ vòng bầu cử này là phần lớn các hoạt động huy động cử tri, cả trên đường phố lẫn trực tuyến, nhằm ủng hộ tổng thống Lula đều là những phong trào tự phát, tự tổ chức (movimentos espontâneos, orgânicos), không phụ thuộc vào chiến dịch tranh cử chính thức, mà xuất phát từ mong muốn thực sự của xã hội dân sự trong việc ngăn chặn phe cực hữu trở lại nắm quyền”.    *** Nhiều yếu tố đã dẫn đến việc Lula đảo ngược được thế cờ. Ngoài nỗ lực huy động các cử tri không đi bỏ phiếu vòng một, đặc biệt là dân cư các vùng Đông Bắc, căn cứ địa truyền thống của Lula và đảng Lao Động, thành công lớn của những người ủng hộ tổng thống cánh trung tả là đã giành thêm được hơn 4 triệu phiếu bầu tại vùng Đông Nam - gồm ba bang São Paulo, Rio de Janeiro và Minas Gerais, trái tim kinh tế của Brazil, nơi tập trung khoảng 40% dân số, vốn là địa bàn truyền thống của cánh hữu. Trong vòng 2, đa số cử tri bang Minas Gerais đã bỏ phiếu cho Lula, trái ngược với vòng 1. Việc cánh tả cấp tốc học cách chiếm lĩnh các mạng xã hội, và giới trẻ huy động mạnh mẽ ngay tại các khu vực cánh

Nợ công của Pháp tính đến cuối quý II/2026 lên đến gần 3.600 tỷ euro, chiếm đến 119,0% GDP, tăng thêm 60 tỷ chỉ trong vòng một quý. Lãi suất trái phiếu chính phủ thời hạn 10 năm đã tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2008, từ 3,6% lên gần 5% chỉ trong vòng ba tháng. Khoản nợ này từ đâu mà có ? Liệu nước Pháp có đang bên bờ sụp đổ tài chính ? Nước Pháp hiện đang đối mặt với một vấn đề nan giải. Từ năm mươi năm qua, chi tiêu công của Pháp vượt quá thu nhập, khiến ngân sách luôn bị thâm hụt. Không chỉ tăng liên tục và mang tính cấu trúc, thâm hụt ngân sách đôi khi còn tăng đột ngột do nhiều cuộc khủng hoảng khác nhau ở trong nước và trên thế giới, trong khi nguồn thu từ các loại thuế lại tăng chậm hơn nhiều. Nợ nần chồng chất Theo các số liệu được công bố, năm 2025, chi tiêu công của Pháp là 1714,2 tỷ euro, trong đó bảo trợ xã hội chiếm đến 40% và nguồn thu của chính phủ là 1.561,7 tỷ euro. Điều này có nghĩa là ngân sách bị thâm hụt 152,5 tỷ euro, tương đương 5,1% GDP, giảm 0,7 điểm so với năm 2024, nhưng vẫn vượt quá giới hạn 3% theo quy định của Liên Hiệp Châu Âu. Để bù đắp cho mức thâm hụt, chính phủ Pháp hàng năm phải đi vay tiền từ các nhà đầu tư trên thị trường tài chính, phần lớn là các ngân hàng và công ty bảo hiểm, bằng cách phát hành trái phiếu hay tín phiếu kho bạc. Tuy nhiên, điểm độc đáo của trái phiếu là chính phủ chỉ trả lãi theo định kỳ. Đến kỳ đáo hạn, chính phủ vay tiền trên thị trường để trả nợ cho người nắm giữ trái phiếu và sau đó phát hành trái phiếu mới để thay thế phiếu nợ cũ. Chuyên gia kinh tế, giảng viên trường đại học Paris 1 Panthéon-Sorbonne, trên đài France Culture, gọi đây là một hình thức « đảo nợ » : « Chúng ta thường nghe nói rằng Nhà nước (Etat) không giống như một doanh nghiệp, họ không bao giờ trả hết nợ mà chỉ đảo