Discover
នាទីសុខភាពនិងអនាម័យ
នាទីសុខភាពនិងអនាម័យ
Author: RFI ខេមរភាសា / Khmer
Subscribed: 690Played: 2,187Subscribe
Share
© France Médias Monde
Description
សុខភាពជាបញ្ហាចម្បងរបស់មនុស្សគ្រប់រូប ! ដើម្បីចូលរួមចំណែកលើកកម្ពស់សុខភាពសាធារណៈ នៅរៀងរាល់ថ្ងៃពុធ អស់លោកអ្នកនាងនឹងបានស្តាប់ សេចក្តីអត្ថាធិប្បាយ និងបទសម្ភាសន៍របស់ អៀង សុខម៉ិញ ជាមួយនឹងគ្រូពេទ្យឯកទេស ស្តីពីប្រធានបទផ្សេងៗទាក់ទងនឹងសុខភាព មានជាអាទិ៍ការការពារ ការព្យាបាល។
226 Episodes
Reverse
ទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទីពីរ ជា ជំងឺដែល មានលេចឡើងញឹកញាប់ និង កាន់តែច្រើនឡើង នៅលើ ពិភពលោក។ ទឹកនោមផ្អែមសម្គាល់ដោយអត្រាជាតិស្ករ ក្នុងឈាមឡើងខ្ពស់។ ដូច្នេះបើគេបញ្ឈប់ការបរិភោគស្ករ នោះគេនឹងអាចបញ្ចៀសជំងឺទឹកនោមផ្អែមបានឬ ? ស្ករ ជាតិផ្អែម ត្រូវបានគេ ភ្ជាប់ តាំងពីយូរយារមក ហើយ ថា ជាសារធាតុដែលនាំមកនូវ ភាពរីករាយ។ ប៉ុន្តែនៅចំពោះមុខកំណើននៃជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទីពីរ កំណើននៃជំងឺធាត់ជ្រុល និងជំងឺអស់កម្លាំងរ៉ាំរ៉ៃ ជាតិផ្អែម ឬស្ករ នេះ កំពុងក្លាយប្រធានបទ ស្នូល នៃការ តស៊ូមតិ ជុំវិញបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ស្ករ ដែលចាំបាច់សម្រាប់សរីរាង្គកាយមនុស្ស ស្រាប់តែជាប់ឈ្មោះមិនល្អ សម្រាប់សុខភាពទៅវិញ។ តើស្ករពិតជាអាច បង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាព ហើយត្រូវឈប់បរិភោគឬ ? បរិភោគស្ករ ជាការចាំបាច់សម្រាប់ជួយសរីរាង្គកាយឱ្យមានថាមពល តែបញ្ហាគឺយើង ច្រើនតែភ្លេចខ្លួន បរិភោគស្ករ ជាតិផ្អែម ច្រើនជ្រុល និងដោយមិនដឹងខ្លួន ព្រោះ ស្ករមានលាក់នៅ ក្នុងម្ហូប និង ចំណីអាហារ គ្រប់មុខទាំងអស់ មិនថា នំ បង្អែម ភេសជ្ជៈ ឬ សម្លដែលយើងស្លស្លុក នៅផ្ទះដោយខ្លួនឯងទេ។ សរីរាង្គកាយមនុស្សត្រូវការអាហារមានជាតិ ស្ករ ក្លុយកូស ស្ករធម្មជាតិ ប៉ុន្តែមិនចូលចិត្ត ស្ករកែច្នៃ ឬ ស្ករសដាក់បន្ថែមទាំងដុំ ទាំងស្លាបព្រាទេ។ ជាតិស្ករ នឹងក្លាយជាសត្រូវ បង្កផលវិបាកដល់សរីរាង្គកាយវិញ ប្រសិនបើយើងទទួលទានហួសកំរិត ឬច្រើនជ្រុលពេក ដូចជាធ្វើឱ្យធាត់ ឡើងទម្ងន់ មានជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង និងជំងឺជាច្រើនផ្សេងទៀត ជាពិសេសជំងឺទឹកនោមផ្អែម។ ទឹកនោមផ្អែម ជាជំងឺ ដែល សម្គាល់ ដោយ អត្រាជាតិស្ករ ក្នុង ឈាមឡើងខ្ពស់ខ្លាំង។ ដូច្នេះ គំនិតចង់ធ្វើរបបអាហារ « តម » មិនបរិភោគស្ករ ដើម្បីបង្ការជំងឺទឹកនោមផ្អែមអាច ចាត់ទុកថា ត្រឹមត្រូវ« ម្យ៉ាងដែរ”។ ប៉ុន្តែការលុបបំបាត់ជាតិស្ករ ក្នុងអាហារប្រចាំថ្ងៃ មិនគ្រប់គ្រាន់ និង មិនអាចធានាបានយ៉ាងប្រាកដថា អ្នកនឹងមិនធ្លាក់ខ្លួនមានជំងឺទឹកនោមផ្អែមបានឡើយ។ ការកំរិតបរិមាណជាតិស្ករ ឬ ឈប់បរិភោគស្ករ ពិតជាអាចពន្យឺតពេលវេលា មិនឲ្យជំងឺទឹកនោមផ្អែមឆាប់លេចឡើងក្លាយជា ជំងឺប្រចាំកាយបាន ព្រោះគឺបរិមាណជាតិស្ករ ដ៏ច្រើន ហួសសេចក្តីត្រូវការនៃសរីរាង្គកាយ ដែលជាប់ចោទសង្ស័យថាជាអ្នកបង្កឲ្យមាន ជំងឺទឹកនោមផ្អែមនោះ។ បើតាមវិទ្យាស្ថានជាតិបារាំងផ្នែកប្រើប្រាស់ ពលរដ្ឋបារាំងម្នាក់ៗ បរិភោគស្ករជាមធ្យម ៣៥គីឡូក្រាមក្នុងមួយឆ្នាំ ឬត្រូវជា ជាង៩០ក្រាមក្នុងមួយថ្ងៃ។ ឯអនុសាសន៍ របស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក ណែនាំឲ្យបរិភោគជាតិផ្អែមស្ករ តែ២០ក្រាមប៉ុណ្ណោះ ក្នុងមួយថ្ងៃ។ ពោលគឺពួកគេ បរិភោគជាតិស្ករហួសកំរិតសុខភាព ដល់ទៅជាងបួនដង។ ដោយមូលហេតុនេះហើយបានជា អាជ្ញាធរបារាំងសម្រេចកំណត់យកពន្ធបន្ថែម លើ ភេសជ្ជៈផ្អែម ដោយសង្ឃឹមថាពលរដ្ឋនឹងកាត់បន្ថយការទិញភេសជ្ជៈផ្អែម មាន ជាតិស្ករច្រើន នៅពេលឃើញតម្លៃខ្ពស់។ អ្នកមានទម្លាប់បរិភោគគ្រឿងផ្អែម ភេសជ្ជៈផ្អែមច្រើន គួរតែប្តូរទម្លាប់នេះ ដើម្បីសម្រាលបន្ទុករបស់លំពែង។ លំពែងមានភារៈចាត់ចែងសារធាតុអាំងស៊ុយលីន។ បើលំពែងបំពេញតួនាទីបានត្រឹមត្រូវ លំពែងនឹងអាចពន្យឺតពេលវេលា ទប់មិនឲ្យអ្នកមានសណ្តានហ្សែនជំងឺទឹកនោមផ្អែមស្រាប់ក្នុងខ្លួន ឆាប់ធ្លាក់ខ្លួន មានអាការៈឬឈឺជំងឺទឹកនោមផ្អែម។ អ្វីជារបបអាហារគ្មានស្ករ ? នៅពេលគេនិយាយអំពីការ តមស្ករ ឬការធ្វើរបបអាហារដោយគ្មានជាតិស្ករ គឺ សំដៅទៅ លើការឈប់បរិភោគ ពពួកស្ករកែច្នៃ ស្ករគីមី ស្ករស ស្ករដែលជ្រាបរលាយលឿនក្នុងសពាង្គកាយ។ ឈប់ដាក់ស្ករបន្ថែមក្នុងម្ហូបអាហារប្រៃ និង កំរិតការទទួលទានអាហារណាសម្បូរជាតិក្លុយស៊ីត ដែលមានសន្ទទស្សន៍ជាតិស្ករខ្ពស់ ងាយធ្វើអត្រាជាតិស្ករក្នុងឈាមស្ទុះឡើង លឿនខ្លាំង។ របបអាហារ គ្មានស្ករ មិនមែនជាការលុបបំបាត់ជាតិស្ករទាំងស្រុងឡើយ តែជាការចេះបែងចែកជ្រើសរើស បរិភោគរវាងជាតិផ្អែមជាស្ករធម្មជាតិ មាននៅក្នុងបន្លែផ្លែឈើ និងស្ករកែច្នៃដែលយកមកដាក់បន្ថែមលើចំណី ព្រោះដូចបានរៀបរាប់ពីខាងលើ ស្ករប្រៀបដូចជាប្រេងសម្រាប់ចាក់ម៉ាស៊ីន បើគ្មានស្ករសរីរាង្គកាយមិនអាចមានដំណើរការបានទេ។ ដោយជាក់ស្តែង គេត្រូវតម ឬកាត់បន្ថយ ជាអាទិភាព ការបរិភោគអាហារប្រភេទ បង្អែម នំនែក