تاریخ شفاهی بلوچستان

مصاحبه کننده : محمد صدیق دهواریتاریخ : اردیبهشت ماه ۱۴۰۴زمان : یک ساعت و ۱۴ دقیقهزبان گفتگو : بلوچیویرایش : عارف خدابندهحاج درمحمد کرد، متولد سال ۱۳۲۹ در روستای تاریخی سنگان از توابع شهرستان خاش، در خانواده‌ای اهل فرهنگ و با پیشینه‌ای شناخته‌شده در سنگان و خاش است. او تحصیلات ابتدایی را در دبستان سنگان و دوره متوسطه را در خاش گذراند. در سال ۱۳۵۱، پس از پایان خدمت سربازی در قالب سپاه دانش در کاشمر، به استخدام آموزش و پرورش درآمد. علاقه به آموزش در مناطق محروم، او را در سال ۱۳۵۴ به روستای درونه سنگان کشاند؛ جایی که فعالیت‌های آموزشی و اجتماعی خود را با همکاری مردم آغاز کرد.او در سال ۱۳۶۵ مدرک کارشناسی زبان و ادبیات فارسی را از دانشسرای عالی زاهدان دریافت کرد و تا زمان بازنشستگی در سال ۱۳۸۳، در مسئولیت‌های آموزشی و اداری، از جمله تدریس، مدیریت مدارس و کارشناسی آموزش و پرورش خاش، فعالیت داشت.حاج درمحمد کرد آموزش را یکی از مهم‌ترین عوامل پیشرفت جامعه می‌داند. این باور در کنار تلاش‌های عملی او، به ساخت و راه‌اندازی مدارس در منطقه سنگان، از جمله مدرسه سه‌اتاقه درونه با مشارکت اهالی و پیگیری احداث چند مدرسه دیگر پس از انقلاب انجامید. مدیریت مدارس و مشارکت در توسعه امکانات آموزشی سنگان، بخش مهمی از کارنامه او را تشکیل می‌دهد. پس از بازنشستگی نیز با تأسیس مجتمع آموزشی غیردولتی «نون و القلم» در سال ۱۳۹۵، فعالیت خود را در عرصه آموزش ادامه داد.پژوهش در فرهنگ و ادبیات بلوچ از دیگر علاقه‌مندی‌های اوست. حاصل سال‌ها گردآوری و بررسی امثال و حکم بلوچی، کتابی با همین عنوان است که در سال ۱۳۹۱ توسط نشر افکار نو منتشر شد.او همچنین در زمینه عمران و آبادانی سنگان، از جمله توسعه راه‌های روستایی، برق‌رسانی، تأمین آب، گسترش امکانات مخابراتی و شکل‌گیری شهرک دروک سنگان فعالیت داشته است. در کنار این اقدامات، فعالیت‌های مذهبی، مشارکت در امور اجتماعی و تلاش برای حل اختلافات و ایجاد صلح میان مردم، بخش دیگری از زندگی او را دربرمی‌گیرد. عضویت در انجمن شهر پس از انقلاب و حضور در شورای اسلامی استان به‌عنوان نماینده شهرستان خاش در چند دوره نیز از جمله فعالیت‌های او در عرصه عمومی بوده است.حاج درمحمد کرد شخصیتی جدی، منضبط، سخت‌کوش و پایبند به اصول اخلاقی و دینی دارد و بخش مهمی از عمر خود را صرف آموزش، فرهنگ و خدمت به جامعه کرده است.در تاریخ، در ادامه گفت‌وگوهای تاریخ شفاهی بلوچستان، فرصتی فراهم شد تا در شهر خاش در محضر ایشان بنشینم و پای صحبت‌هایش درباره زندگی، خاطرات و سال‌ها فعالیت در عرصه‌های آموزشی، فرهنگی و اجتماعی بنشینم. آنچه در ادامه می‌آید، روایت بخشی از این گفت‌وگوست.متن از محمد صدیق دهواریدر وب سایتhttps://orhb.ir/?p=2074در یوتیوبhttps://www.youtube.com/playlist?list=PL2jKVRth7HXXYsIiWBverPmX6kY6Pmg5kدر اسپاتیفایhttps://open.spotify.com/show/6wIY4LTguExSy3GGUhzSTb