nợ. Điều đó có nghĩa là về cơ bản, quốc gia đó tiếp tục đi vay để trả các khoản nợ cũ. Nếu nhà nước trả hết nợ, tất nhiên họ sẽ phải trả một khoản lớn (cả vốn lẫn lãi). Do vậy, khi đến hạn, họ trả nợ cũ bằng cách vay thêm các khoản mới. Điều này có nghĩa là khoản đi vay mới chủ yếu được dùng để trả nợ cũ. Xét cho cùng đó là khoản nợ phục vụ mục đích trả nợ đã vay trong quá khứ nhiều hơn là tài trợ cho tương lai ». Khủng hoảng liên tiếp và gánh nặng nợ Điều này giải thích vì sao nợ công tăng lên một cách tương đối thường xuyên. Tuy nhiên, đây chưa phải là nguyên nhân duy nhất. Các cuộc khủng hoảng liên tiếp cũng khiến thâm hụt ngân sách và nợ công của Pháp mỗi năm thêm trầm trọng. Trả lời trang tin BRUT, chuyên gia kinh tế Mathieu Plane, phó giám đốc Đài Quan sát Kinh tế Pháp (OFCE), nhắc lại : « Trong hơn 20 năm qua, chúng ta trải qua nhiều cuộc khủng hoảng liên tiếp, ban đầu là khủng hoảng thế chấp dưới chuẩn 2007 (cho vay thế chấp mà không tôn trọng các tiêu chí về khả năng trả nợ - subprimes), rồi khủng hoảng tài chính 2008. Tiếp đến là khủng hoảng nợ công tại châu Âu với việc Hy Lạp suýt rời khỏi khu vực đồng euro. Sau đó là đại dịch Covid, rồi cuộc khủng hoảng năng lượng với cuộc chiến tại Ukraina, việc ông Trump đắc cử cùng với chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch, và bây giờ là tình trạng phong tỏa eo biển Hormuz… Chúng ta đang sống trong một thế giới khủng hoảng và theo một cách nào đó, nợ công cũng đóng vai trò như một lớp đệm chống đỡ các cuộc khủng hoảng này, nghĩa là Nhà nước can thiệp khi mọi việc trở nên tồi tệ, nhưng những biện pháp đó chắc chắn tạo ra thâm hụt và làm tăng nợ. » Chỉ có điều, việc phải trả lãi định kỳ cho nợ vay cũng được tính vào các khoản chi trong ngân sách chung của nhà nước, giống như ngân sách dành cho giáo dục, việc làm hay quốc phòng. Và gánh nặng lãi suất nợ, hay đơn giản là chi phí trả nợ, cũng tăng đều đặn từ năm 2019. Các số liệu được công bố cho thấy, chi phí nợ của Pháp tăng đều đặn từ 31 tỷ euro (2019) lên khoảng 64,8 tỷ euro (2026), tức chiếm khoảng 2,2% GDP, theo như các ước tính. Tóm lại, đây là lý do đầu tiên khiến nợ nần thêm chồng chất và đang trở thành một vấn đề thực sự nghiêm trọng tại Pháp. Bất ổn chính trị : Nhà đầu tư giảm niềm tin Nhưng đó chưa phải nguyên nhân duy nhất. Với mức nợ công chiếm khoảng 119% GDP, Pháp nằm trong nhóm 5 nước châu Âu có tỷ lệ nợ công cao nhất, chỉ sau Hy Lạp và Ý, trước Bỉ và Tây Ban Nha. Tuy nhiên, theo Les Echos, điểm khác biệt so với các nước trong nhóm này là nợ công của Pháp tiếp tục tăng trong khi các nước khác có xu hướng giảm. Theo giới chuyên gia, các bất ổn chính trị đã gây khó khăn cho việc bình ổn nợ, nhất là kể từ khi tổng thống Emmanuel Macron giải tán Quốc Hội và tổ chức bầu cử sớm hồi năm 2024, dẫn đến một Quốc Hội bị phân mảnh, chia thành ba khối mà không bên nào có đa số tuyệt đối. Trong