ចំណីចំណុកផ្អែម ភេសជ្ជៈផ្អែម ឬភេសជ្ជៈកំប៉ុង ទឹកផ្លែឈើ បង្អែមនំធ្វើគ្រីម សូកូឡា ។ល។ ផ្ទុយទៅវិញ គេមិនត្រូវលុបបំបាត់ចំណីអាហារ ជាបន្លែផ្លែឈើ ដែលមានផ្ទុកជាតិ ស្ករ ជាតិផ្អែម ពីធម្មជាតិឡើយ ព្រោះអាហារប្រភេទនេះ ក៏សម្បូរទៅដោយជាតិសរសៃ ព្រមទាំងវីតាមីនទៀត។ អាហារមានជាតិម្សៅ នំប៉័ង បាយ ថ្វីបើមានជាតិស្ករខ្ពស់មែន ក៏មិនត្រូវ តម និង ផាត់ចេញ ពី ចានដែរ គ្រាន់តែត្រូវប្រយ័ត្នកុំបរិភោគច្រើនពេក។ ម្យ៉ាងទៀត សូមចងចាំថា ស្ករ មិនមែនជាមូលហេតុដើមតែមួយ ដែលនាំកើតជំងឺទឹកនោមផ្អែមទេ។ បើតាមការគូសបញ្ជាក់របស់លោកសាស្ត្រាចារ្យ Pr Eric Renard ឯកទេស ជំងឺទឹកនោមផ្អែម នៅមន្ទីរពេទ្យ ប្រទេសបារាំង ទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទីពីរ ជាជំងឺមានលក្ខណៈតំណពូជ ដែលអាស្រ័យទៅលើកត្តាហ្សែន។ គ្រាន់តែថា របៀបរបបរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ មាន ចំណែកសំខាន់ ក្នុងការរុញច្រានជំងឺឲ្យឆាប់ ឬ ក្រ លេចឡើង តែប៉ុណ្ណោះ។ ធាត់ និង ភាព ស្រណុកអសកម្ម ក៏ជាកត្តាដើមហេតុ ពន្លេចជំងឺឲ្យបង្ហាញរូបរាងពិតៗដែរ។ អាហារជាប្រភពផ្តល់ថាមពល និងសុទ្ធតែអាចធ្វើឲ្យធាត់បានទាំងអស់ ប្រសិនបើយើង ទទួលទានច្រើនជ្រុល ហួសចំណុះ។ ហើយអាការៈធាត់នឹងសម្រួលឲ្យងាយមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម។ ធាត់លើសទម្ងន់ ជាការបង្កើនភាពស៊ាំនឹងអាំងស៊ុយលីន ដល់ពពួកជាលិកា។ នៅពេលមានភាពស៊ាំនឹងអាំងស៊ុយលីន លំពែងត្រូវបង្ខំចិត្តប្រឹង ធ្វើការលើសប្រក្រតី ដើម្បីស្រូបអាំងស៊ុយលីន ដែលនៅទីបំផុត លំពែងត្រូវហត់ខ្លាំង ត្រូវចុះខ្សោយ ជំងឺទឹកនោមផ្អែមក៏បានឱកាសលេចឡើង។ ដូចម្តេចដែលហៅថារបបអាហារត្រឹមត្រូវ មានលំនឹង ? ដូច្នេះវិធីបង្ការជំងឺទឹកនោមផ្អែម មិនមែនគ្រាន់តែត្រូវកាត់បន្ថយ ឬ ឈប់បរិភោគស្ករទេ តែ ត្រូវរក្សាទម្ងន់ឲ្យនៅធម្មតា កុំឡើងធាត់ ដោយបរិភោគអាហារមានលំនឹងសម្បូរ ទៅដោយបន្លែផ្លែឈើ អមដោយការបញ្ចេញសកម្មភាពកាយសម្បទាទៀត។ ធ្វើចលនា បញ្ចេញកម្លាំងផ្លូវកាយ សំខាន់ខ្លាំងណាស់ ព្រោះនៅពេលបញ្ចេញចលនា សាច់ដុំនឹងកម្រើក ហើយ ចាប់ផ្តើមស្រូបយកជាតិក្លុយកូសយ៉ាងច្រើនមកបំពេញកម្លាំង ដែលប្រៀបដូចជាបានជួយ បែងចែកជាតិស្ករកុំឲ្យកកសល់ទៅផ្តុំឡើងខ្ពស់នៅក្នុងឈាមបាន។ ដើម្បីបង្ការកុំឲ្យធ្លាក់ខ្លួនមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម ការតមស្ករ មិនមែនជាដំណោះស្រាយ ដ៏ល្អប្រពៃជាងគេទេ។ ដើម្បីទប់ស្កាត់ ជំងឺទឹកនោមផ្អែម គេមិនអាចកំណត់ត្រឹមចំណោទជុំវិញតែ ការបរិភោគ ស្ករឬអត់ នោះឡើយ។ គេអាចកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃគ្រោះកើតជំងឺទឹកនោមផ្អែមបាន ដោយមិនបាច់បង្អត់ជាតិស្ករ ឬតមអាហារផ្អែមផង។ សូមចាប់ផ្តើម ត្រឹមពីការកាត់បន្ថយការបរិភោគអាហារជាទូទៅ ឬ ផលិតផលផ្អែម ហើយងាកមកប្រកាន់យករបបអាហារដ៏ត្រឹមត្រូវ មានលំនឹងដែលជួយគ្រប់គ្រងសរីរាង្គកាយមិនឲ្យឡើងទម្ងន់។ របបអាហារត្រឹមត្រូវមានលំនឹង ត្រូវបានក្រុមវេជ្ជសាស្ត្រ ចាត់ទុកជាថ្នាំបង្ការ និងមធ្យោបាយព្យាបាលជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទីពីរ ដូចការព្យាបាលដោយលេបថ្នាំ និងដោយការធ្វើលំហាត់ប្រាណដែរ។ អាហារមានលំនឹង ត្រូវផ្សំឡើងដោយ ពាក់កណ្តាល ជាបន្លែនិងផ្លែឈើ (ក្នុងទម្រង់ជា បន្លែផ្លែឈើស្រស់ ឆៅឬឆ្អិន កកឬជាបន្លែកំប៉ុង)។ មួយភាគបួនជាជាតិម្សៅ (បាយអង្ករ ស្រូវសាលី ដំឡូង) ខ្យាយក៏បាន សម្រូបក៏កាន់តែល្អ ព្រោះអង្ករឬស្រូវសម្រូប មានជាតិសរសៃនិងអត្រាជាតិស្ករទាប និងមួយភាគបួនទៀត ជាជាតិប្រូតេអ៊ីនដូចជាត្រី ស៊ុត ឬសាច់សត្វ។ ជ្រើសរើសទទួលទានពពួក សាច់សុទ្ធមិនសូវមានខ្លាញ់ ឬមាន់សាច់ទា ពពួក សណ្តែក ជាជាងសាច់ជ្រូកសាច់គោ។ សូមចៀសវាង ពិសាដោយតិចតួចបំផុតក្រុមសាច់ អាហារកែច្នៃ សាច់ក្រកសាច់ងៀត ដែលប្រៃខ្លាំងផង និងមានបង្កប់ជាតិស្ករច្រើនផង។ យូរម្តងៗ លោកអ្នកអាច បំពេញ ចិត្ត ដោយ ទទួលទាន បង្អែម ឬ នំខេក ក្នុងបរិមាណ តិចតួច សមរម្យ។ និយាយ ឲ្យចំ លោកអ្នក មិនបាច់ ដាក់បម្រាម ឬ ប្រឹង តមទេ បើអ្នកទទួលទានប្រកបដោយលំនឹងដូចរៀបរាប់ខាងលើ និងជាអាហារចម្រុះ និង ប្លែកៗ តាមពេលវេលា តាមរដូវ និងតិចល្មម ព្រមទាំងមានជីវិតសកម្មបញ្ចេញចលនាកាយរាយបានយ៉ាងហោចកន្លះម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃនោះ៕