مصاحبه کننده : محمد صدیق دهواریتاریخ : مرداد ماه ۱۴۰۳زمان : ۳۹ دقیقهزبان گفتگو : بلوچیویرایش : عارف خدابندهدر ادامه مجموعه گفت‌وگوهای «تاریخ شفاهی بلوچستان»، در مردادماه ۱۴۰۳ پای صحبت حاجی تاج‌محمد گلدرزهی، از فرهنگیان باسابقه شهرستان سراوان، نشستیم تا خاطرات دوران تحصیل و سال‌های خدمت ایشان در آموزش و پرورش و مدارس این شهرستان را ثبت و روایت کنیم.گرچه این گفت‌وگو کوتاه بود و در زمانی انجام شد که ایشان از کسالت جسمی رنج می‌بردند، اما همین روایت مختصر نیز بازتاب‌دهنده تلاش‌ها و مجاهدت‌های نسلی از انسان‌های فرهیخته است؛ نسلی که هم در مکتب علما و استادان دینی پرورش یافته‌اند و هم آموزه‌های اخلاقی و انسانی را در جامعه و کلاس‌های درس ترویج کرده‌اند.حاجی تاج‌محمد گلدرزهی در این گفت‌وگو از دوران تحصیل، نخستین معلمان خود، محل‌های خدمت و چگونگی فعالیتش در عرصه آموزش سخن می‌گوید و بخشی از خاطرات نظام آموزشی سراوان در دهه‌های گذشته را بازگو می‌کند.این گفت‌وگو به زبان بلوچی انجام شده است. با توجه به اهمیت حفظ و ماندگاری زبان بلوچی و تنوع ارزشمند لهجه‌ها و گویش‌های آن، تلاش شده است روایت‌ها به زبان اصلی راوی ثبت و منتشر شوند تا علاوه بر ثبت خاطرات، بخشی از میراث زبانی و فرهنگی بلوچستان نیز برای نسل‌های آینده حفظ گردد.متن از محمد صدیق دهواریدر وب سایتhttps://orhb.ir/?p=2031در یوتیوبhttps://www.youtube.com/playlist?list=PL2jKVRth7HXXYsIiWBverPmX6kY6Pmg5kدر اسپاتیفایhttps://open.spotify.com/show/6wIY4LTguExSy3GGUhzSTb

مصاحبه کننده : محمد صدیق دهواریتاریخ : مرداد ماه ۱۴۰۳زمان : یک ساعت و ۴ دقیقهزبان گفتگو : فارسیویرایش : عارف خدابندهجور استاد به ز مهر پدر محمدامیر براهویی نوخط، فرزند برفی‌خان متولد ۱۳۲۸ و متولد زابل است. او در جوانی از طریق سپاه ‌دانش جذب آموزش و پرورش شد و در چابهار به تدریس پرداخت. در ادامه در سال ۱۳۵۳ برای تحصیل به دانشگاه تربیت‌مدرس تهران رفته و با پایان دوران دانشگاه مجددا به چابهار برمی‌گردد.او از تیره یاگی‌زهی و از نوادگان سردار ابراهیم‌خان براهویی است. در خانواده‌ای از دو قوم بلوچ و زابلی زاده شده و برخلاف اکثر هم‌نسلان خود با گذر از ساختار سنتی رخت فرهنگی به تن کرده است. با فرزند یک روحانی اهل تشیع از خانواده حسینی طباطبایی در زابل ازدواج کرده و چهار فرزند دارد.امیر براهویی به عنوان معلم تا سال ۱۳۸۰ مشغول به کار بوده است. وی در آخرین سال‌های خدمت در دبیرستان‌های رزمندگان و باهنر به تدریس پرداخته است. ایشان نزدیک به بیست سال از دوران خدمت خود را در مدارس مختلف زاهدان به عنوان دبیر زیست مشغول بوده و نسلی از جوانان زاهدانی از شاگردان وی به شمار می‌ آیند.او از سال ۱۳۹۳ و پس از سکته مغزی به آلزایمر مبتلا شده و این گفتگو در شرایطی با او انجام می‌شود که به لحاظ ذهنی در شرایط مناسبی قرار ندارد. با این حال او در طول گفتگو به بیان خاطراتی از دوران نوجوانی و ابتدای جوانی خود می‌‌پردازد. اشتباهات در ذکر اسامی و یا عدم دقت کافی در گفتگو ناشی از سال‌ها بیماری اوست.معلمان در دهه‌های پیشین از شرایط معیشتی مناسبی برخوردار نبودند. با این‌حال عمدتا به معلمی به عنوان تنها شغل نگاه می‌کردند و از این روست که هنوز نوستالژی برخی معلمان دهه‌های ۶۰ و ۷۰ شمسی در خاطر کودکان دهه‌های ۵۰ و ۶۰ مانده است.او در طول گفتگو با اشاره به حکایتی از گلستان سعدی به شعر "جور استاد به ز مهر پدر" اشاره می‌کند. هنوز نیز بسیاری از دانش‌آموزان دهه‌ها پیش از او به نیکی یاد می‌کنند و رابطه‌ای دوستانه با وی دارند. شاید اگر بتوان به یک ویژگی مشخص در امیر براهویی اشاره نمود، همین که در کنار معلمی برای بسیاری از دانش‌آموزان خود نقش پدری نیز ایفا نموده است. شاید اگر مجالی بود و چنین گفتگویی یک دهه پیش‌ صورت می‌گرفت خاطرات ارزشمندی از تاریخ و هویت زاهدان بازگو می‌شد. این موضوع به ما یادآوری می‌کند باید فرصت‌ها را برای مستندسازی خاطرات جمعی مردم بیشتر مغتنم شمرد.متن از محمد صدیق دهواری