vòng hai năm, Paris có đến bốn chính phủ liên tiếp, đe dọa đến uy tín chính trị (crédibilité politique) của Pháp đối với các nhà đầu tư. Nhà kinh tế học Anthony Morlet – Lavidalie tại Viện Rexecode nhận định với Les Echos : « Bất ổn chính trị ngăn cản chính phủ Pháp thực hiện các nỗ lực cần thiết vì họ không có đủ vốn chính trị để cam kết thông qua các biện pháp, thành thật mà nói, khi chúng ta phải tiết kiệm chi phí thì việc thông qua những biện pháp đó là không phải lúc nào cũng dễ dàng hay thú vị cả. » Nhà kinh tế học Mathieu Plane, trả lời BRUT, nhắc thêm rằng, « việc hoàn toàn không có khả năng đạt được đa số ở Quốc Hội đã làm gia tăng nguy cơ mất tín nhiệm. Tôi xin lưu ý là đã có hai ngân sách không được thông qua và buộc tổng thống phải ban hành các luật đặc biệt và do vậy, chúng ta không thể hình dung được tương lai. Điều này có nghĩa là chúng ta không biết ai sẽ được bầu (trong cuộc bầu cử tổng thống 2027), chương trình kinh tế là gì, và chính phủ mới hay tổng thống mới sẽ đáng tin cậy như thế nào về mặt ngân sách ». Rủi ro nào cho Pháp ? Nói một cách khác, bất ổn chính trị đang khiến các nhà đầu tư lo ngại. Le Figaro cho biết ngày 01/10/2026, lãi suất vay 10 năm của Pháp đã chạm mức 4,96%, cao chưa từng thấy kể từ khủng hoảng tài chính 2008. Cùng lúc, chính phủ đã phát hành thêm 12 tỷ euro trái phiếu mới với chi phí cao hơn năm 2025. Trước đó, vào trung tuần tháng Chín, Cơ quan xếp hạng tín nhiệm châu Âu Scope Ratings thông báo hạ bậc tín nhiệm nợ Pháp từ AA- xuống còn A+. Cái giá phải trả cho sự rủi ro, bất ổn là Pháp phải trả lãi suất trái phiếu chính phủ cao hơn của Đức 150 điểm cơ bản. Nói cách khác, các nhà đầu tư chỉ chấp nhận mua trái phiếu của Pháp (cho Pháp vay) nếu lãi suất cao hơn của Đức 1,5%. Đức được coi là con nợ an toàn nhất ở châu Âu. Giới phân tích còn đưa ra nhiều dự báo ảm đạm, nợ công có thể tăng vọt lên mức 121,7% GDP vào năm 2027 và thâm hụt ngân sách năm 2026 được cho nằm trong khoảng 5,4%. Kể từ nay, Pháp đi vay mắc hơn so với Ý, Tây Ban Nha hay Hy Lạp. Trượt đà tài chính còn kèm theo tỷ lệ tăng trưởng 2026 giảm, ước tính chỉ ở mức 0,4%, mức thấp nhất trong khu vực đồng euro. Nếu như Pháp phá sản… ? Những chỉ số « báo động đỏ » này khiến Liên Hiệp Châu Âu và nhiều nước thành viên khác lo lắng. Tờ Le Figaro tự hỏi: « Liệu Pháp, nền kinh tế lớn thứ hai của châu lục, có đang trở thành một mắt xích yếu của khối ? » Nguy cơ Pháp vỡ nợ và mất khả năng thanh khoản sẽ là một cú sốc lớn, bởi vì xét cho cùng, Paris còn là nền kinh tế lớn thứ 7 trên thế giới. Điều gì sẽ xảy ra nếu Pháp tuyên bố phá sản ? Chuyên gia kinh tế Mathieu Plane phân tích : « Nếu Pháp vỡ nợ, nếu Pháp không còn khả năng trả nợ và đột nhiên tuyên bố, "Tôi sẽ ngừng trả nợ", thì đó là dấu chấm hết cho đồng euro. Trên thực tế, quý vị phải hiểu rằng đồng euro là một tài sản chung, có 21 quốc gia cùng sử dụng đồng euro. Việc