ក្នុងមួយឆ្នាំៗ មានមនុស្សរាប់លាននាក់ រត់រកពេទ្យដើម្បីពិគ្រោះជំងឺគ្រុនផ្តាសាយ។ មិនមែនជាជំងឺធ្ងន់មែន ប៉ុន្តែផ្តាសាយបានឆក់យកជីវីតមនុស្សអស់ច្រើននាក់ណាស់ក្នុងមួយឆ្នាំៗ ជាពិសេសនៅតាមបណ្តាប្រទេសត្រជាក់ដូចយ៉ាងបារាំង។ តើផ្តាសាយជាជំងឺរបស់ស្រុកត្រជាក់ឬ? ហើយហេតុអ្វីបានជាគេត្រូវចាក់វ៉ាក់សាំងជារៀងរាល់ឆ្នាំ បើចង់គេចពីជំងឺផ្តាសាយ? ផ្តាសាយជាជំងឺឆ្លងដែលបង្កឡើងដោយវីរ៉ុស ហ្វ្លូអ៊ីនហ្សា ឬ ហ្វ្លូ Influenza។ នេះបើតាមនិយមន័យផ្តល់ដោយវិទ្យាស្ថានប៉ាស្ទ័រ។ ជំងឺផ្តាសាយប៉ះពាល់ជាពិសេស ប្រព័ន្ធផ្លូវដង្ហើម មានដូចជា ច្រមុះ បំពង់ក និងទងសួត តែកម្រប៉ះពាល់ដល់សួតណាស់។ រោគសញ្ញានៃជំងឺផ្តាសាយ អាចជាអាការៈក្តៅខ្លួន ឈឺសាច់ដុំ ឈឺក្បាល ឈឺបំពង់ក ក្អកស្ងួត រលាកច្រមុះ និង លេចឡើង នៅ១ទៅ៤បួនថ្ងៃ ក្រោយវីរ៉ុស បានឆ្លងចូលនិង សំងំនៅក្នុងខ្លួនយើង។ មេរោគផ្តាសាយ Influenzaមានបីប្រភេទ A B C។ វីរុសប្រភេទ អា មានភាពកំណាច និងគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងជាងគេ ព្រោះវាអាចបំប្លែងខ្លួនខ្លាំង និង ទាំងស្រុង ហើយបង្កបង្កើតទៅជាជំងឺរាតត្បាត ឆ្លងពេញពិភពលោកបាន។ កាចខ្លាំងដែរ វីរ៉ុសប្រភេទបេ មានកើតញឹកញយជាងគេ ជាភ្នាក់ងារនាំឲ្យមានករណីរាតត្បាតដែរ។ ជំងឺផ្តាសាយធំ ច្រើនតែជា ផ្តាសាយបង្កឡើងដោយវីរុស ប្រភេទ បេនេះឯង។ ចំណែក Influenza ប្រភេទ C វិញ ស្លូតជាងគេ និងមិនបង្កឲ្យមានការរាតត្បាតទេ ពោលគឺជាប្រភេទផ្តាសាយ ដែលមានទម្រង់ ដូចផ្តាសាយធម្មតា ហៀរសំបោរ តឹង ច្រមុះខឹតខកបន្តិចក៏បាត់ទៅវិញ។ ត្រជាក់ធ្វើឱ្យផ្តាសាយ? នៅប្រទេសបារាំង ក៏ដូចជាបណ្តាប្រទេស នៅតំបន់អឌ្ឍគោលខាងជើង ចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ដល់ខែមេសា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ជារយៈពេល ដែលមានករណីឆ្លងផ្តាសាយច្រើនជាងគេ។ រដូវផ្តាសាយ ឬផ្តាសាយរដូវ ច្រើនចាប់ផ្ទុះខ្លាំងនៅម្តុំខែធ្នូឬខែមករា នៅពេលអាកាសធាតុ ចាប់ត្រជាក់ខ្លាំង។ ប៉ុន្តែនេះ ពុំមានន័យថា ផ្តាសាយជាជំងឺស្រុកត្រជាក់ឡើយ។ មិនដូច ជំនឿដែលដក់ជាប់ក្នុងចិត្តមនុស្សទូទៅ ភាពត្រជាក់មិនមែនជាមូលហេតុផ្ទាល់ នាំឲ្យកើតជំងឺផ្តាសាយទេ។ នេះជាការបញ្ជាក់របស់គ្រូពេទ្យឯកទេសជំងឺឆ្លង ដោយពន្យល់ថា ប្រទេសក្តៅ នៅអាស៊ី នៅដើមនិងមជ្ឈិមបូព៌ា ក៏ដូចជានៅអឺរ៉ុប អាមេរិក កាណាដា សុទ្ធតែមានមនុស្ស កើតផ្តាសាយទាំងអស់ និង មានរដូវឆ្លងផ្តាសាយខ្លាំងដូចៗគ្នា។ ភាពត្រជាក់មិនបង្កឱ្យកើតជំងឺផ្តាសាយទេ ព្រោះ ភាពត្រជាក់មិនមែនជាវីរុស។ ឯជំងឺផ្តាសាយបង្កឡើងដោយវីរុស។ គ្រាន់តែថាភាពត្រជាក់ អាចសម្រួលលក្ខខណ្ឌចម្លងវីរុសផ្តាសាយ។ ហេតុដូច្នេះហើយបានជាយើងគ្រប់គ្នាយល់ច្រលំ ហើយតែងតែ ផ្តែផ្តាំកូនចៅឲ្យប្រុងប្រយ័ត្ន ខ្លាចធ្លាក់ខ្លួនឈឺផ្តាសាយ ឲ្យតែមេឃចុះត្រជាក់។ ដោយជាក់ស្តែងទៅនោះ នៅពេលសីតុណ្ហភាពចាប់ចុះត្រជាក់ មនុស្សច្រើនតែមានទំនោរចង់សំងំនៅតែក្នុងផ្ទះ នៅទីបិទជិត ដើម្បីទទួលបានភាពកក់ក្តៅ។ គឺការរស់នៅក្នុងទីបិទជិត ក្នុងទីដែលអាចមានការជួបជុំប្រាស្រ័យជាមួយមនុស្សច្រើននេះហើយដែលជាកត្តានាំឱ្យងាយទទួលវីរុស ចម្លងជំងឺផ្តាសាយ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត អាកាសធាតុត្រជាក់ នឹងជំរុញឱ្យភ្នាសនៅរន្ធច្រមុះស្ងួត។ ម៉ាស៊ីនកម្តៅ ក៏ធ្វើឲ្យខ្យល់បរិយាកាសកាន់តែស្ងួតដែរ ដូច្នេះរន្ធច្រមុះជាផ្លូវដកដង្ហើមរបស់យើងរឹតតែមានសភាពស្ងួតថែមមួយជាន់ទៀត។ រន្ធច្រមុះស្ងួត ឬផ្លូវដង្ហើមដង្ហើមស្ងួត នឹងសម្រួលឱ្យមានការបង្ករោគជាមួយវីរុសផ្លូវដង្ហើម។ ដល់អ៊ីចឹងទៅ វីរុសផ្លូវដង្ហើម ឬវីរុសផ្តាសាយ អាចនៅតោងជាប់លើភ្នាសនៃប្រព័ន្ធផ្លូវដង្ហើម ហើយលេចជាអាការៈផ្តាសាយឡើង។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅពេលមេឃក្តៅ សីតុណ្ហភាពឡើងខ្ពស់ និងមានពន្លឺកាំរស្មីព្រះអាទិត្យ វីរុសផ្តាសាយមិនអាចស៊ូរស់ក្នុងបរិយាកាសបានយូរទេ ហើយក្នុងរយៈពេលនោះ មនុស្សម្នាទូទៅ ក៏ចូលចិត្តរស់នៅក្រៅ នៅវាលមានខ្យល់រំភើយល្ហើយស្រួល ទើបហានិភ័យឆ្លងវីរុសផ្តាសាយត្រូវធ្លាក់ចុះ។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងប្រទេសក្តៅ វីរុសផ្តាសាយអាចចម្លងយ៉ាងសុះសាយពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់បាន ដោយហេតុតែមនុស្សម្នា គេចពីក្តៅទៅចូលទីត្រជាក់ មានម៉ាស៊ីនត្រជាក់ ដែលជាកន្លែងបិទជិត មានមនុស្សផ្តុំគ្នាច្រើន ដែលសម្រួលឱ្យករណីចម្លងផ្តាសាយស្រួល។ ចេញពីទីក្តៅ ចូលកន្លែងត្រជាក់ ចេញផុតពីកន្លែងមានម៉ាស៊ីនត្រជាក់ ទៅត្រូវក្តៅហែង គម្លាតនិងការប្រែប្រួលក្តៅត្រជាក់ភ្លាមៗ ដែលធ្វើភ្នាសផ្លូវដង្ហើមរងការប៉ះទង្គិច ក៏ជាកត្តាសម្រួលឲ្យកើតផ្តាសាយដែរ។ ថ្នាំបង្ការផ្តាសាយត្រូវចាក់រាល់ឆ្នាំ? ផ្តាសាយមិនមែនជាជំងឺធ្ងន់ទេ។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ២០២៥ គ្រុនផ្តាសាយទំនងបានឆក់យកជីវិតមនុស្សអស់ប្រមាណជាង ១ម៉ឺន២ពាន់នាក់ នៅប្រទេសបារាំងដែលចាប់បើកយុទ្ធនាការចាក់ថ្នាំបង្ការជំងឺគ្រុនផ្តាសាយ តាំងពីថ្ងៃទី ១៣ តុលាមក។ វ៉ាក់សាំងជាមធ្យោបាយដ៏ល្អ ប្រសើរជាងគេ ក្នុងកិច្ចការពារជំងឺគ្រុនផ្តាសាយ។ ខុសពីថ្នាំបង្ការមួយចំនួនផ្សេងទៀត វ៉ាក់សាំងប្រឆាំងនឹងជំងឺគ្រុនផ្តាសាយត្រូវចាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ព្រោះវីរុសផ្តាសាយវិវឌ្ឍ និងបំប្លែងខ្លួនជារៀងរាល់ឆ្នាំដែរ។ ហេតុដូច្នេះហើយបានជាអង្គការសុខភាពពិភពលោកចាំបាច់ត្រូវផលិតថ្នាំបង្ការគ្រុនផ្តាសាយថ្មី ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីសម្របតាមវីរុសថ្មី។ ដូចថ្នាំបង្ការទាំងឡាយ ចាក់វ៉ាក់សាំងប្រឆាំងនឹងជំងឺផ្តាសាយ មិនមែនមានន័យថាយើងលែងឆ្លងផ្តាសាយនោះឡើយ។ បានទទួលវ៉ាក់សាំងហើយ ក៏នៅតែអាចកើតផ្តាសាយបានដែរ ប៉ុន្តែវ៉ាក់សាំងអាចជួយសរីរាង្គកាយឱ្យបញ្ចេញប្រតិកម្មតតាំងនឹងវីរុសFlu បានលឿន និងមិនឱ្យធ្លាក់ខ្លួនឈឺធ្ងន់បាន។ នៅពេលឆ្លងផ្តាសាយ អ្នកបានទទួលថ្នាំបង្ការ មិនសូវមានអាការៈក្តៅខ្លួនខ្លាំង មិនសូវមានហានិភ័យប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធផ្លូវដង្ហើម និងក៏មិនសូវមានហានិភ័យជួបគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរផ្នែកបេះដូង ឬសួត ដែលជាដើមហេតុនាំមានករណីសង្គ្រោះបន្ទាន់ ឬត្រូវចូលព្យាបាល និងដេកពេទ្យ។ បុគ្គលដែលងាយរងគ្រោះនឹងជំងឺផ្តាសាយ គឺមនុស្សចាស់ អាយុចាប់ពី៦៥ឆ្នាំឡើងទៅ ទោះបីជាមានសុខភាពល្អក៏ដោយ អ្នកមានជំងឺរ៉ាំរ៉ៃជាប់ខ្លួន ឬអ្នកមានជំងឺផ្លូវដង្ហើមផ្សេងទៀត ដូចជាជំងឺហឺត ជំងឺបេះដូង ជំងឺក្រលៀន ជំងឺថ្លើម ឬអ្នកមានជំងឺខ្សោយប្រព័ន្ធការពារខ្លួន។ ផ្តាសាយអាចក្លាយជាជំងឺធ្ងន់សម្រាប់មនុស្សពីរជំពូក គឺក្មេងតូច និងមនុស្សចាស់។ គ្រុនផ្តាសាយក៏ជាតំណាងគ្រោះថ្នាក់សម្រាប់កុមារដែរ។ នៅប្រទេសបារាំង អាជ្ញាធរណែនាំឱ្យឪពុកម្តាយនាំកូនតូច ចាប់ពីអាយុ៦ខែ ដែលមានជំងឺរ៉ាំរ៉ៃជាប់ខ្លួន ទៅចាក់ថ្នាំបង្ការគ្រុនផ្តាសាយដែរ ព្រោះផ្តាសាយអាចធ្វើឱ្យជំងឺរបស់គេធ្លាក់ធ្ងន់ធ្ងរបាន។ ឧទាហរណ៍ ជំងឺហឺត និងជំងឺផ្លូវដង្ហើមផ្សេងទៀត។ ហឺត និងផ្តាសាយ បញ្ចេញប្រតិកម្មដាក់គ្នាទៅវិញទៅមក មានន័យថា ហឺតអាចបង្កឱ្យមានផ្តាសាយធ្ងន់ធ្ងរ តែផ្តាសាយក៏អាចធ្វើឱ្យជំងឺហឺតធ្ងន់ធ្ងរដែរ។ ផ្តាសាយបង្កើនភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺហឺតមួយគុណនឹងបី។ ហើយហឺតជាជំងឺចម្បងទីមួយដែលលេចឡើងទន្ទឹមនឹងជំងឺផ្តាសាយរបស់កុមារដែលឈឺដល់ថ្នាក់ចូលដេកពេទ្យ។ ប៉ុន្តែវ៉ាក់សាំងប្រឆាំងនឹងផ្តាសាយអាចកាត់បន្ថយគ្រោះមរណៈរបស់កុមារងាយរងហានិភ័យ បានដល់ទៅ៧៧%ឯណោះ៕
នៅក្នុងបណ្តាញសង្គមTik Tok គ្រូពេទ្យអង់គ្លេសម្នាក់បានបង្ហោះផ្សាយថាការផ្តល់ទឹកឱ្យទារកក្រោមអាយុ៦ខែ អាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិតដល់ទារកនោះ។ តើការផ្សព្វផ្សាយនេះពិតជាត្រឹមត្រូវដែរឬទេ ? ហេតុអ្វីបានគ្រូពេទ្យណែនាំមិនឱ្យបញ្ចុកទឹកដល់ទារកក្រោមអាយុ៦ខែ? ទារកក្រោមអាយុ៦ខែ មិនត្រូវការផឹកទឹកទេឬ? ទឹកពិតជាបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ទារកតូចៗ ដូចអ្វីដែលគ្រូពេទ្យអង់គ្លេសផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គមមែនឬ? បើតាមគ្រូពេទ្យអង់គ្លេស នោះ ការផ្តល់ទឹកដល់ទារកក្រោម៦ខែ អាចធ្វើឱ្យក្មេងនោះស្លាប់បាន ព្រោះតម្រងនោមរបស់ទារកមិនទាន់ចេះចម្រោះ ដែលអាចធ្វើឱ្យទារកអាចមានគ្រោះខ្វះជាតិអំបិលក្នុងឈាមយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ កង្វះជាតិអំបិលក្នុងឈាមជាដើមហេតុនាំឱ្យមានជំងឺក្បាលធំ ក្អួត ប្រកាច់ ឬបាត់ស្មារតី។ ប៉ុន្តែដើម្បីឱ្យទារកម្នាក់ធ្លាក់ខ្លួនឈឺធ្ងន់ធ្ងរខ្វះជាតិសូច្យូមក្នុងឈាម ត្រូវឱ្យទារកនោះបៅទឹកប្រមាណដល់ទៅ ២លីត្រក្នុងមួយថ្ងៃ។ នេះបើតាមការពន្យល់របស់គ្រូពេទ្យកុមារបារាំង Dr. Werner ។ ម្យ៉ាងទៀត ទឹកមិនមែនជាតំណាងគ្រោះថ្នាក់សម្រាប់ទារកឡើយ។ ភស្តុតាងជាក់ស្តែង ទឹកដោះម្តាយ ឬទឹកដោះគោឆុងដែលទារកបៅ សុទ្ធតែមានសមាសធាតុជាតិទឹក និងលាយផ្សំដោយជាតិទឹកទាំងអស់។ មិនថាមនុស្សធំឬទារកទេ ទឹកជាភេសជ្ជៈដ៏ចាំបាច់។ ក្នុងខ្លួនមនុស្សធំពេញវ័យមានជាតិទឹក៦០% តែខ្លួនទារកដ៏តូចមួយមានផ្ទុកជាតិទឹកដល់ទៅប្រមាណ៨០%។ ទារកត្រូវការជាតិទឹកប្រចាំថ្ងៃ ច្រើនខ្លាំងណាស់។ អាហារដ៏ចម្បងរបស់ទារកគឺវត្ថុរាវ។ ទារកបៅជាជាតិទឹក ក្នុងបរិមាណច្រើនខ្លាំងណាស់ និងច្រើនជាងខ្លាំង បើប្រៀបធៀបទៅនឹងទម្ងន់ខ្លួនប្រាណរបស់គេ និងបើប្រៀបជាមួយមនុស្សធំ។ បើតាមអនុសាសន៍របស់សមាគមគ្រូពេទ្យកុមារនៅប្រទេសបារាំង រហូតដល់អាយុ៦ខែ ទារកត្រូវទទួលទានជាតិទឹក (ទឹកដោះ) ១៥០ម.ល. ក្នុងមួយថ្ងៃនិងសម្រាប់ទម្ងន់មួយគីឡូក្រាម និង១០០ម.ល.ក្នុងមួយគីឡូក្រាម មួយថ្ងៃ ចាប់ពីអាយុ៦ខែដល់១ខួប។ ជាការប្រៀបធៀប មនុស្សធំត្រូវការជាតិទឹក៣៥ម.ល.ក្នុងមួយគីឡូក្រាម។ បរិមាណជាតិទឹកនេះ ត្រូវរាប់ សរុបទាំងបៅទឹកដោះម្តាយ ឬទឹកដោះគោដប និងទឹកផ្តល់ដោយចំណីអាហារ។ ហេតុអ្វីមិនឱ្យទារកក្រោម៦ខែផឹកទឹក? ប៉ុន្តែការផ្តល់ទឹកសាប ធម្មតា ដល់ទារកក្រោមអាយុ៦ខែ បន្ថែមពីលើបៅទឹកដោះ ឬទឹកដោះគោ មិនមែនជាចាំបាច់ទេ។ សម្រាប់ទារកនៅអាយុក្រោម៦ខែ សេចក្តីត្រូវការជាតិទឹក ត្រូវបានបំពេញដោយទឹកដោះម្តាយ ដែលមានសមាសធាតុទឹកប្រមាណ៨៨% ឬទឹកគោម្សៅដែលក៏ឆុងជាមួយទឹក និងដោយប្រើទឹកដែរ។ ក្រុមគ្រូពេទ្យជំនាញ ពន្យល់ថា ការផ្តល់ទឹកសាបបន្ថែមដល់ទារកក្រោម៦ខែ ជាទូទៅ មិនមែនជាការចាំបាច់ទេ ប្រសិនបើទារកបៅបានត្រឹមត្រូវ គ្រប់គ្រាន់ និងលើកលែងតែមានវេជ្ជបញ្ជាពិសេសក្នុងការផ្តល់ទឹក។ និយាយបែបនេះ មិនមែនមានន័យថា ទឹកជាគ្រោះថ្នាក់សម្រាប់សុខភាពឡើយ។ គ្រាន់តែថា ការផ្តល់ទឹកសាបទទេ អាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់របបអាហាររបស់កូន