مصاحبه کننده : محمد صدیق دهواریتاریخ : شهریور ماه ۱۴۰۳زمان : یک ساعت و ۰۱ دقیقهزبان گفتگو : بلوچیویرایش : عارف خدابندهمولوی سید عنایت‌الله هاشمی، فرزند سید حبیب‌الله، متولد سال ۱۳۲۸ هجری شمسی در روستای زنگیان است. آموزش‌های ابتدایی، مکتب قرآن و سی‌پاره را نزد پدر بزرگوارشان و صاحب‌ملا پیرمحمد فراگرفت؛ عالمی معمر و از بزرگان دینی منطقه که شاگردان بسیاری را در مدرسه زنگیان پرورش داده است.همچنین در نزد مولوی عبدالعزیز ساداتی عالم برجسته نیک‌مردی از سلاله پاک و مطهر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله، عالم ربانی و زاهد وارسته، مدیر و استاد برجسته دارالعلوم زنگیان و از پرچم‌داران بیداری دینی و اصلاح اجتماعی در بلوچستان تحصیل کرد.ایشان در سال ۱۳۴۲ برای تحصیل علوم اسلامی عازم شبه‌قاره هند شد. مسیر تحصیل او از پنجگور، کویته و سپس کراچی آغاز شد و در مدارس متعددی چون مظهرالعلوم کده، بنورب‌تاون، دارالخیر صدیقه بکرن‌پودی، جامعه مدینه لاهور و فاروقیه فیصل کالونی ادامه یافت. وی نزد استادانی همچون مولانا کوثر اعظمی، مولانا اسفندیارخان و دیگران تلمذ کرد و با علمایی چون مولوی مصلح‌الدین اطهریان، مولوی سید عبدالصمد ساداتی و مولوی عبدالروؤف جنگی‌زهی هم‌دوره بود.دوره حدیث را ابتدا در کراچی و سپس با مشورت مولوی یارمحمدمحمد بارک‌زهی، به دلیل ناسازگاری با شرایط اقلیمی، در مدرسه مفتاح‌العلوم سند به پایان رساند و از همان‌جا فارغ‌التحصیل شد. پس از بازگشت به وطن، به مدت شش سال در روستای زنگیان، پس از نماز فجر، به تفسیر قرآن کریم پرداخت که این فعالیت‌ها به‌دلیل بیماری متوقف شد.از جمله آثار ایشان می‌توان به ترجمه کتاب «شهادت شهید کربلا» اثر مولانا ابوالکلام آزاد، عترت الرسول، وصایای غوث اعظم شیخ عبدالقادر گیلانی (چاپ‌شده در چند نوبت)، معاشرت اسلامی و جلوه نور درباره فضائل ماه مبارک رمضان اشاره کرد. وی همچنین اشعاری در مدح حضرت علی رضی‌الله‌عنه سروده است.مولوی سید عنایت‌الله هاشمی هم‌اکنون امام جمعه روستای پره‌کنت سراوان است. در این گفت‌وگو،که شیخ انور دهواری و ملک محمد شیخ زاده نیز حضور داشتند، پای روایت‌های مولوی سید عنایت‌الله هاشمی می‌نشینیم؛ عالمی برخاسته از زنگیان سراوان که مسیر علم‌آموزی خود را از مکتب‌خانه‌های محلی تا مدارس دینی شبه‌قاره هند پیموده است. او از سال‌های تحصیل در کراچی، سند و لاهور می‌گوید و از نقش خاندان‌های دینی، به‌ویژه خاندان ساداتی، در هدایت مذهبی و اجتماعی مردم سراوان سخن به میان می‌آوردمتن از محمد صدیق دهواریدر وب سایت تاریخ شفاهی بلوچستان در یوتیوبدر اسپاتیفای

مصاحبه کننده : عارف خدابندهتاریخ : آبان ماه ۱۴۰۴زمان : یک ساعت و ۲۶ دقیقهزبان گفتگو : بلوچیدر این گفتگو خانم بهرامی از خانواده و دوران کودکی خودشان، آداب و رسوم و مراسمات، شرایط تحصیل، تاسیس مدارس غیر انتفاعی نوآوران، چالش های زنان در جامعه سراوان ، مسئولیت ها و ورود به عرصه شورای شهر و بیان برخی مشکلات و شفاف کردن طرح های شهرداری می پردازند. وب سایت تاریخ شفاهی بلوچستانhttps://orhb.ir