Pháp vỡ nợ sẽ đồng nghĩa với việc hàng trăm tỷ euro sẽ không được hoàn trả. Và điều đó có nghĩa là các chủ nợ sẽ mất rất nhiều tiền. Và do vậy sẽ có một cú sốc tài chính lớn với nguy cơ sụp đổ hệ thống tài chính, bao gồm các ngân hàng, công ty bảo hiểm, và cả những người gửi tiết kiệm, số tiền đó sẽ biến mất, cùng với khả năng đồng euro sụp đổ. Điều này, tất nhiên, sẽ dẫn đến một cuộc khủng hoảng tài chính ở Pháp, nhưng cũng là một cuộc khủng hoảng ở châu Âu và thậm chí toàn cầu ». Trong kịch bản thảm họa này, liệu Ngân hàng Trung ương châu Âu có sẽ ra tay ứng cứu như vào năm 2022 trong kỳ đại dịch Covid-19 ? Guillaume Duval, cựu tổng biên tập tạp chí Alternative Economique, trên kênh Boursorama, cảnh báo : « Nếu Ngân hàng Trung Ương Châu Âu can thiệp vào trường hợp của Pháp bằng cách này hay cách khác để giúp giảm lãi suất, điều đó sẽ đồng nghĩa với việc họ kiểm soát ngân sách của Pháp, và đổi lại, chúng ta sẽ phải cam kết thực hiện thật sự và nhanh chóng nhiều khoản cắt giảm mạnh ngân sách ». Vấn đề nợ công chắc chắn sẽ là một trong số các trọng tâm trong các chiến dịch tranh cử tổng thống Pháp 2027. Nhiều ứng viên đề xuất áp dụng một chính sách « thắt lưng buộc bụng » nghiêm ngặt, nhưng số khác nói đến việc hủy hoặc « đóng băng » một phần nợ. Đây là chủ đề đang gây nhiều tranh cãi tại Pháp ! (Nguồn BRUT, Les Echos, France Culture)

Ngành sản xuất xe ô tô – biểu tượng thành công của ngành công nghiệp Đức – đang trải qua một cuộc khủng hoảng chưa từng có. Trong giai đoạn 2018-2026, gần 150 ngàn việc làm trong ngành công nghiệp xe ô tô Đức đã bị mất. Con số này chưa bao gồm tác động từ các kế hoạch tái cấu trúc mới buộc các hãng xe Volkswagen, BMW phải cải thiện khả năng cạnh tranh của mình. Nguyên nhân vì đâu ? Liệu ngành công nghiệp ô tô Đức có bên bờ sụp đổ ? Trên trang Le Grand Continent, chuyên gia về quan hệ Pháp – Đức, Marie Krpata, Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI) cảnh báo, « Khủng hoảng tại Đức sẽ bắt đầu từ chiếc xe hơi ». Ngày 25/08, Volkswagen, hãng xe ô tô hàng đầu ở Đức, cho biết không loại trừ khả năng từ đây đến năm 2030 sẽ cắt giảm thêm 50 ngàn việc làm ở Đức và khoảng 100 ngàn trên thế giới. Không chỉ có Volkswagen, các hãng khác như BMW, Mercedes hay nhà cung cấp linh kiện Bosh cũng thông báo cắt giảm hàng ngàn việc làm. Theo Cơ quan Thống kê Liên bang Đức (Destatis), tính đến quý I/2026, ngành công nghiệp ô tô chỉ tuyển dụng hơn 691 ngàn lao động, mức thấp nhất kể từ năm 2025. Vào lúc cao điểm năm 2018, con số này là 841 ngàn người. Les Echos cho biết ngành sản xuất xe ô tô Đức chiếm 4% GDP, 2% việc làm và 6% đầu tư tại Đức. Với 9 triệu xe bán ra trên toàn thế giới, Volkswagen là nhà sản xuất ô tô lớn thứ hai thế giới (sau Toyota) và hãng hàng đầu tại châu Âu. BMW, Mercedes và Porsche là những biểu tượng của phân khúc cao cấp.   