ព្រោះនៅក្នុងវ័យនេះ ទារកមានក្រពះតូចខ្លាំង ឆាប់ពេញ ឆាប់ឆ្អែត ដែលនាំឱ្យលែងចង់បៅ ហើយរំខានដល់សមត្ថភាពរបស់សរីរាង្គកាយក្នុងការស្រូបយកជីវជាតិអាហារូបត្ថម្ភ ពីទឹកដោះគោ ឬពីទឹកដោះម្តាយ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ក្រលៀនទារកក៏នៅខ្សោយ មិនទាន់អាចមានសមត្ថភាពពេញលេញក្នុងច្រោះជាតិទឹកសុទ្ធទេ។ ជាហេតុធ្វើឱ្យទារកអាចមានគ្រោះហានិភ័យពុលទឹកបាន។ ការពុលទឹក ជាករណីដ៏កម្របំផុត តែជាបញ្ហាពិតជាក់ស្តែង ដែលអាចបង្កផលវិបាកដល់សុខភាព ដល់ការលូតលាស់ និងអាចធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំងដល់ស្លាប់បាន។ ចាប់ពី៦ខែឡើងទៅ សរីរាង្គកាយទារកចាប់ផ្តើមរឹងមាំ និងអាចទទួលទានអាហារផ្សេងៗ ហើយសេចក្តីស្រេកឃ្លានអាហារនិងទឹក កើនឡើងជាលំដាប់។ គឺនៅពេលនោះហើយដែលទារកអាចចាប់ផ្តើមបរិភោគទឹកសាបធម្មតាបាន។ ទឹក ជាថ្នាំ ពេលទារកឈឺក្តៅរាគរូស ? នៅមុនអាយុ៦ខែ ទារកមិនត្រូវការបរិភោគទឹកសាបធម្មតាទេ។ ក្នុងវ័យនេះក្មេងមិនចូលចិត្តទឹកឡើយ។ ប៉ុន្តែជាថ្មីម្តងទៀត ទឹកមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិតឡើយ ប្រសិនបើគ្រាន់តែឱ្យទារកផឹកមួយក្អឹកពីរនោះ។ ផ្ទុយទៅវិញ ក្នុងកាលៈទេសៈខ្លះ គេត្រូវតែផ្តល់ទឹកសាបបន្ថែមដល់ទារក ជាដាច់ខាត។ នោះគឺនៅពេលអាកាសធាតុប្រែប្រួល មេឃឡើងក្តៅខ្លាំង ទារកក្តៅខ្លួន ឬមានបញ្ហារំលាយអាហារ ចេះតែក្អួត និងរាគរូស។ នេះបើតាមប្រសាសន៍របស់វេជ្ជបណ្ឌិតWernerដដែល។ នៅពេលទារកបាត់បង់ជាតិទឹក គេត្រូវតែរកវិធីផ្តល់តុល្យភាពជាតិទឹកឱ្យវិញ តាមមធ្យោបាយផ្សេងៗ ជាច្រើន ដូចជា ត្រូវបំបៅដោះកូន ឬឱ្យកូនបៅទឹកដោះគោ ឱ្យបានញឹកញាប់ជាងទម្លាប់ធម្មតា និងអាចឱ្យទារកបៅទឹកសបន្ថែមពីរបីក្អឹក ដោយបញ្ចុក ឬដោយប្រើដបបៅ។ ជាទូទៅ ទារកកម្រព្រមបៅទឹកសាបទទេណាស់ លើកលែងតែទារកក្តៅខ្លាំង ឬមានការចម្លងរោគក្តៅខ្លួនខ្លាំងប៉ុណ្ណោះ។ នេះជាច្បាប់ធម្មជាតិដែលបង្កើតខ្លួនមនុស្សមកដូច្នេះ។ ជាចុងក្រោយ សូមកុំបន្ថែមស្ករ ឬជាតិផ្អែមនៅក្នុងដបទឹកទារក ឱ្យសោះ។ ការធ្វើបែបនេះអាចបង្កបង្កើតទម្លាប់អាក្រក់ឱ្យក្មេងស្គាល់ជាប់ចិត្តនឹងជាតិផ្អែម។ សរុបសេចក្តីមក នៅពេលណាទារកមិនទាន់ចាប់ផ្តើមបរិភោគអាហារគោកទេ សេចក្តីត្រូវការជាតិទឹក ត្រូវបំពេញដោយទឹកដោះម្តាយឬទឹកដោះគោឆុង។ ចាប់ពីអាយុ៦ខែឡើងទៅ ទារកអាចបៅទឹកសាប ប៉ុន្តែក្នុងបរិមាណតិចតួច ដោយមិនត្រូវយកទឹកមកជំនួសទឹកដោះឡើយ។ ក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំដំបូងនៃជីវិតទារក ទឹកសាបត្រូវបានគេចាត់ទុកជា គ្រឿងបន្ថែម ដែលមិនចាំបាច់ ត្រូវផឹកដោយខានមិនបាន។ គោលបំណងនៃការផ្តល់ទឹកដល់ទារក បន្តិចម្តងៗនេះ គឺចង់ឱ្យកូនចាប់មានទម្លាប់បៅអ្វីផ្សេងក្រៅពីទឹកដោះគោ ដោយគ្មានការបង្ខំ។ តែបើកូនមិនចង់ និងមិនព្រមបៅទឹក ក៏គ្មានអ្វីគួរព្រួយបារម្ភដែរ។ ទារកខ្លះអាចត្រូវការពេលវេលាយូរបន្តិចទម្រាំទម្លាប់រសជាតិថ្មី។ តើទឹកប្រភេទណាដែលល្អសម្រាប់ទារក? ទារកនៅតូចខ្លាំង ងាយរងគ្រោះ និងមិនទាន់ទម្លាប់នឹងពិភពខាងក្រៅ ចំណោទសួរអំពីប្រភេទទឹក សម្រាប់លាយឆុងទឹកដោះគោ ឬសម្រាប់ឱ្យទារកផឹក ជាក្តីព្រួយបារម្ភដ៏ត្រឹមត្រូវសម្រាប់អ្នកជាម្តាយឪពុកថ្មីថ្មោង។ ទឹកដែលអនុគ្រោះដល់ទារកខ្លាំងជាងគេ គឺទឹកដែលមានកំរិតជាតិរ៉ែទាប។ ជាទឹកសុទ្ធខ្លាំង គ្មានសារធាតុរ៉ែកាល់ស្យូម ម៉ាញេស្យូម និងនីត្រាត។ ទឹកដបមិនប្រាកដថាមានគុណភាពល្អជាងទឹកម៉ាស៊ីនឡើយ ដែលបើតាមលក្ខណៈបច្ចេកទេស ជាទឹកស្អាត គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ទារក ដោយត្រូវយកទឹក ដាំឱ្យពុះ ទុកជាមុន ដើម្បីសម្លាប់មេរោគ។ ចៀសវាងការប្រើទឹកចម្រោះ ព្រោះប្រព័ន្ធច្រោះទឹកអាចមានផ្ទុកកាកសំណល់ដើមហេតុមេរោគ។ ទឹកភ្លៀង ជាទឹកមានកំហាប់ជាតិរ៉ែទាបខ្លាំង ប៉ុន្តែនៅប្រទេសបារាំង អាជ្ញាធរហាមឃាត់មិនឱ្យប្រើទឹកភ្លៀងសម្រាប់ឆុងទឹកដោះគោនិងឱ្យទារកផឹកទេ ដោយពន្យល់ថាទឹកភ្លៀងធ្លាក់ហូរកាត់ដំបូលផ្ទះ អាចមានផ្ទុកមេរោគចម្លងកាចៗ ពពួករ៉ែធ្ងន់ ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ដែលទារកនៅក្មេងខ្ចីមិនអាចធន់បាន។ គ្មានប្រព័ន្ធការពារខ្លួនរឹងមាំដូចមនុស្សធំ។ ប្រព័ន្ធរំលាយអាហារក៏នៅខ្សោយ។ រនាំងស្បែកមិនទាន់អាចទប់ទល់ដោយផ្ទាល់ជាមួយពពួកបាក់តេរីបង្ករោគទេ។ ផឹកទឹកភ្លៀងឆ្លងមេរោគរលាកពោះវៀននាំឱ្យឈឺពោះតិចតួចសម្រាប់មនុស្សធំ តែអាចនឹងធ្វើឱ្យទារកអាយុក្រោម៦ខែ ចូលដេកពេទ្យបាន ទើបហាមឃាត់ជាដាច់ខាតមិនឱ្យយកឆុងទឹកដោះគោឱ្យទារក៕
សរីរាង្គកាយមនុស្សត្រូវការវីតាមីនច្រើនមុខណាស់។ វីតាមីន-A ចាំបាច់សម្រាប់ភ្នែក។ វីតាមីន C មានសកម្មភាពអង់ទីអុកស៊ីដង់។ វីតាមីន D ជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ឆ្អឹងនិងសាច់ដុំ។ ចុះវីតាមីន B មានតួនាទីអ្វី? ខ្វះវីតាមីន B អាចបង្កផលវិបាកយ៉ាងណា ? តើត្រូវបរិភោគអ្វីខ្លះដើម្បីបានវីតាមីន B មកបំប៉នរាងកាយ? វីតាមីន ជាជីវជាតិដែលមាននៅក្នុងចំណីអាហារម្ហូបបន្លែត្រីសាច់ ជួយចិញ្ចឹមសរីរាង្គកាយមនុស្សឱ្យមានសុខភាពល្អ ទាំងផ្នែកលូតលាស់ រាងកាយ សម្ផស្ស និងបញ្ញាស្មារតី។ គ្មានផ្ទុកកាឡូរី កង្វះវីតាមីន នឹងធ្វើឱ្យខ្លួនប្រាណអាចធ្លាក់ខ្លួនឈឺបាន។ មានច្រើនប្រភេទ A B C D E K វីតាមីន Aត្រូវបានគេស្គាល់ថាមានប្រយោជន៍ជួយភ្នែកឱ្យមើលឃើញល្អ ជួយឆ្អឹងក្នុងការលូតលាស់ និងជួយការពារស្បែកមិនឱ្យមានការបង្ករោគ។ វីតាមីនA សម្បូរជាងគេនៅក្នុងអាហារ ជាគ្រឿងក្នុងសត្វ ការ៉ុត ដំឡូង ល្ពៅ ផ្ទីរ ឬស្ពៃ។ វីតាមីន C ក៏មានអ្នកស្គាល់ច្រើនខ្លាំងដែរ ថាជាជំនួយដ៏ល្អប្រពៃបំផុតសម្រាប់សុខភាព ដូចជាជួយឆ្អឹង ជួយធ្មេញ ជួយអញ្ចាញ ជួយស្បែក ឱ្យឆាប់ជាសះ និងមានសមត្ថភាពពិសេសផ្នែកអង់ទីអុកស៊ីដង់ ពោលគឺជួយពន្យឺតកោសិកាកុំឱ្យឆាប់ចាស់ទ្រុឌទ្រោម។ បន្លែបៃតង ផ្កាស្ពៃប្រូកូលី ពពួកផ្លែក្រូច ត្របែក សុទ្ធសឹងជាបន្លែផ្លែឈើមានផ្ទុកវីតាមីនC ខ្ពស់។ ចំណែកវីតាមីន D ដ៏ល្បីល្បាញ មានលក្ខណៈប្លែកពីគេ ដោយសារថាយើងអាចធ្វើសំយោគស្រូបយកវីតាមីន D តាមរយៈពន្លឺព្រះអាទិត្យ។ កាំរស្មីអ៊ុលត្រាវីយូឡេរបស់ពន្លឺព្រះអាទិត្យ អាចបំប្លែងកោសិកាស្បែកខ្លះទៅជាវីតាមីនដេ ដ៏ចាំបាច់សម្រាប់សុខភាពឆ្អឹងនិងធ្មេញ។ វីតាមីនដេក៏មានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការពង្រឹងប្រព័ន្ធការពារខ្លួន ជួយការពារមិនឱ្យមានជំងឺសរសៃឈាមBះដូង និងជំងឺមហារីក។ ក្រៅពីដើរឱ្យត្រូវពន្លឺថ្ងៃ ទឹកដោះគោ ថ្លើមគោ ត្រីខ្លាញ់ ត្រីតូចៗមានផ្ទុកអូមេហ្កា៣ ក៏ជាប្រភពផ្តល់វីតាមីន Dដ៏ល្អដែរ។ ចំពោះវីតាមីន E ដែលមានគុណសម្បត្តិផ្នែកប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការរោលរលាក និងBះដូង មានច្រើននៅក្នុងគ្រាប់ធញ្ញជាតិ គ្រាប់អាមិន ឬផ្លែប៊ឺរ។ ជួយសម្រួលយន្តការបញ្ឈប់ការចេញឬហូរឈាម ជួសជុលសរសៃឈាមតូចៗ គឺវីតាមីន K ដែលមានច្រើននៅក្នុងបន្លែបៃតង។ វីតាមីន B មានគុណសម្បត្តិអ្វីខ្លះ? ចុះវីតាមីន B ? ខុសពីក្រុមវីតាមីនផ្សេងៗ វីតាមីនB មិនមែនជាវីតាមីនទោលទេ តែជាចង្កោមគ្រួសារ មានដល់ទៅ៨មុខ សម្គាល់ដោយ B១-២-៣-៥-៦-៨-៩-១២ ដែល សហការគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធដើម្បីធានារ៉ាប់រងដំណើរការសំខាន់ៗក្នុងសរីរាង្គកាយ។ មានរចនាសម្ព័ន្ធខុសគ្នា តែរលាយក្នុងទឹកដូចគ្នាព្រមទាំងមានឥទ្ធិពលប្រហាក់ប្រហែលគ្នាលើសរីរាង្គកាយ គ្រួសារវីតាមីនB ដើរតួនាទីសំខាន់ខ្លាំងក្នុងប្រព័ន្ធដំណើរការកោសិកាជាច្រើន។ ក្នុងផ្នែកប្រព័ន្ធប្រសាទ វីតាមីB មិនអាចខ្វះបានទេក្នុងការដំណើរបញ្ជូនសញ្ញា និងដំណើរផលិតប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទសម្រាប់ប្រទាក់ព័ត៌មានទៅសរសៃប្រសាទជិតខាង។ និយាយជារួម ក្រុមវីតាមីនB ជាអ្នកសម្រួលផលិតថាមពល សំយោគ និងជួលជុលADN -ARN ព្រមទាំងជាអ្នកទ្រទ្រង់ប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទដ៏សំខាន់សម្រាប់ខួរក្បាល។ វីតាមីនB ជាចង្កោមគ្រួសារមាន៨ជីវជាតិសំខាន់ៗដែលមានតួនាទីប្លែកៗគ្នាសម្រាប់សុខភាព។ B១ ឬហៅថា វីតាមីនអារម្មណ៍ សម្រាប់ភាសាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ មានភារៈបំប៉នសរសៃវិញ្ញាណ ដោយចូលរួមចំណែកក្នុងសកម្មភាពលូតលាស់និងផលិតថាមពល។ ជួយកាត់បន្ថយរោគសញ្ញាហត់ល្វើយអស់កម្លាំង វីតាមីនB២ មានតូនាទីក្នុងការផលិតថាមពល និងក៏ចាំបាច់ខ្លាំងដែរ ក្នុងសកម្មភាពផលិតគ្រាប់ឈាមក្រហម។ វីតាមីនB៣ ជួយឱ្យសរីរាង្គកាយ ដុះ និងលូតលាស់ ជាធម្មតា តាមដំណើរ តែក៏មានចំណែកជួយធ្វើសំយោគអរមូនផ្លូវភេទមួយទៀត។ បន្ទាប់មកទៀត គឺវីតាមីនB៥ ដែលល្បីខាងមានសមត្ថភាពប្រឆាំងនឹងស្ត្រេស និងបង្កើនសមត្ថភាពផ្នែកបញ្ញាញាណ។ នៅក្នុងចំណោមតួនាទីដ៏ច្រើន វីតាមីនB៦ មានសកម្មភាពជួយបង្កើតគ្រាប់ឈាមក្រហម និងចាត់ចែងអត្រាជាតិស្ករនៅក្នុងឈាម។ ហេតុដូច្នេះហើយបានជាគេចាត់ទុកវីតាមីនប្រភេទនេះ ថាជាអ្នកជួយបំប៉នប្រព័ន្ធការពារខ្លួនឱ្យមានលំនឹងល្អ។ មាន៨មុខ តែមិនតាមលំដាប់ វីតាមីន B៨ ជួយចិញ្ចឹមស្បែកនិងការដុះលូតលាស់នៃសក់ និងចាំបាច់ខ្លាំងក្នុងការដំណើរមេតាបូលិកជាតិក្លុយស៊ីត ខ្លាញ់ ប្រូតេអ៊ីន ព្រមទាំងសម្រួលដំណើរការប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទ។ ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះមិនត្រូវមើលរំលងវីតាមីនB៩ទេ ព្រោះវីតាមីននេះ មានតួនាទីគន្លឹះក្នុងការផលិតកម្មADN ប្រព័ន្ធប្រសាទ និងប្រព័ន្ធការពារខ្លួន។ ប្រសិនបើអ្នកកំពុងពរពោះ សូមស្ត្រីទាំងឡាយកុំបណ្តោយឱ្យខ្វះជីវជាតិB៩ ដែលជួយការពារកុំឱ្យកូនក្នុងផ្ទៃ មានគ្រោះកើតជំងឺលូតលាស់មិនល្អពីកំណើត។ ជាចុងក្រោយ គឺវីតាមីនB១២ ដែលខុសពីគ្រួសារវីតាមីនBផ្សេងទៀត មានប្រភពមកពីអាហារមានជាតិសាច់សត្វ និងអាចស្តុកទុកក្នុងខ្លួនបាន។ វីតាមីននេះ មានឥទ្ធិពលខ្លាំងណាស់ ក្នុងការទ្រទ្រង់កោសិកាប្រព័ន្ធប្រសាទ និងទៅលើផាសុកភាពរាងកាយ និងអារម្មណ៍។ ខ្វះវីតាមីនB ខ្សោយបញ្ញា? កង្វះវីតាមីនប្រភេទB អាចបណ្តាលមកពីកត្តាច្រើនយ៉ាង ជួនដោយហេតុតែកង្វះអាហារូបត្ថម្ភ ទទួលទានមិនគ្រប់គ្រាន់ឬគ្មានលំនឹង ជួនដោយហេតុតែសរីរាង្គកាយមានបញ្ញាស្រូបជីវជាតិអាហារមិនបានត្រឹមត្រូវ។ ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ សម្រាប់ព្យាបាលជំងឺខ្លះ មានជាអាទិ៍ថ្នាំប្រឆាំងនឹងជំងឺទឹកនោមផ្អែម ថ្នាំផ្សះ ថ្នាំអារម្មណ៍ ស្រា ... អាចរំខានដល់ដំណើរស្រូបជីវជាតិB ពោលគឺនាំឱ្យមានគ្រោះខ្វះវីតាមីនBលេចឡើង។ ជាទូទៅ អ្នកមានបញ្ហាខ្វះវីតាមីB ច្រើនតែខ្វះទាំង៨មុខ។ ខ្វះវីតាមីនB អាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពផ្លូវកាយ ផ្លូវចិត្ត និងបញ្ញាញាណយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ អស់កម្លាំងផ្នែកបញ្ញាញាណ គ្មានថាមពល ជារោគសញ្ញាមួយនៃការខ្វះវីតាមីនពពួកB។ នេះមិនមែនមានន័យថា កង្វះវីតាមីនB នាំឱ្យមនុស្សលែងឆ្លាតទេ តែការផលិតកោសិកាប្រព័ន្ធប្រសាទផ្នែកបញ្ជូនសារទំនាក់ទំនង ប្រទាក់ទៅកោសិកាខួរក្បាលផ្សេងទៀតអាចរងការប៉ះពាល់ និងមានការការពារកោសិកាប្រព័ន្ធប្រសាទមិនសូវបានល្អ។ ជាលទ្ធផលមនុស្សខ្វះវីតាមីនB ហាក់មានអារម្មណ៍បញ្ចេញសកម្មភាពយឺតៗ ល្វើយ បញ្ញាស្មារតីមិនរហ័សរហួន មិនរស់រវើក ភ្លេចភ្លាំងច្រើន ។ មានការសិក្សាជាច្រើនដែលបានបង្ហាញឱ្យឃើញ អំពីឥទ្ធិពលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ខ្លាំងនៃវីតាមីនB ចំពោះការចងចាំ ភាពប្រុងប្រយ័ត្ន។ ស្លេកស្លាំងខ្វះឈាម ឆាប់ខឹង ឆាប់មួរហ្មង ជាផលវិបាកនៃការខ្វះវីតាមីនB៦ ឬB១២។ហើមដៃហើមជើង ឈឺសរសៃដៃសរសៃជើង ដោយហេតុមានបញ្ហាប្រព័ន្ធប្រសាទនិងប្រព័ន្ធសរសៃឈាមBះដូង នៅពេលខ្វះវីតាមីនBមួយ។ វីតាមីនB មួយភាគធំ ផលិតជាចម្បងដោយរុក្ខជាតិ លើកលែងតែវីតាមីនB១២មួយទេ ដែលមានប្រភពពីសាច់សត្វ។ វីតាមីននេះអាចជ្រាបចូលទៅក្នុងខ្លួនបានតាមរយៈចំណីអាហារ ព្រោះខ្លួនប្រាណមនុស្សគ្មានសមត្ថភាពផលិតដោយខ្លួនឯងទេ ហើយក៏មិនអាចស្តុកទុកនៅក្នុងខ្លួនដែរ។ បើមានជាតិវីតាមីនលើសតម្រូវការ នោះវានឹងរលាយហូរចេញទឹកនោមអស់វិញ។ ដូច្នេះហើយទើបត្រូវទទួលទានវាចូលជារៀងរាល់ថ្ងៃ តាមរយៈអាហារ ជាគ្រឿងក្នុង គ្រឿងសមុទ្ទ ខ្ចៅខ្យង និងត្រី ព្រមទាំង ស៊ុត ទើបអាចនាំវីតាមីនB ទៅបំប៉នសរីរាង្គកាយបាន។ បន្លែផ្លែឈើបៃតង ឬសម្បករឹង គ្រាប់ធញ្ញជាតិ សណ្តែកល្ង អង្ករស្រូវសាលី ជាពិសេសអង្ករសម្រូប ក៏ជាប្រភពផ្តល់វីតាមីនBដ៏ចម្បងដែរ។ សារដ៏សំខាន់ សូមទទួលទានអាហារប្រកបដោយលំនឹង ឱ្យបានគ្រប់មុខ និងប្លែកៗគ្នាប្តូរផ្លាស់ទៅតាមរដូវ៕
មហារីកសុដន់ ជាជំងឺមហារីកស្ត្រីដែលមានកើតច្រើនញឹកញាប់ ជាងគេ និង ផ្តាច់ជីវិតមនុស្សស្រីច្រើនជាងគេ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងជំងឺមហារីកផ្សេងទៀត។ មានភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្រកាន់តែច្រើនឡើងៗ បញ្ជាក់អំពីទំនាក់ទំនងរវាងលក្ខខណ្ឌការងារ និងជំងឺមហារីកសុដន់មួយចំនួន។ ប៉ុន្តែដើម្បីឲ្យមានការទទួលស្គាល់ថាស្ត្រីរងគ្រោះកើតជំងឺមហារីកដោះដោយមូលហេតុការងារ ជាការតស៊ូដ៏លំបាកណាស់។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ពិភពលោកបានឧទ្ទិសពេលពេញមួយខែតុលា ដើម្បីបើកយុទ្ធនាការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺមហារីកសុដន់ និង បញ្ចៀបឲ្យស្ត្រីយល់ដឹងអំពីជំងឺកំណាចនេះ។ មហារីកសុដន់ ជាជំងឺបង្កឡើងដោយមូលហេតុច្រើនយ៉ាង ពោលគឺជំងឺមហារីកសុដន់ អាចលេចឡើង ដោយកត្តាហានិភ័យច្រើនច្របូកច្របល់បញ្ចូលគ្នា យ៉ាងស្មុគស្មាញ។ នៅពេលគេនិយាយអំពីកត្តាហានិភ័យនៃមហារីក ជំងឺខ្លះមានកត្តាហានិភ័យដែលអាចកំណត់បានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ ឧទាហរណ៍ ថ្នាំជក់-បារី ជាកត្តាហានិភ័យនៃជំងឺមហារីកសួត។ តែចំពោះជំងឺមហារីកសុដន់ មានកត្តាហានិភ័យច្បាស់ផង និងកត្តាហានិភ័យ “ប្រហែល”ផង។ បើតាមទិន្នន័យរបស់វិទ្យាស្ថានជាតិជំងឺមហារីក កត្តាហានិភ័យទាំងអស់នោះ មិនប្រាកដថា នឹងពិតជាបង្កឲ្យមានជំងឺមហារីកទេ។ កត្តាហានិភ័យចម្បងគេ គឺ កត្តាអាយុ កត្តាពូជ កត្តាអរមូន និងកត្តាបរិស្ថានរបៀបរបបរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ។ កត្តាពីរដំបូង ជាអ្វីដែលមិនអាចកែប្រែបាន។ បើតាមស្ថិតិ ជំងឺមហារីកសុដន់មានកើតជាញឹកញយខ្លាំង លើមនុស្សស្រី ចាប់ពីអាយុ៥០ឆ្នាំឡើង។ ស្ត្រីខ្លះមានហ្សែនពីកំណើត ងាយលូតលាស់ក្លាយជាកោសិកាមហារីក ឬហៅបាន ថាជា កត្តាពូជ។ ឆាប់មានរដូវ (ឆាប់ពេញក្រមុំ) ក្រមានកូន មិនបំបៅដោះកូន ក្រអស់រដូវ ជាកត្តាហានិភ័យ ដែលប្រហែលអាចនាំឲ្យលេចជំងឺមហារីកសុដន់បាន។ ធាត់ជ្រុល ប្រើថ្នាំពន្យារកំណើតប្រភេទoestrogestatifs ប្រើថ្នាំអរមូនពន្យារពេលកុំឲ្យឆាប់អស់រដូវ ផឹកស្រា ជក់បារី ស្រូបផ្សែងបារី ស្រូបជាតិគីមីកសិកម្ម គីមីពុល ស្ថិតក្នុងចំណាត់ថ្នាក់ជាកត្តាហានិភ័យ ដែលជាប់សង្ស័យថាអាចនាំមានជំងឺមហារីកសុដន់ និងដែលគេអាចបញ្ចៀសបាន។ កត្តាការងារត្រូវបានប្រទេសខ្លះចាត់ទុក ជាដើមហេតុមួយនាំឲ្យលេចឡើងនូវជំងឺមហារីកសុដន់ដែរ។ ភ្នាក់ងារប្រឆាំងនឹងជំងឺមហារីករបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក បានចាត់ទុកការងារប្រឈមនឹងកាំរស្មី X Gamma រលកម៉ាញេទិក