Trả lời RFI Tiếng Việt, nhà nghiên cứu Marie Krpata trước hết giải thích ba chiến lược đã làm nên thành công của ngành ô tô Đức cho đến ngày nay : Marie Krpata : Chúng ta đang nói về thập kỷ vàng, trải dài từ năm 2009 đến năm 2019, và chiến lược toàn cầu hóa là trụ cột đầu tiên. Theo đó, các nhà sản xuất ô tô Đức đã mở rộng hoạt động sang các thị trường đang tăng trưởng mạnh, chẳng hạn như Trung Quốc. Nước này có tầng lớp trung lưu ngày càng phát triển, có sức mua ngày càng cao, cho phép nhiều người dân thuộc tầng lớp này có khả năng mua xe ô tô của Đức. Trong giai đoạn này, nếu mức tăng trưởng doanh số bán của ngành ô tô toàn cầu là 3%, thì tại Trung Quốc con số này lên đến 7%. Vì vậy, các nhà sản xuất xe ô tô Đức đã hưởng lợi rất nhiều từ sự hiện diện của họ ở những thị trường tăng trưởng cao như vậy. Chúng ta có thể lấy thêm ví dụ về sự bão hòa của các thị trường phương Tây. Tại Mỹ, cứ 1.000 dân thì có khoảng 800 xe hơi. Ở Đức, con số này là khoảng 600 xe trên 1.000 dân. Trong khi đó, ở Trung Quốc, chỉ có khoảng 200 xe trên 1.000 dân. Điều này cho thấy Trung Quốc thực sự là một thị trường còn rất nhiều tiềm năng tăng trưởng. Trụ cột thứ hai là châu Âu. Ngành công nghiệp Đức hưởng lợi rất nhiều từ các mối liên hệ chặt chẽ với các nước Trung – Đông Âu. Trong chuỗi cung ứng, các nước Slovakia, Hungary và Ba Lan có vai trò quan trọng vì có chi phí nhân công thấp hơn, và do vậy chi phí sản xuất cũng rẻ hơn. Cuối cùng là chiến lược dòng xe cao cấp (premium). Đức tập trung sản xuất các dòng xe cao cấp ở trong nước, giúp duy trì những việc làm được trả lương cao trong nước, bởi vì phân khúc thị trường này mang lại biên lợi nhuận rất lớn, tạo nguồn thu đáng kể cho các nhà sản xuất ô tô Đức.  Các hãng xe Volkswagen, Mercedes và BMW là những tập đoàn nằm trong top 5 các doanh nghiệp Đức có doanh thu cao nhất. Ngoài gần 700 ngàn việc làm trực tiếp trong ngành ô tô, còn có những việc làm gián tiếp được tạo ra trong nhiều lĩnh vực khác như dệt may, hóa chất, thép, công nghệ thông tin và truyền thông chẳng hạn. Liệu cuộc khủng hoảng hiện nay chỉ là một sự chững lại mang tính chu kỳ, tạm thời của nền kinh tế, hay nó phản ánh những khó khăn sâu sắc hơn, mang tính cơ cấu và lâu dài ? Marie Krpata : Thực tế có ba lý do để giải thích. Thứ nhất đó là sự cạnh tranh từ Trung Quốc, thứ hai là quá trình chuyển đổi khó khăn từ xe sử dụng động cơ đốt trong sang xe điện, và thứ ba là thuế quan của Mỹ đang thực sự ảnh hưởng đến ngành công nghiệp ô tô Đức. Về Trung Quốc, nước này trước đây dã hưởng lợi nhiều về chuyên môn và kỹ nghệ từ các hãng xe của Đức. Tuy nhiên, điều đó chủ yếu liên quan đến xe động cơ đốt trong. Đối với xe điện, tinh hình khác hẳn. Bắc Kinh đã đặt ra những tham vọng lớn trong các kế hoạch 5 năm và mong muốn trở thành cường quốc hàng đầu về xe điện. Do đó, cục diện đã thay đổi hoàn toàn. Vào năm 2022, Trung Quốc đã qua mặt Đức về xuất khẩu ô tô và tiếp