រលកវិទ្យុសកម្ម ជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺមហារីកធ្ងន់ធ្ងរ ឯការងារពេលយប់ ត្រូវបានចាត់ទុកជាភ្នាក់ងារអាចនាំឲ្យមានជំងឺមហារីក។ កត្តាហានិភ័យផ្សេងទៀតនៃជំងឺមហារីកសុដន់ ដូចយ៉ាង សារធាតុគីមី កំពុងស្ថិតក្នុងការសិក្សាវិភាគរបស់ទីភ្នាក់ងារសុវត្ថិភាពសុខភាពបារាំង ដែលនឹងចេញផ្សាយលទ្ធផលការងារនៅចុងឆ្នាំ២០២៧។ តើការងារពេលយប់នាំឲ្យលេចជំងឺមហារីកយ៉ាងដូចម្តេច? ប្រឈមនឹងរលកវិទ្យុសកម្ម កាំរស្មី ... ញឹកញយ អាចមានគ្រោះកើតជំងឺមហារីកសុដន់ជាហេតុផលងាយយល់។ ចុះការងារពេលយប់និង ជំងឺមហារីកសុដន់វិញ តើអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រពន្យល់ អំពីទំនាក់ទំនង ហេតុនិងផល យ៉ាងដូចម្តេច? បើតាមការសិក្សារបស់អ្នកស្រាវជ្រាវ នៅវិទ្យាស្ថានវិទ្យាសាស្ត្រនិងស្រាវជ្រាវសុខាភិបាលបារាំងហានិភ័យមានជំងឺមហារីកសុដន់បានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង ក្នុងចំណោមស្ត្រីធ្វើការពេលយប់ដល់ទៅ៣០% លើសស្ត្រីផ្សេងទៀត។ កំណើនហានិភ័យកាន់តែគួរឲ្យកត់សម្គាល់ថែមទៀត ចំពោះស្ត្រីនៅពេលធ្វើការពេលយប់ ចាប់ពី ៤ឆ្នាំឡើងទៅ និងធ្វើការពេលយប់ជាប់គ្នាបីយប់ ក្នុងមួយសប្តាហ៍។ ការងារយប់ពាក់ព័ន្ធកាន់តែខ្លាំងនឹងជំងឺមហារីកសុដន់ បើស្ត្រីចាប់ផ្តើមធ្វើការនៅពេលយប់ មុនមានផ្ទៃពោះកូនដំបូង ព្រោះកោសិកាក្រពេញផលិតទឹកដោះ នៅខ្សោយងាយរងគ្រោះនៅឡើយ។ បើតាមអ្នកស្រាវជ្រាវ ផលប៉ះពាល់នៃការងារពេលយប់ ចំពោះសុដន់បណ្តាលមកពីយន្តការនៃចង្វាក់ពេលវេលាជាធម្មជាតិមនុស្សសកម្មខ្លាំងនៅពេលថ្ងៃ និង សម្រាកនៅពេលយប់ ត្រូវបានប្រែប្រួល។ ការរំខានដំណើរគ្រប់គ្រងពេលវេលា បានធ្វើឲ្យហ្សែនម៉ោង មិនអាច គ្រប់គ្រងការរីកដុះដាលនៃកោសិកា។ ធ្វើការពេលយប់ ជាការរំខានយន្តការដំណេកដែលនឹងទៅបញ្ចុះប្រសិទ្ធភាពរបស់ប្រព័ន្ធការពារខ្លួនក្នុងការទប់ទល់នឹងកោសិកាមហារីកដែលបង្កើតឡើងសរីរាង្គខ្លួនឯង។ និយាយជារួម ការដាច់ចង្វាក់ដំណេកនៅពេលយប់ ហើយត្រូវប្រឈមនឹងពន្លឺនៅពេលយប់ដែលត្រូវងងឹត ជាកត្តាធំពីរដែលអាចទៅរំខានប្រព័ន្ធពេលម៉ោងដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រងដំណើរការរបស់សរីរាង្គកាយ។ យប់ហើយមិនសំរាន្ត និងនៅសកម្មក្រោមពន្លឺភ្លើងអគ្គិសនី គឺជាការលុបបំបាត់ពេលវេលា ដែលសរីរាង្គកាយត្រូវបញ្ចេញអរមូនមេឡាតូនីន។ អរមូនមេឡាតូនីន អរមូនដំណេក មានតួនាទីសំខាន់ណាស់ ក្នុងផ្នែកប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងភ្នាក់ងារបង្កជំងឺមហារីក។ បច្ចុប្បន្ន នៅអឺរ៉ុបនិងនៅអាមេរិក ពលរដ្ឋក្នុងវ័យសកម្មប្រមាណតែមួយភាគបួនប៉ុណ្ណោះ ធ្វើការត្រូវពេលត្រូវម៉ោង តាមដំណើរធម្មជាតិមនុស្ស ពោលគឺធ្វើការពេលថ្ងៃ និងក្នុងម៉ោងធម្មតា ជាទៀងទាត់។ ចំណែកពលរដ្ឋសកម្មផ្សេងទៀត និង ជាពិសេសស្វ័យនិយោជ គ្មានពេលម៉ោងធ្វើការទៀតទាត់ គ្មាន សៅរ៍អាទិត្យ ឬ យប់ថ្ងៃទេ។ ចំណងហេតុនិងផលនៃការងារខុសម៉ោង (ផ្ទុយនឹងសេចក្តីត្រូវការតាមច្បាប់ធម្មជាតិរបស់សរីរាង្គកាយ) និងជំងឺមហារីក ត្រូវបាន អ្នកស្រាវជ្រាវ រកឃើញថាមានទំនាក់ទំនងគ្នា ជាពិសេសចំពោះស្ត្រី និង ជំងឺមហារីកសុដន់។ ប៉ុន្តែទោះបីជាមានភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្រ កាន់តែច្រើនឡើងៗ បញ្ជាក់អំពីទំនាក់ទំនងនៃលក្ខខណ្ឌការងារនិងជំងឺមហារីកសុដន់ប្រភេទខ្លះក៏ដោយ ក៏ស្ត្រីរងគ្រោះត្រូវចំណាយកម្លាំង ប្រមូលភស្តុតាង និងពេលវេលាច្រើនខ្លាំងណាស់ ទើបអាចទាមទារឲ្យមានការទទួលស្គាល់ថា ជាមហារីកសុដន់ ដោយហេតុការងារអាជីពប្រចាំថ្ងៃបាន។ នៅប្រទេសបារាំង ជាលើកទីមួយ ដែលអាជ្ញាធរបានប្រកាសទទួលស្គាល់កាលពីកញ្ញាករណីជំងឺមហារីកសុដន់របស់គិលានុដ្ឋាកយិកាម្នាក់ ដែលធ្វើការពេលយប់អស់រយៈពេល ២៥ឆ្នាំ ថា ជាជំងឺបង្កមកពីការងា បន្ទាប់ពីបាន ឆ្លងកាត់ការតវ៉ាប្តឹងផ្តល់នៅតុលាការជាច្រើនឆ្នាំ។ នេះសឲ្យឃើញថា បារាំងទទួលស្គាល់អំពីមូលហេតុនៃការងារពេលយប់ ចំពោះជំងឹមហារីកសុដន់ ទៅតាមករណីជាក់ស្តែងប៉ុណ្ណោះ។ ដរាបណាគ្មានការប្រកាសទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការថា មហារីកសុដន់ជាជំងឺការងារមួយទេ អ្នកជំងឺម្នាក់ៗអាចទទួលសំណងជំងឺចិត្ត នៅពេលណាតែពួកគេអាចផ្តល់សក្ខីកម្ម បញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ អំពីទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់ និង ដ៏ចម្បង រវាង ការងារនិងជំងឺមហារីក ហើយគ្មានកត្តាហានិភ័យផ្សេងណាដែល អាចជំរុញឲ្យលេចជំងឺមហារីក។ រកឲ្យឃើញថា “គ្មានកត្តាហានិភ័យ”ណាផ្សេង ពិតជាការលំបាកខ្លាំងណាស់។ ការសិក្សារបស់វិទ្យាស្ថានសហជីពអឺរុប បានផ្តល់ការវាយតម្លៃថា ៩,៨% នៃជំងឺមហារីកសុដន់នៅឆ្នាំ ២០១៧ បណ្តាលមកពីការងារ។ មានការការពារល្អប្រសើរ នៅកន្លែងធ្វើការ នឹងកាត់បន្ថយមរណភាពដោយមហារីកសុដន់បាន ៩ពាន់នាក់ ក្នុងមួយឆ្នាំៗ នៅក្នុងរង្វង់សហភាពអឺរ៉ុប។ នេះបើតាមអ្នកស្រាវជ្រាវនៅវិទ្យាស្ថានសហជីពអឺរ៉ុបដដែល ដោយសង្កត់ធ្ងន់ថា នេះជាអ្វីដែលស្ត្រីបានរងថ្មបាក់ពីការងារអាជីព៕