tục vượt qua Nhật Bản vào năm 2023. Từ năm 2020 đến nay, lượng xe xuất khẩu của Trung Quốc tăng từ 900 ngàn chiếc lên thành 7 triệu chiếc. Điều đó cho thấy tốc độ tăng trưởng ngành ô tô Trung Quốc là rất mạnh mẽ. Liên quan đến việc chuyển đổi từ xe động cơ đốt trong sang xe điện, các hãng xe Đức đã có nhiều do dự. Họ đặt cược quá nhiều vào dòng xe động cơ đốt trong và tin rằng việc chuyên môn hóa trong lĩnh vực này vẫn sẽ mang lại thành công. Ông Peter Löscher, chủ tịch Liên đoàn Công nghiệp Đức (BDI), thậm chí nói đến "sự kiêu ngạo của kỹ sư Đức". Họ tin rằng công nghệ này sẽ tiếp tục thống trị và sẽ không có đối thủ mới có khả năng thách thức họ. Ngày nay, các tập đoàn như Volkswagen, Mercedes , BMW, có lịch sử khoảng 150 năm, phải cạnh tranh với những tác nhân mới như BYD, vốn khởi đầu là một công ty chuyên về pin chứ không phải sản xuất xe ô tô. Họ cũng phải đối đầu với các hãng như Xpeng, Li Auto hay Nio, những công ty khởi nghiệp chỉ mới xuất hiện khoảng mười năm nay. Đây là một yếu tố quan trọng khác làm suy yếu vị thế ngành công nghiệp ô tô Đức. Nguyên nhân thứ ba là thuế quan Mỹ. Các mức thuế mới của chính quyền Trump buộc các doanh nghiệp Đức phải cân nhắc việc di chuyển hoạt động sản xuất sang Hoa Kỳ để tránh bị áp thuế xuất khẩu. Điều này có thể dẫn đến việc cắt giảm việc làm tại Đức. Nguy cơ phi công nghiệp hóa đang phủ bóng tại Đức, do một phần hoạt động sản xuất có khả năng được chuyển từ Đức sang Hoa Kỳ. Tình trạng mất việc làm hiện nay phải chăng còn do sự chuyển đổi các hoạt động công nghiệp, đặc biệt là hướng tới lĩnh vực quốc phòng, hay đó là sự phản ánh khó khăn của các nhà sản xuất Đức trong việc dự đoán những diễn biến trên thị trường toàn cầu ? Marie Krpata : Như tôi đã nói, tôi thực sự nghĩ có ba lý do khiến ngành ô tô Đức bị suy yếu. Đó là sự cạnh tranh từ Trung Quốc, quá trình chuyển đổi khó khăn từ xe động cơ đốt trong sang xe điện và sau cùng là các mức thuế quan Mỹ. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là lĩnh vực quốc phòng đang phát triển rất mạnh tại Đức. Chính phủ đã có kế hoạch tăng gấp ba ngân sách cho quốc phòng từ nay đến năm 2029 lên đến khoảng 150 – 160 tỷ euro. Vì vậy, có nhiều doanh nghiệp quốc phòng đang mở rộng hoạt động, chẳng hạn như Rheinmetall, chuyên sản xuất đạn dược và xe tăng, hay các công ty như Helsing, Stark, Titan, Quantum cũng hoạt động trong lĩnh vực quốc phòng. Nhiều doanh nghiệp trong số này sẽ tiếp quản một số các cơ sở của ngành ô tô hiện đang gặp khó khăn. Ví dụ, nhà máy của Volkswagen tại Osnabrück gần đây đã được bán cho một nhà đầu tư, có kế hoạch hợp tác với hãng chế tạo drone Rafael của Israel. Ngay cả khi xu hướng này đang xuất hiện, quy mô của hai ngành này là rất khác nhau. Chẳng hạn, tổng giám đốc của Helsing, một nhà chế tạo drone ở Munich và có hợp tác với nhà cung cấp phụ tùng ô tô Schaeffer, đã cho rằng ngành công nghiệp ô tô và các nhà cung cấp linh kiện ô tô là « một nguồn dự trữ chiến lược » cho công nghiệp quốc phòng. Cũng theo vị tổng giám đốc này, nhiều linh kiện được dùng trong ô tô cũng có thể được sử dụng trong lĩnh vực quốc phòng. Hiện tại ngành công nghiệp ô tô đang tạo ra 700 ngàn việc làm trực tiếp tại Đức, trong khi ngành quốc phòng chỉ có khoảng 17 ngàn. Quy mô của hai ngành này là không giống nhau. Vì vậy, câu hỏi quan trọng ở đây là : Những lao động trong ngành công nghiệp ô tô sẽ có thể chuyển sang làm việc ở những lĩnh vực nào khác ? Ví dụ, nhà sản xuất linh kiện Schaeffler không chỉ hoạt động trong lĩnh vực quốc phòng mà còn mở rộng hoạt động sang không gian, y tế cũng như các lĩnh vực liên quan đến robot hóa và tự động hóa. Các đời chính phủ liên tiếp phải chịu trách nhiệm đến mức nào đối với cuộc khủng hoảng này ? Có thể nói rằng họ đã mắc sai lầm chiến lược khi phụ thuộc quá nhiều vào thị trường Trung Quốc và Mỹ trong nhiều thập niên ? Marie Krpata : Tôi nghĩ thị trường Trung Quốc rất quan trọng đối với các nhà sản xuất ô tô Đức, bởi vì 15% doanh số bán hàng của Porsche là đến từ Trung Quốc. Đối với BMW, tỷ lệ này là 25%. Còn Volswagen và Mercedes đều đạt khoảng 31% doanh số tại thị trường Trung Quốc. Điều đó cho thấy Trung Quốc là một thị trường mà các hãng xe Đức không thể bỏ qua. Còn đối với Hoa Kỳ, đây là thị trường xuất khẩu chính của ngành công nghiệp ô tô Đức, vì 10% lượng xe xuất khẩu là hướng đến thị trường này. Vì vậy, đây là hai thị trường chủ lực cho các nhà sản xuất xe ô tô Đức. Hiện nay, đúng là có một số quyết định lẽ ra có thể được thực hiện sớm hơn trong quá khứ , chẳng hạn như đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang xe điện. Tuy nhiên, Đức đã tỏ ra khá nhiều do dự. Các chương trình trợ cấp và khuyến khích mua xe điện, lúc thì được triển khai, sau đó bị hủy, rồi lại được tái áp dụng. Sự thiếu nhất quán này đã tạo ra một môi trường bất định cả cho người tiêu dùng lẫn nhà sản xuất. Mặt khác, cũng cần nhắc đến việc nước Đức từ lâu vẫn khá dè dặt trong việc tỏ ra cứng rắn đối với Trung Quốc, đặc biệt là đối với vấn đề trợ cấp của chính phủ Trung Quốc dành cho các nhà sản xuất xe điện trong nước, cạnh tranh bất chính gây thiệt hại cho các nhà sản xuất châu Âu. Vì vậy, Liên Hiệp Châu Âu đã áp dụng thuế đối kháng đối với xe điện Trung Quốc sau khi một cuộc điều tra của Ủy ban Châu Âu kết luận rằng các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc đã nhận được những khoản tài trợ, cạnh tranh bất chính trên thị trường. Tuy nhiên, quyết định này đã vấp phải sự phản đối từ Đức và cuối cùng bị đặt vào thế thiểu số. Giờ thì tình hình đã thay đổi. Ngành công nghiệp ô tô Đức hiện mong muốn có một thái độ cứng rắn hơn với Bắc Kinh. Đây chính là lập trường của Olivier Blum, tổng giám đốc điều hành Volkswagen, hay của chủ tịch VDA, (hiệp hội công nghiệp Ô tô Đức), tổ chức đại diện